Woonzorgvisie gemeente IJsselstein 2024-2034

Woonzorgvisie 2024-2034

Gemeente IJsselstein en partners Versie 3.2 voorlopig definitief Datum: 23.01.2024

1

Inhoudsopgave Voorwoord Visie op hoofdlijnen Inleiding 1 | Inleiding 1.1 Doel woonzorgvisie 1.2 Wettelijke kaders en scope 1.3 Totstandkoming woonzorgvisie 1.4 Invloed diverse ontwikkelingen 1.5 Regionale afstemming 1.6 Vervolg 1.7 Leeswijzer 2 | Vertrekpunt 2.1 Woondeal U10 2.2 Omgevingsvisie 2.3 Woonvisie IJsselstein 2019-2030 2.5 Petitie Wonen, Zorg, Welzijn en Mobiliteit 2.6 Projectplan IVVU Wonen en Zorg 2040 2.7 Conclusie 3 | De gemeente IJsselstein in beeld 3.1 Demografische ontwikkeling en zorgvraag 3.2 Analyse van de aandachtsgroepen 3.2.1 Ouderen 3.2.4 Mensen met een verstandelijke beperking 3.2.5 Verblijf in en uitstroom uit een instelling 3.2.6 Statushouders 3.2.7 Overige aandachtsgroepen 3.3 Basisvoorzieningen in beeld 4 | Visie, uitgangspunten en ambities 4.1 Visie op wonen, welzijn en zorg 4.2 Uitgangspunten 4.2.1 Uitgangspunten wonen kwalitatief 4.2.2 Uitgangspunten wonen kwantitatief 4.2.3 Uitgangspunten welzijn 4.2.4 Uitgangspunten zorg 4.2.5 Uitgangspunten communicatie 4.3 Van ambitie naar uitvoeringsagenda 5 | Infographic 6 | Afkortingen en begrippen Afkortingen Begrippen 7 | Bron- en literatuurlijst 8 | Geraadpleegde partijen Colofon

| 2 | Woonzorgvisie gemeente IJsselstein 2024-2034 - v. 3.2 voorlopig definitief

3 4 8 9 9 10 10 10 11 11 11 13 13 13 14 16 16 17 19 19 21 21 30 31 34 34 35 38 38 38 39 42 43 47 50 51 53 56 56 56 60 63 65

Voorwoord We worden steeds ouder en wonen steeds langer zelfstandig. Dit is fijn. Het brengt echter ook uitdagingen met zich mee, want niet alleen het aantal ouderen en de gemiddelde leeftijd neemt toe, ook de zorgvraag neemt toe. Met de wijzigende wet- en regelgeving (zoals de scheiding van wonen en zorg) wonen steeds meer mensen, ook kwetsbare inwoners, langer thuis. En door de toenemende krapte op de arbeidsmarkt moeten we onze zorg en ondersteuning anders organiseren om deze toegankelijk te houden. Ook zullen we onze bestaande woningvoorraad moeten aanpassen en aanvullend nieuwe woningen en woonvormen moeten gaan bouwen. Deze woonzorgvisie bevat onze (gemeente en woonzorgpartners) gemeenschappelijke visie op hoe we dit samen willen realiseren; hoe we wonen, welzijn en zorg aan elkaar verbinden om te komen tot goede oplossingen. Ook het realiseren van de visie en ambities zien we als een gezamenlijke opgave. We zullen meer en efficiënter met elkaar moeten samenwerken om de schaarse middelen goed in te zetten en de toenemende vraag te kunnen bedienen. We zijn daarbij bereid om buiten de bestaande kaders te denken en te handelen. Met deze woonzorgvisie geven we handen en voeten aan wonen, welzijn en zorg. De visie is tot stand gekomen in samenwerking met partners, belangenvertegenwoordigers en inwoners.

Na het vaststellen van de woonzorgvisie gaan we, wederom met partners, aan de slag met het vormgeven van een uitvoeringsagenda. Daarmee prioriteren we de opgaven en maken we afspraken over wie met welke opgave(n) aan de slag gaat. De betrokkenheid die we hebben ervaren was groot. Daar zijn we dankbaar voor. We kijken daardoor met vertrouwen naar de toekomst. In IJsselstein bouwen we aan gemêleerde wijken met vitale en gezonde gemeenschappen.

De stuurgroep, Edwin Tas - wethouder gemeente IJsselstein Mark Foekema - wethouder gemeente IJsselstein Saar Spanjaard - directeur/bestuurder Cazas Wonen Sigrid van der Heide - lid raad van bestuur Vecht en IJssel Marie-Claire van Hek - lid raad van bestuur Axion Continu Yvette Huige - directeur/bestuurder Stichting Pulse Marjolijn Beukers - Zorg4IJsselstein

| 3 | Woonzorgvisie gemeente IJsselstein 2024-2034 - v. 3.2 voorlopig definitief

Visie op hoofdlijnen De zorg-, woon- en welzijnssector is aan veel verandering onderhevig. Zo is er sprake van wijzigende wet- en regelgeving (decentralisatie van de zorg, extramuralisering, ambulantisering), veranderende woon- en zorgvoorkeuren en demografische ontwikkelingen zoals vergrijzing. De toegang tot voorzieningen wordt strenger en dat zorgt ervoor dat alleen mensen met de zwaarste zorg- en ondersteuningsvraag nog terechtkunnen in een instelling. Daarnaast heeft het Rijk besloten om de uitbreiding van de verpleeghuiscapaciteit te stoppen. Deze ontwikkelingen zorgen er mede voor dat ouderen en (kwetsbare) aandachtsgroepen langer zelfstandig thuis wonen en dat behandelingen en begeleiding vaker in de eigen omgeving plaatsvinden. Doel woonzorgvisie De woonzorgvisie heeft als doel dat ouderen en kwetsbare aandachtsgroepen in gemeente IJsselstein kunnen wonen in een voor hen prettige en geschikte woning en dat de zorg voor de inwoners van IJsselstein toegankelijk blijft. Het uitgangspunt daarbij is het behouden van zo veel mogelijk eigen regie, zodat inwoners zo volwaardig mogelijk deel kunnen nemen aan de samenleving. Vertrekpunt en vervolg Deze woonzorgvisie is opgesteld in opdracht van de gemeente IJsselstein en tot stand gekomen in samenwerking met woonzorgpartners Cazas Wonen, stichting Pulse, Vecht en IJssel, Axion Continu en stichting Zorg4IJsselstein.

De visie staat niet op zichzelf, maar bouwt voort op en is een uitwerking van al eerder vastgesteld woon-, zorg- en welzijnsbeleid. Daarbij sluit de visie aan bij de onlangs gemaakte afspraken in de woondeal 2022-2030 regio Utrecht. De lokale beleidsdocumenten (omgevingsvisie 1.0, de woonvisie IJsselstein, integraal beleidsplan sociaal domein, petitie KBO) en de regionale kaders uit het projectplan IVVU Wonen en Zorg 2040 vormen de kaders van deze woonzorgvisie. Van prognose naar woningbouwopgave De prognoses van de diverse aandachtsgroepen leiden tot een woningbouwopgave. Deze is in onderstaande afbeelding weergegeven in het totaaloverzicht van de periode 2023 tot 2040. Het overzicht geeft het totaal aantal te realiseren woonplekken weer, maar deze hoeven niet enkel gerealiseerd te worden met nieuwbouw. Dit kan ook worden bereikt door aanpassing van de bestaande voorraad, transformatie van bestaand bezit en bijvoorbeeld flexwoningen.

Afbeelding 1: woningbouwopgave ouderen en aandachtsgroepen periode 2023-2040. Bron: BMC (2023).

De totale opgave kan gesplitst worden in een deel 2023-2030, zodat aangesloten wordt bij de regionale-woondeal-afspraken. De totale opgave voor de periode 2023-2030 komt in totaal op 707

| 4 | Woonzorgvisie gemeente IJsselstein 2024-2034 - v. 3.2 voorlopig definitief

woningen. Dit aantal valt binnen de 2.500 nieuw te bouwen woningen (woonopgave te bouwen voor 2030). De periode van 2030-2040 komt neer op 943 woningen. Visie op wonen en zorg De gemeente IJsselstein streeft naar een gevarieerd woningaanbod, gericht op doorstroming en de behoefte van inwoners. Zo dienen er voldoende geschikte (en betaalbare) woningen te zijn voor ouderen en andere aandachtsgroepen. Inwoners van de gemeente IJsselstein moeten zo lang mogelijk zelfstandig thuis kunnen wonen, ook als iemand zware/intensieve zorg nodig heeft. Als het thuis echt niet meer kan, dan bieden de partners in de gemeente IJsselstein voldoende woonvormen aan (intramurale voorziening) waar mensen zware zorg kunnen ontvangen. Een goede spreiding van en verbinding tussen diverse voorzieningen is daarbij essentieel. Het gaat dan zowel om basisvoorzieningen (supermarkt, huisarts, welzijn en openbaar vervoer) als ondersteunende voorzieningen (apotheek, gezondheid en retail). Een uitnodigende leefomgeving en basisvoorzieningen in elke buurt zorgen ervoor dat eenzaamheid wordt tegengegaan, dat ontmoeting (in de openbare ruimte) centraal staat en dat inwoners fysiek en mentaal worden gestimuleerd. Om ervoor te zorgen dat inwoners terug kunnen vallen op zorg en ondersteuning, is er in de gemeente IJsselstein sprake van voldoende passend zorgaanbod en zo veel mogelijk keuzevrijheid.

Door de inzet van laagdrempelig en preventief aanbod wordt de eigen kracht en het sociale netwerk van inwoners versterkt, maar wordt ook gewerkt aan het versterken van de samenredzaamheid van de samenleving als geheel. In IJsselstein wordt sterk ingezet op (gezondheids)preventie. Dit is noodzakelijk, want door de combinatie van de groeiende vraag naar zorg en het oplopende tekort aan zorgmedewerkers staat de leveringszekerheid ervan onder zware druk. Inzetten op preventie voorkomt zwaardere problematiek en zwaardere zorg. Dit raakt de inzet die de gemeente doet binnen de Brede SPUK (specifieke uitkering) en het Gezond en Actief leven Akkoord (GALA) die samen met GGD regio Utrecht, de zorgverzekeraar en het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS) wordt vormgegeven. Dit biedt kansen voor gemeenten om hier de komende jaren een extra impuls aan te geven. Communicatie en digitale technologie spelen daarbij een belangrijke rol. Voor professionele zorg en ondersteuning geldt dat deze zo licht als mogelijk en zo zwaar als nodig worden ingezet. Dit betreft wel de laatste stap/schakel in de zorgketen. Sturing en monitoring vindt plaats op basis van zowel kwantitatieve als kwalitatieve gegevens en door middel van actieve monitoring. Nieuwe woonzorginitiatieven worden getoetst aan de hand van het (nog op te stellen) afwegingskader wonen, welzijn en zorg.

In dat afwegingskader worden initiatieven getoetst op haalbaarheid, wenselijkheid, toekomstbestendigheid, kwaliteit en bereikbaarheid en beschikbaarheid van zorg en ondersteuning. De prognoses voor de verschillende aandachtsgroepen worden bijgewerkt als er nieuwe woonplekken zijn geprogrammeerd (als harde plancapaciteit in plannen is opgenomen) en als deze zijn gerealiseerd (opgeleverd). De cijfers en prognose worden halverwege de looptijd van de visie (in 2028) herijkt. Centrale ambitie Samen met partners is een centrale ambitie voor de woonzorgvisie opgesteld: ‘De gemeente IJsselstein en partners op het gebied van wonen en zorg, streven ernaar dat inwoners volwaardig en zo lang en zo veel mogelijk in staat zijn om zelfstandig te participeren in de samenleving. Waar nodig moeten zij terug kunnen vallen op goed georganiseerde zorg en ondersteuning en hulp van anderen. Een passende woning, woonomgeving en lokale (welzijns)voorzieningen zijn daarbij van primair belang. 'Waar mogelijk spelen persoonlijke voorkeuren een belangrijke rol’.

| 5 | Woonzorgvisie gemeente IJsselstein 2024-2034 - v. 3.2 voorlopig definitief

Aan de hand van vijf thema’s (wonen kwalitatief, wonen kwantitatief, welzijn, zorg en communicatie) is op basis van uitgangspunten de IJsselsteinse visie op wonen, welzijn en zorg geformuleerd. Uitgangspunten wonen kwalitatief We realiseren voldoende geschikt en betaalbaar woonaanbod voor ouderen en (kwetsbare) aandachtsgroepen. Het streven is een toekomstbestendige woningvoorraad, waarin voor iedereen een geschikte woning te vinden is. Hierbij gaat het zowel om het in acht nemen van woonwensen en behoeften van ouderen en andere aandachtsgroepen in nieuwbouwprojecten, als om het geschikt maken van bestaand woningvoorraad voor deze groepen. De uitgangspunten die we daarbij hanteren zijn: ● IJsselstein bouwt vitale en gezonde wijken. We creëren een gevarieerd woningaanbod. ● ● We stimuleren de ontwikkeling van geclusterde (gemengde) woonvormen. ● We wijzen (nieuwe) (geclusterde) nultredenwoningen met minimale afstand tot voorzieningen gericht toe. ● We stimuleren huiseigenaren hun woningen levensloopgeschikt(er) te maken. ● De mogelijkheden van ‘aanpasbaar bouwen’ worden verkend. ● We spreiden bewoners met (sociale) problematiek voor het versterken van de sociaal-economische kracht van de wijk.

Deelambitie wonen kwantitatief: ‘De woningen die worden gerealiseerd sluiten aan bij de wensen (en zorg)behoeften van de verschillende aandachtsgroepen, en zijn betaalbaar.’ Uitgangspunten wonen kwantitatief We werken aan een toekomstbestendige woningvoorraad waarin het voor iedereen prettig wonen is. Er wordt rekening gehouden met de (toekomstige) woonwensen van alle inwoners van IJsselstein, waaronder die van ouderen en aandachtsgroepen. Om aan de huisvestingsvraag te voldoen wordt er niet enkel gekeken naar nieuwbouw, maar ook naar het geschikt maken van de bestaande woningvoorraad. De uitgangspunten die we daarbij hanteren zijn: ● We bevorderen doorstroming en doorstromingsmogelijkheden. ● We realiseren flexwoningen voor diverse aandachtsgroepen. ● We onderzoeken of we geschikte woningbouwlocaties kunnen toewijzen dan wel kunnen reserveren voor ouderen. Deelambitie wonen kwalitatief: ‘Vraag en aanbod (prognoses) van woningen met en zonder zorg zijn in balans.’ Uitgangspunten welzijn Inwoners van de gemeente IJsselstein wonen in een gezonde leefomgeving, waarin ze zo lang mogelijk kunnen meedoen en tot hun recht komen in de samenleving. Zelfredzaamheid en solidariteit zijn belangrijke kernwaarden. Deze zetten we in voor een sociaal en verbonden samenleving. De komende jaren verschuift de focus steeds meer van zorg naar welzijn.

Door in te zetten op een stevige (sociale) basis, stellen we de (zwaardere en langdurige) zorgvraag uit. De uitgangspunten die we daarbij hanteren zijn: ● We zetten in op (gezondheids)preventie. ● We zetten niet ziekte, maar gezondheid centraal. ● We vergroten het welzijnsaanbod voor aandachtsgroepen.

| 6 | Woonzorgvisie gemeente IJsselstein 2024-2034 - v. 3.2 voorlopig definitief

We bevorderen de inclusieve samenleving en sociale cohesie van onderuit. We maken meerjarige (financiële) afspraken over de ondersteuning van mantelzorg en vrijwilligerswerk. ● We blijven dementievriendelijke gemeente. Deelambitie welzijn: ‘We versterken de sociale basis, zodat de zelfredzaamheid van onze inwoners en de samenredzaamheid van de samenleving als geheel wordt vergroot en het gebruik van maatwerkvoorzieningen kan worden beperkt’. ● ●

Uitgangspunten zorg Inwoners van de gemeente IJsselstein voeren zo lang mogelijk zelf regie over hun eigen leven met hulp van hun omgeving. Zelfredzaamheid staat voorop en daarom geldt het uitgangspunt ‘zelf als het kan, thuis als het kan, digitaal als het kan’. Wanneer zelfredzaamheid tekortschiet, is er passende ondersteuning, vanuit het principe ‘zo licht als kan, maar zo zwaar als nodig’. Om dit te realiseren is er voldoende, betaalbaar en toegankelijk aanbod van elkaar aanvullende zorg- en welzijnsdiensten. De uitgangspunten die we daarbij hanteren zijn: ● Zorg organiseren we lokaal waar mogelijk en regionaal waar nodig. ● We pakken met de hoogste prioriteit gezamenlijk de krapte op de arbeidsmarkt m.b.t. zorg aan. ● Door de verantwoordelijkheden rondom de zorg aan aandachtsgroepen vast te leggen, borgen we de (crisis)zorg in de avonden, nachten en weekenden. ● We versterken de verbinding tussen formele en informele zorg. ● We stimuleren innovatie, digitale technologie en E-health. ● We realiseren basisvoorzieningen in alle wijken. ● We richten een actief netwerk op voor partners van wonen, welzijn en zorg. Deelambitie zorg: ‘We realiseren een passende zorg- en ondersteuningsinfrastructuur in de gemeente IJsselstein; lokaal waar mogelijk en regionaal waar nodig’.

Communicatie Goede communicatie tussen gemeente, woningcorporaties, zorg- en welzijnsaanbieders en inwoners is belangrijk voor de onderlinge samenwerking en noodzakelijk om iedereen mee te krijgen in de opgaven die iedereen te wachten staan. Ook is communicatie essentieel als het gaat om het creëren van bewustwording ten aanzien van geschikt wonen en de inclusieve samenleving. De uitgangspunten die we daarbij hanteren zijn: ● We nemen inwoners mee bij ontwikkelingen en communiceren hier zo vroeg mogelijk over. ● We zetten publiekscampagnes en voorlichting in om inwoners te informeren over de inclusieve samenleving en zetten daarbij in op anti-stigma. ● We vergroten de bewustwording over de eigen verantwoordelijkheid bij passend/geschikt wonen bij ouderen. ● We richten een informatiepunt in waar inwoners terechtkunnen met zorgen over kwetsbare inwoners. Deelambitie communicatie: ‘We vergroten het bewustzijn over eigen verantwoordelijkheden, langer zelfstandig thuis wonen en de inclusieve samenleving’ Uitvoeringsagenda Voor de realisatie van de ambitie wordt met partners een uitvoeringsagenda opgesteld. Hierin worden de uitgangspunten en deelambities omgezet naar (tactisch-operationele) doelen en inspanningen met resultaten. Hierbij zullen in ieder geval de huidige partners worden betrokken.

| 7 | Woonzorgvisie gemeente IJsselstein 2024-2034 - v. 3.2 voorlopig definitief

Inleiding

| 8 | Woonzorgvisie gemeente IJsselstein 2024-2034 - v. 3.1 voorlopig definitief

1 | Inleiding De zorg-, woon- en welzijnssector is aan veel verandering onderhevig. Zo is er sprake van wijzigende wet- en regelgeving (decentralisatie van de zorg, extramuralisering, ambulantisering), veranderende woon- en zorgvoorkeuren en demografische ontwikkelingen zoals vergrijzing. De toegang tot voorzieningen wordt strenger en dat zorgt ervoor dat alleen mensen met de zwaarste zorg- en ondersteuningsvraag nog terechtkunnen in een instelling. Daarnaast heeft het Rijk besloten om de uitbreiding van de verpleeghuiscapaciteit te stoppen. Deze ontwikkelingen zorgen er mede voor dat ouderen en (kwetsbare) aandachtsgroepen langer zelfstandig thuis wonen en dat behandelingen en begeleiding vaker in de eigen omgeving plaatsvinden. De zorg en ondersteuning die in de eigen omgeving worden verleend, worden ook steeds complexer. Het langer zelfstandig thuis wonen zorgt ervoor dat er een groter beroep wordt gedaan op de eigen kracht en verantwoordelijkheid van inwoners en hun sociale omgeving. Hierdoor zal naar verwachting het beroep op de informele zorg (vrijwilligerswerk en mantelzorg) de komende jaren fors toenemen. Tegelijkertijd neemt door de vergrijzing het relatieve aantal mantelzorgers juist af. Door krapte op de arbeidsmarkt en het stijgende aantal mensen met een zorgvraag staat de beschikbaarheid van zorg verder onder druk.

Deze complexe ontwikkelingen vragen om een woningvoorraad, woonomgeving en een voorzieningenniveau die het langer thuis wonen faciliteren en mogelijk maken. Daarvoor is een intensieve samenwerking tussen woningcorporaties, inwoners, ontwikkelaars, welzijns- en zorgorganisaties en gemeente nodig. Deze partijen zullen de komende jaren integraal aan de slag moeten om te kijken hoe de bestaande woningvoorraad kan worden aangepast en op welke manier er passende woningen en vernieuwende woonvormen aan de woningvoorraad kunnen

worden toegevoegd. Ook zullen de verschillende partijen moeten kijken naar een oplossing voor het groeiende tekort aan arbeidskrachten in verschillende relevante sectoren. De in bovenstaande alinea’s beschreven samenhangende uitdagingen kunnen niet eenzijdig door de zorg, het fysieke domein of het sociale domein worden opgelost. Daarom is een integrale woonzorgvisie noodzakelijk. Hoe de gemeente IJsselstein en partners deze opgaven op het gebied van wonen en zorg aan willen pakken, staat in deze woonzorgvisie.

1.1 Doel woonzorgvisie Deze woonzorgvisie heeft als doel dat ouderen en kwetsbare aandachtsgroepen in de gemeente IJsselstein volwaardig deel kunnen nemen aan de lokale samenleving. Daarbij is het behouden van zo veel mogelijk eigen regie een belangrijk uitgangspunt. Ouderen en kwetsbare aandachtsgroepen moeten kunnen wonen in een voor hen geschikte woning. Tot slot is het belangrijk dat ze kunnen terugvallen op goed georganiseerde ondersteuning en zorg, waardoor mensen zo lang en plezierig mogelijk zelfstandig thuis kunnen wonen. De woonzorgvisie is een integraal beleidsdocument dat de beleidsterreinen wonen, zorg en welzijn en ruimtelijke ordening met elkaar verbindt. Gezien de integraliteit van de visie is het document te gebruiken als afwegingskader om nieuwe woonzorginitiatieven en herontwikkelingen van bestaande initiatieven te beoordelen. Concreet kunnen initiatieven getoetst worden op kwaliteit, haalbaarheid, wenselijkheid, toekomstbestendigheid, bereikbaarheid en beschikbaarheid van zorg en de mate waarin het initiatief past bij de totale huisvestingsopgave op het gebied van wonen en zorg. De visie bepaalt daarmee de koers van gemeente IJsselstein op het gebied van wonen, zorg en welzijn tot en met 2033.

| 9 | Woonzorgvisie gemeente IJsselstein 2024-2034 - v. 3.1 voorlopig definitief

1.2 Wettelijke kaders en scope De woonzorgvisie van de gemeente IJsselstein gebruikt als basis de landelijke kaderstellende wet- en regelgeving en beleidskaders zoals die momenteel gelden. Een nadere uitwerking van de programma’s is te vinden in bijlage 1.

welzijnspartners en belangengroepen. Met hen is intensief contact en overleg geweest, zijn werkbijeenkomsten, focusgroepen en conferenties gehouden, en zijn (verdiepende) interviews gehouden. Daarmee hebben zij waardevolle input geleverd en inhoudelijk richting gegeven aan de woonzorgvisie. Zie hoofdstuk 9 voor een overzicht van alle betrokken partijen. Daarnaast zijn diverse (beleids)documenten, onderzoeken en datasets verzameld, geanalyseerd en met de partners geduid, om zo te komen tot prognoses voor de ontwikkeling van de woonzorgvraag van de diverse aandachtsgroepen, specifiek gericht op de IJsselsteinse situatie. Een overzicht van de gebruikte literatuur en bronnen is te vinden in hoofdstuk 8.

1.4 Invloed diverse ontwikkelingen Afbeelding 2: Visual kaders en aandachtsgroepen.

Deze woonzorgvisie focust zich op aandachtsgroepen met een zorgvraag zoals beschreven in het programma ‘Een thuis voor iedereen’. Deze aandachtsgroepen zijn terug te vinden in afbeelding 2. In deze woonzorgvisie worden Oekraïense ontheemden, ondanks hun kwetsbare situatie, niet als aandachtsgroep meegenomen. Die keuze is gemaakt vanwege het feit dat de huisvesting van Oekraïners (op dit moment nog) een taak is in het kader van noodopvang. Mocht later blijken dat Oekraïners onder de aandachtsgroepen komen te vallen, dan kan deze groep alsnog worden opgenomen bij de eerstvolgende update van deze woonzorgvisie.

1.3 Totstandkoming woonzorgvisie Het opstellen van de woonzorgvisie heeft de gemeente niet alleen gedaan. Veel aandacht is besteed aan het ophalen en verzamelen van informatie, kennis en wensen bij partners als het zorgkantoor, woningcorporatie, zorgorganisaties,

Maatschappelijke, economische en politieke ontwikkelingen hebben (mogelijk) invloed op de realisatie van de ambitie en doelen in deze woonzorgvisie. De oorlog in Oekraïne treft mensen in hun bestaanszekerheid en zorgt indirect voor oplopende prijzen en inflatie. Daarnaast staat de bouw van de broodnodige woningen onder druk door onder andere oplopende grondstofprijzen en de stikstofcrisis. Recent zijn er nieuwe verkiezingen gehouden. Hierdoor is het onduidelijk welke gevolgen de keuzes van een nieuw kabinet hebben. We zullen de ontwikkelingen goed blijven volgen. Deze woonzorgvisie heeft een looptijd van tien jaar en is gericht op de periode 2024 t/m 2034. Dat maakt dat er aan de ene kant voldoende tijd is om de ambitieuze plannen uit de visie uit te voeren, en aan de andere kant biedt het de mogelijkheid om concreet te blijven zonder dat plannen snel achterhaald zullen zijn. Om ervoor te zorgen dat de woonzorgvisie niet ‘veroudert’, is het belangrijk om jaarlijks de prognoses van de aandachtsgroepen

| 10 | Woonzorgvisie gemeente IJsselstein 2024-2034 - v. 3.1 voorlopig definitief

waar nodig bij te stellen en gerealiseerde initiatieven (aanbod) aan de tabellen toe te voegen. Op deze manier kan tijdig worden bijgestuurd wanneer blijkt dat vraag en aanbod niet in balans zijn.

1.5 Regionale afstemming Het Rijk verwacht dat gemeenten de inhoud van de afzonderlijke lokale woonzorgvisies met elkaar afstemmen. Begin 2024 wordt in opdracht van de provincie Utrecht de woonzorg-opgave onderzocht. De data die gemeenten al hebben worden in het onderzoek gebruikt om inzicht te krijgen in de provincie-brede opgave. De gemeente IJsselstein zal bij regionale besprekingen, op zowel bestuurlijk als ambtelijk niveau, de uitgangspunten van deze woonzorgvisie inbrengen, omdat bij de totstandkoming van deze visie de regionale afspraken zijn meegenomen. Verder geldt ook hiervoor dat voortschrijdende inzichten kunnen worden meegenomen in een eventuele herijking van de woonzorgvisie.

1.7 Leeswijzer In hoofdstuk 2 wordt gestart met het beschrijven van het vertrekpunt: de strategische en kaderstellende (beleids)documenten die onder deze visie liggen. In hoofdstuk 3 wordt de gemeente IJsselstein in beeld gebracht aan de hand van de demografische ontwikkeling van de gemeente IJsselstein. Ook wordt de ontwikkeling van de woonzorgvraag van de diverse aandachtsgroepen in kaart gebracht. Al deze onderdelen vormen samen in hoofdstuk 4 de visie, uitgangspunten en ambities. De belangrijkste data en cijfers onder deze woonzorgvisie zijn weergegeven in een infographic (H5), een lijst met afkortingen en begrippen (H6), een bron- en literatuurlijst (H7) en een overzicht van de geraadpleegde partijen (H8).

In de woondeal regio Utrecht zijn afspraken gemaakt over aantallen woningen, betaalbaarheid, plancapaciteit en governance tot 2030. De prognoses in deze woonzorgvisie vallen binnen de afspraken van de woondeal en zullen worden meegenomen in de verrijking van de woondeal.

1.6 Vervolg Deze woonzorgvisie is dusdanig vormgegeven dat betrokken partijen, vanuit de eigen rol en verantwoordelijkheid, uitvoering kunnen geven aan de uitgangspunten, ambities en aanbevelingen die staan beschreven. Als vervolg op deze woonzorgvisie zal met de betrokken partijen een uitvoeringsagenda worden opgesteld. De uitvoeringsagenda is een dynamisch document. Zo worden jaarlijks de prognoses gevolgd, de voortgang gemonitord en waar nodig de doelen en uitvoeringstaken herijkt.

| 11 | Woonzorgvisie gemeente IJsselstein 2024-2034 - v. 3.1 voorlopig definitief

Vertrekpunt

| 12 | Woonzorgvisie gemeente IJsselstein 2024-2034 - v. 3.1 voorlopig definitief

2 | Vertrekpunt De woonzorgvisie staat niet op zichzelf, maar bouwt voort op eerder vastgesteld beleid. Er wordt doorlopend gewerkt aan het toekomstbestendig houden van de zorg en het verbeteren van de woonkwaliteit van alle inwoners. Deze woonzorgvisie sluit daarom aan bij lopende programma’s, beleidsdocumenten en activiteiten op het gebied van wonen, zorg en welzijn. Zij vormen de basis van deze visie.

Voor de gemeente IJsselstein gaat het om de woondeal regio Utrecht (gemeenten Bunnik, de Bilt, de Ronde Venen, Houten, Lopik, Montfoort, IJsselstein, Nieuwegein, Stichtse Vecht, Utrecht, Vijfheerenlanden, Wijk bij Duurstede, Oudewater, Woerden, Utrechtse Heuvelrug en Zeist). Deze regio draagt ruim 61.000 woningen bij. In de nieuwbouwplanning in de regio is ten minste 48% betaalbaar, waarvan 26% sociale huur is opgenomen. De gemeente IJsselstein streeft naar een percentage van 30% sociale huur in de bestaande woningvoorraad en twee derde betaalbaar aanbod bij nieuwbouw.

2.1 Woondeal U10 Het Rijk heeft zijn doelstellingen op het terrein van de volkshuisvesting vastgelegd in de Nationale Woon- en Bouwagenda en de bijbehorende programma’s. Die doelstellingen zijn nader uitgewerkt en vastgesteld in de regionale woondeals. In die woondeals zijn afspraken gemaakt over onder andere aantallen woningen, betaalbaarheid, duurzaamheid, plancapaciteit en governance.

De gemeente IJsselstein neemt 1.568 woningen voor haar rekening t/m 2030. De openbare plancapaciteit komt echter neer op 3.045 woningen. Van deze 3.045 zullen ruim 900 woningen in de sociale huursector vallen. Daarnaast worden er ruim 500 woningen in de middenhuursector gerealiseerd. In de koopsector zullen 700 woningen in het betaalbare koopsegment worden gebouwd. In totaal worden daarmee ruim 2.100 woningen in het betaalbare segment gerealiseerd. In afbeelding 2 staat het aantal op te leveren woningen op basis van de drie woondeals in provincie Utrecht. De aantallen zijn ook uitgesplitst per gemeente.

2.2 Omgevingsvisie In september 2021 is de 1.0-versie van de omgevingsvisie van de gemeente IJsselstein vastgesteld. In deze omgevingsvisie wordt de koers voor de toekomst voor de leefomgeving van IJsselstein voor de periode tot 2030 en verder beschreven aan de hand van zeven thema’s, die op hun beurt zijn uitgewerkt in deelgebieden op basis van geografische ligging. Afbeelding 3: Woondeals Utrecht 2022-2030.

| 13 | Woonzorgvisie gemeente IJsselstein 2024-2034 - v. 3.1 voorlopig definitief

Stedelijke ontwikkelingen IJsselstein kent een tekort aan woningen in de gemeente IJsselstein. Hierdoor kunnen starters en jonge gezinnen geen woningen vinden en kunnen senioren hun gezinswoningen niet verlaten. Daarnaast vergrijst de bevolking in IJsselstein bovengemiddeld snel en groeit de groep eenpersoonshuishoudens relatief hard. Daardoor zijn op korte termijn nog meer woningen nodig. Naast het lokale tekort is er sprake van een groeiende vraag naar woningen binnen de hele regio. Bij gelijkblijvend woningaanbod wordt tevens een afname van jonge gezinnen verwacht.

gemeente IJsselstein, voor onder andere senioren, aan de woningvoorraad toevoegen. Ook wordt verouderde bebouwing vernieuwd met een woningaanbod dat aansluit bij de huidige ontwikkelingen. Beide doelen kunnen ervoor zorgen dat de doorstroom in de gemeente beter wordt.

Om dat bovenstaande scenario te voorkomen en de vitaliteit te behouden en te versterken, wil de gemeente IJsselstein dat jonge mensen kunnen blijven en ouderen in geschikte woningen terechtkunnen. De ambitieuze opgave is daarom om 2500 nieuwe woningen te bouwen voor 2030.

Kwaliteit Het aantal (met name 65+-)huishoudens in de gemeente IJsselstein groeit de komende jaren hard, terwijl het aantal gezinnen met (oudere) kinderen aanzienlijk daalt. Dat betekent dat de woningvraag en behoefte van mensen kwalitatief verandert.

Gezondheid, veiligheid en milieu Wat betreft gezondheid ligt de focus op voldoende beweging, mentale gezondheid, kwaliteit van leven en voldoende contact met anderen. Doordat er in gemeente IJsselstein sprake is van toenemende vergrijzing, is er in de toekomst meer vraag naar zorg. Daarnaast groeit de huisvestingsopgave voor kwetsbare groepen. Hiervoor worden 800 extra sociale huurwoningen toegevoegd aan de woningvoorraad. Op dit moment zijn in de meeste wijken basisvoorzieningen aanwezig en daardoor is de afstand tot deze voorzieningen beperkt. Om het voorzieningenniveau op peil te houden, is het echter noodzakelijk dat het aantal inwoners groeit en verjongt. Er zal daarom gebouwd moeten worden voor met name starters, senioren (bevorderen doorstroom) en mensen met recht op een sociale huurwoning (bijzondere doelgroepen). Wat betreft de huisvesting van ouderen is het uitgangspunt om ouderen zo lang mogelijk thuis te laten wonen. Om dat mogelijk te maken wil de

2.3 Woonvisie IJsselstein 2019-2030 Naast de omgevingsvisie bevat de ‘Woonvisie gemeente IJsselstein 2019 - 2030’ belangrijke kaders voor deze woonzorgvisie.

Voorzieningenniveau Minder gezinnen heeft een negatief effect op de inzet van vrijwilligerswerk voor bijvoorbeeld verenigingen. Ook vraagt het langer thuis wonen van mensen met een zorgvraag om een goede infrastructuur van zorg- en welzijnsdiensten in de omgeving waar deze mensen wonen. Daarom wil de gemeente IJsselstein nieuwbouwlocaties in de nabijheid van basisvoorzieningen realiseren. Hiermee kan doorstroming worden gestimuleerd. Differentiatie Door maatschappelijke ontwikkelingen zien we dat sociaal kwetsbare groepen (aandachtsgroepen) steeds vaker en meer geconcentreerd bij elkaar wonen. Hierdoor dragen buurten waar dit speelt bovengemiddeld bij aan de opvang van andere kwetsbare groepen ten opzichte van andere wijken. IJsselstein Oost is hier een voorbeeld van. De gemeente IJsselstein werkt aan gedifferentieerde wijken, zodat verschillende doelgroepen verspreid worden over de hele gemeente.

| 14 | Woonzorgvisie gemeente IJsselstein 2024-2034 - v. 3.1 voorlopig definitief

Beschikbaarheid Gemeente IJsselstein wil verdringing van mensen met een kwetsbare positie op de woningmarkt zo veel mogelijk voorkomen. Het gaat dan vooral om mensen die zijn aangewezen op sociale huur, de groep middeninkomens en mensen die afhankelijk zijn van zorg in de nabijheid. Versnelling woningbouw De beoogde versnelling qua woningbouw is in IJsselstein vooral gericht op gezinnen en doorstroming van oudere huishoudens om een meer evenwichtige bevolkingsopbouw te creëren. Binnen de kern worden daarom in beginsel enkel levensloopgeschikte woningen gerealiseerd. Doorstroomhuis De overgang naar (volledig) zelfstandig wonen is voor veel zorgbehoevenden moeilijk. Om de overgang vanuit een intramurale setting soepeler te laten verlopen onderzoekt de gemeente mogelijkheden voor het inzetten van een ‘doorstroomhuis’. Woonzorginitiatieven In de woonvisie staat dat er ruimte moet zijn voor woonzorginitiatieven. De gemeente IJsselstein gaat er bij nieuwbouw van uit dat 25% van de vraag is gericht op doorstroming naar meer levensloopgeschikte woningen. In de woonvisie wordt ruimte geboden aan specifieke woonvoorkeuren zoals Knarrenhof1. Naast het bouwen van passende woningen is het een streven om ouderen bewuster te maken van de noodzaak om tijdig door te stromen, of in een vroeger stadium na te laten denken over aanpassingen van de woning.

Draagkracht in de wijk Als onderdeel van team Sociaal Domein is het Outreachteam in IJsselstein inzetbaar om kwetsbare inwoners met een complexe achtergrond over de streep te trekken om ondersteuning te accepteren.

Het team speelt direct (snel) in op zorgelijke signalen. In de woonvisie is opgenomen dat de gemeente IJsselstein extra aandacht zal schenken aan de integratie van zorgdoelgroepen in de wijk; in het bijzonder aan overlast als gevolg van verward gedrag, waarbij er zowel aandacht is voor de overlastgever als de omgeving. Om de draagkracht in de wijk te borgen is gerichte en open communicatie en voorlichting van belang. De uitgangspunten hiervoor zijn opgenomen in hoofdstuk 4. Afwegingskader nieuwe woonzorginitiatieven Bij de huisvesting van aandachtsgroepen laat de gemeente IJsselstein het initiatief voor de realisatie daarvan bij zorginstellingen en particuliere initiatieven, maar stelt de gemeente wel een aantal voorwaarden: ● Initiatieven kennen een gegarandeerde exploitatie voor minimaal tien jaar, blijkend uit aantoonbare (risicodragende) investeringsmogelijkheden. ● Het initiatief is primair gericht op de lokale behoefte. Voor initiatieven met een regionale functie is hiervoor afstemming geweest met andere regiogemeenten; zeker ten aanzien van de inzet van Wmo-middelen. ● De beoogde locatie bevindt zich op korte afstand (max. 500 meter) van winkelvoorzieningen voor dagelijkse boodschappen2 en ontmoetingsfuncties. Zo moet het voor deze mensen mogelijk zijn om in de eigen omgeving te wonen, binnen het eigen sociale netwerk.

Tot slot wil de gemeente IJsselstein regie blijven voeren met betrekking tot de verschillende initiatieven, zodat indien mogelijk schaalvoordeel behaald kan worden en een passend aanbod van wonen met zorg wordt geborgd.

Ook haal/brengfuncties en bezorgservices behoren tot de mogelijkheden voor dagelijkse boodschappen. 2

1

https://knarrenhof.nl/

| 15 | Woonzorgvisie gemeente IJsselstein 2024-2034 - v. 3.1 voorlopig definitief

2.4 Integraal beleidsplan/ koers sociaal domein 2023-2026 In het integraal beleidsplan sociaal domein 2017 en de koers sociaal domein 2023-2026 is de uitvoering van de taken in het sociaal domein (Wmo, Jeugdwet en Participatiewet) in de gemeente IJsselstein beschreven. De overkoepelende beleidsdoelstelling is als volgt: Inwoners zijn zo lang en zo veel mogelijk in staat zelfstandig of waar nodig met behulp van anderen hun eigen leven te leiden en hun problemen op te lossen en zijn daardoor in staat om naar vermogen te participeren in de samenleving op sociaal en economisch gebied. Om de overkoepelende doelstelling te behalen zijn er vijf uitgangspunten uitgewerkt in het beleidsplan. 1. Eén huishouden, één plan één regisseur Dit uitgangspunt is erop gericht om in de uitvoering samenhangend en integraal te werken; ook als er verschillende instanties betrokken zijn. 2. Vraaggericht en op maat De aan de inwoners geboden zorg komt vraaggericht (vanuit beleving inwoner) tot stand. 3. Lokaal waar mogelijk, regionaal waar nodig Lokale voorzieningen en lokaal opererende ondersteuning hebben de voorkeur als dat kan. Regie en uitvoering liggen op lokaal niveau en daar vindt ook de eerste toegang tot voorzieningen en het opstellen van een ondersteuningsplan plaats. 4.

Verschuiving van formele naar informele zorg, van maatwerk naar algemene voorzieningen Informele zorg kan in veel situaties een goed alternatief of waardevolle aanvulling zijn op formele zorg. De gemeente IJsselstein neemt de eigen verantwoordelijkheid van de inwoner niet over, maar gaat uit van de eigen kracht van inwoners. Ook wil de gemeente IJsselstein algemene voorzieningen inzetten in plaats van specifieke maatwerkvoorzieningen.

5. Binnen de budgettaire kaders Het is van belang dat de zorgtaken binnen de budgettaire kaders worden uitgevoerd. Op casusniveau is niet het budget maar de inhoud leidend, wat wil zeggen dat kostenoverwegingen nooit doorslaggevend mogen zijn om een inwoner noodzakelijke zorg te onthouden.

2.5 Petitie Wonen, Zorg, Welzijn en Mobiliteit De KBO afdeling IJsselstein, Lopik e.o. heeft in november van 2019 een petitie aangeboden aan (o.a.) de gemeenteraad en het college van B en W van de gemeente IJsselstein. In deze petitie onderstreept de KBO het belang van een goede, veilige leefomgeving, goede huisvesting en goede welzijns- en zorgdiensten voor senioren, zodat zij kunnen (blijven) participeren in de samenleving en kunnen bijdragen aan de economie, zowel qua (vrijwilligers)werk als vrijetijdsbesteding. De KBO roept dan ook op om ervoor te zorgen dat bij de uitwerking van het gemeentelijke beleid senioren worden gestimuleerd zo lang als dat kan en zij dat willen zelfstandig te blijven wonen. Het belang van meer levensloopgeschikte woningen staat hierbij voorop. De KBO roept op om doorstroming van senioren op de woningmarkt te bevorderen en knellende regels op te lossen. Graag zien zij dat meer zorg aan huis kan worden verleend en dat welzijnswerk voor senioren wordt gestimuleerd. Tot slot pleiten zij voor een veilige fysieke leefomgeving.

2.6 Projectplan IVVU Wonen en Zorg 2040 De IVVU is een vereniging van zorgorganisaties in de regio Utrecht. Zij hebben samen met partners het projectplan ‘Wonen en zorg 2040’ opgesteld. Het doel van dat plan is om deelnemende organisaties ondersteuning en inspiratie te bieden om de aanstaande trends het hoofd te kunnen bieden en de inwoners van Utrecht de best mogelijke zorg in

| 16 | Woonzorgvisie gemeente IJsselstein 2024-2034 - v. 3.1 voorlopig definitief

de best mogelijke setting, vooral op de lange termijn, te garanderen. In dat projectplan wordt geconcludeerd dat er in de regio Utrecht sprake is van vergrijzing en dat het aantal 80+’ers in 2035 is verdubbeld ten opzichte van 2020. Zij concluderen daarmee dat het aantal ouderen met een intensieve en complexe zorgvraag navenant zal toenemen. Tot slot zien zij de trend van de krimpende arbeidsmarkt en het afnemend aantal mantelzorgers dat de problematiek complexer maakt.

Deze woonzorgvisie is feitelijk een verbijzondering van de woonvisie, waarin nader wordt ingegaan op verschillende vraagstukken (waaronder het verdelingsvraagstuk) rondom de beschreven aandachtsgroepen, zodat deze (waar nodig) doorvertaald kunnen worden in programma's, lokale visies en afspraken.

Om als samenleving voorbereid te zijn op die ontwikkelingen heeft IVVU een toekomstvisie uitgewerkt binnen een viertal ontwikkelthema’s: ● beeldvorming en preventie: voorbereid oud worden; ● steunsystemen op wijk- en dorpsniveau; ● expertise op het gebied van ouder worden: centraal en lokaal; ● arbeidsmarkt en regionaal werkgeverschap. Het uitgangspunt op het gebied van wonen en zorg dat zij hanteren is, dat als er een zorgbehoefte ontstaat, mensen die zorg (zo lang mogelijk) in hun eigen omgeving ontvangen.

2.7 Conclusie De in dit hoofdstuk beschreven ontwikkelingen, wettelijke beleidskaders, visies en actieplannen laten zien dat deze van grote invloed zijn op lokaal beleid, maar ook dat zij de lokale woonzorgvisie van de gemeente IJsselstein ondersteunen. De omgevingsvisie en woonvisie stellen op hoofdlijnen duidelijke kaders voor voorzieningen en woningbouw en de afspraken uit de regionale woondeal passen daar goed in. De lokale beleidsdocumenten onderstrepen de beweging naar langer zelfstandig wonende inwoners en de uitgangspunten versterken de zelfredzaamheid. Samen ondersteunen zij het doel van de integrale woonzorgvisie.

| 17 | Woonzorgvisie gemeente IJsselstein 2024-2034 - v. 3.1 voorlopig definitief

De gemeente IJsselstein in beeld

| 18 | Woonzorgvisie gemeente IJsselstein 2024-2034 - v. 3.1 voorlopig definitief

3 | De gemeente IJsselstein in beeld De diverse ontwikkelingen zoals beschreven in de inleiding hebben (grote) gevolgen voor de vraag naar en het aanbod van woningen, zorgaanbod en welzijnsdiensten in de gemeente IJsselstein. In dit hoofdstuk worden de belangrijkste demografische ontwikkelingen beschreven en worden aanvullend, op basis van de meest actuele data, de ontwikkeling en prognose van de woonzorgvraag van de diverse aandachtsgroepen in beeld gebracht. Hiervoor zijn diverse bronnen gebruikt. In dit hoofdstuk worden de belangrijkste uitkomsten van de analyse weergegeven. De gehele analyse is te vinden in bijlage 2. Een

overzicht van alle geraadpleegde bronnen is te vinden in de bron- en literatuurlijst in hoofdstuk 7.

3.1 Demografische ontwikkeling en zorgvraag Het aantal inwoners in de gemeente IJsselstein groeit van circa 33.500 inwoners in 2023 naar ruim 37.800 inwoners in 2050. Het aantal jongeren (0-19 jaar) neemt in die periode licht toe, terwijl het aantal personen in de leeftijdscategorie 20-64 jaar min of meer gelijk blijft. Tegelijkertijd groeit het aandeel van de leeftijdscategorieën 65-74 jaar, 75-84 jaar en 85 jaar en ouder fors in zowel absolute als relatieve zin. Afbeelding 4 (onder): bevolkingsprognose gemeente IJsselstein. Bron: Primos 2023, bewerking BMC (2023).

| 19 | Woonzorgvisie gemeente IJsselstein 2024-2034 - v. 3.1 voorlopig definitief

In absolute zin groeit het aantal 65+’ers tussen 2023 en 2040 met ruim 3700 personen en 75+’ers met ruim 2400 personen. IJsselstein ontwikkelt zich daarmee tot 2040 naar verwachting tot de meest vergrijsde gemeente van de subregio West. Sprake van dubbele vergrijzing Doordat de oudste leeftijdscategorieën sterk in omvang groeien en de ouderen steeds ouder worden, zal het zorggebruik naar verwachting fors toenemen. Dit wordt ook wel de ‘dubbele vergrijzing’ genoemd. De leeftijdscategorie 20-64 jaar, die over het algemeen de meeste mantelzorg verleent, blijft min of meer gelijk in omvang. De groep 85+ groeit echter behoorlijk. Dat betekent dat de druk op de mantelzorg en het beroep op de informele zorg zullen toenemen. Omdat ook de beroepsbevolking relatief gezien kleiner wordt, zal de druk op de arbeidsmarkt waarschijnlijk verder toenemen. Ontwikkeling zorggebruik Zorgkantoren in Nederland, zo ook Zilveren Kruis, zien drie ontwikkelingen (mede ingegeven door de vergrijzing) die van invloed zijn op het toekomstige zorggebruik: 1. de groei van het aantal (kwetsbare) ouderen; 2. de groei van het aantal chronisch zieken; 3. een afname van de toegankelijkheid van zorg. Het Zilveren Kruis geeft in diverse regioanalyses verdiepend inzicht in de sectoren Verpleging & Verzorging (V&V), Verstandelijke Gehandicapt (VG) en Geestelijke Gezondheidszorg (GGZ).

Hieronder worden de belangrijkste uitkomsten per analyse weergegeven. Verpleging en Verzorging (V&V) De stijgende zorgzwaarte (5VV t/m 8VV) geeft aan dat er sprake is van een toename van complexe casuïstiek. Hierdoor kunnen ouderen steeds lastiger de juiste plek vinden om te verblijven. Ook is er sprake van een toename van multiproblematiek. Verder laat

het beeld zien dat er sprake is van een stabiele groei van het aantal cliënten met een geldige Wlz-indicatie. Verstandelijk Gehandicapt (VG) De analyse van mensen met een verstandelijke beperking laat zien dat er sprake is van een gestage groei van het aantal cliënten met een VG-indicatie en dat ook in deze sector de zorg steeds zwaarder wordt (met name 6VG en 7VG groeien). Ook is complexe casuïstiek moeilijk plaatsbaar. Het Zilveren Kruis verwacht dat het aantal GZ-klanten in de gemeente IJsselstein in 2040 met 14% zal zijn afgenomen. Tot slot wordt verwacht dat de daling van werknemers in de gehandicaptensecor gaat knellen met de stijging van de zorgvraag en dat er daardoor regionale oplossingen nodig zijn. Geestelijke gezondheidszorg (GGZ) In de GGZ wordt de zorgvraag steeds zwaarder en complexer. Daarnaast speelt multiproblematiek een grote rol. Het aandeel van GGZW-klanten (GGZ-wonen met intensieve begeleiding zonder Wlz) ligt in de regio Utrecht lager dan het landelijk gemiddelde en in IJsselstein is dat nog eens de helft minder. Er zijn relatief meer lichte indicaties (3-4) en relatief meer indicaties GGZW-5. Zorgverleners Een van de grootste uitdagingen voor de toekomst is het aantrekken en vasthouden van voldoende zorgmedewerkers. Uit cijfers van het UWV (spanningsindicator3) blijkt dat in de arbeidsregio Foodvalley sprake is van een zeer krappe arbeidsmarkt.

De spanningsindicator geeft een indicatie van de spanning tussen de openstaande vraag en het direct beschikbare aanbod op de arbeidsmarkt. Bij getallen tussen 4,00 en 16,00 is sprake van een zeer krappe arbeidsmarkt. Er is, specifiek voor zorg- en welzijnberoepen (peildatum 18 oktober 2023), sprake van grote

https://www.werk.nl/arbeidsmarktinformatie/ dashboards/spanningsindicator?regio=FoodValley 3

| 20 | Woonzorgvisie gemeente IJsselstein 2024-2034 - v. 3.1 voorlopig definitief

spanning bij de volgende beroepsgroepen: ● artsen (3,06); ● gespecialiseerd verpleegkundigen (16,00); ● sociaal werkers, groeps- en woonbegeleiders (5,83); ● verpleegkundigen mbo (14,03); ● verzorgenden (10,07); ● gebruikersondersteuning ICT (16,00); ● software- en applicatieontwikkelaars (16,00); ● bouwarbeiders ruwbouw (16,00); ● bouwarbeiders afbouw (7,49).

3.2 Analyse van de aandachtsgroepen Voor de woonzorgvisie is een analyse van de woonzorgopgave gemaakt, die is omgezet naar prognoses voor de diverse aandachtsgroepen. Hierbij wordt gekeken naar de thema’s wonen, zorg en welzijn. De volgende aandachtsgroepen zijn onderzocht in deze woonzorgvisie. 1. ouderen; 2. mantelzorgers; 3. mensen met een lichamelijke beperking; 4. mensen met een verstandelijke beperking; 5. mensen die uitstromen uit een instelling; 6. statushouders; 7. overige aandachtsgroepen. De overige aandachtsgroepen die in het programma Een Thuis Voor Iedereen worden beschreven (statushouders, woonwagenbewoners, studenten, arbeidsmigranten en stoppende sekswerkers) maken ook deel uit van de woonzorgvisie (zie 3.2.7), maar behoren niet tot de scope van deze woonzorgvisie4. Er is verkennend onderzoek gedaan naar de ontwikkeling van de woonzorgvraag van deze groepen, maar nader onderzoek is noodzakelijk. Daarom worden in deze woonzorgvisie de bevindingen voor deze aandachtsgroepen alleen op hoofdlijnen beschreven. Bij een eventuele verrijking van de woonzorgvisie of het opstellen van het gemeentelijk volkshuisvestelijk

De genoemde aandachtsgroepen worden wel meegenomen in het provincie-brede onderzoek naar de woonzorgopgave. 4

programma (2026) zullen deze aandachtsgroepen wel worden meegenomen. Prognoses per aandachtsgroep Per aandachtsgroep wordt een korte analyse van de ontwikkeling van de zorgvraag gegeven en wordt het huidige aanbod in kaart gebracht. Vervolgens wordt op basis van de huidige woningvoorraad een prognose gegeven van de toekomstige vraag. Waar bekend worden de planinitiatieven beschreven. Waar deze niet bekend zijn, wordt dit aangegeven met een streepje (‘-’). Na de analyses wordt de woonzorgvraag in 2025, 2030 en 2040 in beeld gebracht. Het uitgangspunt hierbij zijn de rapporten en (beleids)documenten van diverse onderzoeks- en adviesbureaus die door de gemeente IJsselstein ter beschikking zijn gesteld, waar nodig aangevuld met eigen onderzoek, verdiepende interviews en groepsbijeenkomsten. De confrontatie van het huidige aanbod met de toekomstige vraag vormt de prognose/opgave. De opgave die voortkomt uit de prognose (huidige aanbod minus de toekomstige vraag), wordt nader geduid en indien van toepassing wordt beschreven welk aanbod (huur, koop en segment) daar het beste bij past. Deze beschrijvingen zijn richtinggevend op basis van de demografische ontwikkeling en inkomensgegevens. In de uitvoeringsagenda zal (per project) nader worden bekeken welk exact aanbod (huur, koop en segment) nodig is om aan te sluiten bij de vraag.

Aan het eind van de analyse van een aandachtsgroep wordt ook de kwalitatieve woonvraag beschreven. 3.2.1 Ouderen Door de vergrijzing zal het aantal 65+’ers tot 2040 stijgen tot ruim boven de 10.000 (een stijging van 71%). Het aantal 75’ers stijgt 116% en het aantal 80+’ers zelfs met 138%. Het aantal 75+-huishoudens neemt van 2020 tot 2030 toe

| 21 | Woonzorgvisie gemeente IJsselstein 2024-2034 - v. 3.1 voorlopig definitief

met ruim 864 huishoudens en tot 2040 met 1.199 tot 3.913. Dit heeft grote gevolgen voor het aantal ouderen met een woonzorgvraag de komende jaren. Levensloopgeschikt wonen Een groot deel van de ouderen kan naar verwachting lang zelfstandig in een (eigen) woning blijven wonen. Zij zijn doorgaans vitaal en fit en hebben een overwegend goede gezondheid. Woningen voor deze ouderen bevinden zich in de reguliere woningvoorraad. Dit kan zowel koop als huur betreffen. Een deel van de ouderen krijgt door ouderdom te maken met mobiliteitsbeperkingen (algemene dagelijkse levensverrichtingen (ADL)). Voor ouderen met een lichte mobiliteitsbeperking zijn levensloopgeschikte woningen nodig. Dit geldt zowel voor de corporatiewoningen als voor particuliere woningen. Definitie levensloopgeschikte woning De woning is zo ontworpen dat deze geschikt is om bepaalde voorzieningen aan te brengen die (in een latere levensfase) gebruikt kunnen worden, zoals een inloopdouche, brede deuren of verlaagde drempels of een traplift. Het gaat om een combinatie van toegankelijkheid, veiligheid, bereikbaarheid en privacy. Uit cijfers van Sinfore (2022) en Datawonen van BZK (2020) blijkt dat een groot gedeelte (12.160 woningen) van de totale woningvoorraad (14.310 woningen) in de gemeente IJsselstein geschikt gemaakt zou kunnen worden voor inwoners van 65 jaar en ouder.

Door nieuwbouw en woningaanpassingen kan de geschiktheid van de woningvoorraad verder toenemen. Of en hoeveel van deze woningen daadwerkelijk aangepast zijn en of al deze woningen bewoond worden door ouderen met een mobiliteitsbeperking is onbekend. Dit vraagt nader onderzoek. Tot 2030 (afspraak in woondeal) heeft de gemeente IJsselstein plannen om in ieder geval 1.568 woningen te bouwen. De gemeente IJsselstein hanteert bij

toekomstige woningbouwlocaties dat alle woningen (conform de woonvisie 2019-2030) in principe levensloopbestendig/levensloopgeschikt moeten zijn. Prognose levensloopgeschikt wonen Atrivé verwacht dat het aantal huishoudens dat een levensloopgeschikte woning nodig heeft door een lichte beperking tot 2040 met 513 toe zal nemen (is een extrapolatie van de 385 plekken tot 2035 die Atrivé in haar rapport benoemt). Deze ouderen kunnen naar verwachting in een levensloopgeschikte of geschikt te maken woning binnen de huidige woningvoorraad (blijven) wonen. Realisatie levensloopgeschikte woningen Uitgaande van het woningbouwprogramma van de gemeente IJsselstein kan over twee periodes (2022-2030 en 2031-2040) worden berekend welk type levensloopgeschikte woningen gebouwd zou moeten worden. Woningbouwprogramma gemeente IJsselstein ● 30% sociale huur ● 36,6% betaalbare woningen, evenredig verdeeld in goedkope koop en middenhuur ● 34,4% dure koop De verdeling tussen eengezinswoningen en meergezinswoningen wordt per locatie bepaald. In totaal moeten er 513 levensloopgeschikte woningen bij komen. Van 2022-2030 gaat het om 250 woningen, waarvan: ● 75 sociale huurwoningen; ● 90 betaalbare woningen, waarvan 45 goedkope koop en 45 middenhuur; ● 85 dure koopwoningen.

Im de periode 2031-2040 betreft het 263 woningen: ● 78 sociale huurwoningen; ● 96 betaalbare woningen, waarvan 48 goedkope koop en 48 middenhuur; ● 89 dure koopwoningen.

| 22 | Woonzorgvisie gemeente IJsselstein 2024-2034 - v. 3.1 voorlopig definitief

Nultredenwoningen Een deel van de ouderen krijgt te maken met een matige mobiliteitsbeperking. Voor deze ouderen zijn nultredenwoningen het meest geschikt. In het kader van mantelzorg is het wenselijk dat deze woningen een tweede slaapkamer hebben.

mobiliteitsbeperking die in aanmerking komen voor een nultredenwoning neemt volgens Atrivé tot 2040 toe met 560 (is een extrapolatie van de 420 plekken tot 2035 die Atrivé in haar rapport benoemt). Dit zijn 200 woningen tot 2030 en nog eens 360 woningen tot 2040.

Definitie nultredenwoning In een nultredenwoning zijn de woonkamer, keuken, badkamer, het toilet en ten minste één slaapkamer gelijkvloers. De woning is zonder traplopen bereikbaar. Deze gelijkvloerse woningen/appartementen liggen vaak in de buurt van voorzieningen. Deze zijn goed toegankelijk voor mensen met een rollator.

Realisatie nultredenwoningen Uitgaande van het gemeentelijke woningbouwprogramma kan over de twee periodes (2022-2030 en 2031-2040) worden berekend welk type nultredenwoningen nodig is.

Cazas Wonen heeft 741 nultredenwoningen in haar bezit. Van het totaal aantal woningen in particulier bezit is niet precies bekend hoeveel woningen nultreden zijn. Wel weten we dat van de totale woonvoorraad (14.310 woningen) 31% bestaat uit meergezinswoningen. Dat zijn ongeveer 4.400 woningen. Een gedeelte van de (complexen met) meergezinswoningen (appartementen) hebben een lift. We gaan ervan uit dat deze meergezinswoningen in de categorie nultredenwoningen vallen. Nultredenwoningen

2023

2025

2030

2040

Aanbod

1.665

1.665

1.665

1.665

-

-

-

-

1.665

1.715

1.865

2.225

0

-50

-200

-560

Planinitiatieven Vraag Opgave

Afbeelding 5: Theoretische behoefte nultredenwoningen voor ouderen. Bron: Atrivé (2021), bewerking BMC (2023).

Net als bij de levensloopgeschikte woningen weten we niet of alle nultredenwoningen op dit moment bewoond worden door mensen met een (matige) mobiliteitsbeperking. Dit vraagt nader onderzoek. Prognose nultredewoningen Het aantal huishoudens met een matige

Van 2022-2030 betreft het 200 woningen, waarvan: ● 60 sociale huurwoningen; ● 73 betaalbare woningen, waarvan 37 goedkope koop en 36 middenhuur; ● 67 dure koopwoningen. Voor de periode 2031-2040 betreft het 360 woningen: ● 108 sociale huurwoningen; ● 132 betaalbare woningen, waarvan 66 goedkope koop en 66 middenhuur; ● 120 dure koopwoningen.

Geclusterde woningen Geclusterde woningen zijn een belangrijk ‘instrument’ om het gat tussen zelfstandig wonen (levensloopgeschikt/nultreden) en wonen in een instelling (intramuraal) op te vangen. Ook kunnen ze eenzaamheid voorkomen en het efficiënt vormgeven van zorg stimuleren. Definitie geclusterde woning Geclusterde woningen zijn ruimtelijk geclusterde wooneenheden, waar ouderen (55+) permanent en zelfstandig wonen. De clustering bestaat uit minimaal twaalf woningen, die ten minste nultreden zijn. Er is een gemeenschappelijke ruimte voor bewoners die gericht is op ontmoeting. Er kan sprake zijn van gezamenlijke ingekochte welzijn- en zorgarrangementen.

| 23 | Woonzorgvisie gemeente IJsselstein 2024-2034 - v. 3.1 voorlopig definitief

Voor de woonzorgvisie wordt voor de prognose het aantal geclusterde woningen opgenomen dat voldoet aan de eisen van de definitie: woningen in een complex met een gemeenschappelijke ruimte. Daarbij hanteren we het uitgangspunt dat er sprake moet zijn van een scheiding van wonen en zorg, anders dan zoals dat bij intramurale voorzieningen is. Deze worden uitgewerkt onder het volgende kopje: ‘Groei zware zorg voorzien’. Het exacte totaal aantal geclusterde woningen in IJsselstein is niet bekend. Wel weten we dat partners 353 geclusterde woningen bezitten: 188 aanleunwoningen bij zorgaanbieder Vecht en IJssel (locatie Ewoud) en 165 aanleunwoningen bij Axion Continu (locatie Mariënstein). Daarbij is één concreet planinitiatief bekend. In de oude LTS in IJsselstein wordt een gemengde geclusterde woonvorm gerealiseerd voor 25 jongvolwassenen en ouderen. Daarmee zijn er vanaf 2025 375 geclusterde woningen in IJsselstein. In de toekomst kunnen complexen met geclusterde woningen zonder gemeenschappelijke ruimte relatief eenvoudig worden aangepast. Bijvoorbeeld door in de plint5 (of elders) van het gebouw gemeenschappelijke ruimtes te realiseren, garageboxen in de nabijheid hiervoor aan te passen of door gemeenschappelijke ruimtes van partners in de directe nabijheid (in een straal van bijv. 500 meter) open te stellen voor bezoekers.

Prognose geclusterd wonen Sinfore verwacht dat er tot 2040 210 extra geclusterde woningen nodig zijn: 70 tot 2030 en nog eens 140 in de periode van 2031-2040. Bevriezen verpleeghuisplekken Het Rijk heeft aangekondigd het aantal verpleeghuisplekken te bevriezen. Hierdoor worden er tot nader order geen nieuwe verpleeghuisplekken toegevoegd. Slechts een aantal locaties die al in

Een plint is het onderste deel van een bouwwerk of bouwdeel. Deze onderste laag kan anders uitgevoerd zijn of een andere functie hebben dan het bovendeel. 5

voorbereiding waren, mogen nog gerealiseerd worden, maar voor zover bekend betreft dat geen plannen in IJsselstein. Op dit moment zijn er 488 intramurale plekken in IJsselstein voor ouderen met een intramurale indicatie V&V, 177 plekken voor mensen met dementie (PG) bij Vecht en IJssel. Axion Continu heeft 285 plekken. 177 voor mensen met dementie en 108 plekken voor ouderen met somatische problematiek. Aan de Touwlaan heeft de Claris Zorggroep 26 studio’s voor mensen met dementie. Deze aantallen worden voor de komende jaren als uitgangspunt gebruikt. Programma WOZO In het programma Wonen, Ondersteuning en Zorg voor Ouderen (WOZO) werd de term ‘verpleegzorgplek’ gebruikt, maar deze is door BZK vervangen door ‘zorggeschikte woning’. Door de scheiding van wonen en zorg wordt niet meer uitgegaan van ‘plekken’, maar staat wonen centraal. Er wordt uitgegaan van woningen die zo ingericht zijn dat hier goede verpleegzorg geleverd kan worden. Dit maakt deze woningen ‘zorggeschikt’. De definitie van zorggeschikte woning wordt beschreven onder het gelijknamige kopje op de volgende pagina. Groei zware zorg voorzien Op basis van de demografische ontwikkeling verwacht Sinfore een toename van het aantal ouderen met een zware zorgvraag; een zorgvraag die zich vertaalt naar intramuraal verblijf.

Sinfore verwacht dat het aantal mensen met een zware zorgvraag zal toenemen met 353: circa 140 tot 2023 (onder te verdelen in 62 SOM en 78 PG) en nog eens 213 (98 SOM en 115 PG) tot 2040. Voor deze woonzorgvisie wordt de toekomstige vraag naar intramurale plekken omgezet naar geclusterde (die per definitie nultreden zijn) en zorggeschikte woningen. Van de verwachte toename van het aantal mensen met een zware zorgvraag van 353 verdelen we de helft van het aantal woningen in geclusterde woningen (177 totaal, waarvan 89 tot 2030 en 88 in

| 24 | Woonzorgvisie gemeente IJsselstein 2024-2034 - v. 3.1 voorlopig definitief

de periode tot 2040) en de andere helft in zorggeschikte woningen (176 totaal, 88 tot 2030 en 88 in de periode tot 2040). De prognose voor geclusterd wonen wordt daarmee bepaald op een totaal van 387, waarvan 159 tot 2030 en 228 tot 2040. Zie onderstaande afbeelding. 2023

2025

2030

2040

Aanbod

353

378

378

378

Planinitiatieven

25

-

-

-

Vraag

-

-

537

765

Opgave

-

-

-159

-387

Geclusterd wonen

Afbeelding 6: Prognose geclusterde woningen. Bron: Sinfore (2022), bewerking BMC (2023).

Realisatie geclusterde woningen Uitgaande van het gemeentelijke woningbouwprogramma worden over de periodes 2022-2030 en 2031-2040 onderstaande aantallen type geclusterde woningen berekend. Daarbij is er rekening mee gehouden dat BZK bij de verrijking van de woondeal heeft aangegeven dat van alle geclusterde woningen in ieder geval 50% gerealiseerd moet worden in de sociale huur. Het percentage betaalbare woningen boven op de sociale huur wordt gezet op 16,6%. Voor de dure koopwoningen wordt (conform woningbouwprogramma 34,4% gehanteerd). Van 2022-2030 betreft het 159 woningen, waarvan: ● 79 sociale huurwoningen; ● 26 betaalbare woningen, waarvan 13 goedkope koop en 13 middenhuur; ● 53 dure koopwoningen. Voor de periode 2031-2040 betreft het 228 woningen: ● 114 sociale huurwoningen; ● 37 betaalbare woningen, waarvan 18 goedkope koop en 19 middenhuur; ● 77 dure koopwoningen.