Bijlage 1 - Visie en uitvoeringsprogramma Klimaatadaptatie IJsselstein 2023-2028

blad 26 van 99

datum 16 maart 2023 projectnummer 0478354.100 betreft Visie Klimaatadaptatie IJsselstein

3.4.2

Hitte

3.4.3

Droogte

Doelstelling Tijdens periodes van hitte biedt de gebouwde omgeving een gezonde en aantrekkelijke leefomgeving.

Doelstelling Langdurige droogte leidt niet tot structurele schade aan bebouwing, funderingen, wegen, groen, water en vitale functies.

Meetbare doelen In 2050: 1. Is er tenminste 40% schaduw op de hoogste zonnestand (21 juni) voor verblijfsplekken en gebieden waar langzaam verkeer zich verplaatst en minimaal 30 % schaduw op buurtniveau. 2. Zijn koele, schaduwrijke verblijfsplekken op loopafstand (300 meter) aanwezig en openbaar toegankelijk. 3. Is 40% van alle horizontale en verticale oppervlakten warmtewerend of verkoelend ingericht. 4. Leidt de koeling van gebouwen niet tot opwarming van de (verblijfs)ruimte in de directe omgeving. 5. Zijn vitale en kwetsbare functies en groenvoorzieningen in de openbare ruimte bestand zijn tegen de hitte.

Meetbare doelen In 2050: 1. Zijn de (grond)waterpeilen in het plangebied en de omgeving en de zoetwaterbeschikbaarheid in de bodem sturend in de functiekeuze, systeemkeuze en inrichting van het plangebied. 2. Is de inrichting infiltratieneutraal bij uitbreidingslocaties en infiltratiepositief bij herontwikkeling (minimaal 50 % van de jaarneerslagsom, afhankelijk van bodemtype). 3. Wordt bij het ontwerp en de inrichting ingezet op drinkwaterbesparing, regenwaterbenutting en verbetering van de waterkwaliteit. 4. Zijn vitale en kwetsbare functies bestand tegen langdurige droogte.

Speerpunten De meetbare doelen zijn in het volgende hoofdstuk uitgewerkt tot maatregelen in de volgende speerpunten: 1a. Klimaatadaptieve herstructurering van de openbare ruimte 1b. Klimaatadaptieve bouw 3. Leefbaarheid bij hitte 4. Gevolgbeperking vitale en kwetsbare functies 6. Klimaatadaptieve landbouw- en natuur

Speerpunten De meetbare doelen zijn in het volgende hoofdstuk uitgewerkt tot maatregelen in de volgende speerpunten: 1a. 1b. 2. 4. 6.

Klimaatadaptieve herstructurering van de openbare ruimte Klimaatadaptieve bouw De stad als spons Gevolgbeperking vitale en kwetsbare functies Klimaatadaptieve landbouw- en natuur

blad 27 van 99

datum 16 maart 2023 projectnummer 0478354.100 betreft Visie Klimaatadaptatie IJsselstein

3.4.4

Overstromingen

5.

Gelden extra kaders voor objecten met regionale impact: o Standaard het vloerpeil 20cm boven maaiveld, ongeacht de kans op een waterdiepte op deze locatie. o Deze objecten mogen niet ontwikkeld worden in gebieden die vaker dan eens in de 100 jaar met meer dan 0,5m overstromen, of in gebieden die met meer dan 2m overstromen tussen de 1/100 en 1/1.000 per jaar. o Voor objecten die minder vaak dan 1/100 per jaar overstromen maar vaker dan 1/1.000 per jaar met een diepte minder dan 2m. o Voor objecten die minder vaak dan 1/1.000 per jaar overstromen met meer dan 20cm, maar vaker dan 1/100.000 per jaar, geldt dat een expliciete afweging gemaakt moet worden door de ontwikkelaar en vergunningverlenende partij over de locatiekeuze en gevolgbeperkende maatregelen. o Als de waterdiepte kleiner is dan 50cm en de maatregelen hebben een positieve Kosten-Baten Analyse (KBA) dan is het verplicht deze uit te voeren; o Voor objecten die minder vaak dan 1/100.000 per jaar overstromen met meer dan 20 cm wordt het risico geaccepteerd, hier zijn geen extra maatregelen nodig.

6.

Gelden als extra kaders voor objecten met lokale impact: o Standaard het vloerpeil 20cm boven maaiveld, ongeacht de kans op een waterdiepte op deze locatie. o Deze objecten niet ontwikkelen in gebieden die vaker dan eens in de 100 jaar met meer dan 0,5m overstromen. o Is de waterdiepte <0,5m dan mag men ontwikkelen, maar wel zo dat er geen schade optreedt. o Voor objecten die minder vaak dan 1/100 per jaar overstromen met meer dan 20cm, maar vaker dan 1/10.000 per jaar, geldt dat een expliciete afweging gemaakt moet worden door de ontwikkelaar en vergunningverlenende partij over de locatiekeuze en gevolgbeperkende maatregelen. Als de waterdiepte kleiner is dan 50cm en de maatregelen hebben een positieve KBA dan is het verplicht deze uit te voeren.

Doelstelling De gebouwde omgeving is voorbereid op overstromingen door dijkdoorbraken. Meetbare doelen De onderstaande meetbare doelen (1-6) zijn 1:1 overgenomen uit de “Ambitie voor gevolgbeperking voor vitale en kwetsbare infrastructuur”. Betreffend document is opgesteld in opdracht van het regionale Netwerk Water en Klimaat. Daarbovenop nemen we meetbaar doel 7 over uit de Afspraken klimaatadaptief bouwen. Betreffend document is opgesteld in opdracht van de provincie Utrecht. In 2050: 1. Is het mogelijk om in gebieden, die beschermd worden door primaire en regionale waterkeringen, te bouwen, wonen en werken. 2.

Heeft iedere inwoner van IJsselstein handelingsperspectief in geval van een significant slachtofferrisico. Indien de waterdiepte meer kan zijn dan 0,5m is het wenselijk dat er in de nabije omgeving vluchtplaatsen zijn met droge verdiepingen als preventieve evacuatie niet altijd mogelijk is.

3.

Mogen bij reguliere tot vrij extreme neerslag, woningen niet overstromen (door een vloerpeil dat 20 cm hoger is dan omliggend maaiveld).

4.

Geldt als extra kader voor objecten met landelijke impact dat deze objecten niet in overstroombaar (met meer dan 20cm water) gebied liggen. Het gaat niet alleen om de lokale diepte maar ook om de bereikbaarheid en/of het netwerk door kan functioneren.

blad 28 van 99

datum 16 maart 2023 projectnummer 0478354.100 betreft Visie Klimaatadaptatie IJsselstein

o

Voor objecten die minder vaak dan 1/10.000 per jaar overstromen met meer dan 20 cm wordt het risico geaccepteerd, hier zijn geen extra maatregelen nodig.

In 2050: 7. Bepaalt een risico-afweging van de plaatselijke overstromingskans, evacuatietijd en optredende waterdiepte op maaiveld of een of meerdere van de volgende eisen van toepassing zijn of dat het risico wordt geaccepteerd: - Schade voorkomen (<0,2 meter): bij overstromingen mag er geen schade optreden aan gebouwen en elektrische installaties in de openbare ruimte en blijven hoofdwegen begaanbaar. - Schadebeperking (<0,50 meter): er dienen maatregelen genomen te worden om schade te beperken in een geval van een overstroming, mits deze doelmatig zijn. - Beschermen vitale functies (<2,0 meter): bij overstromingen zijn vitale functies beschermd en blijven functioneren, mits de maatregelen hiervoor doelmatig zijn gezien het regionaal of nationaal belang. - Schuilen en evacueren (>0,50 meter): Er moeten maatregelen getroffen worden om te evacueren in het geval van een overstroming en als de evacuatietijd te kort is, om veilig te schuilen. Speerpunten De meetbare doelen zijn in het volgende hoofdstuk uitgewerkt tot maatregelen in het volgende speerpunt: 5.

Gevolgbeperking vitale en kwetsbare functies

3.5 Klimaatadaptie in alle beleidsterreinen De gemeente IJsselstein heeft het convenant duurzaam bouwen ondertekent, waar de afspraken klimaatadaptief bouwen onderdeel van zijn. De opgestelde eisen gaan we verder verwerken in eigen beleidsstukken. We realiseren ons hierbij dat de uitwerking van de speerpunten invloed heeft op meer beleidsterreinen. We besteden voortaan daarom structureel aandacht bij alle relevante beleidsterreinen aan maatregelen die de impact van wateroverlast, hitte, droogte en overstromingsrisico verminderen. Onze klimaatadaptatiedoelstellingen hebben invloed op een veelheid aan beleidsterreinen: van speelplekinrichting tot gezondheidszorg; van onderwijs tot horeca; en van inkoop tot dierenwelzijn.

3.6 Meekoppelkansen benutten Bij een proactieve aanpak past ook het benutten van meekoppelkansen. Meekoppelkansen zijn kansen waarbij door het uitvoeren van één project gelijktijdig meerdere doelstellingen worden bereikt. Deze koppeling gaat twee kanten op: in een project met bijvoorbeeld de bouwopgave als doel, wordt direct klimaatadaptieve maatregelen genomen. Andersom geldt dat ook: In een project met klimaatadaptatie als hoofddoel wordt ook gekeken naar doelstellingen op bijvoorbeeld het thema circulariteit. De meekoppelkansen hebben vaak betrekking op het realiseren van meerdere duurzaamheidsdoelen. Denk hierbij aan circulariteit, biodiversiteit, verkeersveiligheid, CO2reductie of de energietransitie. Maar ook de bouwopgave, welzijn en gezondheid zijn logische koppelingen. Het benutten van meekoppelkansen betekent in IJsselstein in de praktijk dat alle projecten in het fysieke domein voortaan worden gecombineerd met klimaatadaptieve maatregelen, of minimaal gezien worden met een klimaatadaptieve bril. In het volgende hoofdstuk (speerpunten) zijn de belangrijkste meekoppelkansen al opgenomen.

blad 29 van 99

datum 16 maart 2023 projectnummer 0478354.100 betreft Visie Klimaatadaptatie IJsselstein

4 Onze visie op klimaatadaptatie In regionaal verband is de gemeente IJsselstein onderdeel van het Netwerk Water & Klimaat (NWK). Binnen dit netwerk hebben we een streefbeeld bepaald. Dit streefbeeld bestaat uit een aantal strategische sporen. In onze lokale adaptatiestrategie hebben we deze speerpunten vertaald en aangescherpt. De speerpunten van IJsselstein zijn: 1a. Klimaatadaptieve herstructurering van de openbare ruimte 1b. Klimaatadaptieve bouw 2. De stad als spons 3. Leefbaarheid bij hitte 4. Gevolgbeperking vitale en kwetsbare functies 5a. Klimaatbewustzijn en actie nemen, samen met inwoners 5b. Klimaatbewustzijn en actie nemen, samen met ondernemingen en andere overheden 6. Klimaatadaptieve landbouw- en natuur In de volgende paragrafen kun je lezen welke activiteiten we per speerpunt nemen om te komen tot de doelstelling “Een klimaatadaptief en waterrobuust IJsselstein in 2050”. Ten opzichte van de Regionale Adaptatie Strategie (RAS) zijn enkele aanscherpingen gedaan in onze doorvertaling: Speerpunt 1 en speerpunt 5 zijn beiden opgesplitst in de speerpunten 1a/1b en 5a/5b, zodat de acties beter per thema opgedeeld zijn, waardoor de leesbaarheid en bruikbaarheid van dit document zijn vergroot. Het speerpunt 4, “Gevolgbeperking vitale en kwetsbare functies” beschrijft hoe we de verbinding zoeken met de verschillende organisaties.

De betreffende organisaties nemen de voornaamste acties. Het speerpunt 7, “Versterken natuurlijk watersysteem” is niet beschreven omdat het voornamelijk buiten onze invloedssfeer ligt.

blad 30 van 99

datum 16 maart 2023 projectnummer 0478354.100 betreft Visie Klimaatadaptatie IJsselstein

4.2 Speerpunt 1a: Klimaatadaptieve herstructurering openbare ruimte De impact van klimaatverandering op de openbare ruimte is groot. Gelukkig kunnen we de gevolgen van wateroverlast, droogte en hittestress verminderen. Bij het inrichten van de openbare ruimte kunnen veel maatregelen impact hebben. Wat betekent dit voor IJsselstein? De gemeente IJsselstein heeft de ambitie om de openbare ruimte klimaatbestendiger te maken. Dit thema krijgt niet alleen een rol in nieuwe wijken, maar juist ook bij het onderhoud en herinrichting van straten, pleinen en parken. Het doel is om de openbare ruimte te ontwerpen en in te richten op basis van alle vier de klimaatadaptatiethema’s, waarbij naast klimaatadaptatie óók zoveel mogelijk rekening wordt gehouden met de energietransitie, circulariteit en biodiversiteit. Door deze integrale benadering wordt de inrichting van de openbare ruimte niet alleen een effectief middel om ons te wapenen tegen klimaatverandering, maar ook om ons leefklimaat te verbeteren en te versterken. Wat gaan we doen? Werk met werk maken, ook wel integraal werken genoemd, betekent dat tijdens een project (werk) gelijk ander ‘werk’ uitgevoerd wordt dat daar ook moet gebeuren. Wordt bijvoorbeeld een 40 jaar oude straat vernieuwd en heringericht? Dan worden daar ook aanpassingen van het riool en klimaatadaptieve maatregelen in meegenomen.

Vanuit de meerjarenplanning staat een aantal projecten en herinrichtingen op de rol waarbij we dit kunnen toepassen. Het uitvoeringsprogramma in het volgende hoofdstuk geeft een overzicht van de parken, pleinen en straten waar wij de komende jaren aan de slag gaan. Kiezen wij voor een proactieve rol, dan willen we in 2028 al onze schoolpleinen en diverse speeltuinen klimaatadaptief ingericht hebben. Hiermee laten we mogelijkheden en meerwaarde voor klimaatadaptief inrichten zien aan onze bewoners, ter inspiratie en stimulans voor aanpak van hun eigen tuinen.

De hemelwaterafvoer koppelen we voortaan af van de riolering waar dit mogelijk is. Als de Integrale Visie Openbare Ruimte (IVOR) en het Handboek Inrichting Openbare Ruimte (HIOR) en eenmaal geüpdate zijn, zijn dat onze nieuwe standaarden. De uitwerking en mogelijkheden zijn per project verschillend en afhankelijke van een groot aantal factoren. Fictief voorbeeld: Een plein verloedert en is toe aan herinrichting. Dan beoordelen we voortaan ook de klimaatadaptieve mogelijkheden. Mogelijk resultaat: we passen halfverharding toe zodat hemelwater in de bodem kan infiltreren. Op en rond het plein komen bomen die een grote kroon hebben en veel schaduw en koelte geven. Rond het plein komen struiken die water in de bodem vasthouden. Binnen de herinrichtingsprojecten benutten we daarbij ook de meekoppelkansen. Bij de beplantingskeuze hebben we aandacht voor zowel schaduw als biodiversiteit. In de materialisatie kijken we niet alleen naar minder verharding, maar leggen wij ook de link met circulariteit en duurzaamheid. Tot slot kijken we uiteraard naar nevendoelstellingen op gebied van onder meer parkeerbeleid, de sociale samenhang en bereikbaarheid. In het uitvoeringsprogramma staan de specifieke straten benoemd waar we aan de slag gaan. De te kiezen oplossing voor de klimaatadaptieve inrichting is dus altijd maatwerk.

Actieve verwijdering zinloze verharding We gaan actief ‘zinloze verharding ’ verwijderen en meer vergroenen, in navolging van de notitie ‘van zinloze verharding naar waardevol groen (SWECO, december 2021). We geven het goede voorbeeld om inwoners te inspireren hetzelfde te doen in eigen tuin. Een eerste voorbeeld hiervan is de integrale herinrichting van de Parklaan.

Herinrichtingsprojecten Bij alle herinrichtingsprojecten in de stad en daar waar we groot onderhoud uitvoeren gaan we deze voortaan zo veel mogelijk ontstenen en vergroenen.

blad 31 van 99

datum 16 maart 2023 projectnummer 0478354.100 betreft Visie Klimaatadaptatie IJsselstein

Afkoppelen van woningen van hemelwaterafvoer Bij de herstructureringen koppelen we de hemelwaterafvoer in de toekomst zoveel mogelijk af van het rioolstelsel. Dit betreft in ieder geval het hemelwater van verhardingen, maar mogelijk óók het hemelwater dat van daken komt. Hemelwater gaan we opvangen en zoveel als mogelijk infiltreren in de bodem. Als dat niet mogelijk is passen we een gescheiden rioolstelsel toe. We praten vooraf met de bewoners en geven uitleg over de reden van het afkoppelen. Samen met bewoners bespreken we de opties. Afkoppelen betekent vaak het aanleggen van een wadi. Een wadi is een groene greppel die regenwater bergt en soms ook zuivert, waarna het water infiltreert in de grond. Soms combineren we de wadi met een speeltuin, zoals we deden bij het Wegahof. Dit doen we vooralsnog alleen op locaties waar we de openbare ruimte al gaan herinrichten.

Uitvoeringsprogramma In paragraaf 5.1 zijn de bovenstaande maatregelen van dit speerpunt uitgewerkt in het uitvoeringsprogramma. Welk type klimaatmaatregel het best bij welk project past is altijd maatwerk. In het uitvoeringsprogramma is daarom onderzoeksbudget en personele capaciteit opgenomen.

We passen de gemeentelijke plannen en eisen aan. De volgende delen van onze HIOR vullen we aan of gaan we herzien: Hoofdstuk 1 (algemeen), Hoofdstuk 4 (Riolering en drainage), Hoofdstuk 6 (Openbaar Groen), Hoofdstuk 8 (verharding) en Paragraaf 12.5 (Speelplaatsen). Enkele voorbeelden van aanpassingen voor de betreffende hoofdstukken: §3.2 Opnemen van maatregelen op gebied van klimaatadaptatie in relatie tot de waterhuishouding, koeling, groenoppervlak, schaduw etc. H4 Op diverse plekken aangeven dat afkoppelen van hemelwater van het riool voortaan het uitgangspunt is. §4.3.1 Aanpassing van de afvoercapaciteit naar ‘bui 10’ indien afkoppeling niet mogelijk is. H6 Specificatie van onder meer groenbeleid, gewenste bomen en schaduw. §7.4 Er is nu alleen een minimale breedte voor trottoirs geformuleerd. Er dient ook een maximale breedte opgenomen te worden. H8 Opname van waterdoorlatende verhardingen en dat hemelwater naar de berm en/of groenstrook dient af te vloeien. Opname van Wadi’s en groenstroken inclusief de eisen die we eraan stellen. Deze ontbreken nog in de HIOR. §12.5 Aangeven dat speelplaatsen voor zover mogelijk zoveel mogelijk vergroend dienen te worden en als waterbergende locatie fungeren.

blad 32 van 99

datum 16 maart 2023 projectnummer 0478354.100 betreft Visie Klimaatadaptatie IJsselstein

4.3 Speerpunt 1b: Klimaatadaptieve bouw De impact van klimaatverandering op onze woonomgeving is aanzienlijk. Gelukkig kunnen we de gevolgen van wateroverlast, droogte en hittestress verminderen. In de (ver)bouw spelen echter nog meer thema’s een rol. Het is niet te onderschatten hoeveel impact een goed bouwproject kan hebben op álle duurzaamheidsthema’s. Wat betekent dit voor IJsselstein? De gemeente IJsselstein gaat investeren in klimaatadaptieve nieuwbouw en herstructurering van de openbare ruimte. De maatregelen van deze strategie worden toegepast op nieuwbouwprojecten, renovaties en onderhoud. Daarnaast richten we ons ook op het verbouwen en herinrichten van particuliere woningen, gevels, daken en tuinen. Klimaatadaptieve nieuwbouw en herstructurering houdt in dat er ontworpen wordt op basis van alle vier de klimaatadaptatiethema's, waarbij we ons gelijktijdig richten op het versterken van andere opgaven, zoals de energietransitie, circulariteit en het versterken van de ecologie/biodiversiteit. Op deze manier wordt gebiedsontwikkeling niet langer een extra klimaatopgave, maar juist een positieve impuls voor ons leefklimaat. Wat gaan we doen? Binnen dit speerpunt zetten we in op de volgende strategie: Bouwverordening en omgevingsplan aanpassen De gemeente heeft nu een bouwverordening waarin een beperkt aantal voorwaarden staan waaraan bouwwerken dienen te voldoen.

Deze verordening wordt opgenomen in het omgevingsplan onder het regime van de nieuwe Omgevingswet. In het omgevingsplan nemen we de bouwverordeningen op en passen we de teksten direct aan op het onderwerp klimaatadaptatie, zoals aangegeven vanuit de omgevingsvisie en dit document, de visie klimaatadaptatie en uitvoeringsprogramma. De eisen uit het convenant Duurzaam Bouwen en de Afspraken klimaatadaptief bouwen nemen we op in het omgevingsplan.

Nieuwbouwprojecten moeten voldoen aan eisen In geval van nieuwbouwprojecten door zowel private ondernemers als woningbouwcorporaties eisen we dat de plannen voldoen aan het Convenant duurzaam bouwen. De eisen aan nieuwbouw omvatten alle thema’s rondom klimaatadaptatie. Voorbeelden: nieuwe woningen worden verplicht om waterstromen gescheiden aan te bieden bij de erfgrens. Oververhitting in woningen moet vanuit het bouwbesluit worden tegengegaan. Het bouwpeil dient minimaal 20 cm hoger te zijn ten opzichte van de aanliggende straat en er is een maximale hoeveelheid verharding en minimale hoeveelheid groen per perceel. Omdat ook vanuit het bouwbesluit en onze omgevingsvisie en -plan eisen zijn geformuleerd over klimaatadaptief bouwen, zetten we in op het scheppen van helderheid aan particulieren, projectontwikkelaars en woningbouwcorporaties. We gaan hiervoor een checklist opstellen voor de ontwikkelaar waaraan we toetsen of projecten voldoen aan de eisen.

blad 33 van 99

datum 16 maart 2023 projectnummer 0478354.100 betreft Visie Klimaatadaptatie IJsselstein

Renovatieprojecten passen toe of leggen uit Renovatieprojecten dienen ook aan de Afspraken voor klimaatadaptief bouwen te voldoen, volgens het principe: ‘pas toe of leg uit’. Bij de bestaande bouw is het toepassen van deze eisen niet altijd mogelijk. We geven daarom voorlichting over wat we verwachten bij een vergunningsaanvraag. De indiener dient bij zijn vergunningsaanvraag aan te geven welke klimaatadaptieve wensen wel en welke niet gerealiseerd gaan worden. We vergroten hiermee minimaal de bewustwording en daarmee de kans op uitvoering van een deel van de maatregelen. De gemeente toetst of de toelichting is ingevuld en stelt een checklist op. Gemeentelijk vastgoed is klimaatadaptief Uiteraard gelden de afspraken uit het convenant ook voor de gemeente IJsselstein zelf. In geval van herontwikkeling, verbouw of nieuwbouw van gemeentelijk vastgoed zal klimaatadaptatie onderdeel zijn van het programma van eisen. Dat betekent dat we onder meer ontharden, schaduw met groen realiseren, groene daken en gevelgroen stimuleren, water opvangen en infiltreren rondom en bovenop onze bestaande gebouwen. We sluiten aan bij de natuurlijke renvatie- en onderhoudsmomenten, we hebben budget opgenomen in ons MJOP en hebben dit laten landen in het Uitvoeringsprogramma. Wij geven hiermee het goede voorbeeld.

Vergunningverlening en toezicht toetst De gemeentelijke vergunningverlening en bouw- en woningtoezicht gaan toetsen op de klimaatadaptieve eisen. Allereerst bij de vergunningaanvraag, maar ook in de uitvoering. We zullen als gemeente een checklist opstellen voor ontwikkelaars.

blad 34 van 99

datum 16 maart 2023 projectnummer 0478354.100 betreft Visie Klimaatadaptatie IJsselstein

4.4 Speerpunt 2: De stad als spons De frequentie van extreme buien neemt toe, wat kan leiden tot wateroverlast. Daarnaast zorgen langere droge periodes voor een watertekort. Hierdoor is er behoefte aan een andere aanpak in de bebouwde omgeving. In plaats van water af te voeren, willen we het juist lokaal vasthouden en bergen, zodat we het beter kunnen benutten tijdens droge periodes. Op deze manier fungeert de stad als een spons. Wat betekent dit voor IJsselstein? De 'sponsfunctie' houdt voornamelijk in dat we water willen vasthouden op allerlei plekken in het stedelijke systeem. IJsselstein is hiervoor al zeer goed voorbereid met onze grachten, singels, vijvers en andere waterpartijen. We gaan het water en groen verder ontwikkelen en verbinden waar dat nog niet gebeurd is. We beperken de gevolgen van hitte en droogte in bebouwd gebied. Zo werken we gelijktijdig aan natuurontwikkeling en wateroverlast. Deze verbinding realiseren we niet alleen in de openbare ruimte, maar ook op privaat terrein. In Hoofdstuk 3 van de IVOR was hier al een aanzet voor gedaan. Wat gaan we doen? Binnen dit speerpunt zetten we in op de volgende strategie: Aanpakken van knelpunten voor wateroverlast Uit de gevoerde risicodialogen en enquêtes is een aantal locaties gemeld die gevoelig zijn voor wateroverlast.

Het Uitvoeringsprogramma in het volgende hoofdstuk geeft een overzicht van de betreffende locaties. In 2023 kijken wij naar de afvoercapaciteit van de riool- en watersystemen in het Systeemoverzicht Stedelijk Water (SSW). Dit geeft reeds duiding van de ernst, omvang oorzaak en mogelijke oplossingen. Zodra er inzicht is, pakken wij voortvarend door met concrete maatregelen en projecten. Zoals aangegeven onder speerpunt 1a is de uitwerking maatwerk per project, waarbij we ook de kansen voor de andere opgaven (biodiversiteit, circulariteit etc.) willen benutten.

Toepassen van waterdoorlatende verharding Op het moment dat we openbare ruimtes zoals straten en parkeerplaatsen herinrichten, doen we dit overal waar mogelijk op een wijze dat het hemelwater vastgehouden wordt en in de grond kan infiltreren. We gaan veel vaker halfverharding, graselementen of waterdoorlatende verharding toepassen voor de verwerking van hemelwater daar waar het valt. Dit doen wij ook op onze schoolpleinen en bij bijvoorbeeld fietsenstallingen. We maken werk met werk. Water vasthoudend groen Groen heeft een belangrijke meerwaarde voor het halen van onze doelstellingen voor de klimaatadaptieve inrichting. Bomen zorgen voor schaduw en dichte struiken houden water vast in de bodem gedurende warme droge perioden. Dat betekent dat wij ons bestaand groen koesteren en waar het kan verharding omvormen waar nodig. We onderhouden de bomen in de parken en pleinen en planten meer schaduwrijke bomen in groenstroken. Optimaliseren watersysteem We onderzoeken samen met het waterschap de beste oplossing voor verbetering van het functioneren van de watersystemen. In het genoemde SSW kijken wij in 2023 naar de afvoercapaciteit van onder meer het stedelijk water systeem. Vervolgens kijken wij naar de ecologische toestand en duiden wij de bekende knelpunten met droogte rondom de sportvelden.

Wij nemen maatregelen die een optimaal pakket zullen vormen voor de gecombineerde aanpak van wateroverlast, droogte én waterkwaliteit. Door de optimalisatie van het watersysteem verandert de capaciteitsvraag van zowel de gemeentelijke rioolgemalen als van de oppervlaktegemalen van HDSR. Samen met HDSR stemmen we af of gemalen voorbereid zijn op het afkoppelen van het riool en de stad als spons. Combineren van speelterreinen en wadi’s Waar speelplekken (her)ingericht worden, kijken we ook altijd naar de mogelijkheid waterberging aan te brengen, bijvoorbeeld in de vorm van een wadi. In het speelruimtebeleidsplan zijn kaders opgenomen over spelen en sporten in de openbare ruimte. Bij de volgende herziening van het speelruimtebeleidsplan herzien we dit beleidsplan op basis van onze ervaringen om speelruimtes vaker te combineren met waterberging.

blad 35 van 99

datum 16 maart 2023 projectnummer 0478354.100 betreft Visie Klimaatadaptatie IJsselstein

Wat levert het op? Door meer oppervlakten te gebruiken om water vast te houden, slaan we twee vliegen in één klap. 1) We zijn beter in staat om wateroverlast bij zware regenval te voorkomen. 2) We kunnen langdurige droge periodes beter overbruggen.

We onderzoeken de wens voor groenblauwe schoolpleinen We gaan komende jaren samen met IVN Natuureducatie de wens naar groenblauwe schoolpleinen 1 onderzoeken. Een groenblauw schoolplein is een klimaatbestendige, gezonde en natuurlijke speel- en leeromgeving van de school. Op een groenblauw schoolplein vind je meer schaduwplekken, staan (fruit)bomen en struiken, liggen er minder tegels, is er een wadi, is er soms ruimte voor een moestuin en misschien zelfs een waterpomp. We kijken eerst samen met scholen naar de wensen. Er is hiervoor ook al budget in het uitvoeringsprogramma voor gereserveerd.

Uitvoeringsprogramma In paragraaf 5.1 zijn de bovenstaande maatregelen van dit speerpunt uitgewerkt in het uitvoeringsprogramma.

& 1

https://www.utrechtseschoolpleinen.nl/

blad 36 van 99

datum 16 maart 2023 projectnummer 0478354.100 betreft Visie Klimaatadaptatie IJsselstein

4.5 Speerpunt 3: Leefbaarheid bij hitte In de komende jaren zal het warmer worden, vooral in bebouwd gebied, wat kan leiden tot hittestress. Hittestress betekent voor gezonde mensen dat ze moe en futloos zijn, onder andere door slecht kunnen slapen. Voor kwetsbare groepen zoals ouderen en (chronisch) zieke mensen betekent hitte vaak zelfs een concreet gezondheidsrisico. Om IJsselstein aangenaam te houden op warme dagen, is het cruciaal dat we voldoende koele en schaduwrijke plekken hebben. Dit speerpunt kijkt daarom zowel naar preventieve als correctieve maatregelen omtrent hittestress. Wat betekent dit voor IJsselstein? Groen speelt hierbij een belangrijke rol, omdat het zorgt voor frisse lucht, schaduw en verkoeling. Daarnaast neemt groen stralingswarmte van verhard oppervlak op. Daardoor koelt de gebouwde omgeving 's nachts sneller af. Het hebben van groen rondom woningen draagt bij aan de leefbaarheid. In de oude binnenstad zullen zonweringen en gevelgroen belangrijk zijn; daar is niet altijd voldoende ruimte om bomen te planten. Water verkoelt IJsselstein in warme perioden ook en wel op verschillende manieren. Oppervlaktewater neemt warmte op en zorgt zo voor afkoeling. Zwemwater bieden verkoeling op hete dagen. Het water houdt groenvoorzieningen in droge tijden daarnaast groen. Als water te lang opwarmt is er echter ook gevaar voor onder andere blauwalg.

Wat gaan we doen? Binnen dit speerpunt zetten we in op de volgende strategie: We stellen een lokaal hitteplan op Op navolging op de Nationale Hitteplannen is in 2022 een voorzet gemaakt naar een lokaal hitteplan. We starten in 2024 met de omzetting naar een lokaal hitteplan die vervolgens periodiek bijgewerkt wordt. We stellen dit op samen met gezondheids- en zorg-organisaties, professionele en vrijwillige verzorgers van kwetsbare doelgroepen, belangenorganisaties en intermediairs uit IJsselstein. Het plan beschrijft wat voor maatregelen de betrokken organisaties moeten nemen voor kwetsbare groepen zoals kinderen, ouderen, mensen met een

beperking en zieken in geval van een periode van hitte. Het plan wordt opgesteld conform de Handreiking Lokaal Hitteplan van het ministerie van I&W. Inventarisatie percentage schaduw voor langzaam verkeer Om te voldoen aan de eis tenminste 40% schaduw op de dag met de hoogste zonnestand, voor verblijfsplekken en gebieden waar langzaam verkeer zich verplaatst en minimaal 30 % schaduw op buurtniveau uit de Afspraken voor klimaatadaptief bouwen Utrecht, inventariseren we in 2024 de percentages schaduw in de stad. Met deze inventarisatie weten we de huidige stand van zaken en de locaties waar we meer schaduw gevende bomen moeten planten. Onderzoek lokale koelteplekken Vanuit het Netwerk Water en Klimaat bepalen we op basis van de afstand van woningen tot koelteplekken (zoals boomrijke parken) de maatregelen om meer groen aan te brengen waar de afstand tot koelteplekken te groot is. Bestaande koelteplekken kunnen we mogelijk meer uitbreiden, maar belangrijker in IJsselstein is dat we meer koelteplekken gaan aanbrengen waar de afstand meer dan 300 meter is; vooral in het zuiden van de stad. In het uitvoeringsprogramma is er budget opgenomen om meer bomen met grote kruinen te planten.

Selectie en aanplant van bomen met grote boomkruinen In samenhang met de voorgaande actie vullen wij onze HIOR aan met een lijst met gewenste boomsoorten die voldoen aan de criteria: Schaduw gevend met grote boomkruin; Beperkte waterbehoefte; Zo veel mogelijk inheems en biodivers. Deze bomen planten we verspreid over de komende jaren in IJsselstein aan. We beginnen met de locaties met de grootste hittestress, en combineren zoveel mogelijk werk met werk. We zoeken de balans tussen impact en kosten. Eisen die we aan de aanplant stellen zijn: De bomen moeten voldoende ruimte boven én onder de grond hebben. In straten en parkeerplaatsen hanteren we een afstand tussen bomen van 15 meter zodat ze sneller een grote volle kruin hebben. We planten vooral bomen met al enige omvang en kiezen minder vaak voor de goedkoopste, jongste boom.

blad 37 van 99

datum 16 maart 2023 projectnummer 0478354.100 betreft Visie Klimaatadaptatie IJsselstein

-

Liever 1 boom die volwassen kan worden, dan 10 bomen die nooit de volwassen leeftijd halen en duur zijn in onderhoud. Ruime boomspiegel zodat niet alleen de boom meer groeiruimte heeft, maar er tegelijkertijd ook meer water kan infiltreren.

Aanpassing bouwverordening/omgevingsplan De gemeente heeft nu een bouwverordening waarin een beperkt aantal voorwaarden staan waaraan bouwwerken dienen te voldoen. De aspecten die de gemeente met deze verordening regelt, worden ingebracht in het omgevingsplan onder het regime van de nieuwe Omgevingswet. Deze maatregel is hier eenvoudig genoteerd, maar is in de praktijk complex en veelomvattend. In het omgevingsplan nemen we onder meer de eisen op uit het convenant ‘Duurzaam Bouwen’ en de ‘Afspraken klimaatadaptief bouwen’. Een voorbeeldeis is dat bij nieuwe gebouwen minimaal 40% van alle horizontale en verticale oppervlakten warmte werend of verkoelend dient te zijn ingericht. Een andere eis is dat de koeling van gebouwen (door koelinstallaties) niet tot opwarming van de directe omgeving van dat gebouw mag leiden. Versterken van de groen-blauwe netwerken binnen de bebouwde omgeving Vanuit de voorgaande acties nemen we maatregelen om het groen-blauwe netwerk in IJsselstein te verbeteren. IJsselstein heeft een uitgebreid waternetwerk, binnen en buiten de bebouwde omgeving. We gaan het water en het groen nog meer met elkaar verbinden. Bij een langdurige hete periode is het fijn om onder het groen en in ons oppervlaktewater af te koelen door te recreëren. De komende jaren leggen wij allereerst de focus op binnen- en buitenstedelijk groen.

Tevens gaan we enkele verblijfsplekken voor koelte aan het water herinrichten, zoals de Molenplantsoen en de Molenstraat. Zie hiervoor ook speerpunt 6 over klimaatadaptieve natuur. Wat levert het op? Als deze netwerken ook verbonden zijn met de regionale groenstructuren, komt dit de leefbaarheid, natuurontwikkeling en biodiversiteit ten goede. Uitvoeringsprogramma In paragraaf 5.1 zijn de bovenstaande maatregelen van dit speerpunt uitgewerkt in het uitvoeringsprogramma.

blad 38 van 99

datum 16 maart 2023 projectnummer 0478354.100 betreft Visie Klimaatadaptatie IJsselstein

4.6 Speerpunt 4: Gevolgbeperking vitale en kwetsbare functies Bepaalde functies en activiteiten in de stad zijn zo cruciaal dat ze worden aangeduid als 'vitaal en kwetsbaar’. Denk aan functies zoals het elektriciteitsnet, ICT-voorzieningen, infrastructuur, gezondheidszorg, voedselvoorziening en de waterhuishouding. Als deze functies verstoord raken of zelfs uitvallen, dan kan dit leiden tot onrust en bedreigt het mogelijk zelfs de veiligheid van inwoners. Als gevolg van extreme weersomstandigheden in de komende jaren neemt de kans op dergelijke maatschappelijke ontwrichting toe. Wat betekent dit voor IJsselstein? Om IJsselstein veilig te houden, moeten de basisfuncties worden beschermd tegen extreme weersomstandigheden. De betreffende kabels en leidingen infrastructuur en functies zijn meestal niet in handen van de gemeente. De gemeente gaat echter wel onderzoeken wat zij kan betekenen om de bescherming van de betreffende functies te ondersteunen. Hiervoor gaan we in overleg met allerlei partijen. Als er toch iets misgaat, werken we aan een snel herstel. Bijzondere voorzieningen in IJsselstein zijn onder meer: de Gerbrandytoren waar veel landelijke communicatiefuncties zijn belegd, verschillende ICTinfrastructuur en ICT-knooppunten, de dijk langs de IJssel en veel reguliere nutsvoorzieningen.

Wat gaan we doen? Binnen dit speerpunt zetten we in op de volgende strategie: Samenwerken met VRU voor risicobeheersing De gemeente IJsselstein werkt samen met de veiligheidsregio Utrecht (VRU) bij inventarisatie van risico’s én voert de afgesproken maatregelen uit. We brengen in provinciaal verband de vitale functies in infrastructuren in kaart, alsmede de mogelijke maatregelen om deze te beschermen. Dit doen we onder leiding van de VRU. De VRU zorgt voor de veiligheid van alle mensen in de regio Utrecht. Klimaatadaptatie speelt al een belangrijke rol in de huidige crisisvoorbereidingen. De gevolgen van klimaatverandering kunnen leiden tot allerlei risico’s. De VRU heeft hiervoor scenario’s uitgewerkt om deze risico’s te beheersen.

Uitwerken van de Vitaal&Kwetsbaar-lijst In 2030 heeft de gemeente beleid voor bestaande bouw ontwikkeld en geprioriteerd aan de hand van de Vitaal&Kwetsbaar-lijst, conform het voorbeeld van het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat. Met dit beleid voldoet de gemeente aan de eis uit de Afspraken klimaatadaptief bouwen Utrecht om vitale en kwetsbare functies bestand te laten zijn tegen de hitte. Vitale en kwetsbare voorzieningen zijn onder meer elektriciteit, internet, telecom en drinkwater. Keteneffecten kunnen leiden tot aanzienlijke schade en maatschappelijke ontwrichting. De gemeente is niet primair verantwoordelijk voor het klimaatbestendig en waterrobuust maken van deze nationale vitale en kwetsbare functies, maar we kunnen wel een bijdrage leveren in de vorm van o.a. vergunningverlening en locatiekeuze. We brengen de functies en voorzieningen in beeld en bepalen vervolgens welke rol de gemeente heeft. De lijst wordt momenteel verder uitgewerkt, samen met de VRU en andere veiligheidsregio’s en ook in samenwerking met het Deltaprogramma en Jong&Vitaal, naar aanleiding van een nieuwe Europese richtlijn. Er zullen meer categorieën toegevoegd worden, bijvoorbeeld kleinschalige zorg. Verbeteren functioneren Oranjebrug en IJsselbrug tijdens extreme hitte Bij de volgende renovatiebeurt nemen we maatregelen zodat de brug niet kan falen als gevolg van extreme hitte.

De oranjebrug en IJsselbrug zijn twee van de vier bruggen over de Hollandsche IJssel die oost en west met elkaar verbindt. Als de Oranjebrug en IJsselbrug uitvallen, bijvoorbeeld door hitte zijn er nog twee bruggen over die oost en west IJsselstein met elkaar verbinden. Wat levert het op? Een stad die klimaatbestendig en waterrobuust is ingericht, waarbij vitale en kwetsbare voorzieningen zo veel mogelijk beschermd zijn tegen de gevolgen van extreem weer door klimaatverandering. Uitvoeringsprogramma In paragraaf 5.1 zijn de bovenstaande maatregelen van dit speerpunt uitgewerkt in het uitvoeringsprogramma.

blad 39 van 99

datum 16 maart 2023 projectnummer 0478354.100 betreft Visie Klimaatadaptatie IJsselstein

4.7 Speerpunt 5a: Klimaatbewustzijn en actie nemen samen met inwoners We willen de gehele stad aanpassen aan de gevolgen van klimaatverandering. Dat kunnen we niet alleen, we hebben de hulp nodig van bewoners en maatschappelijke organisaties. Om dit te bereiken willen we het klimaatbewustzijn vergroten met een positieve boodschap: een groene woon- en werkomgeving vergroot niet alleen de leefbaarheid, maar maakt onze stad ook gezonder en mooier om te zien. Wat betekent dit voor IJsselstein? De gemeente maakt het brede, abstracte en ‘ver van mijn bed’-onderwerp ‘klimaatadaptatie’ kleiner, concreet en dichtbij. Zoals al aangegeven in hoofdstuk 3 van de IVOR gaan we inwoners allereerst informeren wat ze concreet kunnen doen in hun tuin en in hun straat en welk effect bepaalde keuzes en activiteiten hebben. Daarnaast gaan we ze betrekken en ondersteunen met maatregelen. We gaan gericht communiceren over voorbeeldprojecten en samenwerken met bewoners en maatschappelijke organisaties om iedereen bewust te maken van de noodzaak en de kansen die het oplevert. Het vergroten van het klimaatbewustzijn leidt niet alleen tot directe acties, maar inspireert bewoners ook om meer milieubewust te handelen en te leven, wat bijdraagt aan een gezamenlijk gezonde en meer leefbare gemeente.

Wat gaan we doen? Binnen dit speerpunt zetten we in op de volgende strategie: We stellen een subsidieprogramma op en faciliteren concrete projecten We stellen een subsidieprogramma op om inwoners te stimuleren om vaker en meer klimaatadaptieve maatregelen te nemen. Via de gemeentelijke webpagina, lokale media en social media worden inwoners geïnformeerd met meer achtergrondinformatie over klimaatadaptatie. Lokale acties en activiteiten worden er aangekondigd. De contouren van de eventuele regelingen hebben wij als bijlage bijgevoegd.

Verspreid over het jaar faciliteren en stimuleren we verschillende acties en activiteiten, zoals de ‘regenton kortingsactie’, de realisatie van groene daken en promoten we aanleggen van geveltuintjes, bijvoorbeeld tijdens het NK Tegelwippen. We stimuleren ‘struikroven’, sociaal tuinieren en het adopteren van boomspiegels. Er zijn in onze gemeente al veel inwoners die lokaal voor hun eigen deur dergelijke activiteiten ondernemen. Het burgerinitiatief klimaatneutraal IJsselstein (KNIJ) heeft afgelopen jaar alleen al in de straten Klompenmaker en Heemradenlaan, diverse boomspiegels gecreëerd. Dit vinden we fijn en willen we graag stimuleren.

Stimuleren van inwoners Wij coördineren als gemeente alle werkzaamheden uit deze visie. Taken die we in gedachten hebben richting inwoners zijn betreffen onder meer: het stimuleren van fysieke maatregelen voor particulieren, zoals de regentonactie, sedumactie, het NK Tegelwippen; Het zijn van vraagbaak, voorlichting geven en ervaringen ophalen (via bijeenkomsten, presentaties, excursies); Actief verwijzen van inwoners naar bestaande initiatieven zoals Klimaatklaar, NK Tegelwippen en Stichting Steenbreek. Verzamelen van klachten en ideeën en deze verbinden met projecten; Het coördineren van communicatie uitingen zodat informatie en activiteiten bij meer bewoners bekend zijn.

blad 40 van 99

datum 16 maart 2023 projectnummer 0478354.100 betreft Visie Klimaatadaptatie IJsselstein

bij lessen over het veranderende klimaat of een thema dat daaraan raakt. Daarnaast gaan we inventariseren bij De Baanbreker en het Cals College of er behoefte is aan ondersteuning via lespakketten, gastlessen of dat er op andere manieren ondersteuning is gewenst om jongeren te informeren over klimaatadaptatie.

Betrekken van inwoners bij afkoppelen van hemelwaterafvoer In de gemeente IJsselstein zullen we de komende jaren steeds vaker de hemelwaterafvoer afkoppelen van het rioleringsstelsel. Bij deze afkoppelambitie gaan we inwoners (participatief) betrekken. Allereerst om hen te informeren over de werkzaamheden. Tegelijkertijd is het doel hen te helpen met het klimaatadaptief maken van hun eigen tuinen. Dit gebeurt gelijktijdig met de werkzaamheden van de gemeente. Dit betekent dat als een wijk aan de beurt is om aangepakt te worden, er een maatwerkprogramma uitgewerkt wordt om iedereen te betrekken. Promotie groene en blauwe daken IJsselstein gaat bij inwoners en bedrijven/ondernemers de Duurzame Daken Kansenkaart van de provincie Utrecht promoten. Daken kunnen meerdere functies hebben: een groen dak is een dak met planten. Een blauw dak is een dak waar (al dan niet in combinatie met groen) water opgevangen kan worden. Een dak met zonnepanelen noemen we een geel dak. Inwoners zien de mogelijkheden voor hun dak door simpelweg op hun perceel te klikken. Samen met de kansen, krijgen ze ook advies over de kosten en subsidiemogelijkheden voor uw type dak. Tevens stelt de gemeente een subsidieregeling op om bewoners financieel te stimuleren om groene daken aan te leggen.

Aanbieden van lespakketten aan basisscholen en middelbare scholen We gaan basisscholen wijzen op het bestaan van kant-en-klare lespakketten van Hoogheemraadschap De Stichtse Rijnlanden, die docenten kunnen gebruiken

Nieuwe bewoners krijgen advies over tuininrichting We stimuleren nieuwe en verhuizende inwoners over klimaatadaptieve tuininrichtingen. Bij nieuwbouw en wijkreconstructies werken we samen met tuincentra, woningbouwcorporaties en projectontwikkelaars om (toekomstige) inwoners te stimuleren klimaatadaptieve tuinen aan te leggen. We gebruiken hiervoor bestaande brochures en vragen tuincentra om voorbeelden te tonen. Daarnaast worden er kortingsbonnen beschikbaar gesteld voor nieuwe bewoners. Tegel ophaalservice voor inwoners We werken een concreet plan uit voor een tegel ophaalservice. Bewoners die een bepaalde hoeveelheid tegels uit hun tuin halen en daar groen voor terugplaatsen kunnen een aanvraag indienen om hun tegels gratis te laten ophalen door de gemeente. Als de aanvraag goedgekeurd is, kan de aanvrager een big-bag ophalen om de tegels in te verzamelen en wordt een afspraak gemaakt voor het ophalen. Nog uit te werken zijn de voorwaarden (bijvoorbeeld maximale hoeveelheid), de afspraken met betrokken partijen maar ook over zaken als de kosten voor en organisatie van opslag, transport en afvoer moet nog nagedacht en afgestemd worden.

blad 41 van 99

datum 16 maart 2023 projectnummer 0478354.100 betreft Visie Klimaatadaptatie IJsselstein

Organisatie jaarlijkse geveltuin-burendag We gaan de potentie en interesse onderzoeken van een jaarlijkse geveltuinburendag. Inwoners kunnen zich opgeven om tijdens deze dag gezamenlijk met hun buren gratis geveltuinen aan te leggen. De gemeente zorgt ervoor dat de dag van tevoren tuinaarde, plantjes en opsluitbanden op de adressen geleverd worden, en ook tegelknippers, kruiwagens, scheppen en big-bags voor stenen en zand. Na afloop worden de overgebleven materialen en gereedschappen weer opgehaald en maken we er een trots persmoment van.

Uitvoeringsprogramma In paragraaf 5.1 zijn de bovenstaande maatregelen van dit speerpunt uitgewerkt in het uitvoeringsprogramma.

Aanzet voor richtlijnen geveltuinen De gemeente heeft enkele richtlijnen opgesteld met betrekking tot geveltuinen om de veiligheid, het onderhoud en de toegankelijkheid te waarborgen. Waardering Allereerst waardeert de gemeente de aanleg van geveltuinen. Een mooie geveltuin zorgt niet alleen voor schaduw, verkoeling en het infiltreren van hemelwater. Bij de juiste (inheemse) plantkeuze is het een fijne plek voor vogels en insecten. Niet in de minste plaats is het ook een lust voor het oog en draagt daarmee bij aan een leefbaarder IJsselstein. Verantwoordelijkheid In de eerste plaats is de initiatiefnemer altijd zelf verantwoordelijk voor de aanleggen en het onderhouden van de geveltuin. De gemeente aanvaardt geen aansprakelijkheid, van welke aard ook, die uit de aanleg, het gebruik, onderhoud en of herstel van de geveltuin kunnen voortvloeien. Ook als er door de aanleg of onderhoud van de geveltuin schade ontstaat aan eigendommen van anderen, is de initiatiefnemer verantwoordelijk voor het herstellen van schade veroorzaakt door de geveltuin. Soms moeten de gemeente en/of netbeheerders werken aan kabels en leidingen onder de geveltuin. Zij kunnen niet aansprakelijk gesteld worden voor beschadiging aan planten door de tijdelijke verwijdering van de geveltuin.

Afmetingen Er moet altijd een loopruimte van minimaal 1,20 meter (vier stoeptegels breed, de stoeprand niet meegerekend) vrijgehouden worden. Hierdoor blijft het trottoir toegankelijk voor iedereen. De geveltuin mag maximaal 60 centimeter breed zijn vanaf de gevel van uw woning (twee stoeptegels breed). Een opsluitband is vereist om de geveltuin van de stoeptegels te scheiden en te voorkomen dat de tegels wegzakken. Graaf minder dan 45 centimeter diep ter voorkoming van schade aan kabels en leidingen. Overige eisen aan geveltuinen Zorg ervoor dat straatnaamborden zichtbaar blijven. Plant geen grote struiken met prikkende bladeren. Bomen of struiken die in de toekomst tot bomen kunnen uitgroeien zijn ook niet toegestaan. Snoei tijdig overhangende takken, zodat het trottoir begaanbaar blijft en overlast wordt voorkomen. Plaats geen hek of bouwwerken rondom de geveltuin. Je mag van de geveltuin genieten en deze onderhouden, maar de grond is niet jouw eigendom. Deze eerste aanzet voor beleid betreffende geveltuinen zal komende tijd op de gemeentelijke website nader uitgewerkt en aangevuld worden zodat de mogelijkheden en voorwaarden voor iedere inwoner helder is.

blad 42 van 99

datum 16 maart 2023 projectnummer 0478354.100 betreft Visie Klimaatadaptatie IJsselstein

4.8 Speerpunt 5b: Klimaatbewustzijn en actie nemen, samen met ondernemingen en andere overheden

-

Bedrijven zijn onmisbaar bij het aanpassen van de stad aan de gevolgen van klimaatverandering. Een groot deel van de gemeente bestaat immers uit bedrijventerreinen, winkels en kantoren. De gemeente werkt daarnaast in regionaal verband samen met andere overheden. Dit waardevolle samenwerkingsverband levert kennis en ervaring op. Dit samenwerkingsverband zetten we voort.

-

Wat betekent dit voor IJsselstein? We gaan het klimaatbewustzijn vergroten en samenwerken op gebied van klimaatadaptatie. Het vergroenen van de werk- en leefomgeving heeft niet alleen een positief effect op de leefbaarheid, maar zorgt ook voor een aantrekkelijkere uitstraling voor het gebied rondom de bedrijven. Onze aanpak is allereerst gericht op het vergroten van het klimaatbewustzijn onder de ondernemers, maar uiteindelijk gaat het om echte acties. We gaan daarom gericht samenwerken met de ondernemers.

We vragen bedrijventerreinen om daken klimaatadaptief in te richten We gaan bedrijven specifiek ondersteunen bij het afkoppelen van hun daken van de riolering. In onze omgevingsvisie is al aangegeven: “Grote, versteende oppervlaktes zorgen voor wateroverlast en hittestress. Er wordt voor het stedelijk gebied onderzocht waar maatregelen gerealiseerd kunnen worden om hemelwater tijdelijk vast te houden of te bergen.” De impact van deze maatregel is groot, omdat daken van bedrijven vaak een groot oppervlak betreft. Dit maakt tegelijk een goede coördinatie noodzakelijk, omdat het hemelwater niet altijd op straatniveau kan worden geloosd.

Wat gaan we doen? Binnen dit speerpunt zetten we in op de volgende strategie: Klimaatadaptieve eisen bij herinrichting bedrijventerreinen In geval van aanleg of herinrichting van bedrijventerreinen gaan we voortaan extra eisen stellen aan het thema klimaatadaptatie en vergroening. Deze eisen zijn al benoemd in onder meer speerpunt 1 en verwerken we in het omgevingsplan, IVOR en de HIOR. We ondersteunen en coördineren bij klimaatadaptieve maatregelen De gemeente neemt de volgende taken op zich: Het stimuleren van samenwerking en participatie met welwillende partijen en klimaatambassadeurs. Het zijn van vraagbaak, voorlichting geven en kennis ophalen (via bijeenkomsten, presentaties en excursies);

-

Verbinding leggen met activiteiten van partners zoals het waterschap, regionale samenwerkingsverbanden en nationale initiatieven zoals Operatie Steenbreek. Het stimuleren van fysieke maatregelen voor bedrijven, zoals de herinrichting van bedrijventerreinen, realiseren van groene daken en het NK Tegelwippen voor bedrijven. Coördineren van participatiegesprekken over de herinrichting van straten en afkoppelen van riolering. Het sluiten van convenant of intentie- of samenwerkingsovereenkomsten op gebied van klimaatadaptatie.

Op luchtfoto’s is zichtbaar dat de meeste daken van bedrijven in IJsselstein nog steeds ongebruikt zijn. Ze zijn niet geel (zonnepanelen) ingericht, maar ook niet blauw of groen. Ook op straatniveau is veel te verbeteren. Een groen of blauw dak bespaart op koelinstallaties en een groene entree straalt positief af op klanten, omgeving en medewerkers. We gaan bedrijven verleiden om in actie komen door middel van een permanente dialoog over gezamenlijke acties of initiatieven, subsidiëring, advies en handelingsperspectief. We bespreken de kosten en baten. Op basis daarvan maken we gezamenlijke investeringsplannen. We komen tot afspraken en leggen deze vast. De gemaakte afspraken kunnen bijvoorbeeld de vorm hebben van een convenant of intentie- of samenwerkingsovereenkomst. In het uitvoeringsprogramma zijn de concrete en kansrijke locaties benoemd.

blad 43 van 99

datum 16 maart 2023 projectnummer 0478354.100 betreft Visie Klimaatadaptatie IJsselstein

We betrekken onze tuincentra bij acties We werken al samen met onze tuincentra in de voorlichting over klimaatadaptie en tuininrichting aan bewoners en bedrijven. We gaan hen vragen nog meer groene perceelinrichtingen te promoten. We vragen hen of ze betrokken willen worden bij acties zoals de aanleg van geveltuinen en sedumdaken. We brengen bedrijven in contact met IVN Jongeren Adviesbureau We brengen bedrijven in contact met het IVN Jongeren Adviesbureau. Het IVN is een organisatie die jongeren tussen de 12 en 25 jaar vanuit hun opleiding betrekt bij maatschappelijke vraagstukken op het gebied van natuur en duurzaamheid. De bedrijven kunnen de adviezen van jongeren direct toepassen. Bedrijven ondersteunen daarmee gelijktijdig onderwijs en natuur én ze komen in contact met potentiële medewerkers. We nemen deel aan het Netwerk Water en Klimaat en delen resultaten We werken al samen met de provincie Utrecht, HDSR, VRU en buurgemeenten in verschillende verbanden om maatregelen op elkaar af te stemmen. Het belangrijkste samenwerkingsverband voor klimaatadaptatie is het Netwerk Water en Klimaat. Binnen dit verband delen we de resultaten van onze projecten en leren we van elkaar. Onze kennis en ervaring gaan we vaker zichtbaar delen binnen dit verband. In regionaal verband gaan we indicatoren opstellen om de effecten van onze maatregelen te meten en de voortgang te communiceren.

Samen met de regio actualiseren wij over 6 jaar onze klimaatstresstesten. Aan de hand daarvan voeren we nieuwe risicodialogen en actualiseren we onze visie op gebied van klimaatadaptatie. Klimaatadaptief inkopen en aanbesteden De gemeente gaat bij de inkoop van werken en diensten, indien het nuttig en mogelijk is, klimaatadaptie een plek geven als gunningscriterium. Klimaatadaptieve aanbiedingen krijgen een grotere kans op gunning. Dit wordt verwerkt in de volgende herziening van het Inkoop- en aanbestedingsbeleid gemeente IJsselstein. Uitvoeringsprogramma In paragraaf 5.1 zijn de bovenstaande maatregelen van dit speerpunt uitgewerkt in het uitvoeringsprogramma.

blad 44 van 99

datum 16 maart 2023 projectnummer 0478354.100 betreft Visie Klimaatadaptatie IJsselstein

4.9 Speerpunt 6: Klimaatadaptieve landbouw- en natuur De effecten van klimaatverandering kunnen negatieve consequenties hebben voor zowel landbouw als natuur, zoals het mislukken van oogsten en schade door verdroging en natuurbranden. Om de natuur zo goed mogelijk te beschermen tegen deze gevolgen, is het vooral belangrijk om water vast te houden. Wat betekent dit voor IJsselstein? De landbouwsector is momenteel bezig met een duurzame transitie waarbij ook rekening wordt gehouden met de gevolgen van klimaatverandering. In de toekomst zullen de klimaatomstandigheden steeds meer bepalen of en hoe de landbouw gebruik kan maken van de bodem en het watersysteem. Door te kiezen voor bepaalde gewassen en teeltsystemen, kunnen boeren en tuinders beter inspelen op het veranderende klimaat. Natuur kan meer klimaatbestendig worden aangelegd door gebruik te maken van vegetatie die bestand is tegen droogte en minder last heeft van natuurbranden. Door natte natuur te behouden en te verbinden met andere groene en blauwe structuren die tot in het stedelijk gebied doorlopen, kan nieuwe natuur bijdragen aan oplossingen voor stedelijke problemen, zoals waterberging, recreatie en het behoud van biodiversiteit.

Wat gaan we doen? Binnen dit speerpunt zetten we in op de volgende strategie: Uitvoeren van verdiepende stresstesten Landbouw Samen met de provincie Utrecht voeren wij verdiepende klimaatscans uit voor de landbouw en de natuur in ons buitengebied. Hier hebben wij als gemeente een klein areaal in bezit. Wij zien ons dan ook niet als trekker van de actie, maar haken wel aan in dit proces.

Stimuleren klimaatadaptieve natuur We stimuleren de aanleg van klimaatadaptieve natuur en het behoud van de klimaatbestendige (natte) natuur. De gemeente IJsselstein werkt samen met de provincie Utrecht en Staatsbosbeheer om de noordwesthoek van IJsselstein, het Hollandsche IJsselgebied genaamd, opnieuw te inrichten. Ongeveer 56 ha is nu landbouwgrond en wordt opnieuw ingericht. Ongeveer 40 ha hiervan wordt ingericht als bos met open stroken afgewisseld met natuurvriendelijke oevers. In het recreatiegebied komen daarnaast allerlei mogelijkheden om te wandelen, te fietsen en nog niet definitief vastgestelde activiteiten zoals bijvoorbeeld een stadsboerderij, out- en indooractiviteiten, speelbos en/of visvijver. We zetten de fruit- en pluktuinen voor educatie en bewustwording Fruitbomen geven schaduw en verkoelen daarmee de openbare ruimte. Ook houden de bomen water vast in de bodem. Daarbij passen fruitbomen bij onze historie, trekken ze insecten aan en dragen ze bij aan de gezondheid en welzijn van de inwoners.

De locaties waar we de openbaar fruit en ander eetbaar groen blijven faciliteren zijn onder meer: • De ‘Kruidentuin’ aan de Walkade • Kruidentuin Maria van Eiteren • Wijktuin Achterveld • Proeftuin Poortdijk • Pluktuin Edelstenenwijk • Wijktuin Ewoud en Vlinderpad We werken hiervoor samen met onder meer de Stichting Eetbaar IJsselstein , Groenplatform IJsselstein en Klimaatneutraal IJsselstein. De betreffende tuinen worden ingezet bij educatie en bewustwording omtrent de klimaatthema’s. Uitvoeringsprogramma In paragraaf 5.1 zijn de bovenstaande maatregelen van dit speerpunt uitgewerkt in het uitvoeringsprogramma.

We stimuleren het vasthouden van water Zie hiervoor speerpunt 2: ‘De stad als spons’.

blad 45 van 99

datum 16 maart 2023 projectnummer 0478354.100 betreft Visie Klimaatadaptatie IJsselstein

5 Uitvoeringsprogramma, financiering en commitment Om in 2050 tot een klimaatbestendig IJsselstein te komen hebben we de klimaatvisie en speerpunten geconcretiseerd. De concrete acties en maatregelen hebben we opgenomen in het Uitvoeringsprogramma. Dit sluit aan op de 6-jarige cyclus van het DPRA. Het uitvoeringsprogramma maakt concreet wat we wanneer gaan doen en welke partijen betrokken zijn. Het programma is inclusief een indicatie van de benodigde budgetten en personele capaciteit van organisatie, geprogrammeerd voor de komende planperiode voor de periode 2023 tot en met 2028. Dit hoofdstuk gaat vervolgens in op de financiering van de ambities en hoe we hiervoor langdurige commitment willen organiseren.

5.2 Uitvoeringsprogramma In deze paragraaf geven wij een kort overzicht van onze voorgenomen activiteiten en maatregelen. De indeling in speerpunten uit hoofdstuk 4 is hierbij als kapstok gehanteerd. In het Excel-bestand is de volgende informatie opgenomen: Item

Indeling

Speerpunten

Volgens de indeling uit hoofdstuk 4. Sommige maatregelen dragen bij aan meerdere speerpunten, zoals bijvoorbeeld het herinrichten en vergroenen van de binnenstad. Hierin hebben wij één keuze gemaakt in de positionering in dit hoofdstuk.

Actie

Korte beschrijving activiteit, maatregel of actie. Dit kan een onderzoek of maatregel zijn, maar ook een activiteit als het borgen van de ontwaterings - en droogleggingseisen (i.s.m. HDSR).

Ambitieniveau

Aangegeven of de actie past bij een actieve, proactieve of vooruitstrevende aanpak, zoals toegelicht in §3.1.

blad 46 van 99

datum 16 maart 2023 projectnummer 0478354.100 betreft Visie Klimaatadaptatie IJsselstein

Thema

Bijdrage aan de aanpak van wateroverlast, hitte- of droogtestress

Uitgangspunten

• De trekker van de actie (gemeente, hoogheemraadschap, veiligheidsregio etc.); • Actief te betrekken partijen; • Verantwoordelijke team/afdeling binnen de gemeente. Belangrijk uitgangspunt is dat ingezet wordt op een integrale uitvoering, waarbij andere beleidsvelden (o.a. water en riolering, RO en wonen, beleid en beheer, sociaal, gezondheid, duurzaamheid, natuur en groenbeheer) nadrukkelijk worden gekoppeld. • Benodigd budget vanuit de gemeente voor de planperiode 2023 t/m 2028 (exclusief kosten voor personele inzet vanuit de ambtelijke organisatie, exclusief btw) op basis van prijspeil 2023. • De ureninschatting van de personele inzet vanuit de gemeentelijke ambtelijke organisatie voor de planperiode 2023 t/m 2028. • Beknopte toelichting op het budget (cofinanciering, samenwerking).

Agenda

Programmering budgetten en ureninzet in jaarschijven t/m 2028

o

o

No regret, oftewel waar je zeker geen spijt van krijgt als je ze uitvoert. Denk hierbij aan meekoppelkansen bij projecten die op korte termijn op de planning staan. Ook laaghangend fruit dat kostenbesparend is of waarbij al snel effecten zichtbaar zijn vallen hieronder. Snel te verkrijgen subsidies. Zowel het rijk als provincie hebben subsidies beschikbaar. Het zou zonde zijn deze subsidies te missen en later zelf de kosten te moeten maken.

Minder urgent Minder urgente maatregelen worden wat later in de tijd uitgevoerd. Denk hierbij aan maatregelen die zich richten op: o Matige maatschappelijke impact in geval van extreme weersomstandigheden. o De uitvoering van convenanten of intentie- of samenwerkingsovereenkomsten. Deze zijn op dit moment immers nog niet bekend. o Projecten die nog niet op de planning staan. o Volledig worden uitgevoerd door anderen zoals bewoners en bedrijfsleven. Dit betreffen maatregelen waarbij de gemeente ‘slechts’ stimuleert, faciliteert of coördineert.

Op basis van dit programma nemen wij de acties op in de gemeentelijke jaarplannen. In het volgende hoofdstuk gaan wij in op de financiering van het Uitvoeringsprogramma. Prioritering Wij streven naar een klimaatbestendig en waterrobuust IJsselstein in 2050. We kunnen en hoeven niet alles tegelijkertijd en volledig in de komende planperiode uit te voeren. Daarom hebben we keuzes gemaakt over de volgorde waarin maatregelen worden uitgevoerd. De uitgangspunten achter de bepaling van deze volgorde komen voort uit risicodialogen en gesprekken binnen de gemeente. Urgent Urgente maatregelen krijgen voorrang. Urgente maatregelen zijn gericht op: o Hoge maatschappelijke impact in geval van extreme weersomstandigheden. Denk hierbij aan maatregelen voor vitale en kwetsbare functies en mensen.