Woonzorgvisie gemeente IJsselstein 2024-2034

Zorggeschikte woningen Zorggeschikte woningen is een nieuwe categorie. Definitie zorggeschikte woning Het is een zelfstandige woning die onderdeel is van een geclusterde vorm waarin Wlz-zorg geleverd kan worden. Om zorg te kunnen leveren is het van belang dat deze wooneenheden en de toegang hiertoe rolstoel- of rollatorgeschikt zijn, met voldoende ruimte bij de entree, in de toiletruimte en in de badkamer. Ook dient de woning brandveilig te zijn en te beschikken over een goede en stabiele internetverbinding voor domotica. Voor de groep ouderen met een zware mobiliteitsbeperking is de opgave verdeeld in geclusterde en zorggeschikte woningen. Voor zorggeschikte woningen wordt de prognose vastgesteld op 88 zorggeschikte woningen tot 2030 en nog eens 88 zorggeschikte woningen in de periode 2031-2040; 176 in totaal. Deze woningen bevinden zich in de buurt van een VVT-instelling en basisvoorzieningen. Deze berekening komt vrij goed overeen met de berekening die Atrivé in haar rapport maakte, waarbij werd verwacht dat het aantal rolstoel toe- en doorgankelijke woningen (zorgwoningen) tot 2040 toe gaat nemen met 73 (is een extrapolatie van de 55 plekken tot 2035 die Atrivé in haar rapport benoemt). Uit eigen cijfers van de woningcorporatie blijkt dat Cazas 22 rolstoel-toe- en doorgankelijke woningen heeft.

Mogelijk zijn dit er meer in de sociale sector door reeds uitgevoerde woningaanpassingen. Dit zal nader onderzocht moeten worden en zal worden opgenomen in de uitvoeringsagenda. Het is onbekend hoeveel woningen in de particuliere voorraad rolstoel toe- en -doorgankelijk zijn, maar aangenomen wordt dat dit enkele zijn. Er zijn geen planinitiatieven bekend. We gaan bij de prognoses uit van 25 zorggeschikte (rolstoeltoe- en -doorgankelijke woningen).

| 25 | Woonzorgvisie gemeente IJsselstein 2024-2034 - v. 3.1 voorlopig definitief

Zorggeschikte woningen

2023

2025

2030

2040

Aanbod

25

51

51

51

Planinitiatieven

26

-

-

-

Vraag

-

-

139

227

Opgave

-

-

-88

-176

Afbeelding 7: Prognose zorggeschikte woningen. Bron: Sinfore (2022), bewerking BMC (2023).

Realisatie zorggeschikte woningen Uitgaande van het gemeentelijke woningbouwprogramma worden over de periodes 2022-2030 en 2031-2040 onderstaande aantallen type geclusterde woningen berekend. Daarbij is er rekening mee gehouden dat BZK bij de verrijking van de woondeal heeft aangegeven dat van alle zorggeschikte woningen in ieder geval 65% gerealiseerd moet worden in de sociale huur. Hiervan moet 50% beneden de eerste aftoppingsgrens vallen. De resterende opgave plaatsen we in de categorie vrije huur, omdat we verwachten dat dit aanbod niet gewild is/er geen behoefte is aan koopwoningen in de categorie zorgwoningen. Van 2022-2030 betreft het 88 woningen, waarvan: ● 57 sociale huurwoningen: ○ waarvan 28 woningen beneden de eerste aftoppingsgrens; ● 31 huurwoningen in de vrije sector; ● 0 dure koopwoningen. Voor de periode 2031-2040 betreft het 88 woningen: ● 57 sociale huurwoningen: ○ waarvan 28 woningen beneden de eerste aftoppingsgrens; ● 31 huurwoningen in de vrije sector; ● 0 dure koopwoningen.

Woningbouwopgave i.r.t. woondeal De woningbouwopgave die voortkomt uit de prognoses sluit aan bij wens van het Rijk om bij de verrijking van woondealafspraken, op basis van het ‘Informatiepakket Ouderenhuisvesting’ vanuit BZK, in

te zetten op de realisatie van minimaal de volgende aantallen en typen ouderenwoningen tot 2030: ● 70 zorggeschikte woningen; ● 0 geclusterde woningen; ● 290 nultredenwoningen. De gemeente IJsselstein en partners kiezen er bewust voor om wel in te zetten op geclusterde woningen (conform prognoses 159 tot 2030), omdat daar enerzijds behoefte aan is, en het anderzijds een ‘instrument’ is om eenzaamheid te bestrijden en zorg efficiënt te organiseren. Woonbehoefte (kwalitatief) ouderen Om de kwalitatieve woonbehoefte van senioren in IJsselstein te onderzoeken is tussen 1 en 27 juni 2023 een woonbehoefteonderzoek gehouden onder het inwonerspanel van de gemeente IJsselstein. In totaal hebben 524 van de bijna 1.500 leden van het panel (respons van 35%) de vragenlijst ingevuld. De belangrijkste uitkomsten van het onderzoek worden hieronder beschreven. Het volledige onderzoek is te lezen in bijlage 4. De verhuisgeneigdheid onder de respondenten is verdeeld. 42% van de respondenten verwacht niet op termijn te verhuizen, maar 38% overweegt dat wel. 20% weet het nog niet. Van de inwoners die niet overwegen om op termijn te verhuizen geeft een ruime meerderheid (93%) aan dat ze dit niet overwegen omdat ze goed wonen.

Van de inwoners die hebben aangegeven op termijn wel te willen verhuizen geeft iets meer dan de helft (57%) als reden op dat dit te maken heeft met de huidige woning (te groot/te klein/te duur). 44% geeft persoonlijke redenen aan, zoals gezondheid, samenwonen of een verandering in de persoonlijke situatie. Iets meer dan de helft van de respondenten die wel op termijn wil verhuizen (38%) geeft aan dat ze van een verhuizing worden weerhouden, omdat er geen passend of duidelijk woningaanbod is. 36% geeft aan dat de kosten van de woning die wordt gezocht te hoog zijn, wat pleit voor maatregelen die deze drempels wegnemen.

| 26 | Woonzorgvisie gemeente IJsselstein 2024-2034 - v. 3.1 voorlopig definitief

Levensloopgeschiktheid Van alle respondenten geeft 38% aan dat de woningen waar zij in wonen volledig of gedeeltelijk aangepast of levensloop geschikt is. 55% van de respondenten geeft aan dat hun woning helemaal niet levensloopgeschikt is. Van de 38% die in een deels levensloopgeschikte woning woont, behoren een toilet of badkamer op de verdieping waar men slaapt en het verwijderen van de drempels tot de meest gegeven antwoorden op de vraag welke aanpassingen zijn gedaan om de woningen (gedeeltelijk) levensloopgeschikt te maken. De aanpassingen die gedaan moeten worden om de woningen levensloopgeschikt te maken zijn: een traplift (76% van de antwoorden), een slaapkamer of badkamer op de begane grond, de badkamer verbouwen/bad verwijderen, drempels verwijderen en deurkozijnen breder maken. Naast enkele eenvoudige aanpassingen, die mogelijk door inwoners zelf kunnen worden gedaan, vraagt het levensloopbestendig maken van de woonvoorraad dus deels ook grote aanpassingen. Opvallend is dat 51% van de respondenten aangeeft zelf kosten te willen maken om de woning levensloopgeschikt te maken. 23% zou het wel willen, maar wil daar het vermogen niet voor aanspreken. Dit pleit voor ondersteuning voor inwoners die met de opgave zelf aan de slag willen en voor regelingen/leningen, waardoor er mogelijk een minder groot beroep zal worden gedaan op woningaanpassingen vanuit de Wmo.

Zelfstandig blijven wonen Op de vraag hoe belangrijk het voor de respondenten is om bij ouderdom, ziekte of een handicap in de huidige woning te kunnen blijven wonen, geeft een meerderheid van 54% aan het belangrijk tot zeer belangrijk te vinden. Slechts 25% vindt het niet of helemaal niet belangrijk. Het aanpassen van de woningvoorraad wordt daarmee een belangrijke opgave gevonden. De belangrijkste redenen voor het feit dat mensen graag in hun huidige woning willen blijven wonen zijn: tevredenheid over de huidige woning (86%), de eigen

buurt (71%), de voorzieningen in de buurt (50%) of de aanwezigheid van het sociaal netwerk (25%). 93% van de respondenten ervaart op dit moment geen problemen met het zelfstandig wonen in de eigen woning. 95% van de respondenten heeft geen zorg nodig. Toekomstig woonaanbod Op de vraag in welk type woning de deelnemers op hun ‘oude dag’ zouden willen wonen, wordt verdeeld geantwoord, hoewel 33% aangeeft een koopwoning te willen kopen vanaf het middensegment (> € 255.000). De vorm van de woning is bij voorkeur zelfstandig (49%) of geclusterd in de vorm van een hofje (28%) of appartementencomplex (23%). Uit diverse gesprekken blijkt aanvullend dat er behoefte is aan aantrekkelijke, eigentijdse geclusterde gemengde woonvormen. Hierbij kun je denken aan woongemeenschappen als het Knarrenhof6.Ook zien veel ouderen het liefst kleinere levensloopgeschikte (gelijkvloerse) woningen met twee slaapkamers, zodat ook logees en mantelzorgers goed kunnen worden gefaciliteerd. Bij de realisatie van geclusterde woonvormen voor ouderen is het belangrijk om een mix aan te brengen van het type woningen in een complex. Bij voorkeur worden vragers en dragers met elkaar gemixt (bijv. een derde vitaal, een derde thuiszorg behoevend, een derde Wlz-zorg behoevend), zodat inwoners naar elkaar omkijken, er onderlinge ondersteuning ontstaat en er gezelligheid is.

Voorzieningen Zoals beschreven zijn voorzieningen belangrijk. Zij faciliteren het langer zelfstandig wonen. Bij voorzieningen kan gedacht worden aan een breed palet, maar de belangrijkste basisvoorzieningen zijn: supermarkten, huisartsen, openbaar vervoer en buurt-/welzijnsvoorzieningen. In de omgevingsvisie en de woonvisie worden hier belangrijke uitspraken over gedaan: onder andere dat nieuwe woningen in nabijheid van voorzieningen worden gebouwd, en dat 6

https://knarrenhof.nl/

| 27 | Woonzorgvisie gemeente IJsselstein 2024-2034 - v. 3.1 voorlopig definitief

voorzieningen in nabijheid noodzakelijk zijn om de beweging van langer zelfstandig wonen (voor ouderen) te kunnen faciliteren. Ook wordt er planmatig gewerkt aan het vergroten van de bereikbaarheid van voorzieningen. De gemeente IJsselstein lijkt daarmee goed in te spelen op de toekomstige vraag en behoefte van haar oudere inwoners. Woonzorgzone In toenemende mate signaleert BMC dat er in het land verkend wordt wat woonzorgzones kunnen betekenen voor de toekomstige opgaven. Een woonzorgzone is een vorm waarin wonen in combinatie met (toekomstige) zorg goed kan worden opgevangen. Een woonzorgzone is een gewone buurt met in de kern van de cirkel een ontmoetingsplek en een plek waaruit (zware) zorg kan worden geleverd. Als iemand dicht bij de kern woont, kan zware (verpleeg)zorg worden geleverd. Wanneer iemand verder weg woont, kunnen bewoners, naast de eigen eventuele ambulante ondersteuning, leunen op de aanwezige expertise in de kern. Het bijzondere aan een woonzorgzone is dat die niet gekoppeld is aan één specifieke woningcorporatie of zorgaanbieder. De deuren van de kern staan open voor alle bewoners; ongeacht of zij wel of geen zorg ontvangen. De woningen om de kern heen kunnen van corporaties, zorgaanbieders of particulieren zijn. In een woonzorgzone kunnen dus zowel bewoners met als zonder zorgvraag wonen.

Wanneer de zorgvraag toeneemt, kan iemand binnen de woonzorgzone doorstromen naar een geschikte plek waar gepaste zorg geboden kan worden. De zorg binnen woonzorgzones kan efficiënt georganiseerd worden en mensen hoeven niet te verhuizen naar buiten hun leefomgeving, wanneer de zorgvraag verandert. De ervaringen met woonzorgzones in het land zijn positief en de VVT-partners in IJsselstein geven aan deze vorm verder te willen verkennen. In beginsel zijn er een aantal potentiële woonzorgzones in IJsselstein te benoemen, zoals winkelcentrum de Clinckhoef,

winkelcentrum Achterveld, Meridiaan op Zenderpark en Nieuwpoort locatie Ewoud. Nader onderzoek is nodig om deze locaties te concretiseren. Voor de realisatie van de diverse woonvormen voor ouderen heeft het ministerie van BZK diverse (stimulerings)regelingen en bouwimpulsen opgesteld. Een overzicht van deze regelingen (ijkdatum augustus 2023) is opgenomen in bijlage 2. Dementievriendelijk wonen Alzheimer Nederland en de patiëntenfederatie Nederland doen een dringende oproep om, aan de hand van zes bouwstenen, dementievriendelijk wonen als uitgangspunt te hanteren bij de realisatie van in ieder geval geclusterde en zorggeschikte ouderenwoningen. Veel ouderen krijgen hiermee te maken en door dementievriendelijk te bouwen kan worden voorgesorteerd op de grote toekomstige vraag naar dementievriendelijke woningen. Alzheimer Nederland werkt samen met Woonzorg Nederland aan een plan van eisen voor dementievriendelijke woningen. 3.2.2 Mantelzorgers Het exacte aantal personen dat in de gemeente IJsselstein mantelzorg verleent is niet bekend. Wel is bekend dat de gemeente IJsselstein in 2023 aan ruim 1.000 mantelzorgers een cadeaubon heeft uitgegeven. Het totale aantal mantelzorgverleners ligt in werkelijkheid waarschijnlijk aanzienlijk hoger.

MantelzorgNL, de landelijke vereniging voor mantelzorgers, heeft in 2020 een publicatie online gezet waarin de cijfers per gemeente zichtbaar zijn7. Volgens die cijfers waren er in IJsselstein op 1 januari 2020 10.057 mensen die in enige vorm mantelzorg verleenden. 1.648 van hen doen dat langdurig en intensief. 915 mantelzorgers zouden zwaarbelast zijn. Ondersteuning mantelzorgers De komende jaren zal de beschikbaarheid van mantelzorgers verder afnemen en de druk op https://backend.mantelzorg.nl/app/uploads/2020/05/2102-M antelzorgNL-mantelzorgers-per-gemeente-V04-002.pdf 7

| 28 | Woonzorgvisie gemeente IJsselstein 2024-2034 - v. 3.1 voorlopig definitief

mantelzorgers flink toenemen. We koesteren onze mantelzorgers en willen hen ook in de toekomst goed ondersteunen. Daarvoor zijn een aantal mogelijkheden. Mantelzorgbeleid Allereerst is dat mantelzorgbeleid. De gemeente kan met haar beleid mantelzorgers ondersteunen, bijvoorbeeld met informatie en advies, maar ook door middel van activiteiten die gericht zijn op hulpvragers en vrijwilligers, respijtzorg, palliatieve zorg en trainingen en scholing. In IJsselstein werkt stichting Pulse samen met partners op het gebied van vrijwilligers en mantelzorg (informele zorg). Het is belangrijk dat deze organisaties goed ondersteund worden en dat zij de financiële middelen blijven krijgen om het belangrijke werk dat zij doen, te kunnen blijven doen. Woonurgentie Woonurgentie van sociale huurwoningen wordt in de gemeente IJsselstein geregeld via de huisvestingsverordening Regio Utrecht 20238. Hierdoor is het onder bepaalde voorwaarden mogelijk woonurgentie aan te vragen als iemand mantelzorger is of mantelzorg ontvangt. Met woonurgentie krijgt de aanvrager dan voorrang op de wachtlijst van een sociale huurwoning. (Pre-)mantelzorg woningen De afstand tussen mantelzorger en hulpbehoevende is belangrijk om de zorg te kunnen verlenen die nodig is. Niet alle woningen zijn hierop toegerust. Een van de oplossingen hiervoor is de mantelzorgwoning.

Dit is een (compacte) woning in de tuin van de hulpbehoevende waar de mantelzorger in woont. Een mantelzorgwoning is een tijdelijke woning die blijft staan zolang de mantelzorg nodig is. Ook is het mogelijk om een pre-mantelzorgwoning te plaatsen. De woning kan dan worden geplaatst, omdat aannemelijk is dat de mantelzorg binnen een (door de gemeente vastgestelde termijn) zal worden gegeven. De gemeente moet toestemming geven voor het

plaatsen van een (pre)mantelzorgwoning en moet hiervoor beleidsregels opstellen. 3.2.3 Mensen met een lichamelijke beperking (LG) Er bestaat veel overlap tussen de groep mensen met een lichamelijke beperking en ouderen, omdat veel lichamelijke/mobiliteitsbeperkingen gepaard gaan met een hogere leeftijd. Er zijn echter verschillende vormen van lichamelijke beperkingen. Er worden vier soorten onderscheiden: motorisch, organisch, visueel en auditief beperkt. Een motorische beperking kent een sterke samenhang met leeftijd. Intramurale zorg voor mensen met een auditieve of visuele beperking is hoog specialistisch en hiervoor zijn slechts enkele landelijke instellingen in Nederland. Deze bevinden zich niet in de gemeente IJsselstein. Prognose intramuraal verblijf voor mensen met een lichamelijke beperking Mensen met een organische beperking hebben vaak een of meerdere complexe chronische aandoeningen: langdurige, ernstige aandoening(en) zonder kans op herstel, bijvoorbeeld diabetes, hart- en vaatziekten, kanker, reuma, astma en artrose. Deze mensen hebben door de ernst en stapeling van de beperking(en) vaker ondersteuning nodig bij de ADL-verrichtingen en zijn daarvoor aangewezen op intramurale zorg. Binnen de gemeente IJsselstein is hiervoor één geclusterde woonvorm: Fokuswoningen, bestaande uit achttien plekken. Er zijn geen planinitiatieven bij Fokus bekend.

Het aantal intramurale plekken voor mensen met een lichamelijke beperking wordt vastgezet op de huidige achttien, vanuit de wetenschap dat er een lichte groei wordt voorzien in de toename van het totale aantal inwoners in de gemeente IJsselstein. Daarnaast kan worden aangenomen dat de woningvoorraad de komende jaren steeds geschikter wordt en dat mensen met een lichamelijke beperking steeds vaker en langer thuis kunnen (blijven) wonen. Daarom worden er geen extra intramurale plekken opgenomen in de woonzorgvisie.

https://lokaleregelgeving.overheid.nl/CVDR697518/1

8

| 29 | Woonzorgvisie gemeente IJsselstein 2024-2034 - v. 3.1 voorlopig definitief

2023

2025

2030

2040

18

18

18

18

-

-

-

-

Vraag

18

18

18

18

Opgave

0

0

0

0

LG intramuraal

Aanbod Planinitiatieven

Afbeelding 8: Prognose behoefte intramuraal wonen voor mensen met een lichamelijke beperking. Bron: Atrivé (2021), bewerking BMC (2023).

Voor de groep mensen met een (zware) lichamelijke beperking geldt, net als bij ouderen, dat zij het liefst in een geclusterde woonvorm wonen, dicht bij voorzieningen. Hierdoor kunnen zij zo veel mogelijk zelfstandig wonen en eigen regie behouden, maar tegelijkertijd ‘leunen’ op de directe woonomgeving en werken aan het versterken van het sociale netwerk. Betrokkenheid van zorgorganisaties bij de opgave kan leiden tot goede en efficiënte ondersteuning. 3.2.4 Mensen met een verstandelijke beperking Ten aanzien van de aandachtsgroep mensen met een verstandelijke beperking geven partners aan een verzwaring van de intramurale cliënten te zien. Lichte indicaties worden steeds vaker ambulant ondersteund, waardoor de intramurale zorg steeds zwaarder wordt. Echter, door het hoge tempo en de complexiteit van de samenleving, raakt de groep met een lichte ondersteuningsvraag vaker in de problemen. Door de toenemende levensverwachting en de groei van het totale aantal inwoners van de gemeente IJsselstein neemt het aantal mensen met een verstandelijke beperking de komende jaren licht toe. Prognose intramuraal verblijf voor mensen met een verstandelijke beperking Op basis van de demografische ontwikkeling, de prognose van Atrivé en de bevestiging hiervan in de cijfers van het zorgkantoor verwachten we dat het totaal aantal mensen met een VG-indicatie de komende jaren licht op zal lopen.

Wanneer we deze trend doortrekken, zullen er in 2025 190, in 2030 195

en in 2040 205 VG-indicaties zijn afgegeven. Er zijn geen planinitiatieven bij aanbieders bekend. (L)VG intramuraal

Aanbod Planinitiatieven Vraag

2023

2025

2030

2040

185

185

185

185

-

185

190

195

Opgave 0 -5 -10 Afbeelding 9: Prognose behoefte VG-indicaties. Bron: Menzis (2023), bewerking BMC (2023).

205 -20

Ook binnen de VG-sector is zichtbaar dat vaker sprake is van scheiding van wonen en zorg en daarbij worden steeds minder vaak lage intramurale indicaties (ZZP2-3) afgegeven. Ook is de verwachting dat ZZP4 op niet al te lange termijn niet meer zal worden uitgegeven. Uit cijfers van het CIZ (databank) blijkt dat alle ZZP’s 3 en 4 goed zijn voor ongeveer de helft van de indicaties. Dit kan voor de langere termijn gevolgen hebben voor het aantal intramurale plekken dat nodig is. Dit zouden er aanzienlijk minder kunnen worden dan het huidige aantal. In de uitvoeringsagenda zal hier nader onderzoek voor worden opgenomen. Realisatie woningen Uit gesprekken met aanbieders blijkt dat de zorg aan intramurale cliënten steeds zwaarder wordt. Hierdoor komt de businesscase voor kleinere locaties onder druk te staan: meer personeel is nodig voor minder cliënten en daardoor schieten de overheadkosten op kleine locaties omhoog. ‘Verdikken’ van bestaande locaties lijkt dan een oplossing. Dat houdt in dat kleine locaties worden gesloten of afgestoten, om ze op te nemen in grotere locaties. Voor zelfstandige woningen in de wijk is vraag en aanbod in balans, maar geldt voor een eventuele toekomstige vraag (door bijvoorbeeld extra uitstroom) dat vooral behoefte is aan klein en betaalbaar aanbod. Dit is het geval vanwege de veelal kwetsbare financiële positie van cliënten. Voor dit aanbod zijn

| 30 | Woonzorgvisie gemeente IJsselstein 2024-2034 - v. 3.1 voorlopig definitief

cliënten dus veelal toegewezen op regulier sociaal huuraanbod. Hiervoor kunnen zij via de reguliere woningtoewijzing terecht bij de woningcorporatie. 3.2.5 Verblijf in en uitstroom uit een instelling Voor de zorg en huisvesting van diverse doelgroepen die verblijven in of uitstromen uit een instelling onderscheiden we in deze woonzorgvisie de volgende aandachtsgroepen: uitstroom uit de Maatschappelijke Opvang en (dreigend) daklozen, mensen in Beschermd Wonen en uitstroom naar Begeleid Wonen, jongvolwassenen die uitstromen uit de jeugdzorg en ex-gedetineerden die na een straf van minimaal drie maanden uit de gevangenis komen. Per aandachtsgroep wordt een prognose gegeven. Regionaal plan van aanpak dakloosheid U-16 Met de ondertekening van het Nationaal Actieplan Dakloosheid op 5 december 2022 committeren de Nederlandse gemeenten (en daarmee de gemeente IJsselstein, binnen de regio U16) zich aan de ambitie om per 2030 een eind te maken aan dakloosheid. In lijn met de bestuurlijke afspraken rond het Nationaal Actieplan ontwikkelt de regio een ‘Regionaal plan van aanpak dakloosheid U-16’. De regionale ambitie van de U-16-regio sluit aan op de doelstelling van het Nationaal Actieplanen en luidt: “Iedereen die in de regio Utrecht (U16) woont, heeft een dak boven het hoofd. Door woonproblemen tijdig te signaleren willen we voorkomen dat mensen dakloos raken.

Voor gezinnen met kinderen is dit extra urgent. Als iemand toch dakloos raakt, bieden we snel tijdelijke opvang met hulpverlening, met als inzet dat betrokkene weer zo snel mogelijk een ‘gewoon’ dak boven het hoofd heeft”. ​

III. IV.

beschermd/begeleid wonen vlot en effectief functioneert; voorzien in zo kort mogelijk durende opvang voor wie dit echt noodzakelijk is; voorzien in voldoende permanente woonmogelijkheden met indien nodig passende begeleiding.

In 2023 is vanuit de regionale ambitie de hoofdlijn van het regionaal plan van aanpak ‘in potlood’ geformuleerd. De inhoudelijke speerpunten van het plan van aanpak zijn: ● Lokaal inzetten op een sterke sociale basis en een gerichte preventieve aanpak om dakloosheid te voorkomen; ● Voor ondersteuningsbehoeften zo veel mogelijk kijken naar welke hulp noodzakelijk is en wat lokaal kan worden ingezet om verblijf in een regionale maatschappelijke opvangvoorziening te voorkomen; ● Opvang voor personen met een specialistische of complexe zorgvraag wordt georganiseerd door centrumgemeente Utrecht; ● Inzetten op voldoende passende permanente woonoplossingen en bevorderen van succesvol (zelfstandig wonen). De planning is dat in 2024 het regionaal plan van aanpak bestuurlijk wordt vastgesteld. Prognose 24-uursopvang De gemeente IJsselstein heeft geen 24-uurs opvangplaatsen. Deze bevinden zich allemaal in centrumgemeente Utrecht. Wel zijn er in IJsselstein een aantal doorstroomplekken voor (dreigend) daklozen. Deze 28 plekken worden beheerd door De Tussenvoorziening. Hier zijn in en met de regio meerjarige afspraken over gemaakt en daarom worden de 28 plekken in de prognose vastgezet.

De vier pijlers van het regionaal plan van aanpak zijn: I. voorkomen van dakloosheid door versterking van de sociale basis en gerichte preventie; II. stroomlijnen van processen waardoor de toegang tot vormen van opvang en

| 31 | Woonzorgvisie gemeente IJsselstein 2024-2034 - v. 3.1 voorlopig definitief

24-uursopvang (MO)

2023

2025

2030

2040

28

28

28

28

-

-

-

-

Vraag

28

28

28

28

Opgave

0

0

0

0

Aanbod Planinitiatieven

Afbeelding 10: Prognose behoefte eenvoudige opvang. Bron: Gemeente IJsselstein (2023), bewerking BMC (2023).

Prognose uitstroom Beschermd Wonen Beschermd Wonen betreft wonen en zorg voor mensen die 24-uurs-aanwezigheid van zorg en ondersteuning nodig hebben. Beschermd Wonen wordt regionaal ingekocht. In IJsselstein zijn geen Beschermd Wonenplekken. Wel zijn er in en met de regio afspraken gemaakt over uitstroomwoningen. Vanuit het wooncontingent moet IJsselstein jaarlijks 13 woningen bestemmen voor mensen die vanuit Beschermd Wonen uitstromen naar Beschermd Thuis. Daarnaast wil IJsselstein, gezien de beweging van Beschermd Wonen naar Beschermd Thuis, extra uitstroomplekken realiseren. Tot 2040 worden er 8 extra plekken gerealiseerd, zodat er 21 woningen beschikbaar zijn voor uitstromers uit Beschermd Wonen. Beschermd Wonen

Aanbod Planinitiatieven Vraag

2023

2025

2030

2040

13

13

13

13

-

-

-

-

13

15

17

21

-2 -4 -8 p.jr. p.jr. p.jr. Afbeelding 11: Prognose uitstroom uit Beschermd Wonen. Bron: Gemeente IJsselstein (2023), bewerking BMC (2023). Opgave

0

Prognose ex-gedetineerden Uit eigen onderzoek blijkt dat gemiddeld 22 personen per jaar uitstromen uit detentie met als herkomst gemeente IJsselstein. Het is onduidelijk, omdat er geen registratie plaatsvindt, waar deze personen na

uitstroom terechtkomen. Hiervan zijn geen data beschikbaar. Gesprekken met organisaties en professionals uit het veld geven hier geen uitsluitsel over. Mogelijk vinden zij onderdak bij familie of vrienden of kunnen zij terugkeren naar hun woning. Er zijn geen signalen dat er extra onderzoek gedaan moet worden of dat deze mensen tussen wal en schip raken. Er wordt voor deze aandachtsgroep dan ook geen opgave geformuleerd. Gemeenten hebben wel een taak bij de re-integratie van ex-gedetineerden. Uitgaande van een levensloopbenadering staan gemeenten aan de lat om regie te voeren op het gehele proces van re-integratie van hun ex-gedetineerden. Meer informatie is te vinden in de ‘Handreiking Bestuurlijk Akkoord Nazorg ex-gedetineerden’ (ministeries van BZK en VenJ en VNG) en de informatiesheet over Wet straffen en beschermen voor de gemeente9. Prognose uitstroom jeugdhulp Jeugdprofessionals uit het veld geven aan dat voor sommige jongvolwassenen de stap van een instelling naar zelfstandige woonruimte te groot is. Hierdoor komen sommigen in de problemen. Een tussenvoorziening zou een waardevolle toevoeging zijn aan de huisvestingsmogelijkheden, maar is nu niet beschikbaar. De gemeente IJsselstein wil in deze behoefte voorzien en streeft naar het realiseren hiervan. 2023

2025

2030

2040

Aanbod

0

0

6

6

Planinitiatieven

-

6

-

-

Vraag

6

6

6

6

Opgave

-6

0

0

0

Uitstroom jeugd

Afbeelding 12: Opgave uitstroom jeugd. Bron: gemeente IJsselstein (2023), bewerking BMC (2023).

https://vng.nl/sites/default/files/2021-05/informatiesheet -wet-straffen-en-beschermen.pdf 9

| 32 | Woonzorgvisie gemeente IJsselstein 2024-2034 - v. 3.1 voorlopig definitief

De exacte vorm en uitwerking hiervan wordt meegenomen in de uitvoeringsagenda. Uitstroom naar zelfstandig wonen Voor veel cliënten die uitstromen uit een instelling is het einddoel zelfstandig wonen, al dan niet met ambulante ondersteuning. Alle landelijke, regionale en lokale beleidsdocumenten laten die ambitie zien. Door beperkte financiële middelen doen zij vaak een beroep op corporatiewoningen. Een prognose hiervan is afzonderlijk niet te geven, omdat deze plekken grotendeels al verwerkt zijn bij de diverse aandachtsgroepen. Wel is duidelijk dat een deel van de huidige cliënten in instellingen wil uitstromen, maar dat dit niet lukt, omdat er geen geschikte woonruimte is. Hierdoor houden ze instellingsplekken bezet en dat gaat ten koste van de doorstroming. Er is sprake van communicerende vaten. Het toevoegen van nieuw betaalbaar aanbod is een belangrijke opgave voor deze aandachtsgroepen. Realisatie woningen Woningen voor mensen die uitstromen uit een instelling moeten betaalbaar zijn, vanwege de vaak financieel kwetsbare positie van de mensen. Een groot deel van de cliënten kan alleen huur betalen tot de kwaliteitskortingsgrens (€ 452,20 in 2023) en een deel tot de eerste aftoppingsgrens. Boven deze grens is er namelijk geen recht op huurtoeslag en wordt een woning al snel te duur.

De kwaliteitskortingsgrens geldt vooral voor jongeren onder de 23 jaar: zij mogen niet huren boven deze grens. Voor 23+’ers is de kwaliteitskortingsgrens geen absolute grens. Vaak gaat het bij hen om kleine appartementen of studio’s. Woonbehoefte uitstroom uit instellingen In zijn algemeenheid geldt voor mensen die uitstromen uit een instelling dat gemengd of gespikkeld wonen een veel toegepaste en goede woonvorm is. In een gemengde of gespikkelde woonvorm wonen mensen met en zonder ondersteuningsvraag bij elkaar in een wooncomplex. Vaak wonen er meer mensen zonder, dan met zorgvraag, waardoor er een goede community ontstaat van vragers en dragers. Alle huurders wonen

in een wooncomplex in een eigen sociale huurwoning. Cliënten krijgen begeleiding door een van de hulpverleners. Huurders houden contact met elkaar en doen leuke dingen samen. Zo drinken ze bijvoorbeeld samen een kopje koffie, kijken ze een voetbalwedstrijd of houden ze de binnentuin netjes. In veel gemengd-wonen-projecten is er een gemeenschappelijke ruimte. Voorbeelden van gespikkelde of gemengde woonvormen zijn: Meanderpark10 in Nieuwegein en Mixit11 in Leidsche Rijn in Utrecht. Drie-partijenovereenkomst Bij sommige inwoners die uitstromen worden aanvullende afspraken gemaakt, bijvoorbeeld omdat de stap naar zelfstandigheid (te) groot is of omdat de problematiek complex is. In dat geval kan een drie-partijenovereenkomst een oplossing bieden. In een dergelijke overeenkomst wordt het huurcontract in eerste instantie (voor bepaalde tijd, vaak maximaal twee jaar) op naam van een zorgorganisatie gezet en is begeleiding verplicht onderdeel van het huurcontract. Na de periode van twee jaar en bij goede resultaten met de begeleiding, kan het contract worden omgezet naar de inwoner. Woonbehoefte jongeren Lokaal is geen onderzoek gedaan naar de woonbehoefte van jongeren, maar landelijk is daar wel onderzoek naar gedaan door het Nederlands Jeugdinstituut. Het instituut heeft uitstroomprofielen opgesteld12.

Aan de hand van de vier profielen kunnen gemeenten in beeld brengen hoeveel jongeren welke vorm van ondersteuning nodig hebben. De uitstroomprofielen onderscheiden zich van elkaar in de mate van zelfstandigheid en zelfredzaamheid van de jongeren. Woonvorm tussen instelling en zelfstandig Voor sommige jongeren is de stap naar zelfstandige woonruimte (te) groot. Zij hebben behoefte aan een plek waar ze nog kunnen werken aan vaardigheden

https://meanderparknieuwegein.nl/ https://www.woonin.nl/gemengd-wonen/mixit/ 12 https://www.nji.nl/publicaties/uitstroomprofielen 10 11

| 33 | Woonzorgvisie gemeente IJsselstein 2024-2034 - v. 3.1 voorlopig definitief

die nodig zijn voor zelfstandigheid. Te denken valt aan kamertraining of specifieke woonvormen als ‘Onder de Pannen’13 en ‘Kamers met aandacht’14. Voorzieningen Voor mensen die uitstromen uit een instelling zijn voorzieningen ook belangrijk, maar deze verschillen deels met de voorzieningen voor bijvoorbeeld ouderen. Voor deze aandachtsgroepen is het wenselijk om eenvoudig vanuit de woning naar school, (vrijwilligers)werk, dagbesteding of ontmoetingsplekken te komen. Aansluiting op het openbaar vervoer (veruit de meeste cliënten hebben geen beschikking over een auto) of voorzieningen die bereikbaar zijn per fiets zijn zeer wenselijk. Vanuit de gedachte van inclusie is de wens dat de woningen verspreid over de gemeente liggen. Specifieke voorzieningen zijn: welzijnsvoorzieningen gericht op ontmoeting en activiteiten, maar ook voorzieningen voor maatschappelijk en functioneel (zelf)herstel, zoals zelfregiecentra. 3.2.6 Statushouders De gemeente IJsselstein had de afgelopen jaren, net als andere gemeenten, te maken met een stijgende taakstelling voor het huisvesten van statushouders. Ook de komende jaren wordt verwacht dat de taakstelling hoog zal blijven, al zal nieuw kabinetsbeleid hierop mogelijk van invloed zijn. Omdat het aantal toekomstig te huisvesten statushouders heel moeilijk te prognosticeren is, is er gekozen voor werken met een bandbreedte.

Die bandbreedte is gebaseerd op de ontwikkeling in taakstelling van de afgelopen jaren, maar ook op de wetenschap dat het aantal alleenstaande statushouders zal toenemen. Het aantal jaarlijks te huisvesten statushouders zal in de gemeente IJsselstein naar verwachting tussen de 75 en 125 personen zijn. De taakstelling voor 2023 is 9215. De https://www.onderdepannen.nl/ 14 Kamersmetaandacht.nl 15 https://www.rijksoverheid.nl/documenten/publicaties/2023/10 /01/overzicht-huisvesting-vergunninghouders-1-oktober-2023 13

verwachting is dat de gemeente IJsselstein 2023 afsluit met een openstaand saldo van 35. Vanwege de trend dat er relatief meer alleenstaande statushouders zullen zijn, wordt ervan uitgegaan dat er in 1 woning gemiddeld 2,5 statushouders kunnen wonen. Dat betekent dat er voor het huisvesten van 75 tot 125 statushouders jaarlijks 30 tot 50 woningen nodig zullen zijn. 2023

2025

2030

2040

Aanbod

-

-

-

-

Vraag

-

-

-

-

Statushouders

Taakstelling x woningen

30-50 30-50 30-50 30-50 p.j. p.j. p.j. p.j. 30-50 30-50 30-50 30-50 Opgave p.j. p.j. p.j. p.j. Afbeelding 13: Prognose behoefte wonen statushouders. Bron: Gemeente IJsselstein (2023), bewerking BMC (2023).

Realisatie woningen Woningen voor statushouders betreffen veelal woningen in het sociale huursegment en worden vaak toegewezen door de woningcorporatie(s). De grootte kan verschillen, omdat het soms gaat om alleenstaande statushouders en soms juist om grote gezinnen door nareizigers. Vanuit de gedachte van inclusie en differentiatie is de wens dat de woningen verspreid over de gemeente liggen. Voorzieningen Voor statushouders zijn basisvoorzieningen ook heel belangrijk. Zo is het wenselijk om, ter bevordering van de integratie, niet te afgelegen te wonen en om eenvoudige met fiets of openbaar vervoer te reizen naar ondersteuning (welzijn), school, (vrijwilligers)werk, dagbesteding of ontmoetingsplekken 3.2.7 Overige aandachtsgroepen Er is verkennend onderzoek gedaan naar de aandachtsgroepen woonwagenbewoners, studenten, arbeidsmigranten en stoppende sekswerkers.

| 34 | Woonzorgvisie gemeente IJsselstein 2024-2034 - v. 3.1 voorlopig definitief

Hieronder worden per aandachtsgroep de bevindingen op hoofdlijnen beschreven. Studenten In IJsselstein staan veel studenten ingeschreven. De afgelopen vijf jaar waren dat gemiddeld per jaar: ● 990 mbo-studenten; ● 900 hbo-studenten; ● 440 universitaire studenten. Het merendeel van de ingeschreven studenten in IJsselstein woont thuis. Kenzes onderzoek dit jaarlijks in de landelijke monitor studentenhuisvesting16. Deze studenten volgen dus een studie en staan in IJsselstein ingeschreven. Daarbij is onbekend hoeveel onzelfstandige studentenkamers er exact in IJsselstein zijn, hoeveel van de kamers er bewoond worden door eerder genoemde studenten en of er sprake is van ‘wachtlijsten’ voor studentenhuisvesting. Arbeidsmigranten Hoewel er landelijk geen registratie en controle plaatsvindt op het aantal arbeidsmigranten dat in een bepaalde gemeente woont, blijkt uit onderzoek van Companen (in opdracht van de provincie Utrecht in 2021) dat er in ieder geval 340 arbeidsmigranten wonen17. Hiervan werken er 170 in IJsselstein en 170 wonen ook daadwerkelijk in IJsselstein. Waar en onder welke omstandigheden zij wonen is onbekend, daar is aanvullend veldonderzoek voor nodig. Verwacht wordt dat er meer arbeidsmigranten in IJsselstein wonen, onder andere vanwege de grote Westfortfabriek in IJsselstein.

Woonwagenbewoners In de gemeente IJsselstein zijn vier geregistreerde woonunits voor woonwagenbewoners. Verdere informatie wordt op basis van landelijke (openbare) data niet gevonden. Het is onbekend of er verzoeken tot verplaatsing/uitbreiding zijn gedaan. Hier is https://www.kences.nl/publicaties/landelijke-monitor-stude ntenhuisvesting-2023/ 17 https://www.stateninformatie.provincie-utrecht.nl/documen ten/Ingekomen-stukken-van-GS-naar-PS/1-Rapport-Arbeids migranten-in-de-Utrechtse-gemeenten-Companen-Decisio-ap ril-2021.pdf 16

nader veldonderzoek voor nodig. Bij toekomstige uitbreidingslocaties zouden woonwagenplaatsen geïncorporeerd kunnen worden. Hiervoor heeft het Rijk samen met gemeenten een visie op het standplaatsenbeleid ontwikkeld18 (beleidskader) dat in lijn is met het mensenrechtelijk kader voor de culturele identiteit van Roma, Sinti en woonwagenbewoners. De VNG heeft aanvullend een handreiking ‘wegwijzer gemeentelijk woonwagen- en standplaatsbeleid'19 opgesteld dat hierbij gebruikt kan worden. Stoppende sekswerkers Voor sekswerkers die willen stoppen is er in de regio Utrecht een regionaal uitstapprogramma voor prostituees (DUUP). Deelname aan het programma is op vrijwillige basis en het leggen van contact hiervoor kan vanuit bemoeizorg worden geïnitieerd. Een regeling20 hiervoor loopt nog tot en met 2024. In verband met privacywetgeving is er bij het verkennend onderzoek geen informatie gevonden. Hiervoor zal nader onderzoek moeten worden gedaan.

3.3 Basisvoorzieningen in beeld Op basis van onderzoek van Sinfore heeft BMC de overige basisvoorzieningen in kaart gebracht. De voorzieningen zijn weergegeven aan de hand van pictogrammen op de kaart die Sinfore heeft gemaakt om het percentage 65+’ers in de diverse wijken aan te geven. De kaart is te vinden op de volgende pagina. Wanneer we een afstand van 500 meter tot voorzieningen hanteren (paarse cirkels) dan wordt zichtbaar dat er een aanzienlijk aantal gebieden zijn waar onvoldoende of geen dekking van basisvoorzieningen is in gebieden waar de https://www.volkshuisvestingnederland.nl/documenten/rapp orten/2018/07/02/beleidskader-gemeentelijk-woonwagen-en-s tandplaatsenbeleid 19 https://vng.nl/sites/default/files/2021-05/wegwijzer-gemeen telijk-woonwagen-en-standplaatsenbeleid.pdf 20 https://lokaleregelgeving.overheid.nl/CVDR659294 18

| 35 | Woonzorgvisie gemeente IJsselstein 2024-2034 - v. 3.1 voorlopig definitief

concentratie 65+’ers op dit moment al aanzienlijk (23-31%) of groot (>31%) is. In alle gebieden (Noord-Oost, Zuid-Oost, Zuid-West, Noord-West en centrum) geldt dat er duidelijke clusters met voorzieningen zijn. De VVT-instellingen bevinden zich alleen in en om het centrum, maar de beoogde woonzorgcluster in Noord-Oost, Zuid-West en Noord-West zorgen voor betere dekking van de voorzieningen over IJsselstein. Het meest kwetsbaar zijn de wijken Over Oudland (zuidelijke deel) en het beoogde woonzorgcluster in Zuid-West (locatie Zenderpark ‘Meridiaan’).

Daar zijn beperkte voorzieningen aanwezig (gezondheidscentrum en ontmoetingsruimte, maar supermarkt op enige afstand, terwijl de concentratie 65+ daar nu al wel groot is (>31%). Voor enkele andere gebieden geldt dat de voorzieningen (gedeeltelijk) wel aanwezig zijn, maar dat de afstand verder is dan 500 meter. Ook zijn er gebieden waar wel dekking is, maar waar niet alle basisvoorzieningen aanwezig zijn. De uitkomsten zullen worden meegenomen in de uitvoeringsagenda. Afbeelding 14: Overzicht van voorzieningen in de gemeente IJsselstein, BMC (2023).

| 36 | Woonzorgvisie gemeente IJsselstein 2024-2034 - v. 3.1 voorlopig definitief

f14: Basisvoorzieningen in de gemeente IJsselstein. Bron: Sinfore (2021), bewerking BMC (2023).

Visie, uitgangspunten en ambities

| 37 | Woonzorgvisie gemeente IJsselstein 2024-2034 - v. 3.1 voorlopig definitief

4 | Visie, uitgangspunten en ambities De woonzorgvisie staat niet op zichzelf, maar borduurt voort op de omgevingsvisie 1.0, de woonvisie IJsselstein 2019-2030, en het integraal beleidsplan sociaal domein. Deze documenten zijn onlosmakelijk met elkaar verbonden en bepalen de koers de komende jaren. De woonzorgvisie houdt daarbij rekening met de sterk veranderende samenleving, veranderende (woon)behoeften en de houdbaarheid van de zorginfrastructuur, doordat de komende jaren wordt gewerkt aan de hand van onderstaande uitgangspunten op het gebied van wonen, welzijn en zorg. Sturing en monitoring Sturing en monitoring vindt plaats op basis van zowel kwantitatieve als kwalitatieve gegevens en door middel van actieve monitoring. Nieuwe woonzorginitiatieven worden getoetst aan de hand van het (nog op te stellen) afwegingskader wonen, welzijn en zorg. In dat afwegingskader worden initiatieven getoetst op haalbaarheid, wenselijkheid, toekomstbestendigheid, kwaliteit en bereikbaarheid en beschikbaarheid van zorg en ondersteuning. De gemeente IJsselstein is verantwoordelijk voor het toetsen van de initiatieven.

4.1 Visie op wonen, welzijn en zorg In IJsselstein werken we met inwoners, partners en stakeholders gezamenlijk aan de opgaven rondom wonen, welzijn en zorg. Met elkaar streven we een inclusieve, sociale en verbonden samenleving na, waarin alle inwoners mee kunnen doen en waar ze zo goed mogelijk tot hun recht komen. Inwoners die ondersteuning nodig hebben krijgen die, maar wat ze zelf kunnen, doen ze zelf. Centrale ambitie De gemeente IJsselstein en partners op het gebied van wonen en zorg streven ernaar dat inwoners volwaardig en zo lang en zo veel mogelijk in staat zijn om zelfstandig te participeren in de samenleving. Waar nodig moeten zij terug kunnen vallen op goed georganiseerde zorg en ondersteuning en hulp van anderen. Een passende woning, woonomgeving en lokale (welzijns)voorzieningen zijn daarbij van primair belang. Waar mogelijk spelen persoonlijke voorkeuren een belangrijke rol. De verantwoordelijkheid voor het toegankelijk houden van zorg voor de toenemende groep inwoners is een gezamenlijke opgave van alle partners in wonen, welzijn en zorg.

4.2 Uitgangspunten De prognoses voor de verschillende aandachtsgroepen in deze visie worden bijgewerkt als er nieuwe woonplekken zijn geprogrammeerd (als harde plancapaciteit in de plannen is opgenomen) en als deze zijn gerealiseerd (opgeleverd). Op deze manier wordt er zicht gehouden op de resterende opgave en blijven de prognoses up-to-date. Gezien de snel veranderende economische, politieke en demografische ontwikkelingen worden in 2028 de data en prognoses uit deze visie herijkt en geactualiseerd.

Voor de visie en de centrale ambitie zijn leidende uitgangspunten en deelambities opgesteld. Niet alle uitgangspunten zijn nieuw. Een deel is overgenomen uit eerder vastgesteld beleid, zoals ook te lezen is in hoofdstuk 2 (‘Vertrekpunt’). Het doel van de visie en onderliggende uitgangspunten is om te komen tot integraal beleid op het gebied van wonen, welzijn en zorg, zodat bestaande en nieuwe uitgangspunten elkaar versterken, er voldoende woningen zijn en zorg en ondersteuning aan de inwoners verzekerd blijft. De uitgangspunten en deelambities zijn onderverdeeld in vijf thema’s: wonen kwalitatief, wonen kwantitatief, welzijn, zorg en communicatie. In de volgende

| 38 | Woonzorgvisie gemeente IJsselstein 2024-2034 - v. 3.1 voorlopig definitief

paragrafen worden de uitgangspunten en deelambities uitgewerkt. 4.2.1 Uitgangspunten wonen kwalitatief We realiseren voldoende geschikt en betaalbaar woonaanbod voor ouderen en (kwetsbare) aandachtsgroepen. We werken toe naar een toekomstbestendige woningvoorraad, waarin voor iedereen een geschikte woning te vinden is. Hierbij gaat het zowel om het in acht nemen van woonwensen en behoeften van ouderen en andere aandachtsgroepen in nieuwbouwprojecten, als om het geschikt maken van bestaand woonaanbod voor deze groepen. De uitgangspunten die we hiervoor hanteren zijn: ● IJsselstein bouwt vitale en gezonde wijken. Het is belangrijk dat iedereen zich thuis voelt in een wijk. Om dat te bewerkstelligen zijn zaken als leefbaarheid, toegankelijkheid, vitaliteit, gezondheid en veiligheid van een wijk van groot belang. De focus ligt daarbij op de juiste inrichting van de fysieke en sociale leefomgeving. Om de openbare ruimte optimaal in te richten voor de toekomstige situatie werkt de gemeente IJsselstein met het handboek Inrichting Openbare Ruimte. Deze wordt jaarlijks geüpdatet, zodat er gewerkt kan worden aan het verbeteren van de toegankelijkheid van de openbare ruimte. Het optimaliseren van de openbare ruimte zal worden opgenomen in de uitvoeringsagenda. Voor het creëren van vitale en gezonde wijken is ook de aanwezigheid en bereikbaarheid van voorzieningen van groot belang.

Deze bevorderen namelijk de leefbaarheid van wijken en zijn bovendien noodzakelijk om de zelfredzaamheid van mensen te bevorderen. In IJsselstein is het voorzieningenniveau extra van belang om voldoende jongeren en starters naar IJsselstein te trekken of in IJsselstein te houden. Zij zorgen voor meer vitale wijken. Tot slot is de spreiding van voorzieningen over de gehele gemeente belangrijk om ervoor te zorgen dat alle wijken en buurten in de gemeente aantrekkelijk blijven.

● We creëren een gevarieerd woningaanbod. Langer zelfstandig thuis wonen betekent niet per definitie dat je oud wilt of kunt worden in je huidige omgeving. Soms betekent het verhuizen naar een woning of woonomgeving die beter past bij de behoefte en de wensen. Om die verhuizing mogelijk te maken moet er naast voldoende woningaanbod sprake zijn van voldoende passend en voldoende divers woningaanbod. Daarom ontwikkelen we voldoende woonvormen waarbij mensen wel zelfstandig wonen, maar ook meer samen. Dit zijn geclusterde woonvormen. Deze nieuwe woonvormen zijn er in allerlei soorten en maten, zoals wonen in een (Knarren)hofje, meergeneratiewoning, appartementencomplex, woonzorgcomplex of met meerdere mensen in een huis. Ook gespikkelde woonvormen waarbij verschillende inwoners, vaak vragers en dragers, bij elkaar wonen is in feite een vorm van geclusterd wonen. Dit draagt bij aan een goede balans tussen zorgvragers en zorgdragers en daarmee kan het bijdragen aan een samenleving waarin mensen eigen regie houden en naar elkaar omkijken. Op deze manier kunnen zowel mensen zonder, als mensen met zorgvraag in deze woningen wonen. Ook kan gedacht worden aan pre-mantelzorg- en kangoeroewoningen, bijvoorbeeld in combinatie met tijdelijke/flexibele huisvesting of aan Collectief Particulier Opdrachtgeverschap (CPO).

CPO is een vorm van projectontwikkeling, waarbij toekomstige bewoners gezamenlijk opdrachtgever zijn voor hun eigen nieuwbouwproject. Geclusterde woonvormen zijn niet alleen geschikt voor ouderen, maar bieden ook een veilig thuis aan andere (kwetsbare) aandachtsgroepen. Geclusterde woonvormen vergroten de variatie in het aanbod, werken preventief aan het voorkomen van eenzaamheid, versterken de samenredzaamheid en maken het mogelijk (toekomstige) zorg efficiënt te organiseren. Ten aanzien van commerciële aanbieders van kleinschalige woonvormen voor ouderen (met

| 39 | Woonzorgvisie gemeente IJsselstein 2024-2034 - v. 3.1 voorlopig definitief

dementie) is de gemeente IJsselstein waakzaam, omdat uit diverse casussen uit het land blijkt dat ouderen die complexe zorg ontwikkelen op enig moment onvoldoende zorg en ondersteuning in deze woonvormen krijgen. Hierdoor ontstaat het risico dat ouderen alsnog moeten verhuizen, maar dat ook huisartsen te maken krijgen met complexe zorg aan ouderen, waar ze daarvoor nog geen verantwoordelijkheid hadden. We stimuleren de ontwikkeling van geclusterde (gemengde) woonvormen. Omdat mensen langer zelfstandig blijven wonen en de toegang tot intramurale woonvormen strenger wordt, is er een groeiende behoefte aan (nieuwe) geclusterde woonvormen. Het gaat dan om innovatieve woonvormen waar mensen met een lichte en matige zorgvraag zo zelfstandig mogelijk kunnen blijven wonen. Omdat deze geclusterde woonvormen het gat opvullen dat is ontstaan tussen zelfstandig wonen en wonen in een instelling, stimuleert de gemeente IJsselstein de ontwikkeling van dit type woning. Een bijkomend voordeel van geclusterde woonvormen is dat eenzaamheid kan worden tegengegaan en de zorg zo efficiënt mogelijk georganiseerd kan worden. ●

We voegen daarom ook gemengde woonvormen aan de woningvoorraad toe. Hier wonen ‘vragers (kwetsbare aandachtsgroepen) en dragers (inwoners zonder zorgvraag)’ of verschillende aandachtsgroepen samen op een geclusterde plek. Zo kunnen bijvoorbeeld vergunninghouders en studenten samen wonen of ouderen en jonge gezinnen. Deze manier van samenwonen biedt tal van voordelen, omdat de verschillende inwoners elkaar kunnen ontmoeten en elkaar zorg en ondersteuning kunnen bieden waar nodig. Voor ouderen maakt dit het ook mogelijk om binnen de eigen omgeving te verhuizen als dat nodig is. In samenwerking met partners onderzoeken we hoe we deze geclusterde woonvormen het beste kunnen realiseren. Hier betrekken we de woningcorporatie, ontwikkelaars en investeerders bij, maar ook de zorgpartners én inwoners/cliënten om zo daadwerkelijk op maat gemaakte concepten op te leveren. Het is

daarbij van groot belang om te kijken naar de beoogde locatie van de (nieuwe) woonvorm in verband met de beschikbaarheid van voorzieningen. Naast bovenstaande voorbeelden heeft IJsselstein veel studenten. We willen de kansen benutten die studenten bieden om de toenemende zorgvraag op te kunnen vangen. Te denken valt aan woonvormen waarbij studenten tegen een laag tarief huren en als tegenprestatie zorg leveren. Ook ouderen zelf hebben nog veel te bieden. Waar mogelijk zetten we deze potentie in om zo veel mogelijk voor elkaar en anderen te kunnen betekenen. ●

We wijzen (nieuwe) (geclusterde) nultredenwoningen met minimale afstand tot voorzieningen gericht toe. Er is een toenemende grote vraag naar geclusterde woningen. Het is belangrijk dat deze in de toekomst zo veel mogelijk worden bewoond door mensen die hier, gezien hun persoonlijke situatie, behoefte aan hebben. Door nieuwe geclusterde huurwoningen toe te wijzen aan mensen met een zorgindicatie, kan worden ingezet op een goede verdeling, en zorgen we ervoor dat de plekken gaan naar de inwoners die ze het hardst nodig hebben. Bestaande en nieuwe woonzorginitiatieven worden zo veel mogelijk geconcentreerd in of nabij het centrum of in de buurt van primaire voorzieningen (supermarkt, apotheek, huisarts, welzijnsvoorzieningen). Waar mogelijk worden functies met elkaar gecombineerd. Naast de nabijheid van voorzieningen is de bereikbaarheid van die voorzieningen, met name via het openbaar vervoer, van belang. Ook is er aandacht voor het bevorderen van de mobiliteit van kwetsbare inwoners. Door in de toewijzing rekening te houden met de zorgzwaarte, kan de zorg zo efficiënt mogelijk worden ingezet, waarbij de cliënt, de context en de omgeving van de cliënt centraal staan. In de particuliere huur- en koopsector is een dergelijk toewijzingssysteem niet mogelijk, waardoor hier

| 40 | Woonzorgvisie gemeente IJsselstein 2024-2034 - v. 3.1 voorlopig definitief

minder invloed op uit te oefenen is. Het invoeren van een doelgroepenverordening biedt wellicht mogelijkheden, maar de toegevoegde waarde hiervan moet eerst nog worden onderzocht. We stimuleren huiseigenaren hun woningen levensloopgeschikt(er) te maken. Het aantal geschikte woningen in de bestaande woningvoorraad ligt in de sociale huursector hoger dan in de particuliere woningvoorraad. De potentie in de totale voorraad is echter groot. Cazas Wonen werkt zowel via nieuwbouw als via aanpassingen aan het verder vergroten van de geschiktheid van de voorraad. Bij elk verbetertraject wordt gekeken of de geschiktheid van de woningen vergroot kan worden door interne aanpassingen aan de woning. De sociale woningvoorraad wordt daardoor steeds geschikter. ●

Het zicht op de particuliere woningmarkt is een stuk beperkter. In potentie zijn er veel woningen geschikt (te maken), maar onbekend is hoeveel woningen er nu al geschikt zijn. Daarom gaat de gemeente IJsselstein dit samen met partners onderzoeken, zodat gerichter en meer particuliere woningbezitters worden gestimuleerd hun woning levensloopgeschikter(er) te maken. De mogelijkheden van ‘aanpasbaar bouwen’ worden verkend. Aanpasbaar bouwen is een woning op zo’n manier ontwerpen en bouwen dat eventuele aanpassingen eenvoudig en daardoor relatief goedkoop kunnen plaatsvinden. Bij aanpasbaar bouwen wordt zowel bij de indeling van de woning als bij het ontwerp van de omgeving rekening gehouden met mensen met een beperking. Een voordeel daarvan is dat de woning niet op voorhand bestemd, toegewezen of ontworpen hoeft te zijn voor mensen met een beperking. De woning en de woonomgeving moeten daarbij toegankelijk zijn voor mensen met een rollator of rolstoel. Ook moeten de kamers in de woning groot genoeg zijn en moet de inrichting van de keuken en badkamer het mogelijk maken dat aanpassingen kunnen worden aangebracht op het moment dat de bewoner met een beperking ●

wordt geconfronteerd (bijvoorbeeld met het gebruik van een rollator). Omdat de woning niet op voorhand is aangepast, kan iedereen in een aanpasbare woning wonen, zonder dat daarbij afbreuk wordt gedaan aan het woongenot. Door aanpasbaar te bouwen, verbeteren we de flexibiliteit van (een gedeelte van) de woningvoorraad. We spreiden bewoners met (sociale) problematiek voor het versterken van de sociaal-economische kracht in de wijk. De gemeente IJsselstein is een inclusieve gemeente waar (naast diversiteit- en cultuursensitiviteit) kwetsbare mensen zelfstandig in de wijk wonen en daarmee een volwaardig onderdeel van de samenleving vormen. Dit heeft voordelen. Een gevarieerde bevolkingsopbouw (qua leeftijd en samenstelling) in een wijk of kern versterkt de aanwezige sociale structuren en daarmee de leefbaarheid. Mensen kunnen elkaar ondersteunen binnen het eigen netwerk. Dit vergroot de onderlinge betrokkenheid en samenredzaamheid. ●

Aan de andere kant kan er ook sprake zijn van overlast, bijvoorbeeld doordat het aantal mensen met verward/onbegrepen gedrag toeneemt. Dit kan de leefbaarheid onder druk zetten en kan worden versterkt door de toegenomen aandacht in de media de afgelopen jaren. Mensen kunnen daardoor het gevoel hebben dat het aantal overlastsituaties toeneemt, terwijl dit niet daadwerkelijk zo hoeft te zijn. Hoe dan ook is het belangrijk dat er voortdurend wordt gewerkt aan het ondersteunen en versterken van de inclusieve samenleving. Ook is het van belang dat er bij de spreiding van bewoners met (sociale) problematiek een goede balans is tussen vragers en dragers in een wijk. Een wijk waar de leefbaarheid al onder druk staat, zoals IJsselveld Oost, wordt bij voorkeur ontzien van meer kwetsbare aandachtsgroepen om een verdere disbalans in de sociale diversiteit en

| 41 | Woonzorgvisie gemeente IJsselstein 2024-2034 - v. 3.1 voorlopig definitief

sociaal-economische kenmerken te voorkomen. Ook woningcorporatie Cazas Wonen houdt hier rekening mee bij het toewijzen van woningen. We sluiten zoveel mogelijk aan bij de uitgangspunten van dementievriendelijk wonen. Dementievriendelijk wonen21 is belangrijk voor de groeiende groep inwoners met dementie. In een dementievriendelijke woning staan eigen regie en gezamenlijkheid en de veiligheid van ondersteuning centraal. Je kunt in een dementievriendelijke woning wonen met of zonder verpleeghuisindicatie. Zo kunnen mensen met dementie in contact blijven met hun sociale netwerk, kunnen mensen langer thuis blijven wonen en houden we de zorg beheersbaar. Partners blijven samen en de eigen meubels gaan gewoon mee, net als bij een andere verhuizing. ●

Dementievriendelijk wonen wordt in de gemeente IJsselstein niet als nieuw type woning neergezet, maar als een aanpak die op de zorggeschikte woningen wordt toegepast. ‘Wat je doet voor mensen met dementie, is altijd goed voor ouderen. Andersom hoeft dat niet altijd zo te zijn.’ (Alzheimer Nederland) Deelambitie wonen kwalitatief: ‘De woningen die worden gerealiseerd sluiten aan bij de wensen (en zorg)behoeften van de verschillende aandachtsgroepen en zijn betaalbaar’. 4.2.2 Uitgangspunten wonen kwantitatief We werken aan een toekomstbestendige woningvoorraad waarin het voor iedereen prettig wonen is. Er wordt rekening gehouden met de (toekomstige) woonwensen van alle inwoners van IJsselstein, waaronder die van ouderen en aandachtsgroepen. Om aan de huisvestingsvraag te voldoen wordt er niet enkel gekeken naar nieuwbouw, maar ook naar het geschikt maken van de bestaande woningvoorraad.

https://www.alzheimer-nederland.nl/belangenbehartiging/sta ndpunten/woonvormen-voor-mensen-met-dementie/wat-deme ntievriendelijk-wonen 21

De uitgangspunten die we hiervoor hanteren zijn: ● We bevorderen doorstroming en doorstromingsmogelijkheden. Door de schaarste op de woningmarkt is het voor ouderen vaak niet eenvoudig om een geschikte woning te vinden. Daarbij betekent langer zelfstandig wonen niet per se dat je oud wilt of kunt worden in je huidige woning. Zelfstandig wonen kan ook in een woning die daarvoor geschikter is of in een geschiktere woonomgeving staat. We streven ernaar om het aanbod en de diversiteit van het aanbod te vergroten. Met divers woningaanbod wordt bijvoorbeeld gedoeld op geclusterde of gespikkelde woonvormen die er nu nog niet zijn. Naast het toevoegen van woningen is het zaak om de doorstroming op de woningmarkt te stimuleren. We willen gezamenlijk onderzoeken welke instrumenten daarvoor het meest geschikt zijn. Corporaties, ontwikkelaars, makelaars, zorgpartijen en anderen kunnen vergaand samenwerken om de bestaande en nieuwe woningvoorraad beter te benutten. Hiervoor zijn tal van maatregelen beschikbaar. Te denken valt aan het informeren, stimuleren en begeleiden van mensen (voornamelijk ouderen) om te verhuizen, maar ook aan het verlenen van voorrang voor doorstromers, bijvoorbeeld voorrang op nieuwbouw voor doorstromers of voorrang wanneer mensen van groot naar beter gaan.

Ook kan, zo blijkt uit het woonbehoefteonderzoek, financiële ondersteuning als een verhuisvergoeding of het beperken van extra huurlasten de verhuisbereidheid vergroten. Om de doorstroming op de woningmarkt te stimuleren werken partijen daarom nauw samen aan (innovatieve) oplossingen. De wooncoach als instrument Diverse gemeenten in het land experimenteren met wooncoaches; professionals die ouderen ondersteunen bij (het verkennen van) hun (mogelijke) verhuiswens. Veelal zijn dit coaches die vanuit een woningcorporatie opereren, maar er zijn ook steeds meer gemeenten die deze coaches inzetten voor de particuliere sector,

| 42 | Woonzorgvisie gemeente IJsselstein 2024-2034 - v. 3.1 voorlopig definitief

zoals de gemeente Nieuwegein met het Woonloket22. Met initiatieven als de campagne Lang Leven Thuis en de Blijverslening stimuleert de gemeente bewoners van een koopwoning om de geschiktheid van de eigen woning te vergroten. Partners willen good pratices in kaart brengen en overnemen als deze ook voor IJsselstein goede instrumenten zijn.

Het is hierbij belangrijk ook goed te kijken naar de opbouw en het aanbod van de basisvoorzieningen in de diverse wijken in IJsselstein op dit moment. Niet alle gebieden hebben de gevraagde voorzieningen, zie ook paragraaf 3.3 ‘Basisvoorzieningen in beeld’. Aanbod, ontwikkeling van aanbod en realisatie van woningen moeten daarom hand in hand gaan.

Toolkit doorstroming Platform31 In november 2023 heeft Platform31 een toolkit doorstroming23 (met werkbladen, praatplaten en een overzicht van de diverse instrumenten en interventies) uitgebracht, die drie onderwerpen behandelt: 1. een integrale aanpak; 2. zicht op de opgave en resultaten; 3. gedrag. De Toolkit biedt gericht handvatten waarmee gemeenten, woningcorporaties, burgerinitiatieven, zorg- en welzijnsorganisaties, makelaars en anderen aan de slag kunnen om lokaal op regionaal niveau tot een doorstroomaanpak te komen. De toolkit wordt als bijlage bij deze woonzorgvisie gevoegd.

Een nadere analyse van de wijken en de geschikte gebieden is gewenst. Het heeft grote voorkeur om hierbij ook woningzoekenden te betrekken, zodat vanuit de praktijk/gebruiker kan worden meegedacht over de voorzieningen.

We realiseren flexwoningen voor diverse aandachtsgroepen. Het realiseren van flexwoningen biedt mogelijkerwijs kansen om relatief snel het (betaalbare) woningaanbod te vergroten op inbreidingslocaties. Flexwoningen fungeren als flexibele schil om de reguliere woningvoorraad heen. Flexwoningen zijn geschikte voor starter, spoedzoekers (bijv. mensen in scheiding), statushouders en ontheemden. Bij de realisatie van flexwoningen hebben we oog voor het draagvlak van de wijk. ●

Waar mogelijk reserveren en wijzen we geschikte woningbouwlocaties toe voor ouderen. Om de beweging van zelfstandig wonen te faciliteren is het van essentieel belang om woningen te realiseren in de nabijheid van voorzieningen. Dit geldt voor alle aandachtsgroepen, maar in het bijzonder voor ouderen. ●