Bijlage 3b Plan-mer-beoordeling Omgevingsvisie

Figuur 4-25: Waterdiepte na neerslag (100 mm/2 uur) (Bron: Provincie Zuid-Holland)

blad 34 van 100

datum 10 augustus 2023 projectnummer 0482767.100 betreft Plan-m.e.r.-beoordeling Kaag en Braassem

Figuur 4-26: Begaanbaarheid wegen na extreme neerslag (Bron: Provincie Zuid-Holland)

Droogtestress In de afgelopen 100 jaar is de hoeveelheid neerslag die valt met ongeveer 20 procent toegenomen. Het aantal dagen dat het regent is echter niet toegenomen. Dit betekent dat natte dagen natter zijn geworden. Vooral de neerslag in de winter is toegenomen. In de herfst en lente valt juist minder regen. Door klimaatverandering is de verdamping van water, in met name de lente, toegenomen. Door de effecten van klimaatverandering en natuurlijke variatie neemt het neerslagtekort, het verschil tussen neerslag en verdamping, toe in het groeiseizoen. De afgelopen 30 jaar is het neerslagtekort per 10 jaar met ongeveer 8 procent toegenomen (KNMI). Droogte werkt op verschillende manieren door op het watersysteem. Het kan o.a. bijdragen aan bodemdaling (zie voor een beschrijving daarvan paragraaf 4.7), verzilting en natuurbranden. Onderstaande kaart toont de diepte van het brakke grondwater. Door kwel van zout water neemt de kwaliteit van het boezemwater af.

blad 35 van 100

datum 10 augustus 2023 projectnummer 0482767.100 betreft Plan-m.e.r.-beoordeling Kaag en Braassem

Figuur 4-27: Diepte brak grondwater (Bron: Provincie Zuid-Holland)

Trends en ontwikkelingen In de gemeente Kaag en Braassem spelen verschillende ontwikkelingen die een invloed hebben op het thema ‘Klimaatadaptatie’. De volgende ontwikkelingen spelen: •

Klimaatverandering Klimaatverandering ontvouwt zich meer en meer. Naar de toekomst toe tekenen de ontwikkelingen zich meer en meer af. Dit betekent dat het warmer, droger of juist natter wordt. Dit heeft ook effecten in de omgeving, zoals wateroverlast op straat, een hoger natuurbrandrisico of meer hittestress in de stad.

•

Klimaatadaptatie Om klaar te zijn voor de gevolgen van het veranderende klimaat zet de overheid, waaronder de gemeente Kaag en Braassem, in op klimaatadaptatie. In de openbare ruimte wordt meer ruimte voor groen en blauw gemaakt. Dit komt ook terug in het klimaatbeleid van de gemeente (inzet op hemelwater, aandacht voor waterkwaliteit en vergroening van sterk versteende gebieden).

Beoordeling Klimaatverandering kan verschillende gevolgen hebben voor de gemeente Kaag en Braassem, zoals bijvoorbeeld de toename van extreme weersomstandigheden: door de opwarming van de aarde worden hittegolven, perioden van droogte en hevige regenval frequenter en intenser. Dit kan leiden tot schade aan gebouwen, overstromingen en wateroverlast. Voor de meeste hoofdwegen in de gemeente Kaag en Braassem zullen de gevolgen hiervan meevallen, maar lokaal kan hier hinder van worden ervaren. Ook kan verandering van het grondwaterpeil optreden, wat kan leiden tot problemen met waterafvoer en watertekorten. Om deze gevolgen van klimaatverandering te verminderen, kan de gemeente verschillende maatregelen nemen, zoals het verbeteren van de waterafvoer, het aanleggen van groenstroken en het promoten van duurzaamheid en energie-efficiëntie. Het is moeilijk in te schatten hoe dit in de toekomst gaat uitpakken, daarom zitten er ruimte marges in hoe de beoordeling eruitziet:

blad 36 van 100

datum 10 augustus 2023 projectnummer 0482767.100 betreft Plan-m.e.r.-beoordeling Kaag en Braassem

4.6.

Natuur

Huidige situatie Natuurgebieden Nederland kent twee soorten beschermde natuurgebieden: Natura 2000-gebieden en Natuurnetwerk Nederland (NNN) gebieden. Deze gebieden zijn verschillend in de mate waarop deze beschermd worden. Natura 2000-gebieden worden op Europees niveau beschermd via de Habitat- en Vogelrichtlijn met als doel de kwaliteit van deze gebieden in stand te houden of te verbeteren. Hierdoor is men zeer beperkt in het soort activiteiten dat in en rondom deze gebieden mag plaatsvinden. In de gemeente Kaag en Braassem zijn geen Natura 2000-gebieden gelegen. Er liggen wel verschillende gebieden in de omgeving van de gemeente. Zo ligt 4 kilometer ten zuiden van de gemeente Natura 2000-gebied De Wilck, 6 kilometer ten oosten van de gemeente Natura 2000-gebied Nieuwkoopse Plassen en de Haeck en 9 kilometer ten westen van de gemeente Meijendel en Berkheide.

Figuur 4-28: Natura 2000-gebieden in de omgeving van de gemeente Kaag en Braassem (Bron: Ministerie van Economische Zaken, 2018)

blad 37 van 100

datum 10 augustus 2023 projectnummer 0482767.100 betreft Plan-m.e.r.-beoordeling Kaag en Braassem

Het Natuurnetwerk Nederland is een stelsel van ecologisch hoogwaardige natuurgebieden, dat als doel heeft de biodiversiteit te versterken door natuurgebieden met elkaar te verbinden. Door de aanleg van nieuwe verbindingen, wordt voorkomen dat natuurgebieden geïsoleerd raken, zodat plant- en diersoorten zich makkelijker kunnen verspreiden over Nederland. Plannen en projecten mogen in principe niet plaatsvinden in NNN-gebied als deze een negatief effect hebben op de natuurlijke waarden van het gebied, tenzij er sprake is van een zwaarwegend belang waarvoor geen alternatief is. NNN-gebieden zijn weergegeven in Figuur 4-29. In de gemeente liggen verschillende gebieden die onderdeel zijn van het NNN, zoals een deel van het Braassemermeer; het gebied rond Sever, en delen van de Oever van de Wijde Aa.

Figuur 4-29: Natuurnetwerk Nederland beheertypen (Bron: provincie Zuid-Holland)

Biodiversiteit Biodiversiteit wordt gedefinieerd als de hoeveelheid soorten (flora en fauna) die zich in een gebied bevinden. Het is belangrijk voor mens en natuur om een grote verscheidenheid aan soorten te hebben, omdat elke soort zijn eigen rol in een ecosysteem vervult. Hoe meer soorten er verdwijnen uit een gebied, hoe groter de kans dat een ecosysteem disfunctioneert. Bovendien heeft een grote biodiversiteit een dempende werking op plagen, vervuiling en klimaatverandering. De biodiversiteit in Nederland staat steeds verder onder druk door het toedoen van de mens. Onder andere grootschalige landbouwpraktijken, vervuiling door de industrie en toenemende verstedelijking zorgen ervoor dat de biodiversiteit steeds verder afneemt. In Nederland daalde tussen 1900 en 2000 het aandeel van populaties van inheemse planten- en diersoorten van 50 procent naar 15 procent van de oorspronkelijke biodiversiteit. Dat betekent dat er nog 15 procent van de oorspronkelijke biodiversiteit over is. Een aanzienlijk deel van de gemeente is belangrijk weidevogelgebied.

blad 38 van 100

datum 10 augustus 2023 projectnummer 0482767.100 betreft Plan-m.e.r.-beoordeling Kaag en Braassem

Figuur 4-30: Belangrijk weidevogelgebied (Bron: Provincie Zuid-Holland)

Van de provinciale lijst van icoonsoorten is onderzoek gedaan naar de soorten die in de gemeente Kaag en Braassem verwacht worden vanwege de aanwezige landschapstypen. Twee van de verwachte soorten zijn (nog) niet aanwezig. Het betreft de bever en de otter. De bever is wel gesignaleerd in wateren zo’n 20 kilometer van de gemeente Kaag en Braassem. Er is geschikt leefgebied voor de bever aanwezig in de gemeente. Wanneer populaties groeien kan het dat de bever zich in de gemeente vestigt. De otter is aanwezig in de Nieuwkoopse plassen, op zo’n 10 kilometer afstand van de gemeente Kaag en Braassem. Het is een reële mogelijkheid dat de otter zich naar de gemeente verspreid. Voor de verschillende soorten bestaan er wel bedreigingen in de gemeente. Zo kan er leefgebied verdwijnen door de Aziatische duizendknoop, vallen er dierlijke verkeersslachtoffers en draagt verstening bij aan verlies van het leefgebied. De impact van verschillende bedreigingen verschilt per soort en is in de volgende tabel weergegeven. tabel 4.2: Overzicht voorkomen (v) en bedreigingen voor icoonsoorten gemeente Kaag en Braassem (Bron: Adviesbureau E.C.O.Logisch B.V., 2021)2

Soort

Landschapstype

Argusvlinder Bever Boomklever Blauwborst Egel Gewone dotterbloem Gierzwaluw Glassnijder

Klei- en veenweide Delta en rivier Kust en duinen Delta en rivier Stedelijk gebied Klei- en veenweide

V

Bedreigingen WR EX

IG

VI

ET

VS

VKL

RRI

Stedelijk gebied Klei- en veenweide

2

De verschillende bedreigingen zijn afgekort : Waterrecreatie (WR), Exoten en lastige soorten (EX), Inrichting en groenbeheer (IG), Verkeer en Infrastructuur (VI), Energietransitie (ET), Verstening (VS), Verdwijnen kleine landschapselementen (VKL), en Renovatie/ruimtelijke ingrepen (RRI).

blad 39 van 100

datum 10 augustus 2023 projectnummer 0482767.100 betreft Plan-m.e.r.-beoordeling Kaag en Braassem

Soort

Landschapstype

Groene glazenmaker Grutto Huismus Kleine zwaan Kluut Konijn Meervleermuis Merel Nachtegaal Noordse woelmuis Otter Patrijs Purperreiger Rietorchis Roerdomp Rosse vleermuis Rugstreeppad Steenuil Weidehommel Wilde hyacint Zwarte stern

Klei- en veenweide

V

Bedreigingen WR EX

IG

VI

ET

VS

VKL

RRI

Klei- en veenweide Stedelijk gebied Klei- en veenweide Delta en rivier Kust en duinen Klei- en veenweide Stedelijk gebied Kust en duinen Delta en rivier Delta en rivier Klei- en veenweide Klei- en veenweide Klei- en veenweide Klei- en veenweide Kust en duinen Kust en duinen Klei- en veenweide Stedelijk gebied Kust en duinen Klei- en veenweide

Groene woonomgeving Openbaar groen verwijst naar de hoeveelheid bomen, struiken en overige beplanting de gemeente kent ten opzichte van de hoeveelheid bebouwing. De hoeveelheid groen in de gemeente is weergegeven op de groenkaart in Figuur 4-31. Het buitengebied van de gemeente is zeer groen en bestaat voornamelijk uit grasland. In het bebouwd gebied is het groene karakter sterk verschillend tussen de wijken. Met name op de bedrijventerreinen is het karakter minder groen dan in andere delen van de gemeente.

Figuur 4-31: Groenkaart (Bron: RIVM)

Onderstaande tabel toont de verdeling van de groene ruimte en de ratio van groen en blauw in de gemeente. De verdeling van groen en blauw ligt in de verschillende kernen in de gemeente Kaag en Braassem hoger dan

blad 40 van 100

datum 10 augustus 2023 projectnummer 0482767.100 betreft Plan-m.e.r.-beoordeling Kaag en Braassem

het Nederlands gemiddelde. Dit betekent dat het groen dat aanwezig is gelijkmatiger over de dorpen is verdeeld dan in andere dorpen. Uitzondering hierop zijn de kernen Oude Wetering en Roelofarendsveen. De ratio groen en blauw ligt in de kernen lager dan het gemiddelde. Dit komt doordat grasland en water kwalitatief lager scoren dan bomen en struiken. Door het waterrijke karakter van de gemeente worden de scores lager dan het gemiddelde. tabel 4.3: Verdeling groene ruimte en ratio groen en blauw (Bron: Hugsi)

Plaats Bilderdam Hoogmade Kaag Leimuiden Nieuwe wetering Oud Ade Oude Wetering Rijnsaterwoude Rijpwetering Roelofarendsveen Woubrugge Gemiddeld NL

Ratio groen en blauw 86 91 100 91 66 93 103 95 98 72 91 124

Verdeling groene ruimte 1.163 0.662 0.847 0.592 0.652 0.918 0.472 0.665 0.803 0.528 0.711 0.565

Trends en ontwikkelingen In de gemeente Kaag en Braassem spelen verschillende ontwikkelingen die een invloed hebben op het thema ‘Natuur’. De volgende ontwikkelingen spelen: •

Natuurwaarden in het agrarisch gebied staan onder druk Intensivering van de landbouw heeft in het verleden geleid tot een vermindering van de biodiversiteit in het buitengebied. Dit komt onder andere door schaalvergroting, het verdwijnen van landschapselementen, bestrijdingsmiddelen, verdroging en vermesting. In de komende jaren gaat er veel veranderen in het agrarisch gebied, met name om de stikstofdoelen te halen. Ook ontstaat er groeiende aandacht voor verschillende duurzame maatregelen in het buitengebied, zoals duurzaam bodembeheer en peilbeheer op maat. Dit brengt kansen met zich mee om het buitengebied meer natuurinclusief in te richten.

•

Natuurwaarden in het bebouwde gebied Het bebouwde gebied bestaat voor een aanzienlijk deel uit groene ruimte, denk aan tuinen, parken en bermen. Enerzijds staat natuur in de stad onder druk door verschillende factoren, zoals traditioneel groenbeheer in groengebieden, een sobere inrichting van de buitenruimte, gebieden met weinig groen of de verstening van tuinen. Dit betekent dat het leefgebied van planten en dieren kleiner wordt. Anderzijds kunnen maatregelen in de openbare ruimte voor klimaatadaptatie kansen bieden om natuurwaarden verder in de stad mee te nemen. Het belang van groen krijgt ook steeds meer aandacht. Hierbij kan gedacht worden aan initiatieven zoals operatie Steenbreek, groene schoolpleinen of groene daken.

•

Natuurinclusief Natuurinclusiviteit is een manier van de ruimte inrichten die steeds meer voet aan de grond krijgt. Op verschillende vlakken kan natuurinclusief gehandeld worden, zoals binnen de landbouw of binnen de woningbouw. Door bij de keuze van de manier van (her)bouwen, beplanting, en het type maaibeheer rekening te houden met de meerwaarde voor ecologie, kan veel winst behaald worden. Uitgangspunt is dat het ruimtegebruik bijdraagt aan de lokale biodiversiteit.

blad 41 van 100

datum 10 augustus 2023 projectnummer 0482767.100 betreft Plan-m.e.r.-beoordeling Kaag en Braassem

•

Invasieve soorten Invasieve soorten zijn soorten die niet van oorsprong in Nederland leven, maar hier zich vestigen doordat ze binnen gebracht zijn door mensen. Dit kan op verschillende manieren gebeuren, zoals huisdieren of het meekomen met producten. Inheemse soorten worden verdrongen door invasieve soorten en belemmeren zo het voortbestaan van de oorspronkelijke flora en fauna. Voorbeelden zijn: Japanse Duizendknoop, Watercrassula, Amerikaanse rivierkreeften en Halsbandparkieten.

Beoordeling De gemeente Kaag en Braassem heeft verschillende kleine stukken beschermde natuur (NNN). De gemeente heeft een groen karakter en hecht veel waarde aan het behoud en de bescherming van haar natuur en biodiversiteit. Er wordt dan ook actief gewerkt aan het beheer en de ontwikkeling van deze gebieden. Zo wordt er bijvoorbeeld geïnvesteerd in het herstellen van oevers van het Braassemermeer en het creëren van nieuwe leefgebieden voor planten- en diersoorten. Door actief te blijven investeren in het beheer en de ontwikkeling van deze gebieden, en mensen bewust te maken van het belang van biodiversiteit, kan de trend van een natuurinclusievere inrichting worden voortgezet. Wel staat in heel Nederland en ook in de gemeente Kaag en Braassem de biodiversiteit onder druk en zijn er verschillende trends die negatief doorwerken op de biodiversiteit. Zowel in de gebouwde omgeving als in het buitengebied zijn er ontwikkelingen in het beheer en in de inrichting die belemmerend werken voor flora en fauna. Hierbij kan gedacht worden aan verstening, verdroging, schaalvergroting en een sobere inrichting van de buitenruimte. Door deze trends ziet de beoordeling er als volgt uit:

4.7.

Bodem, water en ondergrond

Huidige situatie Gezonde bodem De gemeente Kaag en Braassem ligt op de overgang van kleigronden naar veengronden. In het westelijk deel van de gemeente zijn overwegend veengronden aanwezig. In het oostelijk deel bestaat de omgeving uit overwegend kleigronden. De veengronden bestaan overwegend uit een laag van 1 tot 50 cm of 50 tot 100 cm veen. In de ondergrond is er daarmee een aanzienlijke laag veen aanwezig die bij kan dragen aan verdere bodemdaling. Bij een ontwateringsdiepte van 0,5 meter daalt de bodem in het westen van de gemeente tussen de 1 en 10 mm per jaar of meer dan 10 mm per jaar.

blad 42 van 100

datum 10 augustus 2023 projectnummer 0482767.100 betreft Plan-m.e.r.-beoordeling Kaag en Braassem

Figuur 4-32: Bodemkaart, in paarstinten veengronden en groentinten kleigronden (Bron: BRO loket)

Figuur 4-33: Dikte oxideerbaar veen (Bron: Provincie Zuid-Holland)

blad 43 van 100

datum 10 augustus 2023 projectnummer 0482767.100 betreft Plan-m.e.r.-beoordeling Kaag en Braassem

Figuur 4-34: Daling bij een ontwateringsdiepte van 0,5 m (Bron: Provincie Zuid-Holland)

In het westelijk deel van de gemeente is de bovengrond van licht tot sterk verontreinigde kwaliteit. In de rest van de gemeente is de bodemkwaliteit overwegend niet tot licht verontreinigd. In de gemeente liggen tegen de 20 voormalige stortplaatsen. Voor enkele van deze afvallocaties bestaat een ontwikkelkans.

Figuur 4-35: Bodemkwaliteit bovengrond (Bron: Provincie Zuid-Holland)

blad 44 van 100

datum 10 augustus 2023 projectnummer 0482767.100 betreft Plan-m.e.r.-beoordeling Kaag en Braassem

Figuur 4-36: Voormalige stortplaatsen in de gemeente Kaag en Braassem (Bron: Provincie Zuid-Holland)

Oppervlaktewater Door de gemeente lopen verschillende waterlopen, van sloten tot meren. Een deel hiervan is aangewezen als KRW-oppervlaktewaterlichaam. In de Kaderrichtlijn Water (KRW) zijn waterlichamen vastgesteld. Dit zijn een of meerdere oppervlaktewateren met een minimale omvang, zodat niet alle (kleine) wateren hierin zijn opgenomen. De wateren met een KRW-status zijn: de Kagerplassen, Braassemermeer en Wijde Aa, Veender- en Lijkerpolder, Vaarten Polder Vierambacht, Vaarten Wasschenaarschepolder, het Oude Rijnsysteem, het Ringvaartsysteem en Does en omliggende kanalen.

Figuur 4-37: KRW-oppervlaktewaterlichamen (Bron: Provincie Zuid-Holland)

blad 45 van 100

datum 10 augustus 2023 projectnummer 0482767.100 betreft Plan-m.e.r.-beoordeling Kaag en Braassem

De KRW streeft naar een goede chemische en ecologische oppervlaktewaterkwaliteit. In de volgende tabel is de ecologische en chemische kwaliteit over de jaren heen weergegeven. De chemische toestand wisselt van jaar tot jaar. Een onvoldoende kwaliteit wordt meestal veroorzaakt doordat één of twee stoffen niet aan de norm voldoen. Een ‘zeer goed’ wordt behaald wanneer alle chemische stoffen voldoen, een ‘slecht’ als één of meer stoffen niet voldoen aan de normen. De ecologische toestand is sinds 2009 en 2015 in alle KRWoppervlaktewaterlichamen in de gemeente verbeterd. Met name op het vlak van specifiek verontreinigende stoffen is nog een grote verbetering benodigd. Er zijn verschillende manieren waarop de chemische en ecologische toestand negatief wordt beïnvloed, zoals vanuit de landbouw, atmosferische depositie, fysieke wijzigingen aan het watersysteem en rioolwaterzuiveringsinstallaties (Informatiehuis water). tabel 4.4: Kwaliteit van KRW-oppervlaktewaterlichamen in de gemeente Kaag en Braassem (Bron: Informatiehuis Water)

KRWoppervlaktewater Kagerplassen

2009

Chemische toestand 2015 2021

2022

2009

Zeer goed

Zeer goed

Zeer goed

Slecht

Slecht

Braassemermeer en Wijde Aa Veender- en Lijkerpolder Vaarten Polder Vierambacht Vaarten Wassenaarschepolder Oude Rijnsysteem Ringvaartsysteem

Zeer goed

Slecht

Zeer goed

Zeer goed

Slecht

Zeer goed

Slecht

Slecht

Slecht

Zeer goed

Slecht

Zeer goed

Zeer goed

Slecht

Zeer goed Zeer goed

Does en omliggende kanalen

Zeer goed

Ecologische toestand 2015 2021

2022

Ontoereikend Slecht

Matig

Matig

Matig

Matig

Ontoereikend

Matig

Matig

Matig

Zeer goed

Ontoereikend

Ontoereikend

Matig

Matig

Zeer goed

Slecht

Ontoereikend

Slecht

Matig

Matig

Slecht Slecht

Slecht Zeer goed

Slecht Zeer goed

Slecht Slecht

Matig Matig

Matig Matig

Zeer goed

Zeer goed

Zeer goed

Ontoereikend

Matig Ontoereikend Ontoereikend

Matig

Matig

Grondwater In de gemeente liggen twee grondwaterlichamen: Zout Rijn-West en Deklaag Rijn-West. Beide grondwaterlichamen zijn aangewezen als KRW-grondwaterlichaam. Grondwaterlichaam Zout Rijn-West bevat zout/brak water. Het is vrijwel zeker dat de doelstellingen met betrekking tot waterbalans, intrusies en chemische toestand worden behaald in 2027. Grondwaterlichaam Deklaag Rijn-West vormt een strategisch zoet waterlichaam. De waterbalans, chemische toestand en mate van intrusies is op orde. Het is vrijwel zeker dat de doelen voor 2027 worden behaald. Lokaal spelen aandachtspunten op het vlak van organische verontreinigingen, maar deze zijn niet significant. Tot 2015 nam het watergebruik per persoon af. In de afgelopen jaren is (voornamelijk in de droge zomers) het drinkwatergebruik toegenomen. Dit betekent dat er meer druk op de grondwaterlichamen komt te staan (VEWIN).

Trends en ontwikkelingen In de gemeente Kaag en Braassem spelen verschillende ontwikkelingen die een invloed hebben op het thema ‘Bodem, water en ondergrond’. De volgende ontwikkelingen spelen: •

Aandacht voor een vitaal bodem- en watersysteem De voordelen van een vitaal bodem- en watersysteem worden steeds belangrijker. In het landelijke coalitieakkoord is opgenomen dat water en bodem sturend worden bij ruimtelijke planvorming. De bodemkwaliteit is in het verleden achteruitgegaan, en ook klimaatverandering versnelt de afbraak van

blad 46 van 100

datum 10 augustus 2023 projectnummer 0482767.100 betreft Plan-m.e.r.-beoordeling Kaag en Braassem

organische stof in de bodem. Agrariërs kunnen door verandering in bedrijfsvoering een grote impact hebben op de vitaliteit van bodems. Ook heeft een toename van groen in stedelijk gebied een positieve invloed op de vitaliteit van de bodem. •

Druk op het grondwater Tot 2015 nam het watergebruik per persoon af. In de afgelopen jaren is (voornamelijk in de droge zomers) het drinkwatergebruik toegenomen. Dit betekent dat er meer druk op de grondwater- en oppervlaktwaterlichamen waar water wordt gewonnen komt te staan (VEWIN).

•

Verbetering oppervlaktewaterkwaliteit door de Kaderrichtlijn Water (KRW) Door middel van de KRW stuurt Europa op de kwaliteit van het oppervlaktewater in Europa. Het doel is dat in 2027 alle wateren een goede ecologische waterkwaliteit hebben. Deze wordt vooral bepaald door de biologische kwaliteit en daarnaast door relevante verontreinigende stoffen en de fysischchemische kwaliteit. Het is onwaarschijnlijk dat in Nederland de oppervlaktewaterkwaliteit op tijd op dit niveau is. Desalniettemin betekenen de maatregelen die in het kader van de KRW worden genomen dat de oppervlaktewaterkwaliteit toeneemt.

•

Druk op de ondergrond De druk op de ondergrond gaat toenemen. Deze drukte ontstaat door nieuwe functies in de ondergrond die om ruimte vragen (zoals warmtenet, waterberging, laadinfrastructuur) en toenemende aandacht voor groen in stedelijke gebieden. Ook heeft druk op de ondergrond effect op mogelijk aanwezige archeologische waarden.

Beoordeling De bodemkwaliteit van de gemeente Kaag en Braassem is over het algemeen goed. Het gebied bestaat uit veengrond en kleigrond, met hier en daar een zandlaag. Door de veengrond kan er wel sprake zijn van bodemdaling, en op sommige plaatsen kan bodemverontreiniging voorkomen door historische activiteiten zoals de teelt van bloembollen. Er dient actief te worden gewerkt aan het behouden en verbeteren van de bodemkwaliteit, bijvoorbeeld door het stimuleren van duurzame landbouw. Op het gebied van water bestaan er ook verschillende uitdagingen. In de gemeente liggen verschillende KRW-oppervlaktewaterlichamen. In 2027 moeten deze oppervlaktewaterlichamen een goede ecologische kwaliteit hebben. Al is het onzeker of dit gaat lukken. De beoordeling ziet er daarom als volgt uit:

blad 47 van 100

datum 10 augustus 2023 projectnummer 0482767.100 betreft Plan-m.e.r.-beoordeling Kaag en Braassem

4.8.

Historisch kapitaal

Huidige situatie De gemeente Kaag en Braassem kent meerdere landschapstypen. In het westen bestaat een groot deel van de gemeente uit ontgonnen veenvlaktes. In het oosten van de gemeente bestaat het landschap voornamelijk uit vlaktes van getijafzettingen. Het landschap wordt door dijken doorsneden.

Figuur 4-38: Geomorfologische kaart (Bron: BRO Loket)

In de Middeleeuwen werd het veenlandschap in gebruik genomen. Ontginning gebeurde vanaf een ontginningsas, zoals een weg, in stroken. In een deel van de gemeente is deze strokenverkaveling nog terug te zien in het landschap. Er kon soms akkerbouw bedreven worden voor de nabijgelegen grote steden. Door de bodemdaling werd het gebied echter steeds natter, waardoor het niet langer geschikt was voor akkerbouw. Een andere reden waarom het gebied steeds natter werd was de winning van turf. Ook turf werd vervoerd naar de omliggende grote steden als brandstof. Grootschalige vervening vond vanaf de 15e eeuw plaats en leidde tot de vorming van grote veenplassen. Met droogmakerijen werd het landschap weer droog bemaald. Polders en droogmakerijen werden dus aangelegd om het water van de natte gebieden weg te pompen. In de gemeente Kaag en Braassem liggen o.a. de Vierambachtspolder (jaar van droogvallen: 1838) en de Veender- en Lijkerpolder (jaar van droogvallen: 1784). In de gemeente zijn nog verschillende elementen in het landschap aanwezig die herinneren aan het verleden. Gedacht kan worden aan de dijken, sloten en andere watergangen die wijzen naar het historisch watersysteem. Ook zijn een groot aantal molens aanwezig, met bijbehorende molenbiotoop. Het betreft voornamelijk poldermolens.

Deze molens zijn in verband te brengen met inpoldering in de 15de of 16de eeuw of optimalisaties daarvan in latere perioden.

blad 48 van 100

datum 10 augustus 2023 projectnummer 0482767.100 betreft Plan-m.e.r.-beoordeling Kaag en Braassem

Figuur 4-39: Windmolens met molenbiotoop (Bron: Provincie Zuid-Holland)

Figuur 4-40: Polderkaart (1901) (Bron: Vrije universiteit Amsterdam)

In de gemeente Kaag en Braassem liggen verschillende rijksmonumenten. Het betreft voornamelijk boerderijen, maar ook kerken, bestuursgebouwen en woningen zijn aangewezen als rijksmonument. Ten noorden van de gemeente ligt de bufferzone van UNESCO-werelderfgoed, de Hollandse Waterlinies.

blad 49 van 100

datum 10 augustus 2023 projectnummer 0482767.100 betreft Plan-m.e.r.-beoordeling Kaag en Braassem

Figuur 4-41: Rijksmonumenten en UNESCO-werelderfgoed (Bron: Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed)

De gemeente Kaag en Braassem heeft verder nog vier karakteristieke gebieden (voorheen: ‘beschermde dorpsgezichten’) aangewezen. Het betreft: • Julianalaan in Kaag, • Kerkstraat en Veerstraat in Oude Wetering, • Witte Singel, Noordkade en ’t Haventje in Roelofarendsveen, en • Aderpolder ‘Boerenbuurt’ in Rijpwetering. De archeologische waarde is in de gemeente Kaag en Braassem het hoogst in de oudere dorpskernen. Nabij de oude dorpskern van Rijnsaterwoude is volgens de Archeologische Monumenten Kaart (AMK) (2014) dan ook een terrein van hoge archeologische waarde te vinden.

Figuur 4-42: AMK 2014 en provinciale archeologisch waardevolle vlakken (Bron: Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed)

In de gemeente liggen drie vlakken van aardkundige waarden. In het oosten van de gemeente ligt een gebied met nationale waarde. Dit betreft de Polders Wassenaar, Vierambacht en Vriesekoop. In dit gebied liggen kreekruggen in oude kwelderafzettingen. Ook liggen er twee gebieden van provinciale waarde in de gemeente.

blad 50 van 100

datum 10 augustus 2023 projectnummer 0482767.100 betreft Plan-m.e.r.-beoordeling Kaag en Braassem

Het zijn de Kagerplassen, Oude Ade en omstreken én de Wijde Aa en de oevers van het Braassemermeer. In beide gebieden is er geërodeerd en overslibd veen aanwezig.

Figuur 4-43: Aardkundige waarden (Bron: Provincie Zuid-Holland)

Trends en ontwikkelingen In de gemeente Kaag en Braassem spelen verschillende ontwikkelingen die een invloed hebben op het thema ‘Historisch kapitaal’. De volgende ontwikkelingen spelen: •

Ontwikkeling ruimtelijke kwaliteit Nieuwe ontwikkelingen kunnen zowel een kans als een bedreiging vormen voor landschappelijke en cultuurhistorische waarden. Denk bijvoorbeeld aan stedelijke vernieuwing, nieuwe woonlocaties en de opwekking van duurzame energie. Tegelijkertijd staan landschap en cultuurhistorie steeds meer in de aandacht en is er juist meer behoefte aan de beleving van het landschap (zoals de natuurlandschappelijke ontwikkelingen in de gemeente), en worden landschappelijke en cultuurhistorische waarden steeds meer als meerwaarde gezien voor ontwikkelingen.

Beoordeling De gemeente Kaag en Braassem heeft veel cultuurhistorische waarden. Het gebied is rijk aan archeologische vondsten uit verschillende periodes, zoals uit de Romeinse tijd en de Middeleeuwen. Daarnaast zijn er veel historische gebouwen, monumenten en landschappen te vinden in de gemeente. Bijvoorbeeld de molens, gemalen, kerken, boerderijen en landgoederen die vaak nog goed bewaard zijn gebleven. Om deze cultuurhistorische waarden te behouden en te beschermen worden er in de gemeente verschillende maatregelen genomen, zoals het aanwijzen van karakteristieke panden en gebieden. Verschillende ontwikkelingen vormen een aandachtspunt voor behoud van de ruimtelijke kwaliteit, denk aan bijvoorbeeld de opwekking van duurzame energie in het landschap. Deze ontwikkelingen kunnen ook gebruikt worden om nieuwe ruimtelijke kwaliteit aan het landschap toe te voegen. Hierdoor ziet de beoordeling er als volgt uit:

blad 51 van 100

datum 10 augustus 2023 projectnummer 0482767.100 betreft Plan-m.e.r.-beoordeling Kaag en Braassem

4.9.

Wonen en voorzieningen

Huidige situatie Woningvoorraad Het woningaantal in de gemeente Kaag en Braassem is in de laatste 10 jaar met ongeveer 2.000 woningen gegroeid. In totaal staan er 12.378 woningen in de gemeente. Hiervan is ongeveer 80 procent een eengezinswoning en 20 procent een meergezinswoning, zoals appartement of flat. Dit is vergelijkbaar met andere gemeenten van vergelijkbare grootte (25.000 tot 50.000 inwoners). Zo’n 65 procent van de woningen in de gemeente is een koopwoning. Daarnaast is zo’n 27 procent een sociale huurwoning. De rest (bv. vrije sector huurwoningen, particuliere huurwoningen, studentenhuisvesting, vakantiewoningen) wordt op een andere manier verhuurd. De gemeente Kaag en Braassem heeft een iets groter aandeel sociale huurwoningen en een iets minder groot aandeel overige huur dan gemeenten van vergelijkbare grootte.

Figuur 4-44: Woningen naar eigendom (2021) (Bron: ABF-research)

De WOZ-waarde van alle woningen in de gemeente steeg tussen 2019 en 2022 van 298.000 euro naar 379.000 euro. De gemiddelde WOZ-waarde van koopwoningen steeg tussen 2019 en 2022 van 347.000 euro naar 439.000 euro. Het aantal te koop aangeboden huizen nam in de afgelopen jaren sterk af, terwijl de vraagprijs steeg. Al met al ontstond er steeds meer krapte op de woningmarkt.

blad 52 van 100

datum 10 augustus 2023 projectnummer 0482767.100 betreft Plan-m.e.r.-beoordeling Kaag en Braassem

Figuur 4-45: Aanbod koopwoningen (staafdiagram) en vraagprijs (lijn) in Kaag en Braassem

In heel Nederland was er in 2022 een tekort aan 315.000 woningen. In de regio Holland Rijnland was het woningtekort zo’n 4 procent van de woningvoorraad, bijna 10.500 woningen. Uitgaande van dit percentage schat het woningmarktonderzoek (In.Fact.Research, 2023) het woningtekort in de gemeente Kaag en Braassem op 490 woningen. Er was voornamelijk een tekort aan grondgebonden koopwoningen en aan koop- en huurappartementen. In de regio bedroeg het tekort aan sociale huurwoningen ongeveer 6.000. Voorzieningenniveau In de gemeente Kaag en Braassem staan 10 basisscholen. Voor voortgezet onderwijs moeten kinderen in omringende gemeenten naar school. De basisscholen geven onderwijs aan zo’n 2.000 kinderen. Ouders moeten gemiddeld 0,8 kilometer reizen om bij een kinderopvang te komen. Dit ligt hoger dan het gemiddelde van de provincie Zuid-Holland (0,5 km). Zo’n 72 procent van de driejarigen gaat naar een kinderopvang. Een andere belangrijke voorziening is de huisarts. De gemiddelde afstand tot een huisartsenpraktijk in de gemeente is 1,2 kilometer. Dit ligt boven het gemiddelde in de provincie Zuid-Holland van 0,8 kilometer. De afstand tot een ziekenhuis ligt op 7,8 kilometer en is de afgelopen jaren ook gelijk gebleven. Voor dagelijkse boodschappen moeten inwoners van de gemeente Kaag en Braassem gemiddeld 1,3 kilometer reizen.

Dit is dubbel zo lang als het gemiddelde voor de inwoners van de provincie Zuid-Holland. Leefbaarheid De gemeente Kaag en Braassem staat er over het algemeen goed voor op het vlak van leefbaarheid (Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK), 2020). In delen van de gemeente is de score zelfs zeer goed tot uitstekend. Niettemin zijn er enkele lokale aandachtspunten die van belang zijn voor het verbeteren van de leefbaarheid. Met name de indicator ‘Voorzieningen’ (onderdeel van de leefbaarheidsscore) wordt op diverse plekken in de gemeente als lager dan gemiddeld beoordeeld. De gemeente scoort overwegend goed tot zeer goed op de thema’s ‘Sociale samenhang’ en/of ‘Overlast & onveiligheid’. Tussen 2012 en 2020 heeft in delen van de gemeente een verbetering van de leefbaarheid opgetreden, terwijl in andere delen van de gemeente juist de leefbaarheid licht is verslechterd. Zo ook bij Rijnsaterwoude, waar de verslechtering voornamelijk voort kwam uit een gebrek aan voorzieningen.

blad 53 van 100

datum 10 augustus 2023 projectnummer 0482767.100 betreft Plan-m.e.r.-beoordeling Kaag en Braassem

Figuur 4-46: Leefbaarometer: Leefbaarheid in 2020 (Bron: BZK)

Figuur 4-47: Leefbaarometer: verandering leefbaarheid tussen 2012 en 2020 (Bron: BZK)

blad 54 van 100

datum 10 augustus 2023 projectnummer 0482767.100 betreft Plan-m.e.r.-beoordeling Kaag en Braassem

Trends en ontwikkelingen In de gemeente Kaag en Braassem spelen verschillende ontwikkelingen die een invloed hebben op het thema ‘Wonen en voorzieningen’. De volgende ontwikkelingen spelen: •

Het woningtekort: Er bestaat een tekort aan betaalbare en passende woningen voor verschillende bevolkingsgroepen. De afgelopen jaren is het aanbod van koopwoningen sterk afgenomen en de vraagprijs voor woningen gestegen. Wel lijkt er een kantelpunt bereikt te zijn in deze ontwikkeling. Volgens het woningmarktonderzoek (In.Fact.Research, 2023) neemt naar de toekomst vooral de behoefte toe aan grondgebonden koopwoningen. In de periode 2022 tot 2030 gaat het om 700 woningen, in de periode 2022 tot 2035 gaat het om bijna 900 woningen. Bewoners blijven langer in hun huis wonen waardoor voor nieuwe betreders van de woningmarkt krapte ontstaat. Ook de vraag naar koop- en huurappartementen neemt toe, vooral in de regio. Deze gelijkvloerse woningen zijn bij verschillende doelgroepen in trek, zoals jongeren en ouderen. Binnen de huursector is er zowel vraag naar sociale huurwoningen als middeldure huurwoningen.

•

Voorzieningenniveau In de gemeente Kaag en Braassem vormt het voorzieningenniveau een aandachtspunt. Met name met een vergrijzende bevolking worden voorzieningen in de buurt steeds belangrijker, omdat ouderen over het algemeen minder mobiel zijn.

Beoordeling De woningmarkt in de gemeente Kaag en Braassem is op dit moment krap. Er is veel vraag naar woningen. Het aanbod van woningen is beperkt en de prijzen zijn de afgelopen jaren sterk gestegen. Dit maakt het voor bepaalde groepen moeilijk om een passende woning te vinden. De leefbaarheid in de gemeente ligt in de gemeente op een hoog niveau. Wel bestaan er lokaal aandachtspunten op het vlak van voorzieningen. Met de algemene trend van vergrijzing in Nederland wordt het steeds belangrijker dat er voldoende voorzieningen ook voor ouderen, die vaak minder mobiel worden, bereikbaar zijn. Dit leidt tot de volgende beoordeling:

blad 55 van 100

datum 10 augustus 2023 projectnummer 0482767.100 betreft Plan-m.e.r.-beoordeling Kaag en Braassem

4.10. Economie en werkgelegenheid Huidige situatie Werkgelegenheid en werkloosheid In de gemeente Kaag en Braassem zijn er 512 banen per 1000 inwoners. Dit ligt lager dan het landelijke gemiddelde van 704 banen per 1000 inwoners. De banen in de gemeente bevinden zich voornamelijk in de zakelijke dienstverlening en industrie. Opvallend is het relatief hoge aandeel banen in de landbouw ten opzichte van het gemiddelde van Nederland.

Figuur 4-48: Banen naar sector (Bron: LISA)

De werkloosheid in de gemeente lag in 2022 op 2,8 procent. Dat is lager dan het landelijk gemiddelde. Daarnaast betekent dit dat sinds 2013 de werkloosheid gehalveerd is. De werkloosheid lag toen op 6,1 procent. Vestigingsklimaat Kaag en Braassem ligt langs een snelweg, de A4, en in de nabijheid van Schiphol Airport. Door de ligging in de directe nabijheid van de randstad heeft de gemeente een aantrekkelijk vestigingsklimaat voor verschillende bedrijven. Langs de snelweg zijn verschillende bedrijventerreinen aanwezig. Er zijn bijna 3.000 bedrijven gevestigd in de gemeente Kaag en Braassem (2021). Volgens het Handelsregister van de Kamer van Koophandel is het grootste aantal bedrijven actief in de bouwsector. Daarna volgen de detailhandel, gezondheid en land- en tuinbouw.

blad 56 van 100

datum 10 augustus 2023 projectnummer 0482767.100 betreft Plan-m.e.r.-beoordeling Kaag en Braassem

Figuur 4-49: Vestigingen naar sector (Bron: Handelsregister Kamer van Koophandel)

Werklocaties In de gemeente Kaag en Braassem liggen verschillende bedrijventerreinen: de Lasso, Veenderveld en Drechthoek. Op Veenderveld wordt er ruimte geboden aan bedrijvigheid in de distributie. De andere bedrijventerreinen worden gebruikt voor gemengde bedrijvigheid. De leegstand op de bedrijventerreinen ligt tussen de 0 en 6 procent. Er is een zachte voorraad aan aanvullende ruimte voor bedrijvigheid aanwezig, maar deze is nog niet uitgegeven.

Figuur 4-50: Bedrijventerreinen en glastuinbouwgebieden (Bron: Provincie Zuid-Holland)

blad 57 van 100

datum 10 augustus 2023 projectnummer 0482767.100 betreft Plan-m.e.r.-beoordeling Kaag en Braassem

Land- en tuinbouw Landbouw vormt een relatief grote sector in de gemeente Kaag en Braassem. In de afgelopen 10 jaar is het aantal bedrijven en het areaal voor de sector afgenomen. Wel is het areaal per bedrijf toegenomen tot ongeveer 2.400 are gemiddeld. Het grootste deel van het areaal voor de landbouw is in gebruik voor blijvend grasland. In de gemeente worden dan ook ongeveer 10.000 koeien gehouden. Ook zijn er enkele bedrijven actief in de varkenshouderij en in beperkte mate geitenhouderij. Er worden zo’n 8.400 varkens en 100 geiten gehouden in de gemeente. Naast de veehouderij vormt ook de tuinbouw een voorkomende tak van de landbouw in de gemeente. Zowel in de open grond als onder glas worden groenten en bollen en knollen geteeld. Het gaat in totaal om ongeveer 11.000 are. Op de kaart in Figuur 4-50 zijn de glastuinbouwgebieden weergeven. Toerisme en recreatie De gemeente Kaag en Braassem heeft veel te bieden op het gebied van toerisme en recreatie. Gelegen tussen de grote steden Amsterdam, Den Haag en Rotterdam biedt de gemeente een rustige omgeving met veel groen en water. De verschillende meren en plassen in de gemeente, waaronder de Kagerplassen, bieden mogelijkheden voor verschillende watersporten. Daarnaast zijn er ook vele fiets- en wandelroutes die door de gemeente lopen, langs historische dorpjes en monumenten.

Het Braassemermeer biedt een populaire plek voor recreanten en er zijn ook verschillende strandjes en jachthavens langs de oevers. Op het gebied van recreatie heeft de gemeente een breed scala aan faciliteiten en activiteiten, zoals diverse sportverenigingen en tennisbanen. Er zijn ook verschillende musea en historische bezienswaardigheden, zoals molens en monumentale panden, te vinden in de gemeente. De gemeente Kaag en Braassem heeft een actief beleid om het toerisme en de recreatie in de gemeente te bevorderen. Er worden bijvoorbeeld regelmatig evenementen en festivals georganiseerd, zoals de Kaagweek, een zeilwedstrijd die jaarlijks plaatsvindt op de Kagerplassen. Ook wordt er samengewerkt met lokale ondernemers en organisaties om nieuwe recreatiemogelijkheden te ontwikkelen en te promoten.

Trends en ontwikkelingen In de gemeente Kaag en Braassem spelen verschillende ontwikkelingen die een invloed hebben op het thema ‘Economie en werkgelegenheid’. De volgende ontwikkelingen spelen: •

Verduurzaming landbouwsector De landbouwsector staat voor grote uitdagingen. Met o.a. het stikstofbeleid en het Gemeenschappelijk Landbouwbeleid wordt gestuurd op een verduurzaming van de landbouwsector. De omschakeling naar een landbouwsysteem dat gebaseerd is op kringlopen is een uitdaging. Ook maatregelen om de landbouwsector minder stikstof te laten uitstoten maken dat er in het agrarisch gebied veel gaat veranderen in de komende jaren. In de afgelopen jaren hebben we gezien dat het aantal agrarische bedrijven en het landbouwareaal is afgenomen. De verwachting is dat deze trend zich voortzet. •

Economische sector in beweging Het vestigingsklimaat in de gemeente Kaag en Braassem is goed. Binnen de economische sector spelen verschillende ontwikkelingen waar bedrijven naar de toekomst toe mee te maken krijgen, zoals een verduurzaming van de bedrijfsvoering en digitalisering. Zo verschuift de herkomst van energie naar duurzame bronnen en wordt circulariteit meer en meer de norm.

Beoordeling Op het gebied van werkgelegenheid scoort de gemeente Kaag en Braassem goed. De werkloosheid ligt lager dan het landelijk gemiddelde en is sinds 2013 gehalveerd. Het aantal banen per duizend inwoners ligt lager dan het landelijk gemiddelde. Het vestigingsklimaat is daarnaast erg gunstig, door de nabijheid van de randstand. De landbouw is op dit moment een belangrijke sector, aangezien deze relatief gezien vrij groot is binnen de gemeente Kaag en Braassem. Ook deze sector staat voor een belangrijke duurzaamheidsopgave, bijvoorbeeld

blad 58 van 100

datum 10 augustus 2023 projectnummer 0482767.100 betreft Plan-m.e.r.-beoordeling Kaag en Braassem

op het vlak van energievoorziening. Daarnaast is de economische markt altijd onderhevig aan de conjunctuur. Om deze redenen ziet de beoordeling er dan ook als volgt uit:

4.11. Energie en grondstoffen Huidige situatie Energiegebruik Het totaal bekend energieverbruik is tussen 2010 en 2020 afgenomen van 3724 TJ per jaar naar 3227 TJ per jaar. Dit is het energiegebruik inclusief energie van hernieuwbare bronnen. Voor verkeer en vervoer wordt een groot deel van de energie in de gemeente gebruikt. Twee andere aanzienlijke energievragende functies zijn de gebouwde omgeving en de landbouw.

Figuur 4-51: Energieverbruik van sectoren (Bron: Regionale Klimaatmonitor)

Het energiegebruik van de gebouwde omgeving verduurzaamt langzaamaan. Het elektriciteitsverbruik van woningen met elektriciteit van het openbaar net is in de afgelopen 10 jaar gelijk gebleven. Wel is er een toename van het gebruik van zonne-elektriciteit opgewekt door woningen zelf.

blad 59 van 100

datum 10 augustus 2023 projectnummer 0482767.100 betreft Plan-m.e.r.-beoordeling Kaag en Braassem

Figuur 4-52: Energieverbruik woningen (in kWh) (Bron: Klimaatmonitor)

De ontwikkeling van het gasverbruik in woningen laat geen eenduidige trend zien. Ten opzichte van 2013 is het gasverbruik afgenomen. Dit komt voornamelijk door een sterke afname tussen 2013 en 2014. Sindsdien schommelt het aardgasgebruik van zowel koop- als huurwoningen respectievelijk rond de 1.500 en 1.200 m3.

Figuur 4-53: Gemiddeld gasverbruik in huur- en koopwoningen (Bron: CBS, ABF research)

Duurzame energieopwekking De totale opwek van duurzame energie is in de afgelopen 10 jaar sterk gegroeid. In 2011 werd er 82 TJ duurzame energie opgewekt, in 2021 betrof dit 265 TJ. Dit betekent dat in zo’n 8 procent van de energievraag op een duurzame manier wordt voorzien. Met name de ontwikkeling van de opwek van duurzame elektriciteit vormt een positieve ontwikkeling. Op het vlak van hernieuwbare warmte is tussen 2020 en 2021 een daling te zien. Door elektrisch vervoer en/of biobrandstof is ook voor het wegverkeer een positieve ontwikkeling van het gebruik van duurzame energie te zien.

blad 60 van 100

datum 10 augustus 2023 projectnummer 0482767.100 betreft Plan-m.e.r.-beoordeling Kaag en Braassem

Figuur 4-54: Bekende hernieuwbare energie (Bron: berekening RVO – Klimaatmonitor)

Emissie broeikasgassen In de afgelopen 20 jaar is de totale emissie van koolstofdioxide in de gemeente Kaag en Braassem verminderd. In 2000 was de CO2-uitstoot per inwoner ongeveer 7.200 kg/jaar. In 2020 werd er per inwoner ongeveer 6.700 kilogram CO2 per inwoner uitgestoten. In dezelfde periode zijn er wel meer mensen in de gemeente komen wonen. Daarmee is de totale uitstoot van CO2 in de gemeente wel licht toegenomen. De grootste bronnen voor de uitstoot van CO2 zijn verkeer en vervoer, landbouw en consumenten. Consumenten stoten CO2 uit door gebruik van vuurhaarden, afsteken van vuurwerk en roken. De opwekking van elektriciteit en de uitstoot van verwarming van huizen valt onder de energiesector. Bij verkeer en vervoer stoten verschillende vervoersmodaliteiten CO2 uit, zoals schepen, auto’s en motoren. De CO2-emissie van de landbouw komt door het gebruik van energie.

blad 61 van 100

datum 10 augustus 2023 projectnummer 0482767.100 betreft Plan-m.e.r.-beoordeling Kaag en Braassem

120000000 100000000 80000000 60000000 40000000 20000000 0

2015

2020

Figuur 4-55: Emissie van CO2 in 2015 en 2020 (Bron: Emissieregistratie)

Voor de uitstoot van andere broeikasgassen wordt de uitstoot van methaan in kaart gebracht. Methaan is na CO2 het belangrijkste broeikasgas. Het is een veel sterker broeikasgas dan CO2. Vergeleken met CO2 is de impact van methaan op het klimaat zo’n 25 keer sterker. Er is echter veel minder methaan in de atmosfeer aanwezig. Tussen 2015 en 2020 is de uitstoot op een gelijk niveau gebleven. De grootste bron van uitstoot van methaan is de landbouw. Methaan wordt uitgestoten door de ontlasting van dieren in de landbouw, het gebruik van energie en de landbouwbodems. Ook natuur draagt bij aan een lichte uitstoot van methaan. Afbraak van veenbodems leidt in kleine mate ook tot de uitstoot van methaan. 2000000 1800000 1600000 1400000 1200000 1000000 800000 600000 400000 200000 0

2015

2020

Figuur 4-56: Emissie methaan in 2015 en 2020 (Bron: Emissieregistratie)

Circulariteit De gemeente heeft als doel een meer circulaire economie te creëren. De rijksoverheid wil namelijk dat er in 2050 sprake is van een circulaire economie. Een circulaire economie is een gesloten kringloopeconomie waarin er geen afval bestaat. Het is ook een economie waarin er alleen nog maar herbruikbare en duurzaam geproduceerde grondstoffen worden gebruikt. De gemeente heeft in de omgevingsvisie het streven benoemd dat ze vijftig procent minder primaire grondstoffen (mineralen, metalen en fossiel) willen gebruiken in 2030. Zo wordt er dus gezocht naar manieren om de afvalstromen die wordt ingezameld beter te (laten) scheiden. Tevens wil de gemeente de tarieven voor niet-gescheiden afval in verhouding laten zijn met de kosten van de

blad 62 van 100

datum 10 augustus 2023 projectnummer 0482767.100 betreft Plan-m.e.r.-beoordeling Kaag en Braassem

verwerking ervan, zodat scheiden wordt beloond. Ook wordt vanuit de gemeente de circulaire economie bevorderd door het stimuleren van de inwoners en ondernemers om slim om te gaan met energie, water, grondstoffen en voedsel.

Trends en ontwikkelingen In de gemeente Kaag en Braassem spelen verschillende ontwikkelingen die een invloed hebben op het thema ‘Energie en grondstoffen’. De volgende ontwikkelingen spelen: •

Verzwaring van het elektriciteitsnet Vanwege (toekomstige) zonnepanelen, elektrische auto’s en warmtepompen is een verzwaring van het elektriciteitsnet noodzakelijk. Om een knelpunt bij toekomstige woningbouwprojecten te voorkomen is het van belang dat deze verzwaring zo snel mogelijk plaats gaat vinden.

•

Grootschalig opwekken duurzame stroom Er moet worden onderzocht waar de gemeente haar stroom grootschalig duurzaam zou kunnen gaan opwekken.

•

Circulariteit De Rijksoverheid heeft tot doel om in 2050 een volledig circulaire economie in Nederland te realiseren. Vier factoren moeten hieraan bijdragen: o Het verminderen van grondstoffengebruik; o Het vervangen van grondstoffen; o Het verlengen van de levensduur van producten en onderdelen; o Het hoogwaardig verwerken van materialen en grondstoffen.

Beoordeling Op het gebied van energie en grondstoffen gaat de gemeente Kaag en Braassem de goede kant op. Energie en grondstoffen zijn twee belangrijke thema's in de gemeente, aangezien ze van invloed zijn op de leefbaarheid, economie en duurzaamheid van het gebied. Op het gebied van energie is de gemeente Kaag en Braassem actief bezig met het stimuleren van duurzame energiebronnen en het verminderen van de CO 2-uitstoot. Naast energie is ook het thema grondstoffen van belang in de gemeente. De gemeente wil namelijk inzetten op een circulaire economie, waarbij grondstoffen zoveel mogelijk worden hergebruikt. Landelijk wordt er ingezet op een volledig circulaire economie in 2050. Al met al laat de gemeente Kaag en Braassem zien dat energie en grondstoffen belangrijke thema's zijn waar actief beleid op wordt gevoerd. Wel moeten nog grote stappen gezet worden om doelen voor circulariteit, emissies en duurzame energie te behalen.

blad 63 van 100

datum 10 augustus 2023 projectnummer 0482767.100 betreft Plan-m.e.r.-beoordeling Kaag en Braassem

4.12. Conclusie In de voorgaande paragrafen is voor de onderdelen van het beoordelingskader de status van de gemeente Kaag en Braassem beschreven in de huidige situatie (2023) en de ontwikkeling van deze staat naar de toekomst toe zonder nieuw beleid en zonder de maatregelen uit de omgevingsvisie. De voorgaande beoordelingen kunnen in het volgende figuur samengevat worden weergegeven. De huidige situatie toont de beoordeling van de status van het thema in het heden. De referentiesituatie wordt weergegeven door een balk die de verwachte bandbreedte van de beoordeling van het thema in de toekomst weergeeft. De toekomstige ontwikkelingen in de gemeente zijn lastiger te duiden dan de huidige. Er bestaan onzekerheden over technologische vooruitgangen, sociaal-economische trends en andere ontwikkelingen rondom duurzaamheid, natuur en klimaat.

Figuur 4-57: Overzichtsfiguur beoordeling huidige en referentiesituatie

blad 64 van 100

datum 10 augustus 2023 projectnummer 0482767.100 betreft Plan-m.e.r.-beoordeling Kaag en Braassem

5. Beoordeling omgevingsvisie Kaag en Braassem In dit hoofdstuk worden de effecten van de omgevingsvisie beschreven. De effectbeschrijving volgt een vaste opbouw met telkens een inleiding op het beoordelingsaspect en vervolgens een beschouwing en beoordeling van de omgevingsvisie. In de concluderende paragrafen zijn de belangrijkste aanbevelingen voor de omgevingsvisie opgenomen.

5.1.

Verkeer en vervoer

Inleiding Mobiliteit is een belangrijk speerpunt in de omgevingsvisie van de gemeente Kaag en Braassem. De goede toegankelijkheid van Kaag en Braassem is een cruciaal vereiste om comfortabel te kunnen wonen en werken in de verschillende dorpen. Een efficiënte aansluiting op het hoofdwegennet, samen met een vlotte doorstroming, stelt de bewoners en gebruikers in staat om gebruik te maken van diverse faciliteiten. Binnen het mobiliteitsdomein vinden er verschillende ontwikkelingen plaats, waaronder alternatieve vervoersmogelijkheden, die nauwlettend worden gevolgd.

Beschouwing omgevingsvisie Per onderdeel van het beoordelingskader is hieronder ingegaan op de meest wezenlijke effecten, kansen en risico’s van het voorgestelde beleid in de omgevingsvisie. De doelstellingen uit onderstaande tabel zijn betrokken bij de effectbeoordeling. tabel 5-1: Overzicht doelstellingen omgevingsvisie op het vlak van het thema Verkeer en vervoer Verkeer en vervoer

Doelstellingen omgevingsvisie

Autoverkeer

• • • • • • •

Openbaar vervoer

• •

Langzaam verkeer

• •

Faciliteren van duurzaam autogebruik door het installeren van laadpunten in openbare ruimtes. Aansluiten bij een nieuwe concessie die zich richt op nieuwe laadmogelijkheden naar het integraal oppakken van mobiliteitsvraagstukken, waarbij we andere opgaven in het oog houden, met als uitgangspunt een goede leefbaarheid in Kaag en Braassem. Een betere doorstroming van de A4 en N207 met onder andere als doel een beperking van sluipverkeer door de kernen die hier langs liggen. Met behoud van economische mogelijkheden voor ondernemers een zo minimaal mogelijke afstand tot het wegennet. Een betere bereikbaarheid en ontsluiting van Leimuiden, waarbij mede de passage ter hoogte van de Leimuiderbrug een speerpunt blijft. Goede ontsluitingsmogelijkheden ontwikkellocaties, o.a. Braassemerland in Roelofarendsveen. Onderzoeken met de provincie, buurgemeenten en de LTO mogelijkheden om de conflicten met landbouwverkeer te verminderen. Parkeeroverlast als gevolg van nieuwe ontwikkelingen voorkomen door parkeernormen te hanteren, welke geborgd dienen te worden in een gemeentelijke parkeernota. Minimaal behoud van de openbaarvervoervoorzieningen op het huidige niveau. De gemeente wil het huidige bedieningsniveau handhaven en waar mogelijk verbeteren voor haar inwoners.

Het integraal oppakken van mobiliteitsvraagstukken, waarbij we andere opgaven in het oog houden, met als uitgangspunt een goede leefbaarheid in Kaag en Braassem. In de regio wordt er gestreefd naar de ontwikkeling van een doorfietsroutenetwerk, met als doel het realiseren van uniforme, brede en veilige fietspaden in het gebied van Holland Rijnland. Fiets- en wandelroutes worden behouden en waar mogelijke wordt gekeken waar wandelpaden verbindingen kunnen worden uitgebreid.

blad 65 van 100

datum 10 augustus 2023 projectnummer 0482767.100 betreft Plan-m.e.r.-beoordeling Kaag en Braassem

Autoverkeer De gemeente agendeert in haar omgevingsvisie de knelpunten rondom autoverkeer (zoals ook geagendeerd in de leefomgevingsfoto). Er zijn twee relevante beoordelingscriteria: doorstroming/congestie en de hoeveelheid autobezit. Voor wat betreft congestie zijn de meest wezenlijke knelpunten de flessenhals op de A4 bij Roelofarendsveen en de N207. De gemeente ambieert een betere doorstroming op beide wegen met o.a. als doel het beperken van sluipverkeer. De verbreding van de A4 is door de stikstofproblematiek stilgelegd; de N207 heeft nog een knelpunt ter hoogte van de passage bij Leimuiden. De gemeente heeft, buiten de agendering van het belang van het oplossen van de knelpunten, geen wezenlijke aanpak geformuleerd. Gelet op de regionale aard van de opgaven is dit redelijkerwijs het maximale dat van de gemeente in een omgevingsvisie gevraagd kan worden. Dat betekent niet dat er concreet zicht is op verbetering van de congestiesituatie, maar het kader in de omgevingsvisie vraagt daar wel om. Voor de hoeveelheid autobezit wordt geconstateerd dat het goed voorstelbaar is dat deze situatie ook in de toekomst overwegend gelijk blijft, namelijk een onevenredig groot aandeel autobezit. Wat opvalt is dat de gemeente daar geen expliciete ambitie aan koppelt.

De normen uit de Beleidsregel Parkeernormen Kaag en Braassem 2018 zijn in lijn met de bandbreedte van kencijfers vanuit de kennisbank CROW voor toekomstbestendig parkeren, maar kunnen bij sommige ontwikkelingen alsnog relatief laag uitpakken. Het sturen op verkeersnormen is van groot belang bij ruimtelijke ontwikkelingen. Openbaar vervoer In lijn met de leefomgevingsfoto concludeert de omgevingsvisie dat het aantal reizigers met ov terugloopt. De gemeente stelt dat ze het huidige bedieningsniveau willen handhaven en waar mogelijk verbeteren, maar geen concrete verbeteringen zien. Hierin is de gemeente ook afhankelijk van keuzes die voor het concessiegebied Zuid-Holland Noord worden gemaakt. De ambitie ‘minimaal behoud’ kan binnen de bandbreedte van de omgevingsvisie mogelijkerwijs niet behaald worden; de situatie rondom openbaar vervoer kan namelijk verslechteren. Langzaam verkeer De fietser heeft een prominente rol in de omgevingsvisie. De gemeente geeft aan dat door de opkomst van elektrische fietsen, de fiets steeds meer wordt gezien als een duurzaam alternatief voor vervoer, met een groter bereik in kilometers. In de regio wordt er gestreefd naar de ontwikkeling van een doorfietsroutenetwerk, met als doel het realiseren van uniforme, brede en veilige fietspaden in het gebied van Holland Rijnland. Zo wordt een passend fietsnetwerk gerealiseerd.

Het agenderen van deze ambitie is in de omgevingsvisie geborgd. Wat namens de gemeente ‘stappen maken’ betekent, wordt niet geheel duidelijk. Ten opzichte van de referentiesituatie is het goed voorstelbaar dat de situatie verbetert (gelet op de ambitie om samen met de regio stappen te maken in een regionaal doorfietsnetwerk), maar de omgevingsvisie voorziet niet in een borging hiervan. Daarnaast kan het bovengemiddeld hoge autogebruik hierdoor worden teruggedrongen.

Conclusie De onderdelen van het beoordelingskader zijn voornamelijk afhankelijk van besluiten die op regionaal of nationaal niveau genomen worden. Zo is de situatie op de A4 bepalend voor het doorstromingsbeeld, ook voor sluipverkeer op het onderliggend wegennet. Vanuit dat perspectief is het dus logisch dat de gemeente rondom deze beleidsvoornemens de omgevingsvisie gebruikt heeft om slechts te agenderen wat de gemeente belangrijk acht. Dat geldt voor zowel het autoverkeer, openbaar vervoer als langzaam verkeer. Daar waar de gemeente wel invloed uit kan oefenen, bijvoorbeeld op de parkeerdruk, wordt een concreter beleidsvoorstel neergelegd (bijvoorbeeld door sturing op parkeernormen). Aandachtspunten voor de uitwerking van de omgevingsvisie zijn: • De huidige dekkingsgraad van het elektrisch laadnetwerk is laag. Dit vraagt gemeentelijke investeringen in de openbare ruimte.

blad 66 van 100

datum 10 augustus 2023 projectnummer 0482767.100 betreft Plan-m.e.r.-beoordeling Kaag en Braassem

• •

De bereikbaarheid via ov staat onder druk. In de omgevingsvisie heeft de gemeente het belang van behoud geagendeerd, maar behoud is hiermee niet geborgd. De hoeveelheid wandelaars in de gemeente neemt toe. Dit kan vragen om wandelvoorzieningen (routes bijvoorbeeld).

Gelet op de sporen die lopen bieden vooral de regionale en nationale sporen rondom de grote knelpunten aanknopingspunten voor het verbeteren van de bereikbaarheidssituatie. Dat is tegelijkertijd ook kwetsbaar, omdat de gemeente niet zelfstandig kan sturen op deze verbeteringen. Met die aanknopingspunten in het achterhoofd is het best voorstelbaar dat de situatie licht verbetert ten opzichte van de referentiesituatie.

5.2.

Gezond milieu

Inleiding In de omgevingsvisie staat beschreven dat de gemeente streeft naar een prettige leefomgeving voor haar inwoners. Hierbij is in de omgevingsvisie vooral gekeken naar de gevolgen van de nabijheid van luchthaven Schiphol, op bijvoorbeeld de luchtkwaliteit en geluidshinder.

Beschouwing omgevingsvisie Per onderdeel van het beoordelingskader is hieronder ingegaan op de meest wezenlijke effecten, kansen en risico’s van het voorgestelde beleid in de omgevingsvisie. De doelstellingen uit onderstaande tabel zijn betrokken bij de effectbeoordeling. tabel 5-2: Overzicht doelstellingen omgevingsvisie op het vlak van het thema Gezond milieu Gezond milieu

Doelstellingen omgevingsvisie

Luchtkwaliteit

• • •

•

Een goede, schone luchtkwaliteit. Bij ruimtelijke ontwikkelingen de luchtkwaliteit als een belangrijke factor in overweging meenemen. Aansluiten bij doelstelling ‘Minder hinder voor iedereen’ van de bestuurlijke regio Schiphol en hierbij het standpunt innemen bij het project Luchtruimherziening dat de huidige norm, het aantal ernstig gehinderden’ geen goede maatstaf is, en pleit voor een eerlijke verdeling van overlast op basis van een nieuw normenstelsel, gericht op individuele rechtstbescherming. Bij nieuwe woningen is er sprake van een goed woon- en leefklimaat volgens wet- en regelgeving. Daarnaast mag er geen sprake zijn van (overmatige) geur-, licht, geluid-, en of trillinghinder.

blad 67 van 100

datum 10 augustus 2023 projectnummer 0482767.100 betreft Plan-m.e.r.-beoordeling Kaag en Braassem

• • •

•

Geluid

•

• • • •

•

Geur

• • • •

•

Lichthinder

• • • • •

Bij beoordeling van aanvragen voor evenementen wordt o.a. gekeken naar eventuele hinder in de vorm van geluid, trillingen, geur of licht. In de droogmakerij wordt planologisch ruimte geboden voor geur, geluid, mestopslag en dierenverblijven. Dit mag niet ten koste gaan van het woon- en leefklimaat van omliggende woningen. In de glastuinbouwgebieden wordt ruimte geboden om te ontwikkelen. Op het gebied van geur, geluid en lichthinder wordt hiervoor ruimte geboden. Wel moet rekening gehouden worden met een goed woon- en leefklimaat voor de woningen in de naastgelegen kernen. Op de bedrijventerreinen wordt ruimte geboden op het vlak van geur, geluid, luchtkwaliteit en lichthinder, zonder dat dit het goede woon- en leefklimaat van de nabijgelegen woningen schaadt. Aansluiten bij doelstelling ‘Minder hinder voor iedereen’ van de bestuurlijke regio Schiphol en hierbij het standpunt innemen bij het project Luchtruimherziening dat de huidige norm, het aantal ernstig gehinderden’ geen goede maatstaf is, en pleit voor een eerlijke verdeling van overlast op basis van een nieuw normenstelsel, gericht op individuele rechtstbescherming. Bij nieuwe woningen is er sprake van een goed woon- en leefklimaat volgens wet- en regelgeving. Daarnaast mag er geen sprake zijn van (overmatige) geur-, licht, geluid-, en of trillinghinder. Bij beoordeling van aanvragen voor evenementen wordt o.a.