Bijlage 3b Plan-mer-beoordeling Omgevingsvisie

Plan-m.e.r.-beoordeling Kaag en Braassem

projectnummer 0482767.100 definitief 10 augustus 2023

www.anteagroup.nl

Plan-m.e.r.-beoordeling Kaag en Braassem projectnummer 0482767.100 definitief 10 augustus 2023

Auteurs C.G. van Dam F. van den IJssel

Opdrachtgever Gemeente Kaag en Braassem T.a.v. T. van der Burgh Postbus 1 2370 AA ROELOFARENDSVEEN

Gecontroleerd P.J. Verhoeven

datum 10 augustus 2023

beschrijving

vrijgave T. Artz

datum 10 augustus 2023 projectnummer 0482767.100 betreft Plan-m.e.r.-beoordeling Kaag en Braassem

Inhoud 1.

Inleiding

4

1.1. 1.2. 1.3.

Aanleiding Een plan-m.e.r.-beoordeling bij de omgevingsvisie Leeswijzer

4 4 5

2.

De omgevingsvisie

6

2.1. 2.2. 2.3.

Wat is een omgevingsvisie? Het proces van de omgevingsvisie Hoofdlijnen omgevingsvisie Kaag en Braassem

6 6 6

3.

Methodiek

10

3.1. 3.2. 3.3.

Beoordelingskader Beoordeling huidige en referentiesituatie Beoordeling van de omgevingsvisie

10 10 12

4.

Leefomgevingsfoto

14

4.1. 4.2. 4.3. 4.4. 4.5. 4.6. 4.7. 4.8. 4.9. 4.10. 4.11. 4.12.

Verkeer en vervoer Gezond milieu Veiligheid Gezondheidsbevordering Klimaatadaptatie Natuur Bodem, water en ondergrond Historisch kapitaal Wonen en voorzieningen Economie en werkgelegenheid Energie en grondstoffen Conclusie

14 19 24 29 33 37 42 48 52 56 59 64

5.

Beoordeling omgevingsvisie Kaag en Braassem

65

5.1. 5.2. 5.3. 5.4. 5.5. 5.6. 5.7. 5.8. 5.9. 5.10. 5.11.

Verkeer en vervoer Gezond milieu Veiligheid Gezondheidsbevordering Klimaatadaptatie Natuur Bodem, water en ondergrond Historisch kapitaal Wonen en voorzieningen Economie en werkgelegenheid Energie en grondstoffen

65 67 70 72 75 77 80 83 85 89 92

6.

Conclusie

96

6.1. 6.2. 6.3.

Algemene conclusie Conclusie: staat van de fysieke leefomgeving Conclusie: kansen en risico’s omgevingsvisie

96 96 98

datum 10 augustus 2023 projectnummer 0482767.100 betreft Plan-m.e.r.-beoordeling Kaag en Braassem

1. Inleiding 1.1.

Aanleiding De Omgevingswet komt eraan. Met de invoering van de Omgevingswet wil de overheid de regels voor ruimtelijke ordening vereenvoudigen en samenvoegen. Eén van de instrumenten van deze nieuwe wet is de omgevingsvisie, de vervanger van de structuurvisie. De gemeente Kaag en Braassem is daarom bezig met het bijstellen van de omgevingsvisie. De omgevingsvisie schetst op hoofdlijnen het beleid ten aanzien van de leefomgeving. De omgevingsvisie is geen blauwdruk voor de toekomst, maar bepaalt wel de koers. Hiermee stelt de gemeente kaders voor toekomstige ontwikkelingen. De gemeente Kaag en Braassem heeft in het proces naar de omgevingsvisie al verschillende stappen gezet. Ze heeft de omgevingsvisie opgesteld en gaat deze nu al voor de tweede keer herzien.

Figuur 1-1: Gemeentegrenzen van gemeente Kaag en Braassem

1.2.

Een plan-m.e.r.-beoordeling bij de omgevingsvisie In de plan-m.e.r.-beoordeling worden de effecten van beleid beschreven. Hierbij wordt breder gekeken dan alleen directe milieueffecten. Tegenwoordig worden ook bredere thema’s, zoals leefbaarheid, mobiliteit, gezondheid, ruimtelijke kwaliteit, energie, klimaatadaptatie, natuur en biodiversiteit, en circulair bouwen meegewogen. Dit betekent dat de aspecten die worden behandeld in de plan-m.e.r.-beoordeling breder reiken dan strikt milieuaspecten. Het doel van de plan-m.e.r.-beoordeling is om deze omgevingseffecten een volwaardige plaats te geven in het opstellen van de omgevingsvisie. In de plan-m.e.r.-beoordeling zijn de hoofdlijnen van de omgevingsvisie

blad 4 van 100

datum 10 augustus 2023 projectnummer 0482767.100 betreft Plan-m.e.r.-beoordeling Kaag en Braassem

beoordeeld en is daarmee inzichtelijk gemaakt wat de impact van de visie is op de leefomgeving. Het resultaat is dat de plan-m.e.r.-beoordeling aanbevelingen biedt om de omgevingsvisie verder aan te scherpen en handvatten biedt voor de verdere uitwerking van de visie. Op deze manier ondersteunt de plan-m.e.r.beoordeling het besluitvormingsproces rondom de omgevingsvisie. Dit document is opgebouwd uit twee onderdelen: Een Leefomgevingsfoto: een beschrijving van de huidige en referentie situatie; Een beschrijving en beoordeling van de omgevingsvisie

1.3.

Leeswijzer Deze plan-m.e.r.-beoordeling bestaat uit de volgende hoofdstukken: • In hoofdstuk 2 wordt ingegaan op de omgevingsvisie; • Hoofdstuk 3 beschrijft de methodiek en het beoordelingskader dat in de leefomgevingsfoto wordt gehanteerd, en de verschillende trends en ontwikkelingen; • Hoofdstuk 4 betreft de leefomgevingsfoto, waarmee de referentiesituatie wordt geschetst en aandachtspunten worden meegegeven; • Hoofdstuk 5 de beoordeling de omgevingsvisie. • Tot slot vormt hoofdstuk 6 de conclusie.

blad 5 van 100

datum 10 augustus 2023 projectnummer 0482767.100 betreft Plan-m.e.r.-beoordeling Kaag en Braassem

2. De omgevingsvisie 2.1.

Wat is een omgevingsvisie? Een omgevingsvisie is een integrale visie waarin de overheid de strategische hoofdkeuzes van beleid, gericht op de fysieke leefomgeving, voor de langere termijn opneemt. De omgevingsvisie vervangt de structuurvisie(s), thematische visies en beleidsplannen. In veel gemeenten of provincies zijn structuurvisies gericht op één of enkele onderdelen van de ruimtelijke ordening. Een omgevingsvisie heeft echter betrekking op alle aspecten van de fysieke leefomgeving, aansluitend bij de reikwijdte van de Omgevingswet. Te weten, beleid op het gebied van wonen, milieu, werken, mobiliteit, voorzieningen, gezondheid, veiligheid, natuurlijke omgeving en energie. De integrale benadering betekent ook dat een omgevingsvisie geen optelsom is van losse beleidsvisies van verschillende domeinen. Gemeenten hebben de verplichting om uiterlijk in 2024 een omgevingsvisie te hebben vastgesteld. De omgevingsvisie in de Omgevingswet Volgens de Omgevingswet bevat een omgevingsvisie: • Een beschrijving van de hoofdlijnen van de kwaliteit van de fysieke leefomgeving; • De hoofdlijnen van de voorgenomen ontwikkeling, het gebruik, het beheer, de bescherming en het behoud van het grondgebied; • De hoofdzaken van het voor de fysieke leefomgeving te voeren integrale beleid.

2.2.

Het proces van de omgevingsvisie De omgevingsvisie van de gemeente Kaag en Braassem is tot stand gekomen in samenwerking met organisaties en inwoners. Eerst is de huidige situatie aan de hand van bestaande stukken en informatie in beeld gebracht. Bestaande stukken en informatie zijn geëvalueerd, om te zien of deze nog actueel waren en aansloten bij de huidige situatie. Vervolgens werd er een informatiecampagne gelanceerd om mensen op de hoogte te brengen van het omgevingsvisietraject en hen uit te nodigen om mee te denken. Verschillende vormen zijn hiervoor gebruikt, zoals bijeenkomsten, een klankbordgroep en digitale vragenlijsten. De input uit de externe participatie en de bestaande informatie werd samengevoegd tot een eerste concept van de omgevingsvisie. Dit concept werd besproken met inwoners en organisaties en de gemeenteraad, waarbij ook de benoemde dilemma's werden behandeld. Uiteindelijk is dit verwerkt in de omgevingsvisie. Na bespreking in de gemeenteraad is deze concept-omgevingsvisie ter inzage gelegd tijdens een formele inspraakperiode. De ontvangen zienswijzen zijn verwerkt in een nota van beantwoording. Ten slotte is de omgevingsvisie vastgesteld door de gemeenteraad. Hoewel de omgevingsvisie op dit moment nog voornamelijk een document van de gemeente is, is er de wens dat het met de tijd zal evolueren en een document van de hele gemeenschap wordt.

Zodra de omgevingsvisie is vastgesteld, zal er continu aan worden gewerkt om deze bij te stellen en aan te passen aan veranderende omstandigheden. De omgevingsvisie heeft als doel om te laten zien dat de gemeente Kaag en Braassem een gemeente is die samenwerking, verbinding en betrokkenheid met de samenleving belangrijk vindt. Het is geen statisch beleidsdocument, maar een levendig document dat tot stand is gekomen in samenwerking met alle betrokkenen.

2.3.

Hoofdlijnen omgevingsvisie Kaag en Braassem De omgevingsvisie van Kaag en Braassem is opgesteld aan de hand van verschillende thema’s. Aan de hand van elk van deze thema’s geeft deze paragraaf een overzicht. Samenwerking in en aan Kaag en Braassem De gemeente Kaag en Braassem streeft ernaar om actief en vernieuwend te zijn op het gebied van participatie. Ze erkennen dat de gemeente er primair is voor de gemeenschappen in Kaag en Braassem en dat er veel initiatieven en samenwerkingen plaatsvinden buiten het gemeentehuis om. De gemeente zoekt daarom zoveel

blad 6 van 100

datum 10 augustus 2023 projectnummer 0482767.100 betreft Plan-m.e.r.-beoordeling Kaag en Braassem

mogelijk samenwerking met inwoners en organisaties wanneer er keuzes gemaakt moeten worden en er ruimte is voor inbreng. Ze willen eigenaarschap stimuleren en initiatieven uit de samenleving verwelkomen, waarbij de rol van de gemeente per opgave en initiatief kan verschillen. Zo vinden inwoners dat de gemeente op het vlak van veiligheid, handhaving en toezicht aan zet is. Belangrijke uitgangspunten zijn het omgaan met conflicten als een resultaat van betrokkenheid en het belang van het vinden van elkaar in samenwerking. De gemeente maakt gebruik van verschillende instrumenten, zowel digitaal als fysiek, om de samenwerking vorm te geven. Ze erkennen dat samenwerking maatwerk is en dat de rol van de gemeente afhangt van de samenwerkingspartners en de specifieke situatie. Daarnaast werkt de gemeente ook samen met omliggende gemeenten, zoals in de regio Holland Rijnland, om regionale onderwerpen te bespreken en gezamenlijke visies te ontwikkelen. De omgevingsvisie van Kaag en Braassem fungeert als een visitekaartje en leidraad voor de gemeente in regionale gesprekken. Regionale samenwerking is belangrijk voor het aanpakken van gemeenschappelijke opgaven. Energie en grondstoffen in Kaag en Braassem De gemeente Kaag en Braassem speelt een belangrijke rol in de energietransitie en het realiseren van een circulaire kringloopeconomie.

De gemeente wil haar eigen bedrijfsvoering duurzamer en energieneutraal maken en ondersteuning bieden aan initiatieven van inwoners, ondernemers en agrariërs om hun gemeenschap energieneutraal en circulair te maken. Samenwerking en afstemming met verschillende partijen is essentieel. De focus ligt op het integraal aanpakken van de duurzaamheidsopgaven. Verder is er aandacht voor gedragsverandering, bewustwording en ondernemerschap. De gemeente stelt concrete doelen voor energiebesparing, het plaatsen van zonnepanelen en duurzame energieopwekking. Er wordt ook gekeken naar grootschalige energieopwekking via zonneweiden, windenergie en aquathermie, maar hier stelt de gemeente of de provincie grenzen aan of is verder onderzoek benodigd. Verzwaring van het elektriciteitsnetwerk vormt een andere uitdaging. De gemeente participeert ook in regionale samenwerking, zoals de regionale energiestrategie, om oplossingen voor de energievraag te vinden. Wijkuitvoeringsplannen en de lokale energiestrategie worden ontwikkeld om de warmtevisie in de praktijk te brengen. De rijksoverheid streeft naar een circulaire economie in 2050, waarin geen afval bestaat en alleen herbruikbare en duurzaam geproduceerde grondstoffen worden gebruikt. Een tussenstap om dit te bereiken is het streven naar vijftig procent minder primaire grondstoffen in 2030.

Zuinig en efficiënt omgaan met materialen en grondstoffen moet verankerd worden in het inkoopbeleid van de gemeente. Dit betekent efficiënter gebruik maken van grondstoffen in woningen, het gemeentehuis en verenigingsgebouwen, het gebruik van duurzaam geproduceerde en hernieuwbare grondstoffen bij nieuwbouw, en het streven naar circulaire bedrijfsvoering zonder afval. Er is behoefte aan slimme en betaalbare oplossingen voor deze omslag. Doelstellingen zijn het verminderen van huishoudelijk restafval, verbeteren van afvalscheiding, inzicht krijgen in afvalstromen en duurzaam inkopen. De gemeente wil duurzaamheidsinitiatieven van inwoners stimuleren en een breed gedragen verantwoordelijkheid realiseren door samenwerking tussen inwoners, bedrijven, agrariërs en andere overheidsinstanties. Natuur, water en lucht in Kaag en Braassem Om uitdagingen op het gebied van groen en blauw aan te pakken, is samenwerking noodzakelijk. De gemeente ziet verschillende rollen voor zichzelf bij biodiversiteit, klimaatadaptatie en bodemdaling, waaronder het klimaatadaptief maken van eigen vastgoed en participeren en samenwerken met agrariërs en het hoogheemraadschap bij bodemdaling en biodiversiteitsherstel. Biodiversiteit is essentieel voor onze leefomgeving en natuurlijke processen.

Samenwerking tussen agrariërs, het hoogheemraadschap en de gemeente is nodig om biodiversiteit en waterkwaliteit te bevorderen. Versterken en vergroten van biodiversiteit vereist maatwerk, zoals natuurinclusief bouwen, groene verbindingszones en bescherming van bedreigde soorten. Het verzamelen van informatie over de huidige soortenrijkdom en monitoring van genomen maatregelen zijn belangrijk. Agrariërs kunnen bijdragen aan biodiversiteit en verdienen tegelijkertijd met alternatieve gewassen en bewuste landbouwkeuzes. Doelen omvatten het versterken en vergroten van biodiversiteit, verbetering van waterkwaliteit en bewustzijn over verdienmodellen.

blad 7 van 100

datum 10 augustus 2023 projectnummer 0482767.100 betreft Plan-m.e.r.-beoordeling Kaag en Braassem

Ongeveer 40% van het landoppervlak van Kaag en Braassem bestaat uit veengrond, die gevoelig is voor bodemdaling. Dit kan optreden door veenoxidatie en belasting van de veengrond. Deze bodemdaling draagt bij aan de opwarming van de aarde en heeft grote gevolgen voor de agrarische sector. Het vinden van innovatieve oplossingen en nieuwe verdienmodellen is essentieel. Verzilting is ook een opkomend probleem dat invloed heeft op het bodemgebruik en de biodiversiteit. Samenwerking tussen agrariërs en overheidsinstanties is nodig om deze uitdagingen aan te pakken. Het is essentieel om verstandig om te gaan met bodem en water vanwege de verbondenheid en de gevolgen op lange termijn. Samenwerking tussen overheden, bedrijven en inwoners is nodig om de uitdagingen van klimaatverandering en andere opgaven aan te pakken. Duurzaam gebruik van bodem en water is nodig voor een veilige leefomgeving. In Kaag en Braassem worden maatregelen genomen om klimaatverandering en de gevolgen ervan aan te pakken. Net als bij het versterken van de biodiversiteit en het tegengaan van bodemdaling vraagt dit om een gezamenlijke inspanning van verschillende partijen. Door regenwater op te vangen en te gebruiken, groene daken te bevorderen en bomen te behouden, kan de leefomgeving klimaatadaptief gemaakt en wateroverlast verminderd worden.

Daarnaast wordt in de specifieke uitgangspunten het belang van een goede luchtkwaliteit, het behoud van een evenwichtige ontwikkeling rondom de luchthaven Schiphol, het minimaliseren van lichthinder, verantwoord gebruik van drones, en slimme en verstandige opwekking van duurzame energie benadrukt. Wonen in Kaag en Braassem De gemeente heeft de verantwoordelijkheid om planologische maatregelen vast te stellen, ook na de invoering van de Omgevingswet. Dit biedt rechtszekerheid voor grondeigenaren. De gemeente werkt samen met inwoners, ontwikkelaars, woningcorporaties en andere stakeholders om woningen te ontwikkelen. Hoewel de gemeente weinig grond in eigendom heeft en een regiegemeente is, kan zij kaders stellen en stimuleren door met ontwikkelaars in gesprek te gaan. De gemeente heeft verschillende rollen op het vlak van wonen, waaronder het voorzien van inwoners van informatie, het gesprek aangaan over woningbouwontwikkelingen met betrokkenen en het begeleiden van inwoners bij het traject. De gemeente richt zich op de behoefte aan woningen en streeft naar het bouwen voor verschillende doelgroepen. Sociale woningbouw is een belangrijk aspect, waarbij afspraken zijn gemaakt met de regio. Doorstroming op de woningmarkt wordt gestimuleerd en er wordt huisvesting gerealiseerd voor specifieke en bijzondere doelgroepen, zoals arbeidsmigranten en asielzoekers.

Gezonde, economische ontwikkeling in Kaag en Braassem Kaag en Braassem is een bedrijvige gemeente met een gunstige ligging aan de rijksweg A4 en in de buurt van Schiphol. De gemeente heeft verschillende doelen, waaronder het creëren van een aantrekkelijk vestigingsklimaat voor bedrijven, het verbeteren van de economische sector en het profileren van de gemeente als recreatiegemeente. Uit regionaal onderzoek blijkt dat er behoefte is aan uitbreiding van bedrijventerreinen met ongeveer 5 à 10 hectare. De gemeente heeft verschillende bedrijventerreinen en duurzame glastuinbouwgebieden, evenals recreatieve voorzieningen. Om de economie gezond te houden, wil de gemeente de komende jaren investeren in de ontwikkeling van bedrijventerreinen, glastuinbouwgebieden en de recreatieve sector. Ze wil ook dat het onderwijs aansluit op de vraag van de arbeidsmarkt en dat nieuwkomers uit het buitenland succesvol kunnen integreren. Daarnaast is het belangrijk om als ondernemers samen te werken aan de gevolgen van de energietransitie en klimaatadaptatie. De gemeente speelt een rol bij het bieden van planologische mogelijkheden voor bedrijventerreinen en bedrijfsmatige functies. Ze werkt samen met ondernemers en faciliteren waar mogelijk. De gemeente streeft naar een inclusieve samenleving en laat initiatiefnemers ruimte om te ondernemen.

Er is aandacht voor bedrijventerreinen, detailhandel en glastuinbouw. De gemeente wil de bestaande terreinen optimaal benutten, nieuwe vestigingen stimuleren en de glastuinbouw een kansrijke toekomst bieden. Er wordt samengewerkt met verschillende partijen om de toekomstbestendigheid van de glastuinbouwgebieden te waarborgen. Sociaal Kaag en Braassem De gemeente Kaag en Braassem vervult verschillende rollen binnen het sociaal domein. Ze fungeert voornamelijk als regisseur, waarbij ze stuurt op doelen en de uitvoering overlaten aan professionals en

blad 8 van 100

datum 10 augustus 2023 projectnummer 0482767.100 betreft Plan-m.e.r.-beoordeling Kaag en Braassem

inwoners. Ze zorgt voor een toereikend aanbod van gezondheidsbevorderende maatregelen, welzijn, hulp en ondersteuning door samen te werken met organisaties. De gemeente faciliteert samenwerking tussen ketenpartners en creëert voorwaarden voor een inclusieve samenleving. Vanwege de toenemende complexiteit van maatschappelijke vraagstukken en beperkte financiële middelen, benut de gemeente de krachten van inwoners en organisaties. De gemeente streeft naar een stevige sociale basis en een inclusieve samenleving. Ze wil sociale cohesie versterken en vrijwilligersorganisaties en verenigingen ondersteunen. De doelen zijn onder andere het voorkomen van sociaal isolement, verantwoordelijkheidsgevoel bij inwoners bevorderen, en voldoende mogelijkheden creëren in de openbare ruimte voor ontmoeting, spelen en bewegen. Daarnaast biedt ze ondersteuning aan mantelzorgers en stimuleert ze samenwerking en ondersteuning in buurten en wijken. De gemeente richt zich ook op gezondheid en veiligheid door het bevorderen van een gezonde leefstijl, het voorkomen en aanpakken van huiselijk geweld en kindermishandeling, en het vergroten van sociale veiligheid. Verder wil ze gelijke kansen bieden aan kinderen, waarbij ze zich richten op een veilige omgeving, gelijke kansen voor ieder kind, talentontwikkeling, en ondersteuning van ouders.

De gemeente wil professionele hulp zo veel mogelijk in de leefomgeving van het kind of gezin bieden en inclusie bevorderen voor inwoners met een beperking of laaggeletterdheid. Tot slot streeft ze naar een inclusieve samenleving waarin iedereen welkom is en waar hulp en ondersteuning snel, laagdrempelig en dichtbij beschikbaar zijn, zowel voor mensen die hulp nodig hebben als voor hun omgeving. Armoede wordt erkend als een oorzaak van sociale uitsluiting, dus de gemeente zet zich in om armoede te verminderen en actieve deelname aan de samenleving te bevorderen. Mobiliteit in Kaag en Braassem De gemeente Kaag en Braassem streeft naar een goede bereikbaarheid tussen de kernen en omliggende regio's. Het toenemende verkeer en sluipverkeer leggen druk op de lokale wegen. Knelpunten zoals de A4 en N207 worden aangepakt om de doorstroming te verbeteren. De gemeente houdt echter ook rekening met het economische belang van ondernemers en zorgt voor aansluiting en ontsluiting van bedrijventerreinen. Verder is er aandacht voor verkeersveiligheid, waarbij het streven is naar nul verkeersslachtoffers. Er wordt ingezet op educatie en gedragsbeïnvloeding, met speciale aandacht voor scholen, fietsers en ouderen. Om duurzame mobiliteit te bevorderen, faciliteert de gemeente het opladen van elektrische voertuigen en blijft ze op de hoogte van nieuwe ontwikkelingen.

Het openbaar vervoer en de fiets worden ook gestimuleerd als duurzame alternatieven. Er wordt gewerkt aan een regionaal doorfietsroutenetwerk om het gebruik van de fiets te stimuleren. Daarnaast moet het niveau van de huidige openbaar vervoervoorzieningen minimaal worden behouden. Veilig Kaag en Braassem De gemeente Kaag en Braassem werkt samen met inwoners om de leefbaarheid te behouden en vergroten. Ze hebben verschillende rollen met betrekking tot veiligheid, waaronder het handhaven van de wet, het samenwerken met partners om onveilige situaties aan te pakken en het stimuleren van inwonersinitiatieven. Er wordt gestreefd naar een nauwe samenwerking tussen zorg en veiligheid, waarbij onder andere regionaal een Zorg- en Veiligheidshuis wordt ontwikkeld. Inwoners kunnen actief bijdragen aan een veilige leefomgeving, bijvoorbeeld via WhatsApp Buurtpreventie. Daarnaast wordt er aandacht besteed aan een schone en veilige openbare ruimte en het tegengaan van ondermijnende criminaliteit door samenwerking met diverse partners. Het vergroten van bewustwording en de informatiepositie en het aanpakken van ondermijning zijn belangrijke doelen. Gebiedstypen De gemeente Kaag en Braassem kan grofweg worden opgedeeld in vijf verschillende gebiedstypes: de buitengebieden, het water, de glastuinbouwgebieden, de bedrijventerreinen en de kernen.

Elk van deze gebiedstypes heeft zijn eigen belangen en thema's. De specifieke thema's, belangen en dilemma's die in elk gebied spelen zijn uitgelicht.

blad 9 van 100

datum 10 augustus 2023 projectnummer 0482767.100 betreft Plan-m.e.r.-beoordeling Kaag en Braassem

3. Methodiek 3.1.

Beoordelingskader Voor het beoordelen van de omgevingsvisie is een beoordelingskader benodigd waarbij ook de trends en onzekerheden, doelbereik en ondergrenzen kunnen worden meegewogen. Daarnaast dient het beoordelingskader de gehele fysieke leefomgeving te beslaan, zonder dat de overzichtelijkheid uit het oog wordt verloren. Onderstaande tabel toont het beoordelingskader dat gebruikt wordt. tabel 3.1: Beoordelingskader

Thema Verkeer en vervoer

Gezond milieu

Veiligheid

Gezondheidsbevordering Klimaatadaptatie

Natuur

Bodem, water en ondergrond Historisch kapitaal

Wonen en voorzieningen

Economie en werkgelegenheid

Energie & grondstoffen

3.2.

Aspect Autoverkeer Openbaar vervoer Langzaam verkeer (o.a. fietsen, wandelen) Luchtkwaliteit Geluid Geur Lichthinder Omgevingsveiligheid Verkeersveiligheid Hoogwaterveiligheid Sporten en bewegen Gezondheid Hittestress Wateroverlast Droogtestress Natuurgebieden Biodiversiteit Groene woonomgeving Gezonde bodem (bodemkwaliteit) Oppervlaktewater Grondwater Archeologie Cultuurhistorische waarden Landschappelijke waarden Woningvoorraad Voorzieningenniveau Leefbaarheid Werkgelegenheid en werkloosheid Vestigingsklimaat Werklocaties Land- en tuinbouw Toerisme en recreatie Energiegebruik Duurzame energieopwekking Emissie broeikasgassen Circulariteit

Beoordeling huidige en referentiesituatie De ‘Leefomgevingsfoto van Kaag en Braassem’ beschrijft aan de hand van de elf beoordelingsaspecten de staat van de fysieke leefomgeving in de huidige situatie en in de referentiesituatie. Op basis van de streefwaarde en

blad 10 van 100

datum 10 augustus 2023 projectnummer 0482767.100 betreft Plan-m.e.r.-beoordeling Kaag en Braassem

gewenste beweging kan een negatieve, neutrale of positieve beoordeling aan de beoordelingsaspecten worden gegeven in de referentiesituatie. De referentiesituatie is de toekomstsituatie van Kaag en Braassem zonder dat de beleidsveranderingen, keuzes en maatregelen uit de omgevingsvisie gerealiseerd zijn. De referentiesituatie bestaat uit het vastgestelde beleid en de plannen en projecten waarover politieke besluitvorming heeft plaatsgevonden. Per beoordelingsaspect worden van alle kernwaarden de volgende uitspraken gedaan om de huidige en referentiesituatie te beoordelen: • Wat is de huidige kwaliteit van de referentiesituatie? • Welke trend is waarneembaar? • Wat zijn op basis van de twee bovenstaande antwoorden mogelijke kansen en risico’s behorende bij dit beoordelingsaspect? Op basis van deze uitspraken wordt een beoordeling gegeven van de kernwaarden per beoordelingsaspect. Bij de beoordeling van de effecten is een score van 1 tot en met 5 gehanteerd. tabel 3.2: Toelichting beoordelingsscores

Waardering Toelichting De staat is overal goed, er zijn geen knelpunten (ondergrenzen/streefwaarden/gewenste beweging worden overal gehaald) De staat is overwegend goed, lokaal zijn er wat knelpunten (ondergrenzen/streefwaarden/gewenste beweging worden grotendeels gehaald) De staat is redelijk, verspreid zijn er knelpunten (ondergrenzen/streefwaarden/gewenste beweging worden vaak wel, soms niet gehaald) De staat is matig, er zijn redelijk wat knelpunten (ondergrenzen/streefwaarden/gewenste beweging worden soms gehaald) De staat is overal slecht, er zijn overal knelpunten (ondergrenzen/streefwaarden/gewenste beweging worden nergens gehaald).

De beoordeling van een thema wordt visueel weergegeven aan de hand van een trendgrafiek. Een trendgrafiek toont de ontwikkeling van het thema (positief of negatief) voor het verleden, het heden en de toekomst. In onderstaand voorbeeld is sprake van een negatieve trend: de situatie is de afgelopen 20 jaar verslechterd. Vervolgens wordt aan de hand van beschikbare data een prognose gemaakt voor de toekomstige situatie van een aspect op basis van autonome ontwikkelingen. Onzekerheden vormen de aanleiding voor het gebruik van een bandbreedte. In onderstaand voorbeeld wordt de trend van de afgelopen jaren tot stilstand gebracht of vindt er een lichte verslechtering plaats.

Figuur 3-1: Voorbeeld beoordelingsfiguur Leefomgevingsfoto per aspect

In de volgende stap is de informatie van de afzonderlijke aspecten samengebracht in een overzicht. Hierin is per aspect de huidige situatie en de toekomstige situatie (met bandbreedte) weergegeven. De huidige situatie, de hoogte van de beoordeling in 2023, wordt weergegeven door een ruitje. De bandbreedte van de referentiesituatie geeft de bandbreedte uit de individuele beoordeling in het jaar 2040 weer.

blad 11 van 100

datum 10 augustus 2023 projectnummer 0482767.100 betreft Plan-m.e.r.-beoordeling Kaag en Braassem

Figuur 3-2: Voorbeeld overzichtsfiguur Leefomgevingsfoto

3.3.

Beoordeling van de omgevingsvisie De beoordeling van de omgevingsvisie gebeurt aan de hand van dezelfde beoordelingskaders als de Leefomgevingsfoto. Per beoordelingsthema en -aspect is in beeld gebracht welke verwachte effecten de omgevingsvisie heeft en op welke punten nog verdieping plaats kan vinden. De beoordeling van een thema wordt visueel weergegeven aan de hand van een trendgrafiek. De prognose van de referentiesituatie laat de beoordeling zien die uit de Leefomgevingsfoto naar voren is gekomen. De verwachte effecten van de omgevingsvisie worden weergegeven in een contour. In onderstaand voorbeeld leiden de doelstellingen mogelijk tot een verbetering ten opzichte van de referentiesituatie.

Figuur 3-3: Voorbeeld beoordelingsfiguur omgevingsvisie per aspect

De afzonderlijke aspecten worden, net als bij de Leefomgevingsfoto, samengebracht in een overzicht. Hierbij wordt de bandbreedte van de beoordeling in de referentiesituatie en van de omgevingsvisie in 2040 gebruikt.

blad 12 van 100

datum 10 augustus 2023 projectnummer 0482767.100 betreft Plan-m.e.r.-beoordeling Kaag en Braassem

Figuur 3-4: Voorbeeld overzichtsfiguur omgevingsvisie

blad 13 van 100

datum 10 augustus 2023 projectnummer 0482767.100 betreft Plan-m.e.r.-beoordeling Kaag en Braassem

4. Leefomgevingsfoto 4.1.

Verkeer en vervoer

Huidige situatie Autoverkeer Door de gemeente lopen verschillende provinciale wegen en een rijksweg. De wegen N446, N445 en N207 vormen samen de provinciale wegen in de gemeente. Onderstaand figuur toont de verkeersintensiteit op deze wegen. Met name over het zuidelijk en noordelijk deel van de N207 rijdt op een werkdag een groot aantal voertuigen. De rijksweg in de gemeente, de A4, vormt de verbinding naar het noorden richting Amsterdam en naar het westen richting Leiden en Den Haag. Op de A4 bestaan, met name tijdens de spits op werkdagen, verschillende knelpunten. O.a. op het traject van de A4 dat door de gemeente loopt kan er vertraging ontstaan.

Figuur 4-1: Verkeersintensiteit provinciale wegen op werkdag (Bron: Provincie Zuid-Holland)

In de afgelopen jaren is het aantal verplaatsingen met de auto afgenomen. In 2018 verplaatsten inwoners zich gemiddeld 0,88 keer per dag met de auto als bestuurder en 0,29 keer per dag als passagier. In 2021 lag het aantal keer dat inwoners zich als bestuurder of passagier per dag verplaatsten op respectievelijk, 0,72 en 0,24.

blad 14 van 100

datum 10 augustus 2023 projectnummer 0482767.100 betreft Plan-m.e.r.-beoordeling Kaag en Braassem

Figuur 4-2: Verplaatsingen per dag met de auto (Bron: CBS)

Het aantal elektrische auto’s in de gemeente is in de afgelopen jaren toegenomen. In 2021 waren er 11 elektrische auto’s per duizend inwoners. Het landelijk gemiddelde ligt op 14. Ook wordt er bij elektrische auto’s vaak gekeken naar de dekkingsgraad. De dekkingsgraad beschrijft het aandeel elektrische auto’s dat binnen 250 meter gebruik kan maken van een openbare laadpaal. In de huidige situatie is de dekkingsgraad in de gemeente 27,8 procent. De gemeente blijft hiermee achter op het gemiddelde van de provincie Zuid-Holland, van 58,3 procent. De verwachting is dat de dekkingsgraad in de gemeente Kaag en Braassem in 2025 op 13,6 procent ligt. Deze neerwaartse trend in de dekkingsgraad kan worden verklaard door de aanzienlijke toename van het aantal elektrische auto's. Deze trend doet zich landelijk voor, en is niet enkel beperkt tot de gemeente Kaag en Braassem.

Figuur 4-3: Aantal elektrische auto’s per duizend inwoners

blad 15 van 100

datum 10 augustus 2023 projectnummer 0482767.100 betreft Plan-m.e.r.-beoordeling Kaag en Braassem

Openbaar vervoer Op het vlak van openbaar vervoer heeft de gemeente Kaag en Braassem alleen busverbindingen. Er bestaat geen station in de gemeente voor de treinverbinding. Met de bus is het mogelijk om o.a. naar Leiden, Alphen aan den Rijn, Schiphol, Lisse en Ter Aar te reizen.

Figuur 4-4: OV-netwerk gemeente Kaag en Braassem (Bron: Antea Group, gemeente Zuid-Holland)

Het aantal verplaatsingen met het openbaar vervoer ligt sterk lager dan het aantal verplaatsingen met de auto. Het aantal verplaatsingen per dag met het openbaar vervoer is daarnaast sinds 2019 sterk afgenomen. In 2019 werd het openbaar vervoer respectievelijk 0,09 keer (trein) en 0,14 keer (bus) gebruikt voor verplaatsingen. Er ligt geen treinstation in de gemeente, maar hierbij wordt gekeken naar de inwoners die naar een andere gemeente reizen om vanaf daar met de trein verder te reizen. Echter, tegen 2021 was dit gebruik meer dan gehalveerd. In dat jaar werd de trein slechts 0,04 keer per dag gebruikt voor verplaatsingen, terwijl de bus 0,06 keer per dag werd gebruikt. Deze afname in het gebruik van het openbaar vervoer is ook waarneembaar op provinciaal niveau, met name in Zuid-Holland.

blad 16 van 100

datum 10 augustus 2023 projectnummer 0482767.100 betreft Plan-m.e.r.-beoordeling Kaag en Braassem

Figuur 4-5: Verplaatsingen per dag met het openbaar vervoer in Kaag en Braassem (Bron: CBS)

Langzaam verkeer Door de gemeente Kaag en Braassem loopt een utilitair en recreatief fietsnetwerk. Het fietsnetwerk verbindt de gemeente met omliggende plaatsen. Zo fietsen scholieren via het fietspad langs de N207 naar Alphen aan den Rijn of via het fietspad langs Rijpwetering naar Leiden.

Figuur 4-6: Fietsnetwerk gemeente Kaag en Braassem

Het aantal verplaatsingen in de gemeente op de fiets is de afgelopen jaren licht afgenomen. In 2019 pakte inwoners 0,72 keer per dag de fiets, terwijl in 2021 de fiets 0,59 keer per dag gebruikt wordt. Wandelen laat een positieve ontwikkeling zien. In 2018 wandelde inwoners 0,5 keer per dag, terwijl in 2021 0,66 keer per dag gewandeld werd door inwoners om zich te verplaatsen.

blad 17 van 100

datum 10 augustus 2023 projectnummer 0482767.100 betreft Plan-m.e.r.-beoordeling Kaag en Braassem

Figuur 4-7: Verplaatsingen per dag met de fiets of te voet in Kaag en Braassem (Bron: CBS)

Trends en ontwikkelingen In de gemeente Kaag en Braassem spelen verschillende ontwikkelingen die een invloed hebben op het thema ‘Verkeer en vervoer’. De volgende ontwikkelingen spelen: •

Verschuiving in mobiliteitsvormen In de laatste jaren zijn er nieuwe mobiliteitsvormen bijgekomen, zoals de e-bike en speedpedelec. Deelvervoer is in opkomst en is onderdeel van de verschuiving naar deelmobiliteit.

•

Verduurzaming mobiliteit Grote stappen zijn en worden gezet in de transitie naar duurzame energie. Dit heeft ook gevolgen voor de mobiliteitssector. Het wagenpark dat elektrisch of op waterstof gaat rijden zal toenemen. Dit betekent dat er ook een grotere vraag ontstaat naar laadpalen.

•

Thuiswerken Tijdens de coronapandemie hebben veel mensen thuisgewerkt. Doordat inwoners ook na de pandemie vaker thuiswerken veranderen ook de mobiliteitspatronen. Mensen reizen minder vaak (tijdens de spits), maar gaan er vaker op uit om andere redenen (zoals toeren, visite of winkelen).

•

Vergrijzing De vergrijzing van de bevolking heeft invloed op verschillende aspecten van mobiliteit, zoals een grotere vraag naar aangepast vervoer en openbaar vervoer, aanpassingen in stadsplanning en infrastructuur, aandacht voor verkeersveiligheid en de stimulering van mobiliteitstechnologieën voor ouderen.

blad 18 van 100

datum 10 augustus 2023 projectnummer 0482767.100 betreft Plan-m.e.r.-beoordeling Kaag en Braassem

Beoordeling Concluderend is Kaag en Braassem op verschillende manieren aangesloten op het infrastructuurnetwerk voor de auto. Door de rijksweg A4 die door de gemeente loopt is er sprake van een goede verbinding met het noorden richting Amsterdam en westen richting Leiden en Den Haag. Veel inwoners maken dan ook gebruik van dit infrastructuurnetwerk. Het gebruik van OV ligt overwegend in lijn met de trend in de gehele provincie ZuidHolland. Sinds 2019 is het gebruik van de bus en de trein afgenomen. In de gemeente is geen station aanwezig, wel lopen er verschillende buslijnen door de gemeente. Op het vlak van bereikbaarheid spelen verschillende ontwikkelingen. Gedacht kan worden aan de vergrijzing van de bevolking in Nederland en de daarmee samenhangende verandering in mobiliteit van deze bevolkingsgroep; een veranderende mobiliteitsbehoefte door thuiswerken en verduurzaming van het mobiliteitsbeeld. Het faciliteren van laadpalen voor elektrische auto’s kan hieraan bijdragen. Zo is de huidige dekkingsgraad fors lager dan het landelijk gemiddelde en is de verwachting dat de vraag naar elektrische auto’s in de toekomst zal toenemen. Voor langzaam verkeer zijn er voldoende mogelijkheden, zowel voor fiets als wandelpaden. Dit leidt tot de volgende beoordeling:

4.2.

Gezond milieu

Huidige situatie Luchtkwaliteit Concentraties fijnstof, PM2,5 (fijne fractie) en PM10, zijn een belangrijke factor in luchtkwaliteit. Blootstelling aan fijnstof kan allerlei negatieve gezondheidseffecten veroorzaken. Naast fijnstof zijn ook de stikstofdioxide gehaltes in de lucht van belang. Ook blootstelling aan stikstofdioxide is nadelig voor de volksgezondheid. Voor fijnstof en stikstofdioxide zijn de grenswaarden uit onderstaande tabel van de EU en de WHO van toepassing. Hogere concentraties fijnstof zorgen voor grotere gezondheidsschade. Er is geen bekende veilige grenswaarde voor de hoeveelheid fijnstof in de lucht. tabel 4.1: WHO-advieswaarden en EU-grenswaarden luchtkwaliteit

Stof PM2,5 PM10 N02

Concentratie 5 µg/m3 25 µg/m3 15 µg/m3 40 µg/m3 10 µg/m3 40 µg/m3

Grenssteller WHO-advieswaarde EU-grenswaarde WHO-advieswaarde EU-grenswaarde WHO-advieswaarde EU-grenswaarde

blad 19 van 100

datum 10 augustus 2023 projectnummer 0482767.100 betreft Plan-m.e.r.-beoordeling Kaag en Braassem

De PM2,5 concentratie ligt in de gehele gemeente op een vergelijkbaar niveau als de rest van Nederland, op ongeveer 8 tot 10 microgram. Hierbij wordt voldaan aan de EU-grenswaarden, maar niet aan de WHOadvieswaarden. Aan deze advieswaarden wordt nergens in Nederland voldaan.

Figuur 4-8: PM2,5 concentratie (2020) (Bron: RIVM)

De PM10 concentratie in de gemeente ligt overwegend tussen de 17 en 18 microgram per kubieke meter. Direct langs de snelweg zijn er hogere concentraties gemeten. Aan de EU-grenswaarden is overal voldaan, maar de WHO-advieswaarden worden niet behaald in de gemeente.

Figuur 4-9: PM10 concentratie (Bron: RIVM)

blad 20 van 100

datum 10 augustus 2023 projectnummer 0482767.100 betreft Plan-m.e.r.-beoordeling Kaag en Braassem

De concentratie van NO2 ligt in de gemeente vrij hoog. Door de gemeente loopt de snelweg A4, die bijdraagt aan een verhoogde concentratie NO2. Daarnaast draagt ook de lokale infrastructuur bij aan een verhoging van de NO2 concentratie. Direct langs de snelweg ligt de concentratie NO2 op 20 tot 25 microgram. In de rest van de gemeente ligt de concentratie overwegend tussen de 16 en 20 microgram. Dit betekent dat overal wordt voldaan aan de EU-grenswaarden, maar nergens in de gemeente de WHO-advieswaarden behaald worden.

Figuur 4-10: NO2 concentratie (Bron: RIVM)

De ligging in de nabijheid van Schiphol heeft een effect op de luchtkwaliteit. Uit verkennend onderzoek blijkt dat de concentratie van ultrafijnstof verhoogd is rondom Schiphol. Er bestaat indicatief bewijs dat ultrafijnstof van vliegverkeer risico’s met zich meebrengt voor de ontwikkeling van ongeboren kinderen en voor het hartvaatstelsel. Ook is het waarschijnlijk dat een korte, hoge blootstelling aan ultrafijnstof bestaande klachten aan de luchtwegen tijdelijk kan verergeren1. Geluid Geluidshinder is een belangrijke factor in de kwaliteit van de leefomgeving. Geluidshinder is niet alleen vervelend maar heeft ook gevolgen voor de volksgezondheid zoals stress, concentratieproblemen, slaapverstoring en daardoor zelfs hart- en vaatziekten. Ongeveer 30 procent van de inwoners van de gemeente ervaart ernstige geluidshinder. Met name in de kernen Kaag, Nieuwe Wetering en Leimuiden ervaren veel inwoners ernstige geluidshinder (46 procent van de inwoners boven de 18). De grootste bron van ernstige geluidshinder vormt het geluid van vliegtuigen. 17 procent van de inwoners van de gemeente Kaag en Braassem wijst dit aan als de oorzaak. Andere vaker voorkomende oorzaken zijn brommers/scooters (9,8 procent) en buren (6,4 procent). In Figuur 4-11 is een overzicht opgenomen van oorzaken van geluidshinder.

1

RIVM (2022) Gezondheidseffecten van ultrafijn stof van vliegverkeer rond Schiphol https://open.overheid.nl/documenten/ronl-ad9ae3b63253e754b26311f41bd85cf1776e42e4/pdf

blad 21 van 100

datum 10 augustus 2023 projectnummer 0482767.100 betreft Plan-m.e.r.-beoordeling Kaag en Braassem

Figuur 4-11: Oorzaken ernstige geluidshinder (inwoners boven de 18 jaar) (Bron: GGD Hollands Midden)

In het volgende figuur is weergegeven wat de gemiddelde cumulatieve jaargeluidsniveau is van wegverkeer, treinverkeer, vliegtuigen, industrie en windturbines. Uit de kaart blijkt dat de snelweg een bron van geluid is in de gemeente. Ook het geluid van Schiphol, ten noorden van de gemeente, zorgt voor geluidbelasting. Een derde bron vormen de lokale wegen.

Figuur 4-12: Cumulatief geluid (Bron: RIVM)

Geur Geurhinder kan optreden door de aanwezigheid van veehouderijen, wegverkeer of plaatselijke bronnen als houtkachels of barbecues. De impact van houtkachels en barbecues is niet goed generiek inzichtelijk te maken. Ongeveer 10% van de Nederlandse huishoudens bezit een houtkachel of open haard. Het stoken van hout kan

blad 22 van 100

datum 10 augustus 2023 projectnummer 0482767.100 betreft Plan-m.e.r.-beoordeling Kaag en Braassem

voor omwonenden overlast opleveren in de vorm van geurhinder, gezondheidsklachten en roetneerslag. Lokaal kan de achtergrondbelasting van geuren leiden tot (ernstige) hinder of misselijkheid, hoofdpijn, prikkeling van slijmvliezen, irritatie van ogen en neus, verstoring van dagelijkse activiteiten en slaapproblemen. Een andere bron van geur vormt de veehouderij. In de gemeente Kaag en Braassem zijn verschillende agrarische bedrijven met vee aanwezig. In totaal worden er zo’n 10.000 koeien, 8.400 varkens en 100 geiten in de gemeente gehouden. Lichthinder Lichthinder ontstaat als kunstmatige verlichting ’s nachts als onaangenaam wordt ervaren. Bijvoorbeeld doordat mensen minder goed kunnen slapen door teveel licht. Lichthinder kan negatieve gezondheidseffecten hebben. Ook zorgt kunstmatige verlichting voor verstoring van de natuur, door o.a. het beïnvloeden van het dagnachtritme van dieren. Daarnaast is er sprake van horizonvervuiling waarbij het gaat om de zichtbaarheid van licht op grotere afstanden. In de gemeente zijn er twee gebieden met een zeer hoge lichtemissie. Dit betreft twee gebieden waar glastuinbouw wordt bedreven.

Figuur 4-13: Lichtemissie 2021 (Bron: RIVM)

Trends en ontwikkelingen In de gemeente Kaag en Braassem spelen verschillende ontwikkelingen die een invloed hebben op het thema ‘Gezond milieu’. De volgende ontwikkelingen spelen: •

Verbetering luchtkwaliteit: De luchtkwaliteit verbetert door Europees en landelijk beleid door verduurzaming van bronnen van luchtvervuiling en vermindering van uitstoot. Zo stoten elektrische voertuigen geen luchtverontreinigende gassen meer uit. Ook binnen de agrarische sector worden stappen gezet om de uitstoot van luchtverontreinigende stoffen te verminderen. Een aandachtspunt is houtstook en de bijbehorende uitstoot van roetdeeltjes.

•

Toename geluidsoverlast in de directe omgeving: Elektrische voertuigen zorgen voor een lichte toename in verkeersgeluid bij hogere snelheden. Op hogere snelheden is bandgeluid de grootste oorzaak van geluid. Omdat elektrische voertuigen over het algemeen zwaarder zijn, zorgt dit voor meer verkeersgeluid. Bij lage snelheden zijn elektrische voertuigen stiller, omdat dan motorgeluid de grootse bron van geluid is. De energietransitie en de aanpassing aan het veranderende klimaat gaan ook gepaard met een toename in geluidsemissies in de directe woonomgeving, zoals warmtepompen en airco’s.

blad 23 van 100

datum 10 augustus 2023 projectnummer 0482767.100 betreft Plan-m.e.r.-beoordeling Kaag en Braassem

•

Geluidsoverlast door vliegverkeer: Vliegverkeer vormt een grote oorzaak van ernstige geluidshinder in de gemeente. Er worden verschillende maatregelen genomen om de geluidbelasting te verminderen. Zo wil Schiphol binnen 2 jaar alle vluchten ’s nachts schrappen.

•

Geur en veehouderijen: De ontwikkelingen op het vlak van veehouderijen wijzen ernaar dat het aantal gehouden dieren zal gaan afnemen nemen naar de toekomst toe. In de gemeente Kaag en Braassem zijn verschillende bedrijven aanwezig die koeien, varkens of geiten houden. Een afname in het aantal gehouden dieren zou betekenen dat ook de geuremissie van veehouderijen afneemt.

Beoordeling Op het gebied van milieu valt er bij de gemeente Kaag en Braassem over het algemeen nog veel winst te behalen. Wat betreft de luchtkwaliteit worden de grenswaarden niet overschreden. Alleen aan de strengere WHO-waarden wordt niet voldaan, maar zoals bovenstaand vermeld worden die nergens in Nederland gehaald. Dat de concentratie van NO2 vrij hoog ligt in de gemeente hangt samen met het vele autoverkeer in de gemeente. Met de ontwikkeling van duurzamere vormen van mobiliteit naar de toekomst toe zal ook de concentratie van NO2 verminderen. Geluidshinder is daarentegen wel een belangrijk knelpunt gelet op het milieu. Door de nabijheid van Schiphol en het aanwezige wegennetwerk wordt er door de inwoners van de gemeente veel overlast ervaren. Door de maatregelen die er op Schiphol worden genomen om binnen twee jaar geen nachtvluchten meer toe te staan, wordt deze hinder in de nacht in ieder geval minder. Gelet op de prognose dat de geluidshinder in de toekomst in de directe omgeving zal toenemen dienen hier gepaste maatregelen op te worden genomen. Lichthinder is voornamelijk in gebieden waar glastuinbouw wordt bedreven een aandachtspunt. Maatregelen als het gebruik van lichtdichte materialen en een beperking van de duur van de belichting kan bijdragen aan de reductie van deze hinder.

In de komende tijd zal het aantal dieren in veehouderijen hoogstwaarschijnlijk verminderen, wat ook geldt voor de bedrijven in de gemeente Kaag en Braassem. Deze ontwikkeling zal resulteren in een afname van geuremissies van de veehouderijen in die regio.

4.3.

Veiligheid

Huidige situatie Omgevingsveiligheid Bij dit aspect wordt ingegaan op het aspect ‘externe veiligheid’. Omdat dit aspect geschreven is vanuit de denklijnen van de Omgevingswet, wordt echter niet meer gesproken over externe veiligheid maar van omgevingsveiligheid. Omgevingsveiligheid gaat over de kans dat mensen kunnen komen te overlijden door een

blad 24 van 100

datum 10 augustus 2023 projectnummer 0482767.100 betreft Plan-m.e.r.-beoordeling Kaag en Braassem

calamiteit met gevaarlijke stoffen. In de Omgevingswet wordt in het kader van omgevingsveiligheid (en onder de huidige wetgeving externe veiligheid) drie aandachtsgebieden onderscheiden: • • •

Brandaandachtsgebied van circa 30 meter bij een weg of spoorlijn (plasbrand of fakkelbrand) Explosieaandachtsgebied van circa 200 meter bij een weg of spoorlijn Gifwolkaandachtsgebied van mogelijk enkele kilometers

Bij activiteiten hangt de grootte van het aandachtsgebied erg af van de hoeveelheid stof en andere factoren. Voor het gifwolkaandachtsgebied geldt eigenlijk dat mensen in een goed geïsoleerd huis (en zeker bij nieuwbouw) waar de ventilatie uitgezet kan worden, voldoende veilig zijn. Bovendien zijn de meeste activiteiten die werken met giftige stoffen waar een dergelijke calamiteit zich voor kan doen, gevestigd op grote afstand van woongebieden. Op dit moment is er geen plasbrandaandachtsgebied aanwezig langs de snelwegen en het spoor. Na de inwerkingtreding van de Omgevingswet zal dit wel het geval zijn. Nieuwe activiteiten zijn in deze zone ook niet toegestaan zonder maatregelen. Het is van belang ook te kijken naar explosieaandachtsgebieden. Explosieaandachtsgebieden zijn gebieden rondom een inrichting waar potentieel explosieve atmosferen kunnen voorkomen. Deze gebieden worden gedefinieerd om de risico's van explosies te beheersen en ontstekingsbronnen te voorkomen. Dit speelt bijvoorbeeld langs de snelwegen en bij LPG-tankstations. In het buitengebied bevinden zich ook verschillende propaangastanks. Bij de inwerkingtreding van de Omgevingswet worden de propaangastanks risicovolle activiteiten. De impact hiervan is beperkt. Vanuit het oogpunt van omgevingsveiligheid is afstand houden de beste maatregel die genomen kan worden.

Voor nieuwe ontwikkelingen vormt dit een punt dat meegenomen dient te worden. Aandachtspunten op het vlak van omgevingsveiligheid vormen met name de A4, de N207 en de verschillende buisleidingen voor gevaarlijke stoffen die door de gemeente lopen. Daarnaast vormt het watersportgebied Braassemermeer een aandachtspunt in het kader van ongevallen op water.

Figuur 4-14: Risicokaart (Bron: ESRI)

blad 25 van 100

datum 10 augustus 2023 projectnummer 0482767.100 betreft Plan-m.e.r.-beoordeling Kaag en Braassem

Verkeersveiligheid De verkeersveiligheid is beschreven aan de hand van het aantal ongevallen en de ernst van de ongevallen in de gemeente. Tussen 2015 en 2019 nam het aantal ongelukken per 10.000 inwoners sterk toe van 524,4 naar 1183,7 ongevallen per 10.000 inwoners. Tussen 2019 en 2020 nam het aantal ongelukken zeer sterk af. Al is tussen 2020 en 2021 een lichte stijging te zien. Sinds 2012 ligt het aantal ongelukken in de gemeente boven het gemiddelde van de agglomeratie ‘Leiden en Bollenstreek’ en van de provincie Zuid-Holland.

Figuur 4-15: Aantal verkeersongevallen per 10.000 inwoners (Bron: BRON)

Van de ongevallen in de gemeente eindigt 83 procent alleen in materiële schade. 16,6 procent van de ongevallen leidt tot letsel en 0,4 procent van de ongelukken heeft een dodelijke afloop. Dit ligt in lijn met de Nederlandse gemiddeldes. Op onderstaande kaart is te zien waar welk type ongeluk plaatsvindt. Het valt op dat een groot aandeel van de ongevallen op de A4 plaatsvindt. De ligging van de snelweg, en het relatief grote aandeel ongelukken op deze snelweg, kan verklaren waarom het aantal ongevallen in de gemeente Kaag en Braassem sterker daalde dan gemiddeld in de rest van Nederland. Uit onderzoek is namelijk gebleken dat tijdens de coronaperiode het aantal ongevallen halveerde. Uit recente ongevallencijfers blijkt dat de ernst van de ongelukken echter wel toe nam.

blad 26 van 100

datum 10 augustus 2023 projectnummer 0482767.100 betreft Plan-m.e.r.-beoordeling Kaag en Braassem

Figuur 4-16: Type verkeersongevallen (Bron: ESRI)

Hoogwaterveiligheid De gemeente Kaag en Braassem ligt overwegend op 3 tot 4 meter onder NAP. Dit maakt dat de gemeente relatief kwetsbaar is voor de effecten van een overstroming, mocht deze plaatsvinden. De waarschijnlijkheid van een overstroming in de gemeente is echter zeer laag. In het westen van de gemeente is de kans dat een overstroming plaatsvindt kleiner dan 1 keer per 30.000 jaar. In andere delen van de gemeente is de kans 1 keer per 300 tot 1 keer per 3000 jaar.

Figuur 4-17: Overstromingskans (Bron: provincie Zuid-Holland)

De effecten van een overstroming zouden echter wel zeer groot zijn. Met name bij een overstroming van de regionale keringen zou een groot deel van de gemeente 2,5 tot 5 meter onder het water komen te staan. Bij een overstroming van de primaire keringen zou dit leiden tot een waterlaag van overwegend 0,5 tot 1 meter in de gemeente.

blad 27 van 100

datum 10 augustus 2023 projectnummer 0482767.100 betreft Plan-m.e.r.-beoordeling Kaag en Braassem

Figuur 4-18: Overstromingsbeeld regionale keringen (Bron: provincie Zuid-Holland)

Figuur 4-19: Overstromingsbeeld primaire keringen (Bron: provincie Zuid-Holland)

Trends en ontwikkelingen In de gemeente Kaag en Braassem spelen verschillende ontwikkelingen die een invloed hebben op het thema ‘Veiligheid’. De volgende ontwikkelingen spelen: •

Verandering veiligheidsrisico’s: In het kader van de energietransitie worden nieuwe bronnen van veiligheidsrisico’s in de woonomgeving gerealiseerd. Hierbij kan gedacht worden aan waterstoftankstations, elektrische auto’s, buurtbatterijen, waterstof als vervanging voor aardgas, en windturbines. Bepaalde bronnen, zoals LPG-

blad 28 van 100

datum 10 augustus 2023 projectnummer 0482767.100 betreft Plan-m.e.r.-beoordeling Kaag en Braassem

tankstations, worden juist minder voorkomend door de energietransitie. Ook zorgt klimaatverandering voor versterking van bestaande risico’s, zoals natuurbranden of overstromingen. •

Verkeersveiligheid: Op het vlak van verkeersveiligheid spelen veel verschillende ontwikkelingen. Het landelijke beeld laat zien dat de daling in het aantal verkeersdoden is gestagneerd, en dat het aantal verkeersgewonden juist toeneemt. Verschillende factoren kunnen hier voor verantwoordelijk zijn, zoals het drukker wordende verkeersbeeld, de introductie van nieuwe vervoersmiddelen, afleiding o.a. door smartphonegebruik en/of ouderen die langer mobiel zijn.

Beoordeling De inwerkingtreding van de Omgevingswet gaat een belangrijk moment zijn voor de maatregelen die genomen moeten worden op het gebied van omgevingsveiligheid. Zo zal er na deze inwerkingtreding een plasbrandaandachtsgebied moeten komen en moeten er voorzorgsmaatregelen worden getroffen in de explosieaandachtsgebieden. Zoals genoemd vormen met name de A4, de N207 en de verschillende buisleidingen voor gevaarlijke stoffen gevaar, maar is de kans op calamiteiten relatief laag. Hetzelfde geldt voor het overstromingsrisico. Wat betreft verkeersveiligheid scoort de gemeente ietwat negatief. De positieve ontwikkeling van de verkeersveiligheid op landelijk niveau stagneert. Het aantal verkeersdoden blijft op een stabiel niveau, terwijl het aantal gewonden toeneemt. In de gemeente volgt de algemene trend dat er minder verkeersongelukken voorkomen, wel is de zwaarte van ongelukken hoger. Al met al laten de ontwikkelingen op het vlak van verschillende milieuaspecten zien dat ontwikkelingen zowel positief als negatief kunnen zijn. Dit maakt dat het aspect veiligheid als volgt wordt beoordeeld:

4.4.

Gezondheidsbevordering

Huidige situatie Sporten en bewegen Van de inwoners van 18 jaar of ouder van de gemeente Kaag en Braassem beweegt 48 procent voldoende. Dit ligt net lager dan het gemiddelde van de GGD regio Hollands Midden van 50 procent. Zowel in de GGD-regio Hollands Midden als geheel als in de gemeente is het aandeel inwoners dat voldoende beweegt sinds 2016 licht achteruitgegaan. Van de inwoners tussen de 18 en 64 en de inwoners boven de 64 sport respectievelijk 58 en 39 procent wekelijks. In de gemeente bestaan er grote verschillen tussen de beweegvriendelijkheid van de omgeving. De indicator Beweegvriendelijke omgeving laat zien in hoeverre de openbare ruimte mogelijkheden biedt om buiten te sporten en te bewegen. De indicator bestaat uit vier deelscores:

blad 29 van 100

datum 10 augustus 2023 projectnummer 0482767.100 betreft Plan-m.e.r.-beoordeling Kaag en Braassem

1. 2. 3. 4.

Sportaccommodaties: de diversiteit en nabijheid van verschillende sportgelegenheden; Sport en speelplekken: de nabijheid van sport- en speelplekken in de openbare ruimte; Recreatief groen en blauw: de nabijheid en het oppervlak van parken en water voor recreatief gebruik; en De nabijheid van voorzieningen.

De gemeente Kaag en Braassem scoort gemiddeld op de beweegvriendelijkheid van de omgeving. Met name op het vlak van voorzieningen en sportaccommodaties scoort de gemeente lager. Figuur 4-20 toont de beweegvriendelijkheid per buurt. De gebieden die lager scoren op beweegvriendelijkheid hebben voornamelijk deze score door de lage nabijheid van voorzieningen en sportaccommodaties. De buurt RoelofarendsveenNoord scoort het best, door zowel de aanwezigheid van sport- en speelplekken als sportaccommodaties.

Figuur 4-20: Beweegvriendelijke omgeving (Bron: Mulier instituut)

Gezondheid Het aandeel inwoners dat hun gezondheid als (zeer) goed ervaart is in de afgelopen jaren gestegen in de gemeente. Op het vlak van gebruik van tabak, alcohol en drugs is een overwegend afnemende trend zichtbaar. Het aandeel inwoners dat deze genotmiddelen gebruikt is in de afgelopen jaren afgenomen. Alleen op het vlak van het gebruik van harddrugs is er sinds 2016 een toename te zien.

blad 30 van 100

datum 10 augustus 2023 projectnummer 0482767.100 betreft Plan-m.e.r.-beoordeling Kaag en Braassem

Figuur 4-21: Gebruik van genotmiddelen (Bron: GGD regio Hollands Midden)

Overgewicht en obesitas vormen belangrijke volksgezondheidsproblemen. In de gemeente Kaag en Braassem heeft 49 procent van de inwoners tussen de 18 en 64 jaar overgewicht. 13 procent van deze leeftijdsgroep heeft obesitas. Op het vlak van overgewicht en obesitas volgt de gemeente over het algemeen de gemiddeldes voor de GGD-regio. In de leeftijdsgroepen boven de 18 komt overgewicht en obesitas licht vaker voor dan gemiddeld, terwijl in de jongere leeftijdsklassen op grote lijnen obesitas en overgewicht minder voorkomend is.

Figuur 4-22: Overgewicht per leeftijdsgroep (Bron: GGD regio Hollands Midden)

blad 31 van 100

datum 10 augustus 2023 projectnummer 0482767.100 betreft Plan-m.e.r.-beoordeling Kaag en Braassem

Figuur 4-23: Obesitas per leeftijdsgroep (Bron: GGD regio Hollands Midden)

Trends en ontwikkelingen In de gemeente Kaag en Braassem spelen verschillende ontwikkelingen die een invloed hebben op het thema ‘Gezondheid en Welzijn’. De volgende ontwikkelingen spelen: •

Meer aandacht voor preventieve zorg: Er bestaat meer en meer aandacht voor preventieve zorg. Het stimuleren van een gezonde leefstijl bijvoorbeeld op het vlak van voeding, beweging, alcoholgebruik en roken, zorgt ervoor dat mensen gezonder oud worden.

•

Toename overgewicht: Het aantal volwassenen en kinderen met overgewicht neemt landelijk toe. Dit komt o.a. door een makkelijker en/of betaalbaarder aanbod aan ongezond eten. Vooral in wijken met een lage sociaal economische status is het aanbod van ongezond voedsel een aandachtspunt.

•

Toenemende vergrijzing: De bevolking vergrijst dit heeft invloed op de zorg. Ouderen hebben vaker gezondheidsproblemen. Zo komen onder ouderen chronische aandoeningen vaker voor. Ook is eenzaamheid onder ouderen een belangrijk aandachtspunt. Een gezonde leefstijl en een seniorvriendelijke woonomgeving zijn manieren waarop inwoners gezond(er) oud kunnen worden.

Beoordeling Het thema gezondheidsbevordering is belangrijk in de gemeente Kaag en Braassem. De scores liggen bijna allemaal dicht tegen het gemiddelde aan. Naar de toekomst toe bestaan er verschillende trends die zowel een positieve als negatieve impact op de gezondheid en welzijn van inwoners van de gemeente. Een positieve ontwikkeling is het feit dat het aandeel inwoners dat hun gezondheid als (zeer) goed ervaart de afgelopen jaren is gestegen in de gemeente en er een afname is te zien in het gebruik van alcohol, drugs en sigaretten. Waar nog veel winst valt te behalen is op het vlak van voorzieningen en sportaccommodaties. Een ontwikkeling die bij

blad 32 van 100

datum 10 augustus 2023 projectnummer 0482767.100 betreft Plan-m.e.r.-beoordeling Kaag en Braassem

kan dragen aan meer gezondheidsproblemen in de toekomst is de landelijke toename van overgewicht en vergrijzing. Gelet op de preventieve zorg, door maatregelen in het heden te nemen, kunnen gezondheidsproblemen in de toekomst voorkomen of verminderd worden. De beoordeling ziet er daarom als volgt uit:

4.5.

Klimaatadaptatie Huidige situatie Hittestress Hittestress is de lichamelijke reactie op een te warme omgevingstemperatuur. Door hittestress kan iemand zijn of haar lichaamstemperatuur niet lager goed reguleren. Gezondheidsproblemen die hiermee gepaard gaan zijn huiduitslag, oververmoeidheid, nierfalen, beroertes en ademhalingsproblemen. Ook kan het zorgen voor agressief gedrag en verminderde arbeidsproductiviteit. Hittestress kan vooral voor oudere mensen met een kwetsbare gezondheid dodelijk zijn. Door klimaatverandering zullen er vaker zomerse (temperatuur hoger dan 25 graden) en tropische (temperatuur hoger dan 30 graden) dagen voorkomen. Dit kan zorgen voor meer gezondheidsschade door hittestress. Het stedelijk hitte-eiland effect, waarbij door o.a. lage windsnelheid, donkere, absorberende materialen en warmte door menselijke activiteiten, de temperatuur in stedelijk gebied een paar graden hoger ligt dan in het buitengebied, is hierbij ook van belang. Onderstaande kaart toont het hitte-eiland effect in de gemeente Kaag en Braassem. Op een warme dag wordt het in de bebouwde omgeving warmer dan in het omliggende buitengebied. Dit speelt in verschillende kernen, zoals Hoogmade, Woubrugge, Rijpwetering, Leimuiden en Rijnsaterwoude. In deze kernen loopt de temperatuur op tot max. 1 graad hoger dan de temperatuur van het buitengebied.

Maar voornamelijk Roelofarendsveen heeft met een hitte-eiland te maken. In deze kern kan de temperatuur tot 1,6 graden boven de temperatuur in het buitengebied komen te liggen.

blad 33 van 100

datum 10 augustus 2023 projectnummer 0482767.100 betreft Plan-m.e.r.-beoordeling Kaag en Braassem

Figuur 4-24: Hitte-eiland effect (Bron: RIVM)

Wateroverlast De volgende kaart toont de wateroverlast in de gemeente Kaag en Braassem na een extreme bui (piekbui van 100 mm in 2 uur). Wateroverlast kan optreden als het water niet snel weg kan, bijvoorbeeld door de aanwezigheid van verharding of een overbelasting van het riool. Door wateroverlast kunnen wegen in delen van het landelijk of stedelijk gebied minder begaanbaar worden. In de gemeente blijven de hoofdwegen overwegend goed begaanbaar. In de kernen zijn de wegen nog wel begaanbaar voor calamiteitenverkeer. Lokaal ontstaan er echter wel knelpunten.