17. Vitens - Agenda en vergaderstukken Aandeelhoudersvergadering vrijdag 22 april 2022

Vroegsignalering van betaalachterstanden Sinds 2016 sluiten we actief convenanten met gemeenten rondom vroegsignalering. Vroegsignalering houdt in dat, wanneer we zien dat een klant een betaalachterstand heeft, we dit direct met een gemeente delen. Komt van meerdere partijen een bericht, bijvoorbeeld ook van de woningbouwcorporatie en ziektekostenverzekeraar, dan weet de gemeente dat er wat aan de hand is. De gemeente zoekt dan contact met de klant. Het idee hierachter is dat hoe eerder je mensen helpt, hoe minder groot de financiële problemen worden. Op 1 januari 2021 is een wijziging van de Wet gemeentelijke schuldhulpverlening ingegaan. Hierdoor hebben wij veel extra convenanten gesloten met gemeenten. Inmiddels hebben wij momenteel met 101 gemeenten een convenant, een verdubbeling ten opzichte van vorig jaar. Met twaalf gemeenten heeft Vitens nog geen convenant. In 2022 zal Vitens contact zoeken met deze gemeenten om ook in deze gemeenten de samenwerking op vroegsignalering vorm te geven. Een ander gevolg van de wetswijziging is dat gemeenten nu op basis van een signaal van één schuldeiser al contact kunnen opnemen met de betreffende inwoner. Voorheen waren er meerdere signalen van verschillende schuldeisers nodig. Door deze wijziging worden mensen, ook klanten van Vitens, eerder geholpen.

Vitens voelt de sociaal-maatschappelijke verplichting om water ook voor kwetsbare klanten betaalbaar en beschikbaar te houden. Door een toename van contactmomenten met de klant en coulante betalingsmogelijkheden, doen we er alles aan om te zorgen dat we zo min mogelijk hoeven af te sluiten. Beter begrijpelijke brieven, de inzet van verschillende kanalen en het fysieke bezoek dragen hieraan daadwerkelijk bij. Vanaf 2015 hebben we ieder jaar een daling in het aantal afsluitingen kunnen realiseren: van 1.615 afsluitingen in 2015, naar geen afsluitingen in 2021. Al moet daarbij opgemerkt worden dat we vanaf de start van de coronacrisis bewust gekozen hebben om klanten niet af te sluiten. Hiermee blijft drinkwater voor alle klanten beschikbaar. De verwachting is dat we in 2022 dit proces weer gaan starten om te zorgen dat de openstaande schulden uiteindelijk wel geïnd kunnen worden.

Aantal afsluitingen (niet-gerechtelijke)

Aantal afsluitingen 2.000

1.500

1.000

500

0 2015

2016

2017

2018

2019

Aantal afsluitingen (niet-gerechtelijke)

24

| Hoe we waarde creëren

2020

2021

Waarde voor onze natuurlijke omgeving Doelen en resultaten - natuurlijke omgeving Kraanwater is een natuurproduct. Hoe schoner onze omgeving, hoe minder wij het water hoeven te zuiveren. Een schone omgeving zorgt voor schonere en meer beschikbare bronnen. De impact op onze omgeving neemt af wanneer wij minder water hoeven op te pompen. Daarom willen we water duurzaam winnen, met respect voor het watersysteem en in balans met de omgeving. Om onze klanten nu én later te voorzien van goed en genoeg drinkwater.

Stakeholders Vitens zet zich in om water duurzaam te winnen, met respect voor het watersysteem en in balans met de omgeving van onze klanten, (lokale) overheden, de agrarische sector en andere belanghebbenden in ruimtelijke ordening en de maatschappij.

Bijdrage aan SDG’s

Impact In onze strategie 'Elke Druppel Duurzaam in 2030' staat een positieve impact op mens en natuur centraal. In 2021 zijn we gestart met het meten van onze impact met een aantal indicatoren. Voor onze natuurlijke omgeving zijn we gestart met klimaatverandering, zowel de bijdrage als de beperking hiervan. Vitens heeft op nog veel meer manieren effect op onze natuurlijke omgeving. Het doel is deze steeds verder inzichtelijker te maken. Een overzicht van de effecten waar we naartoe werken is opgenomen in de sectie ‘verantwoording impactmeten’. Hier staan de criteria en ook de methodiek achter de impactberekening beschreven.

26

| Hoe we waarde creëren

* Omdat Vitens ook emissies van scope 2 en 3 compenseert is onze positieve impact op het klimaat groter dan de negatieve impact. Toch kiezen we er voorlopig voor om de positieve impact maximaal gelijk te stellen aan de negatieve impact. Dat doen we omdat impact meten binnen Vitens volop in ontwikkeling is en de gerapporteerde impacts nog niet een compleet beeld geven van alle positieve en negatieve impact die Vitens op het klimaat heeft.

Onze scope 1- en 2-emissies zijn te herleiden tot onze activiteiten en ons energiegebruik. In onderstaande tabel worden onze emissies per scope gespecificeerd. Onze scope 3-emissies zijn indirecter. Dit zijn de emissies die uitgestoten worden in de rest van de drinkwaterketen. Die kunnen wij niet één-op-één reduceren, maar daar hebben wij wél een verantwoordelijkheid in. Zonder onze ketenpartners kunnen wij namelijk ook niet werken. Daarom worden ketenemissies in een impactmeting verdeeld over ketenpartners. Vitens krijgt een groot deel toegewezen van de emissies waar het veel invloed in heeft en een kleiner deel van de emissies die buiten ons om gebeuren. Wij kiezen ervoor de emissies (scope 2 en 3) te compenseren die zijn toegewezen aan andere ketenpartners. Dit past binnen onze visie op een positieve impact op mens en natuur, maar daarmee zijn we nog niet klaar. We willen onze negatieve impact zo ver mogelijk reduceren en alleen datgene compenseren dat overblijft, zowel in onze eigen operaties als met onze ketenpartners.

Hoe we waarde creëren |

27

CO2 Bruto Emissies volgens de Praktijkcode Code Drinkwater (PDC-11)* Emissiebron

2020

2021

delta

CO2 uitstoot als resultaat van waterwinning

9

9

CH4 uitstoot als resultaat van waterwinning

23

21

Gasverbruik gebouwen

1

1

Noodaggregaten

1

1

Lease- en dienstauto's

3

3

Methaan gasmotor (die gebruikt methaan dat los komt door het waterwinnen)

2

3

Totaal scope 1

39

38

Electriciteitsverbruik

94

92

Totaal Scope 2

94

92

Dienst vliegreizen**

0

0

Woon-/werkverkeer**

0

0

Chemicaliën

17

15

Transport derden

2

1

Inkoop drinkwater

1

1

Totaal Scope 3

20

18

-14%

Totaal emissies (bruto)

153

148

-4%

(in kiloton CO2-equivalenten)

Scope 1

-3%

Scope 2

-2%

Scope 3

* De cijfers geven de bruto CO2 emissies weer in kiloton CO2 equivalent(en). CO2 compensatie is hier niet in meegenomen. ** Uitstoot komt afgerond in kiloton equivalent uit op nihil.

Materiële thema’s • Bescherming grondwaterbronnen • Grondwater en klimaatadaptatie

28

| Hoe we waarde creëren

Bescherming grondwaterbronnen Doelen en resultaten

Het beschermen van onze grondwaterbronnen is een belangrijke strategische pijler voor Vitens. Grondwater is immers onze primaire grondstof. We willen hier dus zo veel mogelijk controle over hebben. Het beschermen van grondwaterbronnen is tegelijkertijd complex. Grondwater stroomt diep in de grond van ver weg over honderden jaren langzaam onze drinkwaterbronnen in. Bovengronds vinden er tegelijkertijd allerlei activiteiten, zoals wonen, landbouw en industrie plaats die de kwaliteit van het grondwater beïnvloeden. Op deze activiteiten heeft Vitens weinig controle: het gaat immers over gronden waarover Vitens geen zeggenschap heeft. Daarom zetten wij in op initiatieven waarin wij samenwerken met onze stakeholders en partners in ons distributiegebied. Daarnaast is het van belang om de invloed van verontreiniging inzichtelijk en met meetbare indicatoren over het voetlicht te brengen. Op basis van dat inzicht kan tijdig tot gerichte actie worden besloten. Daarnaast zijn wij beter in staat om vanuit samenwerking de grondwaterbronnen beter te beschermen en verontreiniging terug te dringen.

Verontreinigingsindex Vorig jaar heeft Vitens een nieuwe kritieke prestatie-indicator (KPI) ontwikkeld waarmee we scherper sturen op kwaliteit van de bronnen: de verontreinigingsindex. Deze KPI geeft een indicatie van de mate van verontreiniging van een waterbron door het verschil aan te geven tussen de huidige situatie en de streefwaarden. Hoe hoger de index, hoe hoger de verontreiniging. De index laat zien hoeveel van welke stoffen in het gewonnen water voorkomen. Hierbij zijn de stoffen in vier groepen verdeeld: 1. Macroparameters (nitraat, sulfaat, hardheid); 2. Bestrijdingsmiddelen; 3. Geneesmiddelen; en 4. Industriële stoffen

Voor elke stof wordt bepaald of de gemeten waarde voldoet aan de streefwaarde voor de korte (2030) en lange (2050) termijn. Per winlocatie tellen we alle overschrijdingen op. Zo berekenen we twee verontreinigingsindices: een voor het meten van de korte termijnambitie (VI-KT) en een voor de lange termijn (VI-LT).

Hoe we waarde creëren |

29

Verontreinigingen in grondwater worden door Vitens uit het water gezuiverd. Water uit de kraan is dus altijd veilig om te drinken, maar Vitens wil de waterbronnen zo schoon mogelijk houden. Wat er niet in komt, hoeft er ook niet uitgehaald te worden. Zuiveren van water is kostbaar en kost veel energie. Daarom gebruiken we de verontreinigingsindex om te praten met onze stakeholders en andere belanghebbenden (waterschappen, landbouw, natuur) over het schoon maken en houden van waterbronnen. Ook zetten wij de verontreinigingsindex in als basis voor bestuurlijke afspraken met overheden over grondwaterbescherming, via onder meer beleid, vergunningen en uitvoeringsprogramma's. Resultaat Verontreinigingsindex korte en lange termijn

Vorig jaar gebruikten we de Verontreinigingsindex voor het eerst. Het resultaat van 2020 is in dit jaarverslag herzien, omdat bij controles medio 2021 bleek dat sommige stoffen dubbel werden geteld in de berekening. Daarnaast bleek, na verslaggeving, dat vals-positieve laboratoriumdata was gecorrigeerd. Daardoor kwam de verontreinigingsindex te hoog uit. Na herberekening werd de VI-KT daardoor 78 in plaats van 81 en de VI-LT werd 377 in plaats van 405. Doel voor dit jaar was geen stijging van de verontreinigingsgraad, het liefst een daling. Dit is niet gelukt, want de VI-KT kwam in 2021 uit op 90 (+15 procent) en de VI-LT op 407 (+8 procent). Dit betekent dat de verontreinigingsgraad is toegenomen, omdat implementatie van maatregelen tijd kost en ook de effecten in het grondwater langzaam doorwerken, is een daling van de index als gevolg van beleidsmaatregelen ook pas op lange termijn te verwachten.

Aandachtspunten en ontwikkelingen Wij hebben het afgelopen jaar onze Verontreinigingsindex toegelicht in overleggen met onze stakeholders, met name provincies. Ook hebben we een vergelijking gemaakt van prioriteiten in de provinciale Uitvoeringsprogramma’s en prioriteiten volgend uit de Verontreinigingsindex. Één van de conclusies is dat in Uitvoeringsprogramma’s voldoende aandacht is voor algemene maatregelen (ruimtelijk beleid, vergunningverlening en handhaving), maar dat er onvoldoende aandacht is voor bepaalde stoffen, bestrijdingsmiddelen, PFAS en complexvormers. De ontwikkelingen rond BO Nitraat (bestuursovereenkomst Aanvullende aanpak nitraatuitspoeling uit agrarische bedrijfsvoering in specifieke grondwaterbeschermingsgebieden) lopen over het geheel genomen, wat Vitens betreft, te traag. Vele betrokken boeren die aan BO Nitraat uitvoering geven, maar de urgentie wordt nog onvoldoende gevoeld. Vitens zou meer snelheid willen maken met haar partners in het watersysteem en in de regio's. Samenwerkingen, zoals Boeren voor Drinkwater in Overijssel, Grondig Boeren met Water in Drenthe en Waterwijs Boeren in Gelderland zouden meer ruimte moeten krijgen om meer vanuit regionale samenwerking op te pakken.

30

| Hoe we waarde creëren

Herkomst stoffen beter in beeld Onze ambitie is om de herkomst van stoffen in onbewerkt opgepompt water beter in beeld te krijgen. De uitrol van early warning-systemen in intrekgebieden moet ons meer inzicht geven in de oorsprong van verontreinigingen. Ook gaan we gerichter onderzoek doen naar gebruik en verspreiding van stofgroepen waarvan de herkomst nu nog onduidelijk is.

Aanpak verontreinigingen Wij constateren dat de aanpak van verontreiniging van onze drinkwaterbronnen vraagt om een langdurige inzet waarbij niet direct resultaat meetbaar is, omdat de maatregelen niet direct invloed hebben op een direct waarneembare afname van de verontreiniging. Wij zetten ons op verschillende manieren in om de verontreiniging in onze bronnen te verlagen. Zo stimuleren wij onder andere efficiënter gebruik van mineralen in de landbouw. Dit moet zorgen voor minder emissies naar grond- en oppervlaktewater, waardoor de hoeveelheid nitraat, sulfaat en de hardheid van ruwwater afnemen. Ook brengen we de aanwezigheid van herbiciden onder de aandacht bij overheden en gebruikers en stimuleren we chemievrije maisteelt. Als het gaat om industriële stoffen gaan we meer focus leggen op sanering van bodemverontreinigingen en ook doen we gerichter onderzoek naar herkomst van stoffen als PFAS en ftalaten. Ftalaten worden gebruikt in onder meer kinderspeelgoed, zoals krijt of opblaasbaar speelgoed. Met waterschappen en omgevingsdiensten voeren we gesprekken over scherpere monitoring, vergunningverlening en handhaving. Met de OpenBodemIndex (OBI) zet Vitens zich samen met andere partners in om verontreiniging van de grondwaterbronnen omlaag te brengen. De OBI is een gezamenlijk initiatief van Rabobank, a.s.r.

en Vitens en is gericht op een onafhankelijke webbased meetmethode welke gebruikmaakt van alle beschikbare bodem- en gewasdata. Het geeft inzicht in het management van duurzaam bodembeheer door agrariërs. De gedachte achter de OBI is dat het een stimulans is in het terugdringen van het gebruik van bestrijdingsmiddelen en kunstmest. Op de lange termijn heeft de OBI ook een positief effect op de kwaliteit van het grondwater en de verontreinigingsindex. In 2021 is de Stichting OBI opgericht om de OBI-web tool beschikbaar te stellen. Inmiddels zijn 200 agrariërs actief met de methodiek.

Waterschaarste en klimaatadaptatie Doelen en resultaten

Hoe we waarde creëren |

31

Als drinkwaterbedrijf hebben we de taak om te zorgen voor voldoende wincapaciteit in ons distributiegebied. In 2021 is nog duidelijker geworden dat de benodigde wincapaciteit ernstig onder druk staat op de lange, maar juist ook op de korte termijn. Hierdoor is het voor Vitens niet meer mogelijk om goed voorbereid te zijn op de toenemende drinkwatervraag door droge -en warme zomerperioden en de groeiende woningaantallen. Ook kunnen wij niet meer voldoen aan de toenemende economische groei en de vraag naar drinkwater van bedrijven in ons distributiegebied. In de provincie Overijssel is de situatie in 2021 het meest urgent, maar ook in andere delen van ons gebied is de toenemende vraag naar drinkwater in relatie tot onze vergunningscapaciteit een grote uitdaging. Eind 2021 hebben wij in een brandbrief aan de provincie Overijssel de urgentie van dit vraagstuk over het voetlicht gebracht en gevraagd om oplossingen vanuit de wettelijke provinciale zorgplicht. In samenwerking met de Vewin werken wij aan landelijke beïnvloeding op dit thema en brengen we via de media dit thema bij het publiek onder de aandacht. Voor de lange termijn willen wij samen met de provincie en andere partners de meest duurzame oplossingen (in winning, transport en gebruik) verder onderzoeken, uitwerken en implementeren.

Vitens staat daarbij open voor alle vormen van waterwinning en investeert in nieuwe duurzame concepten zoals Panorama Waterland. Hierbij willen wij samen met andere gebruikers anders omgaan met het watersysteem. Het optimaliseren en verduurzamen van onze eigen infrastructuur is ook van belang. Om het waterverbruik naar beneden te brengen, vraagt Vitens aandacht voor waterbesparing bij zowel haar particuliere klanten als zakelijke klanten en werken wij aan pilots op het gebied van watervriendelijk bouwen. Vitens wil graag aan de slag met de langetermijnoplossingen in samenwerking met alle partners. Daarnaast zijn oplossingen nodig op de korte termijn om de leveringszekerheid voor de komende jaren veilig te stellen. Vitens ziet dat door de verschillende belangen de rol van de provincie als winvergunningverlener, in deze opgave complex, is. Tegelijkertijd moeten wij constateren dat het tempo van vergunningverlening te laag ligt om te kunnen inspelen op het oplopende tekort aan reserves. De benodigde maatregelen moeten dan ook zeer snel tot stand komen. Wij denken hierbij, bijvoorbeeld aan het bij besluitvorming door het bevoegd gezag voorrang geven aan het drinkwaterbelang boven andere belangen, versnelde (vergunning)procedures à la Crisis- en Herstelwet en pragmatische omgang met bestaande winvergunningen.

Om beter inzicht te krijgen in onze reserves en deze te rapporteren, werken we met twee KPI’s: ‘Operationeel Verschil’ en ‘Totale Reserve’. We hebben ons voorzieningsgebied opgedeeld in tien clusters (deelgebieden); per cluster sturen en rapporteren we op deze KPI’s. In onze projectenplanning werken we ernaartoe om in 2028 in alle clusters te voldoen aan deze KPI’s.

Operationeel verschil Het operationeel verschil is het verschil op jaarbasis tussen de noodzakelijke totale productiebehoefte en de beschikbare zuiveringscapaciteit. In 2021 waren twee clusters met een positief operationeel verschil. Dit betekent dat er slechts twee clusters zijn met voldoende operationele reserve om te kunnen inspelen op onverwachte veranderingen in de watervraag. Bij een negatief operationeel verschil is het nog steeds mogelijk om voldoende drinkwater te leveren in de acht clusters met een negatief operationeel verschil. Wij hanteren als standaard een operationele reservecapaciteit van 10 procent (sectorbreed beleid) om onverwachte vraagstijging op te vangen. Voor de drinkwaterlevering in de acht clusters met een negatief operationeel verschil voldoen wij aan de watervraag. Vitens is dan wel genoodzaakt gebruik te maken van de 10 procent reservecapaciteit.

32

| Hoe we waarde creëren

Om in de andere acht clusters ook tot een positief operationeel verschil te komen, zijn projecten gepland om de productiecapaciteit in de clusters te verhogen. In 2021 is er in totaal 3,5 miljoen m3 productiecapaciteit bijgekomen. Daarmee is het gestelde doel van 5,3 miljoen m3 productiecapaciteit niet gehaald. Een belangrijke reden hiervoor is dat de doorlooptijd van enkele projecten langer is dan verwacht door een vertraging in vergunningstrajecten of bezwaren vanuit de omgeving. Dit is zorgelijk aangezien een positief operationeel verschil noodzakelijk is voor de betrouwbaarheid van de directe drinkwatervraag van klanten in ons distributiegebied.

Totale Reserve De totale reserve is het verschil tussen de maximale productiecapaciteit en de productiebehoefte. In 2021 waren twee clusters die voldeden aan ‘totale reserve op orde’. De totale reserve bestaat uit operationele reservecapaciteit (productie) van 10 procent met daar bovenop nog eens 10 procent strategische reservecapaciteit (vergunningen). Dit is ook sectorbreed beleid. De 10 procent extra vergunningscapaciteit is de ruimte die nodig is om de operationele reserve binnen vijf jaar te kunnen aanvullen. In 2021 kwam in totaal 3 miljoen m3 vergunningscapaciteit bij. Hiermee is het gestelde doel van 8,7 miljoen m3 per jaar niet gehaald. Dit is te weinig en verhoogt de opgave voor de komende jaren om extra vergunningscapaciteit te verkrijgen. Met name door de stijgende vraag naar drinkwater is de urgentie, om aan de KPI’s ‘Operationeel Verschil’ en ‘Totale Reserve’ te voldoen, buitengewoon hoog . Vitens zoekt in het kader van de nieuwe strategie 'Elke druppel duurzaam' naar de meest duurzame winopties. Dit betekent dat enkele winningen vanwege hun effecten op de omgeving in de toekomst vervangen worden. Om onze ambitie waar te maken, is het daarom des te belangrijker om samen met stakeholders in de regio tot duurzame alternatieven te komen. Daarom werken wij met stakeholders aan een uitgebalanceerde strategie voor zowel de korte als lange termijn.

Energie en klimaat Doelen en resultaten

* Het resultaat 2020 is verlaagd van 154 kiloton naar 153 kiloton. Voor het bepalen van de CO2 uitstoot over 2021 hebben we de berekening van de methaanuitstoot bij Spannenburg verbeterd: aannames zijn vervangen door meetgegevens. Hierbij bleek de uitstoot in 2020 licht overschat.

Vitens zet zich in voor een zo duurzaam mogelijke bedrijfsvoering. Hiermee willen we bijdragen aan de doelen die zijn gesteld in het landelijke Klimaatakkoord om de opwarming van de aarde tegen te gaan.

Hoe we waarde creëren |

33

Verlagen CO2-voetafdruk Met onze activiteiten hebben we een CO2-voetafdruk. Bij drinkwaterproductie ontstaat vooral CO2-uitstoot door energieverbruik, ontgassing van het ruwwater en chemicaliënverbruik. Vitens wil haar bijdrage aan klimaatverandering verkleinen. Daarom zetten we steeds meer in op het verminderen van energieverbruik, het opwekken van hernieuwbare energie (voor eigen gebruik) en het afvangen van het methaan dat bij ons productieproces vrijkomt. Door dit methaan in te zetten als energie voor onze bedrijfsvoering reduceren we de uitstoot van broeikasgas verder. In 2021 hebben we 148 kton CO2-bruto-equivalenten uitgestoten. Dat is een 4 procent daling ten opzichte van vorig jaar, die vrijwel geheel toe te schrijven is aan de afname van de hoeveelheid geleverd water. Het grootste deel van onze uitstoot in 2021, 62 procent, valt onder ‘Energieverbruik via energieleveranciers’. 22 procent van de uitstoot was afkomstig van directe emissies uit grondwater (methaan en CO2) en 11 procent van verbruik van chemicaliën voor waterzuivering. De herkomst van de overige 5 procent van de uitstoot is een bonte verzameling, variërend van mobiliteit tot aangekocht ruwwater. De gehele uitstoot van ons elektriciteitsverbruik hebben we vergroend via Garanties van Oorsprong. Onze overige uitstoot hebben we gecompenseerd middels Varified Emission Reduction-certificaten (VER’s).

Verduurzaming eigen energieverbruik In 2021 hebben we 171 gigawattuur energie verbruikt. Het overgrote deel daarvan is ingezet voor het oppompen van grondwater en de zuivering en distributie van het drinkwater. Op de locaties waar we energie verbruiken, willen we de komende jaren zelf meer energie opwekken. Dat doen we hoofdzakelijk met methaanverbranding en gedeeltelijk met zonnepanelen. In 2021 hebben we 5,4 gigawattuur energie duurzaam opgewekt (het doel was 7,1 gigawattuur). Daarmee hebben we deze KPI dus, net als in 2020, niet gehaald. Belangrijkste oorzaak hiervoor was het achterblijven van plaatsing van zonnepanelen door capaciteitsgebrek, bouwkundige problemen en een vol netwerk.

CO2-beprijzing In 2021 zijn we gestart met het meenemen van een CO2-prijs in financiële afwegingen. Om klimaatimpact een plek te geven in businesscases hebben we een prijs gekoppeld aan CO2-uitstoot: € 100 per ton CO2, in lijn met het advies van de werkgroep CO2-beprijzing van Blauwe Netten. Met deze CO2-beprijzing rekenen wij de klimaat-impact van investeringen mee. Voor impactmeting wordt een andere CO2-prijs gebruikt. Deze prijs representeert de maatschappelijke kosten van een ton CO2. Meer toelichting is terug te vinden in de sectie ‘verantwoording impactmeten’.

Duurzaam mobiliteits- en thuiswerkbeleid Vitens heeft in 2021 een duurzaam mobiliteits- en thuiswerkbeleid ingevoerd waarbij we inzetten op een duurzame invulling van de mobiliteitsbehoefte van de Vitens-medewerkers. We gaan uit van het belonen van de duurzame vormen van vervoer, werken thuis als dit kan en hebben wij ongeveer 40% van de fossiel aangedreven auto`s in ons wagenpark vervangen door een elektrische variant. In 2021 is er een visie op het hybride werken opgesteld die zich richt op het post-coronatijdperk. Bij Vitens kenmerkt het hybride werken zich door een duurzame combinatie van thuiswerken, (samen)werken en ontmoeten op een Vitens kantoorlocatie. Wij ondersteunen medewerkers door het thuiswerkbeleid, dat bestaat uit een regeling met een thuiswerkvergoeding en een budget om een passende thuiswerkplek in te richten. In de kantoren zijn de vergaderfaciliteiten aangepast waardoor er meer mogelijkheden zijn voor het samenwerken op afstand en het digitaal ontmoeten. Medewerkers hoeven dan minder vervoerskilometers af te leggen.

34

| Hoe we waarde creëren

Waarde voor onze medewerkers Doelen en resultaten - medewerkers Binnen Vitens werken 1.527 mensen iedere dag aan de missie ‘elke druppel duurzaam in 2030’. Op locatie, maar afgelopen jaar ook veel vanuit huis. Betrokken en gedreven collega’s, die hun werk met veel passie doen. Zij maken Vitens sterk en zijn het hart van de organisatie.

Stakeholders Een innovatieve, maatschappelijk betrokken werkgever, waar je gezond en veilig kunt werken, met werk waar je energie van krijgt, trots op bent en wat je als zinvol ervaart: dit alles is belangrijk voor het welbevinden van onze 1.527 medewerkers.

Impact In onze strategie 'Elke Druppel Duurzaam in 2030' staat een positieve impact op mens en natuur centraal. In 2021 zijn we gestart met het meten van onze impact met een aantal indicatoren. Voor medewerkers kijken we hiervoor naar welzijn door het hebben van werk en werkgerelateerde uitval en ongevallen, maar Vitens heeft op meer manieren effecten op haar medewerkers. Het doel is deze steeds verder inzichtelijk te maken. Een overzicht van de effecten waar we naartoe werken is opgenomen in de sectie ‘verantwoording impactmeten’. Hier staan de criteria en ook de methodiek achter de impactberekening beschreven.

36

| Hoe we waarde creëren

Voor medewerkers streven we naar positieve impact op mens door welzijn van het hebben van werk. De waarde van betekenisvol werk is namelijk meer dan het salaris dat wordt uitbetaald. Het hebben van een baan waarin je op je plek zit vergroot je gevoel van eigenwaarde, autonomie, sociale relaties en sociale status. Uit wetenschappelijk onderzoek en ons werknemerstevredenheidsonderzoek, blijkt het welzijn hieruit aanzienlijk te zijn. Hier zien we ook dat het hebben van werk een nog grotere waarde heeft voor werknemers met een afstand tot de arbeidsmarkt; dat geldt bijvoorbeeld voor onze collega’s van Vitens Inclusief. Een ander belangrijk thema voor werknemers is veiligheid en gezondheid. Hoewel we hard werken aan het reduceren van deze impact, is er nog steeds sprake van werkgerelateerde uitval en ongevallen, welke leiden tot een negatieve impact op werknemers. Denk hier aan de (blijvende) schade die een medewerker ondervindt naar aanleiding van een burn-out, maar ook ongevallen, zoals het knellen of stoten bij het uitvoeren van onderhoud voor het werk.

Materiëel thema Met betrekking tot waarde voor onze medewerkers hebben we, samen met onze stakeholders, voor 2021 een nieuw focusthema vastgesteld, een zogeheten materieel thema. Voor dit thema hebben we een doel (KPI) vastgesteld. Het gaat om: • Betrokken medewerkers

De betrokkenheid van onze medewerkers Doel en resultaat

Een dikke voldoende Betrokkenheid is al jaren heel belangrijk voor onze organisatie. Want: betrokken medewerkers zijn meer verbonden, creatiever en productiever. Daarnaast vinden we het fijn dat medewerkers met plezier hun werk kunnen doen. Ondanks dat wij in 2021 ook volgens de coronamaatregelen hebben moeten werken, vinden wij het waardevol dat de betrokkenheid en het werkplezier ruim voldoende zijn. De KPI voor dit thema is betrokkenheid. In 2020 was deze 7,6 en in 2021 scoorde Vitens op de pulsemeting een 7,7. We zijn blij met deze dikke voldoende, maar werken natuurlijk het hele jaar door om dit cijfer hoger te maken. Dat doen we door het werkgeluk en welbevinden van onze medewerkers centraal te stellen.

Veilig werken Veilig werken staat nog altijd bovenaan onze prioriteitenlijst. Binnen Vitens is veel aandacht voor een veilige werkomgeving voor onze medewerkers, in termen van fysieke veiligheid, arbo en milieu, maar ook een sociaal veilig werkklimaat. Daarnaast beveiligen we Vitens tegen dreigingen van buitenaf.

Hoe we waarde creëren |

37

Door de blijvende aandacht voor veiligheid merken we dat er steeds vaker melding wordt gemaakt van onveilige situaties. Een cultuur waarin het maken van melden om zo veilig mogelijk te werken zien wij als een positieve ontwikkeling. In 2021 zijn er, dankzij deze meldingen, gevaarlijke situaties veiliger gemaakt. Onze Lost Time Injury Frequency (LTIF) is gedaald, van 2,2 in 2020 naar 1,0 in 2021. Dat wil zeggen dat er per 1 miljoen gewerkte uren 1 ongeval met verzuim is ontstaan.

Lost Time Injury Frequency (LTIF) 5,0

aantal per mln. uren

4,0

3,0

2,0

1,0

0,0 2015

2016

2017

2018

2019

2020

2021

aantal per mln. uren

We zetten ons komend jaar in om dit cijfer verder omlaag te krijgen, onder andere door blijvend te werken aan onze veiligheidscultuur. Daarbij spelen de veiligheidsadviseurs uit het team Veiligheid & Gezondheid en ons management een belangrijke rol. Verder zijn al onze medewerkers verantwoordelijk voor veiligheid op de werkvloer.

Integer werken Naast fysieke veiligheid vinden we ook een sociaal veilig werkklimaat belangrijk. We besteden sinds een aantal jaren extra aandacht aan integriteit: we willen op een eerlijke en integere manier werken. Zo is dit jaar, naast de Vitens Veilig Week, ook een week van de Integriteit georganiseerd. Medewerkers kregen iedere dag een dilemma of vraag in hun mailbox.

Recruitmentopgave Ook dit jaar was het door krapte op de arbeidsmarkt weer een uitdaging voor Vitens om openstaande vacatures in te vullen. Toch hebben we veel mensen weten te bereiken en zijn er meer dan 200 vacatures vervuld. Dat beschouwen wij als een prestatie van formaat. We staan voor een forse recruitmentopgave. Veel medewerkers gaan de komende jaren met pensioen, naar verwachting bijna 500 medewerkers tot 2030. Tegelijkertijd vragen de extra investeringen die Vitens moet doen – vanwege onder meer de toenemende watervraag, digitalisering, klimaatverandering en cybersecurity – om extra medewerkers. In 2019 is de afdeling recruitment opgezet. Afgelopen jaar hebben we dit weer verder geprofessionaliseerd. Bijvoorbeeld door te werken aan de kwaliteit van onze selectiegesprekken. Veel aandacht wordt geschonken aan goede onboarding. Zo is er altijd een fysiek welkom op kantoor, ook in coronatijd. Op dat moment krijgt de nieuwe medewerker een welkomstpakket en benodigde spullen. Tot slot heeft de website werkenbijvitens.nl afgelopen jaar een update gekregen.

38

| Hoe we waarde creëren

Duurzame inzetbaarheid Vitens zet zich in voor wendbare medewerkers, die plezier hebben in hun werk. In dit bijzondere jaar blijkt het fysieke en mentale welbevinden van onze medewerkers belangrijker dan ooit. Duurzame inzetbaarheid staat hierbij centraal. Het hybride werken (thuis en op kantoor) gaat onze organisatie gelukkig goed af.

Online programma’s en workshops Voor fysieke evenementen was dit jaar helaas weinig ruimte. In 2021 hebben wij op een veilige manier en rekening houdend met de toen geldende coronamaatregelen het Vitens Vestival kunnen organiseren. Vitens heeft daarnaast veel aandacht besteed om medewerkers online te begeleiden bij duurzame inzetbaarheid. Zo kregen ze binnen het programma ‘Zo werk ik’ via intranet tips over hybride werken. Ook was er een online workshop over de werk-privébalans. De online live-events zijn verder geprofessionaliseerd en zorgen ervoor dat medewerkers betrokken worden bij hun bijdrage aan de strategie. In de Week van de Werkstress konden medewerkers bijvoorbeeld deelnemen aan een online yogatraining. Tot slot hebben we nog het programma ‘Challenge jouw toekomst’ georganiseerd, waarbij collega’s het tegen elkaar op konden nemen door bijvoorbeeld cursussen te volgen of een extra wandeling te maken.

Ziekteverzuim Het ziekteverzuim is afgelopen jaar gestegen, van 4,0 procent in 2020 naar 4,2 procent in 2021. Daarmee halen we de KPI uit het jaarplan: gelijk aan of lager dan 4,75 procent. Mede doordat een grote groep medewerkers ouder is dan 50 jaar, was langdurig verzuim lange tijd een aandachtspunt. Leidinggevenden hebben daarom veel aandacht besteed aan duurzame inzetbaarheid en gezondheid en dit werpt nu zijn vruchten af. Vitens volgde in 2021 nauwgezet de effecten van werken onder het corona-regime op de psychologische en sociale werkbelasting.

Ziekteverzuim 6,0

%

5,0

4,0

3,0 2015

2016

2017

2018

2019

2020

2021

Ziekteverzuim

Persoonlijke ontwikkelplannen Wendbaarheid is een belangrijk thema. We moeten zorgen dat we mee kunnen bewegen met veranderingen. Onze strategische personeelsplanning voorziet daarin. Zowel medewerkers als leidinggevenden worden begeleid. Daarnaast profiteerden onze medewerkers in 2021 net als vorige jaren van persoonlijke ontwikkelplannen met ruime opleidingsmogelijkheden en een eigen employabilitybudget. Dat geeft mensen tegelijkertijd ook de verantwoordelijkheid voor hun eigen loopbaan en duurzame inzetbaarheid.

Hoe we waarde creëren |

39

De samenstelling van Vitens Vitens heeft 1.527 medewerkers in dienst, waarvan 1.525 medewerkers met een collectieve arbeidsovereenkomst (exclusief directie: 99,87 procent van het totaal). Al onze medewerkers werken in Nederland.

Samenstelling medewerkersbestand voltijdmedewerkers

deeltijdmedewerkers

medewerkers met een contract voor bepaalde tijd

0

200

400

2020

2020

Mannen

40

| Hoe we waarde creëren

600

800

1.000

1.200

2021

2021

Vrouwen

Mannen

Vrouwen

1.400

1.600

2020

voltijd

2021

deeltijd

voltijd

deeltijd

Opbouw leeftijd van medewerkers 2.000

1.500

1.000

500

0 15 - 25 jaar

25 - 35 jaar

35 - 45 jaar

45 - 55 jaar

Ouder dan 55 jaar

Totaal

Aantal medewerkers

2020

2021

Vitens Inclusief In onze inclusieve samenleving vinden we het belangrijk dat iedereen mee kan doen. Daarom kijken we naar de mogelijkheden om mensen die behoren tot de doelgroep 'afstand tot de arbeidsmarkt' bij Vitens werkervaring op te laten doen. Zo krijgen wij regelmatig hulp van bewoners van een zorgboerderij. Om deze samenwerking tot stand te brengen, werkt Vitens samen met een bemiddelingsbureau. Afgelopen jaar was dit onderdeel wel ingewikkeld tot stand te brengen. Deze doelgroep heeft vaak intensieve begeleiding nodig en dat was door corona moeilijk. Komend jaar gaan we verder met extra ambitieuze doelstellingen om met deze doelgroep samen te werken.

Hoe we waarde creëren |

41

Vitens Inclusief (medewerkers met afstand tot de arbeidsmarkt)

2020

2021

0

5

10

15

Doelstelling

42

| Hoe we waarde creëren

20

25

30

Aantal plaatsen Vitens Inclusief

35

40

45

Waarde voor onze aandeelhouders Doelen en resultaten - aandeelhouders Vitens heeft een unieke relatie met haar aandeelhouders: 92 gemeenten en 5 provincies. Deze hebben een financieel belang. De provincies verstrekken daarnaast ook onze waterwinvergunningen en gemeenten verstrekken omgevingsvergunningen voor bijvoorbeeld bouwactiviteiten van Vitens. Verder dragen gemeenten en provincies bij aan de gezondheid van hun burgers, waarin drinkwater een belangrijke plek heeft. Tenslotte zijn ze ook zelf klant van Vitens.

Stakeholders Een betrouwbare, betaalbare en financieel gezonde drinkwatervoorziening is van groot belang voor onze aandeelhouders en klanten.

Bijdrage aan SDG’s

Als het gaat om het creëren van waarde voor aandeelhouders, dragen we bij aan Sustainable Development Goal (SDG) 9: innovatie en duurzame infrastructuur.

Materiële thema’s Met betrekking tot waarde voor onze aandeelhouders hebben we, samen met onze stakeholders, voor 2021 een aantal focusthema’s vastgesteld, de zogeheten materiële thema’s. Voor deze thema’s hebben we doelen (KPI’s) vastgesteld. Het gaat om: • Financiële gezondheid; • Innovatie; en • Cybersecurity

Hoe we waarde creëren |

43

Financiële gezondheid Doel en resultaat

Solvabiliteit hoger, toch geen uitkering dividend De solvabiliteit per 31 december 2021 bedraagt 30,2 procent (2020: 29,4 procent). Op termijn streven wij naar een solvabiliteit van minimaal 35 procent. Het hoge investeringsniveau en de lage toegestane winst hebben impact op onze solvabiliteit en onze bankratio’s, waardoor de doelstelling van 35% op korte termijn buiten ons bereik zal zijn. Ons financieel beleid stelt dat bij een solvabiliteit lager dan 30 procent Vitens in beginsel geen dividend uitkeert. In lijn met de afspraken met aandeelhouders streven wij naar een perspectief op dividend, maar de huidige situatie laat dat nog steeds niet toe, vanwege de investeringsopgave. Ook niet nu het eigen vermogen dit jaar boven de kritische grens komt. De investeringsopgave moet op dit moment grotendeels worden gefinancierd met vreemd vermogen. Hierdoor staat de financiële gezondheid van Vitens de komende jaren onder druk. Om die reden voegen wij het behaalde resultaat toe aan het eigen vermogen.

Een stevige investeringsopgave We staan de komende jaren voor een stevige en groeiende investeringsopgave. Dat komt door groei van de watervraag, de impact van klimaatverandering, het toenemende belang van cyberveiligheid en de grote vervangingsopgave. De investeringen die we nu doen zijn in lijn met onze langetermijnvisie op de infrastructuur. De hoogte van de bruto investeringen lag in 2021 wel lager dan begroot (€207 miljoen). Dit kwam doordat we een aantal investeringen, zoals bovengrondse capaciteitsuitbreiding, niet konden uitvoeren. Voornaamste oorzaken hiervoor waren de krapte in de aannemerij, stikstofproblematiek en schaarste in grondstoffen .

Voortgang WACC-lobby Zoals aangegeven staat Vitens de komende jaren weer voor grote infrastructurele systeemaanpassingen. Bij de financierbaarheid daarvan wordt Vitens beperkt door het huidige systeem van winstregulering, de zogeheten weighted avarage cost of capital (WACC), oftewel het gewogen rendement op het vreemd en eigen vermogen. Vitens kan de benodigde investeringen op twee manieren financieren: met leningen of uit eigen vermogen. Te veel lenen brengt onze financiële gezondheid in gevaar. Tegelijkertijd zijn de mogelijkheden voor financiering van investeringen uit eigen vermogen beperkt. Dat komt door het huidige systeem van winstregulering.

44

| Hoe we waarde creëren

Verlaging WACC vormt risico voor financierbaarheid Een lage WACC vormt een risico voor de financierbaarheid van Vitens, juist in een situatie waarin grote en extra investeringen noodzakelijk zijn. De huidige WACC-systematiek voorziet niet in de financieringsruimte die nodig is om de uitdagingen het hoofd te bieden waarvoor we als sector staan, zoals het klimaat, onze vervangingsopgave en stijgend watergebruik. Om de financiële gezondheid van Vitens zo groot mogelijk te houden wordt het in 2021 behaalde resultaat in zijn geheel toegevoegd aan het eigen vermogen ten gunste van de benodigde investeringen.

Lobby voor een investeringsbestendige systematiek De afgelopen jaren hebben we samen met andere drinkwaterbedrijven en met hulp van onze aandeelhouders gelobbyd bij het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat (I en W) en de Tweede Kamer voor een betere invulling van de WACC. Vitens heeft samen met haar aandeelhouders, waaronder de provincies en de Vewin, in 2021 ingezet op een gezamenlijke lobby. Dit resulteerde erin dat de minister medio 2021 een WACC heeft vastgesteld van 2,95 procent voor de periode 2022 – 2024. Op korte termijn biedt de maatregel ruimte, maar voor de lange termijn is het percentrage niet voldoende. Met de bestaande systematiek voor het vaststellen van de WACC ontstaan na 2026 problemen met het financieren van ons investeringsprogramma. De lobby op dit onderwerp heeft de hoogste prioriteit, waarbij we samen met de provincies en gemeenten blijven optrekken. In de Tweede Kamer is brede steun om ervoor te zorgen dat drinkwaterbedrijven gesteld staan voor hun toekomstige investeringsopgave. Wij zetten onze lobby voor een aanpassing van de WACC dus onverminderd door.

Innovatie

Doel en resultaat

Zichtbare bijdrage aan de strategie Innovatie speelt een belangrijk rol bij het realiseren van onze strategie ‘Elke druppel duurzaam’. Innovatie staat voor een nieuwe manier van denken, samenwerking, wendbaarheid en verandering. Precies wat we nodig hebben om de huidige opgaven het hoofd te bieden en een toekomstbestendige drinkwatervoorziening te realiseren. In 2021 heeft innovatie weer een zichtbare bijdrage geleverd aan de strategie en ambitie van Vitens. Vitens houdt zich op verschillende plekken dagelijks bezig met innovatie. Wij werken met een Innovatie- en Onderzoeksagenda (I&O-agenda). De I&O-agenda richt zich op het oplossen van uitdagingen en implementaties in de organisatie die binnen vijf jaar bijdragen aan de strategie. Het doel is om jaarlijks drie ontwikkelingen te implementeren. Dit jaar realiseerden wij zes innovaties, waaronder een onderzoek naar waterverbruik in 2050 onder invloed van klimaatontwikkeling. Op het gebied van waterbesparing lanceerden wij een watervergelijkingstool. Met de online tool kunnen klanten hun waterverbruik vergelijken met mensen die in een vergelijkbare situatie zitten.

Hoe we waarde creëren |

45

Minder geslaagde innovaties Bij innoveren hoort soms ook falen. Niet elk project dat we in 2021 wilden realiseren of afronden slaagde dan ook. Zo lukte het om nog onbekende redenen niet om een glasvezeltechnologie in ons leidingstelsel te implementeren voor het beter opsporen van lekkages.

We blijven innoveren, maar met meer focus Onze ambitie om met Vitens te innoveren blijft de komende jaren groot. Een bredere kennisbasis, inzet van nieuwe (duurzame) technologie en het benutten van de mogelijkheden van data en digitalisering helpen Vitens naar de toekomst een meer servicegerichte en duurzamer dienstverlener te worden en onze strategie ‘Elke Druppel Duurzaam’ te realiseren. Voor diverse onderzoeken en innovaties werken we samen binnen de sector in het kader van het zogenoemde BTO (Samenwerking Bedrijfstakonderzoek voor waterbedrijven) en in de Blauwe Netten. De ‘Blauwe Netten’ is een samenwerkingsverband gericht op een duurzamere drinkwatersector.

Cybersecurity

Doelen en resultaten

* In 2021 heeft een inspectie door ILT plaatsgevonden waarbij de totale aanpak van de PA-norm is getoetst. In 2022 zal de PA-norm worden getoetst op werking, waardoor we in 2022 inzichtelijk kunnen maken in welke mate wordt voldaan aan de zorgverplichting (Wet beveiliging netwerk- en informatiesystemen).

Geen incidenten, geslaagd voor audit en voldaan aan beveiligingsnorm Als onderdeel van de vitale infrastructuur is het van groot belang dat we de drinkwatervoorziening beschermen tegen cybercriminelen en andere digitale dreigingen. Ook hebben wij aandacht voor de fysieke beveiliging van onze productielocaties. Een veilige drinkwaterinfrastructuur vraagt dan ook voortdurend om grondige maatregelen en ondanks alle inspanningen, blijft het risico hoog. Dit komt enerzijds door de verdergaande digitalisering. Hiermee groeit ons aanvalsoppervlakte en de impact van een cyberincident op onze activiteiten. Anderzijds stijgt het aantal cyberdreigingen van criminelen of staten. Het aantal en tempo waarmee ernstige kwetsbaarheden worden geconstateerd en door kwaadwillenden worden uitgebuit, neemt toe.

46

| Hoe we waarde creëren

Gelukkig hebben zich in 2021 geen prio1-incidenten als gevolg van een cyberaanval voorgedaan. Hiermee hebben we onze KPI op dit gebied behaald. De vorig jaar gehouden audit voor opzet en bestaan wees bovendien uit dat Vitens aan de landelijke norm voor procesautomatisering (PA-norm) voldoet. Een eerste formele inspectie op het aspect governance is uitgevoerd door de ILT, die een positieve beoordeling gaf. Dit betekent dat zowel de naleving van de vereisten uit de ministeriële regeling als het toezicht van het Vitens-bestuur op cybersecurity in orde zijn. Wat betreft onze fysieke locaties constateren we dat momenteel nog niet alle locatie voldoen aan het wenselijke beveiligingsniveau. We hebben hier de afgelopen jaren stappen in gezet en zullen dat blijven doen tot alles volledig op niveau is.

Maatregelen en oefeningen uitvallen ICT In 2021 hebben we naast beveiligingsmaatregelen ook maatregelen genomen die de impact van een eventuele aanval beperken. Denk aan back-upplannen die zorgen dat individuele productielocaties kunnen blijven draaien wanneer de ICT uitvalt. De jaarlijkse rode-knopoefening liet zien dat we ook zonder ICT in staat blijken drinkwater te produceren. Ook uit de landelijke ISIDOOR-oefening bleek dat we onze beveiliging goed hebben ingericht. Dit is een grootschalige cyberoefening, waarbij onder andere de Rijksoverheid oefent met organisaties in de vitale infrastructuur aan de hand van een crisisscenario.

Programma Fysieke Beveiliging Binnen het Programma Fysieke Beveiliging richten we ons op het verbeteren van de beveiliging van de bovengrondse locaties tegen alle reële dreigingen vanuit de buitenwereld en de interne organisatie. Het hoofddoel van het programma is de organisatie op het vereiste beveiligingsniveau brengen. Daarbij richten wij ons op het effectiever beveiligen van onze terreinen, gebouwen en installaties, beveiliging van onze medewerkers, slagvaardiger leren handelen bij onveilige situatie en incidenten. Ook werken wij aan de implementatie van een uniform beveiligingssysteem dat alle individuele beveiligingsmaatregelen integraal coördineert.

Meer aandacht cybersecurity binnen de organisatie De ISODOOR-oefening bracht ook veel nuttige inzichten waarmee we onze procedures verder kunnen aanscherpen. Daarnaast hebben we de oefening gebruikt om onze medewerkers individueel goed te trainen in hun eigen rol op het gebied van cyberbeveiliging. De komende jaren willen we dit security-denken verder verankeren binnen de organisatie. Hierbij speelt ook secure-by-design een belangrijke rol. Dit betekent dat we al bij het ontwerpen van nieuwe software moeten nadenken over een goede beveiliging ervan. Verder hebben we in 2021 een intern IT General Controls (ITGC) stelsel ingericht. Dankzij dit stelsel zijn we in staat om periodieke controles van onze beveiligingsmaatregelen zelfstandig uit te voeren, zonder externe auditeur. Hiermee krijgen we sneller zicht op onze prestaties en de verbeteringen die we op basis hiervan kunnen doorvoeren.

We blijven waakzaam en adaptief Ondanks alle positieve ontwikkelingen en prestaties moeten we waakzaam blijven voor toenemende dreigingen. Dat betekent dat we onze organisatie verder adaptief moeten inrichten. De vereisten voor de PA-norm zullen voor komend jaar weer verder worden aangescherpt. We staan in nauw contact met ons kennisnetwerk en deskundigen die ons op gevaren wijzen. Verder gaan we in 2022 de PA-norm toetsen op werking, waardoor we inzichtelijk kunnen maken in welke mate wordt voldaan aan de zorgverplichting (Wet beveiliging netwerk- en informatiesystemen).

Hoe we waarde creëren |

47

Borgen van onze continuïteit Continuïteit Kengetallen Netto resultaat De winst bedroeg over 2021 € 19,4 miljoen en is lager dan de winst over 2020 (€ 23,9 miljoen). In 2021 namen kosten voor personeel, inhuur en uitbesteed werk fors toe als gevolg van uitgebreide inzet op automatiseringsprojecten en verhoogde investeringsopgave.

Solvabiliteit De solvabiliteit is een belangrijke graadmeter voor de continuïteit van de organisatie. De solvabiliteit geeft op de balans de verhouding weer van het eigen vermogen ten opzichte van het totaal vermogen. Volgens de continuïteitsdoelstellingen in het financieel beleid streeft Vitens naar een solvabiliteit van minimaal 35 procent. In 2021 bedroeg onze solvabiliteit 30,2 procent (2020: 29,4 procent), waarmee we niet hebben voldaan aan de doelstelling. Het financieel beleid stelt dat bij een solvabiliteit lager dan 30 procent Vitens in beginsel geen dividend uitkeert. Hoewel de solvabiliteit van 2021 net hierboven ligt, maken de onzekerheid van de WACC en de enorme investeringsopgave waarvoor Vitens gesteld staat, het niet verantwoord om over 2021 dividend uit te keren.

Tarief Als drinkwaterbedrijf streven we naar een betaalbaar drinkwatertarief voor onze klanten. De prijs voor drinkwater is voor de klant (consument) in 2021 (€ 0,64 per m3 en € 42 vastrecht) licht gestegen ten opzichte van 2020 (€ 0,62 per m3 en € 42 vastrecht). Het tarief is gebaseerd op het vastrechttarief (tarief ongeacht verbruik) en het variabele tarief (tarief afhankelijk van gemiddeld gebruik huishouden).

Investeringen Vitens staat de komende jaren voor een enorme investeringsopgave. Klimaatverandering, groeiend watergebruik, vervangingsinvesteringen en thema’s als cybersecurity hebben hun impact op de infrastructuur. In 2021 hebben we voor in totaal circa € 180 miljoen bruto aan investeringen gerealiseerd. Dat bedrag ligt hoger dan vorig jaar en fors hoger dan de jaren ervoor (2020: € 163,6 miljoen, 2019: € 146,4 miljoen, 2018: € 129,5 miljoen euro, 2016 en 2017: circa € 100 miljoen). Onze investeringen zijn hoofdzakelijk gericht op leveringszekerheid, zodat we onze klanten nu en in de toekomst voldoende en schoon drinkwater kunnen leveren.

Investeringen De investeringen uit 2021 betroffen grotendeels investeringen voor uitbreiding en vervanging van onze infrastructuur. Zo hebben we vanwege een toenemende drinkwatervraag geïnvesteerd in capaciteitsuitbreiding van ons waterleidingnet. Ook hebben we leidingen vervangen en reconstructies van leidingen uitgevoerd en geïnvesteerd in veiligheid, cybersecurity en de SAP-transformatie. De maatregelen en beperkingen met betrekking tot COVID-19 hebben niet tot grote vertragingen in de voortgang van investeringsprojecten geleid.

48

| Borgen van onze continuïteit

Risicomanagement in het kort Topbedrijfsrisico’s onderdeel van strategie en planning-encontrolcyclus De strategie is vastgelegd in Vitens Strategie: 'Elke druppel duurzaam'. De topbedrijfsrisico’s maken integraal onderdeel uit van deze strategie. Met de in 2020 opgestelde nieuwe strategie zijn ook de topbedrijfsrisico’s geactualiseerd voor 2021. De wereld verandert en daarmee noodzaak om continu de risico's op actualiteit en impact te monitoren. We staan samen met andere belanghebbenden binnen het Nederlandse waterecosysteem de komende jaren voor grote uitdagingen. De urgentie is hoog om de veranderende omgeving te volgen, uitdagingen aan te gaan en te kunnen blijven voldoen aan onze wettelijke en maatschappelijke verplichtingen. Hierbij moeten we rekening houden met een organisatie die sterk genoeg blijft en voldoende wendbaar wordt om onze veranderende rol in te vullen. We moeten de samenwerking met partners in het waterecosysteem uitbreiden en versterken om het watersysteem te herzien en toekomstbestendig te maken.

Ontwikkeling topbedrijfsrisico’s in 2021 en relatie met onze materiële thema’s De risicomatrix 2021 geeft het geactualiseerde overzicht van de topbedrijfsrisico’s. De matrix geeft een inschatting van de kans dat een risico zich voordoet en de impact ervan op onze bedrijfsdoelstellingen en strategische agenda’s. Bij de inschatting van kans en impact is rekening gehouden met reeds getroffen maatregelen.

Borgen van onze continuïteit |

49

1. Maakbaarheid van de infrastructuur Omdat de vraag naar drinkwater sterker stijgt dan de afgelopen jaren en onze realisatiesnelheid onder druk staat, zijn we mogelijk niet in staat onze infrastructuur tijdig toekomstbestendig te maken met leveringsproblemen en vergunningsoverschrijding tot gevolg. 2. Cybersecurity Het cybersecurityrisico is niet meer weg te denken uit de bedrijfsvoering. Onze systemen en gegevens moeten goed beschermd zijn tegen invloeden van buitenaf en binnenuit. De afhankelijkheid van ICT en data wordt steeds groter en de bescherming hiervan wordt steeds belangrijker. Denk bijvoorbeeld aan onderdelen van Vitens die rechtstreeks de klant raken (productie en levering van water, klantenservice), maar ook de personeelsgegevens bij HR. Daarnaast is er ook aandacht voor fysieke beveiliging van onze productielocaties, terreinen en installaties. 3. Fraude Door de toegang tot geldstromen, contacten met partners, zoals aannemers en leveranciers, én onvoldoende integriteitsbewustzijn kunnen medewerkers in de verleiding komen te frauderen. Dit is een mogelijk risico voor de reputatie van Vitens als betrouwbare en integere organisatie. Daarnaast hecht Vitens er waarde aan een integere organisatie te zijn waarin transacties rechtmatig zijn. 4. Financierbaarheid Door WACC-regelgeving en de verhoging van het investeringsvolume staat de financierbaarheid onder druk.

Hierdoor ontstaat het risico dat Vitens onvoldoende in staat is haar strategische doelen te realiseren. 5. Drukte in de ondergrond Door de toename van andere functies in de ondergrond, kan het drinkwaterbelang onder druk komen te staan. Hierdoor kunnen we de kwaliteit en beschikbaarheid van de grondwaterbronnen onvoldoende borgen. 6. Adaptief vermogen Door de omvang en hoeveelheid aan veranderingen die op ons afkomen, kunnen we ons als organisatie mogelijk onvoldoende snel aanpassen, waardoor we niet voldoende in staat zijn onze strategische opgaven te realiseren.

50

| Borgen van onze continuïteit

7. Beschikbaarheid productiecapaciteit en bronnen Door ontoereikende (ruimtelijke ordening-) bescherming en verontreinigende stoffen kan de kwaliteit van onze bronnen achteruitgaan, waardoor extra zuiveringsinspanningen nodig zijn of een bron zelfs niet meer geschikt is als drinkwaterbron.

Toekomstige ontwikkeling Vitens voert een continue monitoring uit op de topbedrijfsrisico's. Op basis van de monitoring treffen wij beheersmaatregelen om de impact van de bedrijfsrisico's te mitigeren en de kans dat ze zich voordoen te verkleinen. Dit is onderdeel van de maatregelen om beter voorbereid te zijn wanneer een bedrijfsrisico zich voordoet. Naast het monitoren van de bedrijfsrisico's implementeren wij in 2022 integraal risicomanagement. Daardoor ontstaat er meer zicht en sturing op de tactische en operationele risico's.

Governance in het kort Governancecode Vitens vervult een maatschappelijke plicht. We vinden het daarom belangrijk om open te zijn over de manier waarop wij werken. Daarom volgen wij de Nederlandse Corporate Governance Code. Deze geeft richtlijnen over goed en verantwoord bestuur. Zie voor verdere toelichting de paragraaf Governance verderop in dit jaarverslag. Het dagelijks bestuur is in handen van de directie. Het toezicht op de directie en op de algemene gang van zaken ligt bij de Raad van Commissarissen. Deze kent twee commissies: de Auditcommissie en de Remuneratie- en Benoemingscommissie. Vitens is in handen van publieke aandeelhouders die een Commissie van Aandeelhouders heeft benoemd. Deze komt ten minste twee keer per jaar bijeen en heeft een adviesfunctie voor de Algemene Vergadering van Aandeelhouders, de directie en de Raad van Commissarissen. Het gaat hierbij om onderwerpen die los staan van de operatie, zoals benoeming en ontslag van bestuurders, het bezoldigingsbeleid van de directie en de Raad van Commissarissen en het tarief- en dividendbeleid.

Wet- en regelgeving Om te kunnen voldoen aan het wettelijke kader, heeft Vitens een compliance officer die zich bezighoudt met twee vragen: voldoet Vitens aan relevante wet- en regelgeving? En: hoe richten we onze organisatie zo in dat we aan die regelgeving blijven voldoen? De compliance officer is de schakel tussen organisatie, externe partijen, directie en de Raad van Commissarissen op het gebied van toepassen van wet- en regelgeving. Een wet die in het bijzonder relevant is voor Vitens is de Drinkwaterwet. De Inspectie voor Leefomgeving en Transport (ILT) controleert namens de minister van Infrastructuur en Waterstaat of wij ons daaraan houden. In lijn met de wettelijke verplichting vanuit het Drinkwaterbesluit is het kwaliteitsmanagementsysteem van Vitens gecertificeerd tegen NEN-EN-ISO 9001. Het kwaliteitsmanagementsysteem van Vitens is sinds 1 januari 2017 tegen de nieuwste ISO-normering voor kwaliteitsmanagement gecertificeerd: NEN-EN-ISO9001:2015. Ook het milieu- en arbomanagementsysteem zijn gecertificeerd volgens de meest recente normeringen. Via dialoog met toeleveranciers en voorwaarden in ons inkoopbeleid proberen we de rechten van mensen te handhaven en te versterken. Naast deze zaken hebben we binnen Vitens een gedragscode waarin ethische beginselen zijn vastgelegd zoals integriteit, veiligheid, omgaan met onze klanten, met elkaar en onze omgeving.

Borgen van onze continuïteit |

51

Governance Code Transparantie is een belangrijk uitgangspunt van Vitens en daarom wordt de Nederlandse Corporate Governance Code (de Code) gehanteerd die richtlijnen geeft over goed en verantwoord bestuur. Daarnaast geeft de Code een kader voor de relatie met belanghebbenden van de onderneming, zoals de aandeelhouders, werknemers, klanten, en de samenleving als geheel. Vitens heeft de best practice-bepalingen, voor zover deze toepasbaar zijn voor een drinkwaterbedrijf met publieke aandeelhouders, uit de Code geïmplementeerd in haar bedrijfsbesturing. Eén bepaling is niet overgenomen: de best practicebepaling dat een bestuurder wordt benoemd voor een periode van maximaal vier jaar en dat herbenoeming telkens voor een periode van maximaal vier jaar kan plaatsvinden (2.2.1 van de Code). De huidige bestuurders zijn benoemd voor onbepaalde tijd. De jaarlijkse beoordeling van het functioneren, wat bij een negatieve beoordeling het ontslag tot gevolg kan hebben, wordt als voldoende beschouwd. De verschillende reglementen, en andere relevante documentatie, over de corporate governance van Vitens kunnen via Vitens.nl geraadpleegd worden.

Organisatie en bestuur Directie Vitens N.V. (in dit verslag: Vitens) is een naamloze vennootschap die dagelijks wordt bestuurd door de directie. De directie bestond in 2021 uit twee personen. De samenstelling van de directie is te vinden onder Bericht van de Raad van Commissarissen. De Raad van Commissarissen draagt verantwoordelijkheid voor de bezoldigingsstructuur van de directie. De bezoldiging bestaat uit een basissalaris, pensioen, sociale lasten en overige onkostenvergoedingen en voldoet aan de vereisten van de Wet normering topinkomens (WNT en WNT2).

Raad van Commissarissen Het toezicht op de directie en op de algemene gang van zaken bij Vitens ligt bij de Raad van Commissarissen (RvC). De leden worden benoemd door de Algemene Vergadering van Aandeelhouders (AvA). In het reglement van de RvC is een bepaling opgenomen inzake de maximale zittingsduur van Commissarissen conform de best practice-bepaling 2.2.2 van de Code. De samenstelling van de Raad van Commissarissen is te vinden onder Bericht van de Raad van Commissarissen.

Commissie van Aandeelhouders Door de aandeelhoudersvergadering is een Commissie van Aandeelhouders benoemd. Deze commissie komt ten minste twee keer per jaar bijeen en heeft een adviesfunctie voor de AvA, de directie en de RvC. Het gaat hierbij om onderwerpen als benoeming en ontslag van bestuurders en toezichthouders van Vitens, het bezoldigingsbeleid van de directie en de RvC. Verder worden beleidsmatige onderwerpen behandeld, zoals het tarief- en dividendbeleid.

Governance |

53

Wet- en regelgeving Ons land kent honderden wetten en duizenden onderliggende bepalingen. Om te kunnen voldoen aan dit wettelijke kader, heeft Vitens halverwege 2015 een verantwoordelijke aangesteld voor de procesbeheersing. Procesbeheersing concentreert zich in ons geval rond de volgende twee vragen: voldoet Vitens aan relevante wet- en regelgeving? En: hoe richten we onze organisatie zo in dat we aan die regelgeving blijven voldoen? Sinds 1 september 2019 is een Compliance & Privacy Officer aangesteld die een coördinerende rol heeft met betrekking tot compliance.

Inspectie ILT De inspectie Leefomgeving en Transport (ILT) controleert namens de minister van Infrastructuur en Waterstaat of Vitens zich houdt aan de Drinkwaterwet. Zo hebben we als drinkwaterbedrijf een meldingsplicht als er sprake is van een normoverschrijding van de drinkwaterkwaliteit. In 2021 hebben we meer meldingen moeten doen bij ILT dan voorgaande jaren. De meeste meldingen zijn veroorzaakt door een andere wijze van bemonsteren. Door COVID-19 kon geen bemonstering meer plaatsvinden achter de voordeur, maar is de bemonstering uitgevoerd via de brandkranen. Vanaf 1 juli 2021 heeft het grootste deel van de bemonstering weer achter de voordeur plaatsgevonden en zijn we teruggegaan naar het oorspronkelijke proces van bemonsteren. Dit heeft geleid tot een flinke daling van het aantal meldingen.

Verantwoordelijkheden De Compliance & Privacy Officer zorgt voor de doorvoering van een compliance managementsysteem, waarmee inzicht verschaft wordt in het voor Vitens relevante speelveld wat betreft wet- en regelgeving. Er is een operationele verantwoordelijkheid – ondergebracht bij het management – en een verantwoordelijkheid voor het vertalen van alle wet- en regelgeving naar de organisatie, die bij diverse interne specialisten ligt.