RIB.22.067 Werklandschap GPV
Tekst van het document
Landschappelijke inpassing deels gerealiseerd
oorspronkelijk was beoogd. Dit leidt onder meer tot de politieke
Ook over de realisatie van de ambities rondom landschappelijke
wens in Horst aan de Maas en Venray om sterker in te zetten
inpassing wisselen de beelden. Diverse gesprekspartners stellen
op kleinere kavels, meer gericht op lokaal gevestigde bedrijven.
dat het landschapsplan voor een groot deel is gerealiseerd. Er wordt gewezen op de groene buffers rondom de kavels en
Meerdere gesprekspartners geven aan dat deze beeldvorming
de landschappelijke structuur door het gebied heen, inclusief
niet altijd correct is en stellen dat de internationale werknemers
uitvoering van het dassenplan. De structuur krijgt stap voor
noodzakelijk zijn voor deze bedrijven en dat op die manier
stap vorm, op basis van de structuurvisie. Als aandachtspunt
er ook veel banen voor regionale werkzoekenden worden
wordt genoemd dat het lastig is om gronden te verwerven voor
gecreëerd. Bovendien zijn diverse logistieke bedrijven in het
landschapsontwikkeling.
gebied afkomstig uit andere locaties in de regio. Veel bedrijven hebben ook een breder profiel dan alleen logistieke dienst
Anderen zijn kritischer en zouden graag zien dat de
verlening, waarbij volgens enkele gesprekspartners er steeds
landschappelijke inpassing meer aandacht krijgt. Sommigen
meer sprake is van werk voor hoger opgeleiden, bijvoorbeeld
hebben het beeld dat dit de laatste periode minder voortvarend
in de IT of marketing. Deze ontwikkeling sluit goed aan bij
wordt uitgevoerd. Ook plaatsen sommige gesprekspartners
de economische structuur in de regio, waarbij twee gespreks
vraagtekens bij de realisatie van een golfbaan als invulling van
partners wijzen op versterking van het onderwijsaanbod in
de ambities rondom natuurontwikkeling.
de regio, met doorlopende leerlijnen van mbo tot wo-niveau, bijvoorbeeld vanuit de HAS, Universiteit Maastricht en Fontys.
Een specifieke discussie betreft de realisatie van 200 hectare natuur door de provincie. De provincie geeft aan dat dit alleen aan de orde was indien daarvoor rijksmiddelen beschikbaar zouden zijn, hetgeen niet het geval is. Gemeenten zien nog steeds dat de provincie een verantwoordelijkheid c.q. inspanningsverplichting heeft voor het realiseren van de groenambities.
18
Samenwerkingsovereenkomst Werklandschap Greenport Venlo | Evaluatie
3.3 Bevindingen Op basis van een analyse van de feiten en beelden komen wij in ons onderzoek tot de volgende bevindingen over het thema publieke waarde: •
•
De gronden zijn door het Ontwikkelbedrijf met een hoog
steld dat veel van de bedrijven in Trade Port Noord actief
de 469 hectare grond (circa 78%) reeds geleverd, verkocht
zijn in de logistieke sector. Een deel van de betrokkenen is
of nog in optie. Er is nog circa 105 hectare grond (ongeveer
niet tevreden over de balans in het type bedrijven en werk
22% van het totaal) uitgeefbaar of te ontwikkelen.
gelegenheid en de consequenties daarvan voor de ambities
Een helder en concreet overzicht van de doelstellingen op
rondom een evenwichtige opbouw van de beroepsbevolking. Op het gebied van duurzame energievoorziening (zonne- en windenergie) zijn succesvolle resultaten geboekt. Er wordt
ontbreekt een concreet vertrekpunt en bestaat het risico van
aanzienlijk meer energie opgewekt via zonnepanelen dan
wisselende verwachtingen en beelden over het doel van de
vooraf is beoogd. De plannen voor geothermie zijn door ex
gezamenlijke gebiedsontwikkeling.
terne omstandigheden niet van de grond gekomen. Overige
In kwantitatieve zin ligt de gebiedsontwikkeling op koers
duurzaamheidsambities, zoals Cradle to Cradle, zijn meer op
om de vooraf gestelde doelstellingen met betrekking tot de
de achtergrond geraakt. Het is onduidelijk in hoeverre daar
groei en het zeker stellen van werkgelegenheid te behalen.
voor expliciet keuzes genomen en gecommuniceerd zijn. •
Het landschapsplan is voor een flink deel gerealiseerd of in
doel was 10.000 tot 15.000 banen in 2040. Het aantal
ontwikkeling. Van de voorgenomen 400 hectare (doel 2025)
gerealiseerde arbeidsplaatsen per hectare is hoger dan het
resteert nog 84 hectare (21%). Gezien de vooraf gestelde
oorspronkelijke streefgetal, namelijk 33 werknemers per
doelstelling, is de realisatie van dit onderdeel goed op weg.
hectare.
•
Er is geen bestuurlijke consensus onder de aandeelhouders
Over het type werkgelegenheid zijn geen concrete
over de consequenties van het niet realiseren van 200
doelstellingen vastgelegd, waardoor de verwachtingen
hectare natuurontwikkeling door de provincie Limburg. Een
betreffende dit thema verschillen. Daarnaast is het moeilijk,
aantal aandeelhouders verwacht dat er hiervoor nog een
door het gebrek aan actuele en representatieve cijfers, om
inspanning zal komen vanuit de Provincie.
een goed beeld te hebben van de actuele situatie.
19
•
uit meerdere documenten met wisselende status. Hierdoor
Tot en met 2021 zijn circa 7500 banen gecreëerd; het
•
Ondanks dit gebrek aan harde cijfers kan worden vastge
tempo uitgegeven: voor Trade Port Noord is circa 364 van
de hoofdthema’s ontbreekt en moest worden geconstrueerd
•
•
HOOFDSTUK 4
Capaciteit Dit hoofdstuk behandelt de wijze waarop het Ontwikkelbedrijf is georganiseerd, de beschikbare middelen en andere randvoorwaarden voor het op efficiënte en effectieve wijze realiseren van doelstellingen.
Samenwerkingsovereenkomst Werklandschap Greenport Venlo | Evaluatie
4.1 Feitelijke beschouwing
Concreet betekent dit dat de RvC erop dient toe te zien dat het Ontwikkelbedrijf uitvoering geeft aan het doel van de
In de samenwerkingsovereenkomst (SOK), die is ondertekend
SOK, conform de geldende afspraken en kaders. De RvC geeft
door de gemeenten Venlo, Horst aan de Maas en Venray en
daarnaast advies over de besluiten en rol van de directeur
de provincie Limburg, is vastgelegd hoe de governance en
richting de aandeelhouders, de begroting en meerjarenraming
financiering is georganiseerd.
en is, samen met de directeur, verantwoordelijk voor de jaarstukken. Tussen de RvC en het Ontwikkelbedrijf is
Governance
regelmatig contact: zeven keer per jaar is er formeel overleg en
Organisatiestructuur
driewekelijks is er bilateraal overleg tussen de RvC-voorzitter en
Ontwikkelbedrijf Greenport Venlo is een besloten
de directeur van het Ontwikkelbedrijf.
vennootschap met beperkte aansprakelijkheid, statutair gevestigd te Venlo. Het Ontwikkelbedrijf wordt geleid door
Opdracht van het Ontwikkelbedrijf?
een directeur. De huidige directeur is vanaf de start van het
Het Ontwikkelbedrijf heeft geen formele opdracht maar
Ontwikkelbedrijf als bv in functie. De vier aandeelhouders in
in de samenwerkingsovereenkomst is vastgelegd wat de
het bedrijf zijn de colleges van B en W van gemeente Horst
taak is van het Ontwikkelbedrijf, welke doel deze dient na te
aan de Maas (8,3%), gemeente Venlo (27,7%), gemeente
streven en welke kaders daarbij gelden.
Venray (5,4%) en het college van GS van Provincie Limburg (58,6%). De aandeelhouders hebben kapitaal ingebracht en
De taak staat als volgt omschreven: ’Het Ontwikkelbedrijf-
delen mee in de winst. Ook stellen zij ieder een afgevaardigde
BV heeft tot taak uitvoering te geven aan realisatie en
wethouder/gedeputeerde aan die hen vertegenwoordigt
exploitatie van het Werklandschap. Daartoe zal het Ont
in de Algemene Vergadering van Aandeelhouders (AVA).
wikkelbedrijf -BV onder meer worden belast met de
De governancestructuur staat weergegeven in figuur 4
(verdere) verwerving van de Gronden’.
hiernavolgend. Het doel is onderverdeeld in dertien subdoelen, waarvan
De governancestructuur conform de SOK.
Figuur 4.
Afvaardiging AandeelAlgemene vergadering van uit colleges houders aandeelhouders Benoemen
Raad van commissarissen Werkgever Klankbord Toezichthouder
Vaststellen
Advies
Directeur/ bestuurder
Opstellen
klandschappen, vastgoed en gebiedsbrede (nuts)voorzieningen, en het uitvoeren van beheers- en ontwikkelings-
Jaarverslag en jaarrekening
Organiseren
oorspronkelijke beschrijving is te vinden in bijlage 1. • Het (her)ontwikkelen, realiseren en beheren van wer-
activiteiten.
Kwartaalrapportages
Informeren
(geparafraseerd) zijn opgesomd. De volledige en
Informeren
Begroting en meerjarenraming
Verantwoording
de voor dit onderzoek meeste relevante hiernavolgend
Jaarlijkse informatiebijeenkomst
De raad van commissarissen Het Ontwikkelbedrijf heeft een raad van commissarissen
• Het bundelen en vergaren van kennis met betrekking tot de ontwikkeling en herstructurering van het werklandschap. • Regionale, nationale en internationale promotie van het werklandschap. • Stimuleren van ondernemingen (passend bij het door de
(RvC) die bestaat uit minimaal twee en maximaal vier leden
overheden vastgestelde profiel) om zich te vestigen in het
(in de praktijk zijn dit er drie, waarvan een openstaande
werklandschap.
vacature). De RvC-leden worden benoemd door de AVA en
• Advisering en begeleiding van de overheden en (semi-)
fungeren als werkgever en klankbord van de directeur van het
particuliere instanties die betrokken zijn bij de ontwikke-
Ontwikkelbedrijf. Ook dient de RvC toezicht te houden op
ling en herstructurering werklandschap, onder meer met
het beleid van het bestuur, mede gelet op grote investeringen
betrekking tot financiering en de vestigingsplaats van
die gemoeid gaan met verwerving van grond en verkoop
ondernemingen, alsmede de advisering van bedrijven.
van percelen, en op de algemene gang van zaken in de
• Het verlenen van financiële ondersteuning en verstrek-
vennootschap.
ken van garanties aan bedrijven die zich vestigen of zijn gevestigd in het werklandschap indien dat nodig is voor realisatie van het doel van het Ontwikkelbedrijf.
21
Samenwerkingsovereenkomst Werklandschap Greenport Venlo | Evaluatie
Overleggremia
De gemeenteraden en Provinciale Staten (PS) hebben altijd
Twee keer per jaar vindt er een Algemene Vergadering van
een volksvertegenwoordigende, kaderstellende en controlerende rol
Aandeelhouders (AVA) plaats met de (afgevaardigden van de)
in interbestuurlijke samenwerkingsconsructies (zie volgende
aandeelhouders. De AVA wordt voorgezeten door de voorzitter
tekstkader). Zo hebben de gemeenteraden en Provinciale
van de RvC. Daarbij zijn ook de directeur van het Ontwikkel
Staten vanuit de rol van bevoegd gezag een bevoegdheid in
bedrijf, de manager financiën en de overige leden van de RvC
de vaststelling van bestemmings- en inpassingsplannen. Ook
aanwezig. In de AVA worden de begroting, meerjarenraming
kunnen zij altijd hun eigen college als aandeelhouder ter
en overige jaarstukken door de aandeelhouders vastgesteld.
verantwoording roepen, vragen stellen en (bijvoorbeeld met
De stemverhouding onder de aandeelhouders is gelijk aan de
moties) tot handelen oproepen. Gemeenteraden en PS hebben
aandeelhoudersverhouding: de provincie Limburg (58,6%) en
geen formele rol in de aansturing van het Ontwikkelbedrijf.
gemeenten Horst aan de Maas (8,3%), Venray (5,4%) en Venlo
In de SOK is opgenomen dat het aandeelhouders (colleges)
(27,7%). Daarbij geldt dat alle financiële besluiten over GREX
vrij staat om de betreffende gemeenteraad respectievelijk
en jaarbegroting een besluit vergen van de provincie en ten
Provinciale Staten te raadplegen, maar dat dat niet tot onnodige
minste één gemeente. Dit geldt ook voor de programmering van
vertraging in de besluitvorming van de AVA mag leiden.
het grondgebied. De directeur en commissarissen hebben een raadgevende stem. De AVA dient formeel voor het bespreken
De positie van gemeenteraden en Provinciale Staten31
van het functioneren van de bv. In de praktijk worden hier
Sinds de dualisering van het gemeentelijk en provinciaal
ook zaken besproken omtrent de gebiedsontwikkeling die de
bestuur is het college (van B en W respectievelijk GS) belast
overheden vanuit hun andere rollen aangaan.
met uitvoerende taken, terwijl gemeenteraad en Provinciale Staten belast zijn met volksvertegenwoordigende, kader-
Op onregelmatige basis vinden informele strategische
stellende en controlerende taken. Zij kunnen kaders stellen
overleggen plaats met de directeur van het Ontwikkelbedrijf
via verordeningen, en controleren het college wanneer hij
en de aandeelhouders. Daarnaast heeft de directeur
deze verordeningen of wettelijke bevoegdheden uitvoert.
periodiek informeel bilateraal overleg met de bestuurlijke
Raad en Staten houden dus als horizontaal toezichthou-
vertegenwoordigers van de aandeelhouders. Tijdens de COVID-
der toezicht op het college. Deze rolverdeling tussen de
pandemie heeft dit minder vaak plaatsgevonden.
raad/Staten en het college werkt ook door bij bestuurlijke samenwerking. Zo is het college bevoegd te beslissen tot
In de SOK is opgenomen dat er een periodiek accounthouders
privaatrechtelijke rechtshandelingen, dus ook voor het slui-
overleg plaatsvindt met een ambtelijk vertegenwoordiger van
ten van overeenkomsten of het oprichten van of deelnemen
elke aandeelhouder. De frequentie, verantwoordelijkheden,
in stichtingen, vennootschappen of verenigingen. Raad en
bevoegdheden en inhoudelijke agenda zijn in de SOK niet
Staten hebben daarbij formeel slechts een controlerende
uitgewerkt. In de praktijk vindt het accounthoudersoverleg eens
en ‘adviserende’ rol. Het college is normaliter vertegen-
per vier á vijf weken plaats en wordt het voorgezeten door de
woordigd in bijvoorbeeld algemene ledenvergaderingen,
directeur van het Ontwikkelbedrijf.
algemene vergaderingen van aandeelhouders of juist in het bestuur, de raad van toezicht of raad van commissarissen.
Verschillende rollen overheden
Bij de oprichting van privaatrechtelijke rechtspersonen (zo-
Binnen de overheden fungeren de colleges van B en W en GS
als een bv) hebben raden en Staten de mogelijkheid wensen
als aandeelhouders. Zij zijn vertegenwoordigd in de Algemene
en bedenkingen kenbaar te maken, maar het college beslist.
Vergadering van Aandeelhouders, die verantwoordelijk is voor
Bij privaatrechtelijke rechtspersonen hebben raadsleden
aansturing van het Ontwikkelbedrijf zoals weergegeven in het
bovendien geen individueel informatierecht.
governanceschema (zie figuur 4). De betrokken overheden
Deze werkwijze duwt de rol van de raad en Staten meer
hebben echter meer rollen omtrent de gebiedsontwikkeling dan
naar een toezichthouder op afstand. In de praktijk betekent
die van de aandeelhouders. In de SOK is een aantal resultaats-
dit vooral dat de verschillende volksvertegenwoordigers hun
en inspanningsverplichtingen opgenomen waaraan de colleges
eigen bestuurders in de samenwerking aanspreken op wat
van de betrokken overheden zich committeren, waaronder de
binnen een samenwerking gebeurt. En dat ze op een aantal
verplichting om ‘medewerking te verlenen aan het realiseren van
formele momenten een beslissing moeten nemen, bijvoor-
het doel van de [samenwerkings]overeenkomst’ (zie tekstkader).
beeld over het eigen budget en over toe- of uittreding.
Ook zijn de overheden als bevoegd gezag verantwoordelijk voor ruimtelijk beleid en (omgevings)vergunningen in het gebied. 22
31
SDU, Grip op regionale samenwerking ‘Handreiking voor gemeenteraadsleden en griffiers’, 2015.
Samenwerkingsovereenkomst Werklandschap Greenport Venlo | Evaluatie
Informatievoorziening
Financiële informatievoorziening
Het Ontwikkelbedrijf informeert (conform de SOK) de
Het Ontwikkelbedrijf actualiseert jaarlijks de meerjarenraming.
colleges en volksvertegenwoordigers van deelnemende
Een vertrouwelijk onderdeel daarvan is de grondexploitatie
overheden met kwartaal- en jaarrapportages over de voortgang.
(GREX), waarin grondkosten en grondopbrengsten van
Daarnaast wordt een jaarlijkse informatiebijeenkomst op
de gebiedsontwikkeling in beeld worden gebracht. De
locatie in het werklandschap georganiseerd voor bestuurders
meerjarenraming en GREX worden jaarlijks ter vaststelling
en volksvertegenwoordigers. De jaarstukken van het
voorgelegd aan de Algemene Vergadering van Aandeelhouders.
Ontwikkelbedrijf zijn openbaar (online) beschikbaar. De begroting en meerjarenraming zijn vertrouwelijke stukken. Tabel 8.
In de kwartaalrapportages worden bestuurders en volksvertegenwoordigers van de betrokken overheden op
Opkomst jaarlijkse informatiebijeenkomst.
hoofdlijnen geïnformeerd over de financiële stand van zaken.
Jaarlijkse bijeenkomst voor colleges, raads- en 2017
2018
2019
2020
2021
Daarnaast heeft het Ontwikkelbedrijf een informatieplicht
15
23
28
28
25
betreffende de solvabiliteitsratio: de verhouding tussen
• Provincie Limburg
4
5
2
7
1
balanstotaal). Bij een solvabiliteitsratio lager dan 25% dient het
• gemeente Venlo
4
4
11
7
9
Ontwikkelbedrijf de aandeelhouders te informeren.
• gemeente Horst ad Maas
4
8
10
8
9
• gemeenten Venray
3
6
5
6
6
statenleden Totaal aantal deelnemers (exclusief ambtenaren)
het eigen vermogen en het totale vermogen (ook wel het
Financiële resultaten Bij de vervlechting en de start van de BV in 2017 sloot de
Financiën
GREX op een verwacht eindresultaat van nul. De markt
Financieringsarrangement
omstandigheden waren in de periode sinds 2017 gunstig voor
In de samenwerkingsovereenkomst zijn afspraken vastgelegd
de gebiedsontwikkeling. Na moeilijke jaren tijdens de financiële
over het financieringsarrangement van het Ontwikkelbedrijf.
crisis was er economische groei en veel vraag naar bedrijfs
Afgesproken is dat de overheden (aandeelhouders) zorgdragen
kavels. Daarnaast heeft het Ontwikkelbedrijf sterk gestuurd
voor financiële inbreng (zowel eigen als vreemd vermogen) in
op kostenbeheersing in de bedrijfsvoering en grondverwerving.
het Ontwikkelbedrijf. Het vreemd vermogen bestaat uit twee
Dit heeft zich geuit in positieve financiële resultaten, zoals
onderdelen:
te zien in tabel 9. Het verwachte eindresultaat van de
•
Langlopende lening: een vaste geldlening van € 70 miljoen
samenwerking in de bv is € 39,1 miljoen. Het uiteindelijke
die na zes jaar lineaire afgelost wordt over twaalf jaren
resultaat is echter nog afhankelijk van een factoren als de
(eind 31 december 2034).
toekomstige marktomstandigheden en (politieke) keuzes rond
Kortlopende lening: een (flexibele) kredietfaciliteit van
bestemmingsplannen en de gronduitgifte. Zo levert een focus
maximaal € 24 miljoen, waarvan de precieze hoogte per
op kleinere kavelgroottes (zie paragraaf 5.1) in de praktijk
periode van vijf jaar wordt afgesproken. Hiermee kan het
lagere grondprijzen en hogere uitvoeringskosten op, en dus een
Ontwikkelbedrijf tot een bepaald bedrag ‘rood staan’ en
lager eindresultaat.
•
garanties afgeven. De kredietfaciliteit heeft een looptijd tot 31 december 2040.
Door de goede financiële resultaten is een overliquiditeit ontstaan. Er was echter onvoldoende flexibiliteit in de
Daarnaast heeft het Ontwikkelbedrijf eigen vermogen in de
financiering: het vreemd vermogen kon niet vervroegd worden
vorm van een agiostorting door de aandeelhouders van € 46,5
afgelost. Daarom is uiteindelijk door de partijen gekozen voor
miljoen. Daarvan is in januari 2022 ruim € 26 mln aan agio
een niet voorziene vervroegde agio-uitkering. Daardoor is
teruggestort naar aandeelhouders. Over het agio wordt dividend
een disbalans ontstaan tussen de zekerheid in de vorm van
uitgekeerd aan de aandeelhouders. Op financieel vlak is geen
hypotheek op nog uitgegeven gronden en het niveau van het
exitscenario aan de voorkant overeengekomen, behoudens een
vreemd vermogen.
preferent dividend voor de gemeentelijke aandeelhouders.
23
Samenwerkingsovereenkomst Werklandschap Greenport Venlo | Evaluatie
Tabel 9.
Financiële resultaten Ontwikkelbedrijf Greenport Venlo (bedragen in € mln.).
Veel betrokkenen geven aan dat er in het verleden regelmatig een ‘strategische aandeelhoudersvergadering’ werd gepland,
Financiële resultaten
2017
2018
2019
2020
2021
Totaal
Netto omzet
61,0
40,1
49,1
16,9
93,5
260,7
tijd niet plaatsgevonden. Dit had onder meer te maken met
13,0
2,6
-0,8
3,2
21,1
39,2
bestuurlijke wisselingen bij aandeelhouders. Het uitblijven
0,93
0,93
0,93
0,93
0,93
4,7
Netto resultaat na belastingen Dividenduitkering Verwacht eindresultaat GREX Verwacht eindresultaat Vennootschap
87,7 39,1
4.2 Beelden
waar ruimte was voor dit type gesprek. Dit heeft nu al enige
van het strategische aandeelhoudersoverleg wordt door de meeste gesprekspartners als een gemis beschouwd. Tegelijkertijd wijzen sommigen erop dat goed bewaakt moet worden dat het strategische aandeelhoudersoverleg weg moet blijven van besluitvorming: dat moet in de reguliere AVA plaatsvinden. Naast het strategische aandeelhoudersoverleg kunnen deze thema’s ook in het ambtelijk overleg en in bilateraal overleg met de directeur van het Ontwikkelbedrijf worden besproken.
Governance
Dergelijk informeel overleg leent zich ook goed voor wederzijdse
Governancevorm wordt positief beoordeeld, met
afstemming en begrip over keuzes in de gronduitgifte.
enkele aandachtspunten Verreweg de meeste gesprekpartners geven aan dat de
Rolzuiverheid is aandachtspunt
governance op papier goed in elkaar steekt. Er is instemming
Veel gesprekspartners geven aan dat de governance op
met de keuze voor een bv met RvC. De kaders zijn vastgelegd
papier goed in elkaar steekt, maar er in de praktijk meer
in de Samenwerkingsovereenkomst en het is aan het
aandacht nodig is voor de zuiverheid van de rollen. Er wordt
Ontwikkelbedrijf om daar uitvoering aan te geven. De
geconstateerd dat de deelnemers aan de aandeelhouders
respondenten zien dat er goede resultaten worden geboekt en
vergadering regelmatig hun eigen, lokale belang centraal stellen,
de taak voortvarend wordt uitgevoerd.
in plaats van het gezamenlijke belang van de bv. Daardoor werken politieke invloeden te sterk door in de aansturing van
De gesprekspartners oordelen in het algemeen positief over de
de bv. Dit brengt als risico met zich mee dat dit leidt tot een
wijze waarop de aandeelhoudersvergadering wordt voorbereid
diffuse taak voor het Ontwikkelbedrijf. Sommigen geven aan
en verloopt: zakelijk, goed voorbereid en strak geleid. Daar
dat het om die reden te verkiezen is om portefeuillehouders
worden tegelijk enkele kanttekeningen bij geplaatst (zie de
Financiën af te vaardigen in de AVA, zodat beleidssturing
volgende uitwerking):
minder snel aan de orde zal zijn. Anderen brengen daartegen in
•
Er is weinig ruimte voor discussie of strategische reflectie.
dat het financiële resultaat geen primaire doelstelling is van de
•
Aandeelhouders houden hun lokale verantwoordelijkheid
bv, maar dat er een maatschappelijk resultaat is afgesproken.
en die van aandeelhouder van de BV niet altijd zuiver gescheiden.
Er wordt ook gewezen op de rol en positie van de raad van commissarissen. De RvC functioneert op dit moment als
Behoefte aan meer ruimte voor informeel/strategisch
klankbord, toezichthouder en adviesorgaan, dicht op de
overleg
directeur van het Ontwikkelbedrijf. De beelden variëren over
In de huidige werkwijze wordt weinig ruimte ervaren voor een
deze rolinvulling. Meerdere respondenten geven aan dat dit
gesprek over strategie, buiten de kaders van de SOK. Daar is wel
goed functioneert en dat het voor de directeur belangrijk is
behoefte aan, om verschillende redenen:
om van een dergelijk klankbord gebruik te kunnen maken.
•
De kaders sluiten niet altijd aan bij de uitvoeringspraktijk.
Enkele gesprekspartners zien graag een steviger rol van
•
De maatschappelijke context verandert, wat invloed heeft
de RvC, meer op afstand van de directeur en met meer
op het draagvlak voor bepaalde onderdelen in de SOK. Dit
beslissingsbevoegdheid. Op die manier zou de RvC ook meer
vraagt volgens sommigen om reflectie op de strategische
tegenwicht kunnen bieden in terugkerende discussies over
koers van de gebiedsontwikkeling.
kaders en invulling van bepaalde planonderdelen.
•
Bepaalde afspraken in de SOK stagneren. Dit roept vragen op over het evenwicht in de uitvoering van de SOK. Als er bepaalde onderdelen niet door kunnen gaan, wat wordt daar dan voor in de plaats geboden?
24
Samenwerkingsovereenkomst Werklandschap Greenport Venlo | Evaluatie
Positief over Ontwikkelbedrijf
Sommige gesprekspartners geven aan dat, nu 80% van de
De gesprekspartners zijn in het algemeen zeer positief over
gronden is uitgegeven, het goed is om na te gaan denken
het functioneren van het Ontwikkelbedrijf. Er wordt gesteld
over een exitstrategie. Onder welke omstandigheden is
dat deze de taak binnen de kaders succesvol uitvoert. Daar
het te verkiezen om de samenwerking af te bouwen of te
waar sprake is van vertraging of uitval van planonderdelen, is
ontmantelen? Het wordt als een optie gezien om de resterende
dat doorgaans het Ontwikkelbedrijf niet aan te rekenen. Het
ontwikkelopgave door de individuele gemeente zelf te laten
Ontwikkelbedrijf spant zich in om de beeldvorming, wanneer
uitvoeren.
onjuist, te corrigeren.
Financiën Sommige respondenten zien daar wel een spanningsveld
Financieel arrangement wordt positief beoordeeld
ontstaan: zij vinden dat het Ontwikkelbedrijf zich inzet om de
Het financieel arrangement wordt door alle gesprekspartners
gebiedsontwikkeling snel en conform zijn taak af te ronden,
hoofdzakelijk positief beoordeeld. Men ziet dat er goede
terwijl tegelijk steeds meer signalen de kop opsteken dat de
resultaten worden geboekt en dat de risico’s beperkt zijn.
uitgangspunten en kaders ter discussie staan.
Daarbij wordt veelvuldig gewezen op de gunstige markt omstandigheden, met name in de logistieke sector, die in
Samenwerking onder druk door lokale keuzes en niet
schril contrast staan met de lastige beginfase van de gebieds
gerealiseerde plandelen
ontwikkeling. Wel geven enkele gesprekspartners aan dat de
Diverse gesprekspartners geven aan dat de samenwerking meer
financiering met vreemd vermogen door de aandeelhouders
onder druk is komen te staan door een meer individuele koers
achteraf onvoldoende flexibel is gebleken.
van sommige aandeelhouders. Er wordt gewezen op diverse onderdelen van de SOK die niet of anders worden ontwikkeld:
Ontwikkelingen bij deelnemende overheden hebben
•
In Venray heeft de gemeenteraad het bestemmingsplan
impact op de begroting
De Spurkt niet vastgesteld, waardoor het nu onduidelijk is
Veel gesprekspartners wijzen er op dat de keuzes die gemeenten
op welke wijze de dertig hectare ontwikkelruimte die daar
lokaal maken invloed hebben op de begroting van de bv. Daar
ontwikkeld zou worden, wordt ingevuld.
wordt een spanningsveld gezien. De in Horst aan de Maas
In Horst aan de Maas leeft de wens om het resterende
geuite wens om kleinere kavels te ontwikkelen heeft, wanneer
plandeel met kleinere kavels te ontwikkelen, met minder
in de praktijk gebracht, sterke invloed op de opbrengsten van
nadruk op grootschalige logistiek en meer gericht op lokale
de gebiedsontwikkeling. Ook het (vooralsnog) niet doorgaan
bedrijven.
van de gebiedsontwikkeling van dertig hectare in Venray heeft,
Er is verschil van inzicht over het niet realiseren van 200
uiteraard, invloed op de betroting.
•
•
hectare natuurontwikkeling als gevolg van het ontbreken van rijksfinanciering. Sommige gesprekspartners constateren dat er geen doorzettings kracht is bij (de aandeelhouders van) het ontwikkelbedrijf wanneer bepaalde onderdelen niet worden gerealiseerd. Bovendien is sprake van een inspanningsverplichting, waarbij de norm onduidelijk is wanneer die inspanning is uitgevoerd. Diverse respondenten geven bovendien aan dat te lang verzuimd is om de veranderende omstandigheden en het afnemende draagvlak te agenderen in de AVA. Het is belangrijk om een eventuele bijstelling van de plannen (bijvoorbeeld door kleinere verkaveling) zorgvuldig in de AVA te bespreken, met een gezamenlijk besluit tot gevolg. Bovendien lopen discussies over het kwesties als het niet realiseren van de aanvullende 200 hectare natuurontwikkeling en de ontwikkelruimte in Venray lang door. Opschaling naar bestuurlijke gesprekken is daarvoor gewenst. 25
Samenwerkingsovereenkomst Werklandschap Greenport Venlo | Evaluatie
4.3 Bevindingen Op basis van een analyse van de feiten en beelden komen wij in ons onderzoek tot de volgende bevindingen over het thema organisatie en middelen: •
De governance is op papier goed uitgewerkt. In de praktijk
•
zit er een spanningsveld tussen de autonomie van het
toezichthouder van de directeur van het Ontwikkelbedrijf.
Ontwikkelbedrijf en de verschillende interne belangen die
De RvC zit dicht tegen de directeur aan, wat ten goede
de deelnemende overheden hebben vanuit hun verschillende
komt aan de invulling van de eerste twee rollen. Richting
rollen (aandeelhouder, bevoegd gezag, uitvoerder). Die
de AVA heeft de RvC een adviserende rol, waardoor het
belangen moeten ergens samenkomen. Nu gebeurt dat op
soms lastig is om voldoende tegenwicht te kunnen bieden
bestuurlijk niveau in de AVA en op ambtelijk niveau in het
in terugkerende discussies over kaders en invulling van
accountmanagersoverleg. De AVA is idealiter echter zuiver gericht op de sturing van het Ontwikkelbedrijf als bv. •
•
bepaalde planonderdelen. •
De organisatie van het Ontwikkelbedrijf functioneert goed
Bestuurders en volksvertegenwoordigers worden regelmatig
en naar tevredenheid van de aandeelhouders: de formele
geïnformeerd met kwartaalrapportages en een jaarlijkse
taak en doelen worden voortvarend, binnen de gestelde
bijeenkomst. Dit verloopt conform afspraken.
kaders, uitgevoerd. De politieke en maatschappelijke
Discussies over gevoelige onderwerpen in de samenwerking
opvattingen over de wenselijkheid van die taak, doelen en
(zoals natuurontwikkeling door de provincie Limburg en
kaders verschuiven echter (zie ook hoofdstuk 5).
ontwikkelruimte Venray) kunnen lang doorlopen zonder
•
De RvC heeft drie formele rollen: werkgever, klankbord en
•
Betrokkenen zijn tevreden over het financieel arrangement.
te worden beslecht. Opschaling naar bestuurlijk niveau is
De financiële resultaten zijn goed. De GREX is (zeer)
hiervoor vereist.
positief, hoewel het daadwerkelijke eindresultaat nog
Het strategisch overleg van de aandeelhouders zou meer
afhangt van marktontwikkelingen en politieke keuzes. De
benut kunnen worden voor het (informeel) bestuurlijk
enige kanttekeningen zijn dat er vooraf geen financieel
bespreken van de belangen van overheden en de hierboven
exitscenario is afgesproken en dat is gebleken dat de
beschreven gevoelige onderwerpen.
flexibiliteit van het financiële arrangement beperkingen kent.
26
HOOFDSTUK 5
Legitimiteit – draagvlak en legitimatie Dit hoofdstuk gaat in op de bestuurlijke legitimatie en het draagvlak bij (achterbannen van) de stakeholders bij de ontwikkeling van het werklandschap Greenport Venlo.
Samenwerkingsovereenkomst Werklandschap Greenport Venlo | Evaluatie
5.1 Feitelijke beschouwing
Bijna twee jaar later, op 23 november 2021, wordt in de raad van Horst aan de Maas met brede steun de motie ‘beleidslijn
Om inzicht te krijgen in het draagvlak voor de gebieds
Greenport Venlo’ aangenomen. Hierin doen de indieners
ontwikkeling onder volksvertegenwoordigers zijn relevante
de volgende constatering: ‘Door voortvarende gronduitgifte
vergaderingen en vergaderstukken van de gemeenteraden en
in Greenport Venlo voor met name de sector logistiek is een
Provinciale Staten bestudeerd, veelal van besluitvorming over
maatschappelijk en politiek debat ontstaan, omdat het landschap
bestemmingsplannen (zie bijlage 4). Hierin komen een aantal
en leefbaarheid onder druk is komen te staan.’ De motie verzoekt
terugkerende thema’s naar voren, die wij hieronder behandelen.
het college om er scherp op toe te zien dat acquisitie door het Ontwikkelbedrijf gericht is op bedrijven met een economische
Type bedrijven en werkgelegenheid
of maatschappelijke binding óf te verkrijgen binding met Horst
In de afgelopen jaren werd op verschillende momenten in
aan de Maas.
de raden van betrokken gemeenten gesproken over het type bedrijven in Greenport Venlo en de werkgelegenheid die zij met
(Huisvesting van) internationale werknemers32
zich meebrengen.
De discussie over het gewenste type werkgelegenheid richt zich enerzijds op het opleidingsniveau en anderzijds op
Zo komt bij de behandeling van de herziening van Klaver 3
de balans tussen internationale en Nederlandse, het liefst
van Trade Port Noord (28 november 2018) vanuit de Venlose
lokale, werknemers. Deze balans is onderwerp van gesprek
gemeenteraad een motie met het verzoek aan het college
in de politiek, alsmede de noodzaak om huisvesting te
om de balans tussen logistiek en maakindustrie te bewaken,
organiseren voor de internationale werknemers. In de hiervoor
waarbij de boodschap is dat deze teveel naar logistiek dreigt
genoemde motie Klaver 3 (21 januari 2020) constateert de
te verschuiven. Ook wordt opgeroepen om bij het aantrekken
gemeenteraad Horst aan de Maas bijvoorbeeld: ‘De komst
van werkgelegenheid rekening te houden met de lokale
van arbeidsmigranten plaatst ons voor nieuwe uitdagingen,
arbeidsmarkt.
waaronder huisvestiging en integratie.’ De raad roept het college op om samen met het Ontwikkelbedrijf en de
In de gemeente Horst aan de Maas wordt die wens al eerder
medeaandeelhouders afspraken te maken met bedrijven over
geuit en komt die ook vaker terug. Op 20 december 2016
de huisvesting en taalonderwijs van arbeidsmigranten en
neemt de gemeenteraad van Horst aan de Maas unaniem een
over het beschikbaar stellen van informatie over het aantal
motie aan waarin de raad het college oproept om de directie
internationale werknemers.
van het Ontwikkelbedrijf te laten focussen op acquisitie van bedrijven uit de primaire agrarische sector. Op 21 januari
Duurzaamheid
2020 volgt de motie Klaver 3 die wederom met brede steun
Ook het thema duurzaamheid komt een aantal keer in de
van de gemeenteraad wordt aangenomen. Met de motie
betrokken gemeenteraden en Provinciale Staten ter sprake. Zo
worden verschillende verzoeken gedaan aan het college. Ten
nu en dan in negatieve of positieve zin.
aanzien van het type bedrijven en werkgelegenheid wordt het college verzocht om samen met het Ontwikkelbedrijf en de
Onderdeel van de duurzaamheidsambities van Greenport Venlo
andere aandeelhouders te stimuleren dat ook bedrijven uit de
was om een windpark in het werklandschap aan te leggen.
maakindustrie en agribusiness zich vestigen in Klaver 3, en
Dit Windpark Greenport Venlo zou op de grondgebieden
om in de nog te ontwikkelen klavers hier ook rekening mee te
van gemeente Horst aan de Maas en gemeente Venlo worden
houden. Ook roept de gemeenteraad op om bij de komst van
geplaatst. Op 12 maart 2018 werd het bestemmingsplan voor
bedrijven uit de logistieke sector te streven naar hoogwaardige
het windpark echter unaniem verworpen door de Venlose
logistieke bedrijvigheid.
gemeenteraad. Het ontwerp ervan leidde namelijk tot ruim honderd zienswijzen, waarna de gemeenteraad concludeerde dat er onvoldoende maatschappelijk draagvlak was. Ook waren er zorgen over de gezondheidseffecten voor omwonenden.
32
28
Deze paragraaf bevat een korte, niet-uitputtende beschrijving van politieke besprekingen over de komst en huisvesting van internationale werknemers in Greenport Venlo. Paragraaf 6.5 gaat nader in op de ontwikkelingen rond de huisvesting van internationale werknemers.
Samenwerkingsovereenkomst Werklandschap Greenport Venlo | Evaluatie
In 2019 concludeerde de Raad van State in een beroeps
5.2 Beelden
procedure dat de gemeenteraad van Venlo het bestemmingsplan van de gemeenteraad werd vernietigd. Intussen had Provincie
Doelstellingen worden nu anders gewogen, neveneffecten ontwikkeling meer aandacht
Limburg echter al het initiatief genomen voor een provinciaal
Veel gesprekspartners geven aan dat er bij aanvang van de
inpassingsplan. Op 28 september 2018 stelden Provinciale
gebiedsontwikkeling veel steun was voor de doelstellingen.
Staten dit inpassingsplan vast (met 25 stemmen voor en 19
De regio kampte met werkloosheid en vreesde economische
tegen), op basis waarvan het windpark alsnog is gerealiseerd.
stagnatie. Er was een gezamenlijk gevoeld probleembesef:
op foutieve gronden heeft geweigerd, waarmee het besluit
urgentie om te investeren in werkgelegenheid en een sterkere Voor zonne-energie op daken is de animo groter. De gemeente
economische structuur, aansluitend bij het ‘DNA van de regio’.
raad van Horst aan de Maas neemt op 31 oktober 2017
Die urgentie wordt nu veel minder gevoeld. Het gaat de regio
een motie aan die het college oproept om zich er voor in te
goed en er is juist sprake van een tekort aan arbeidskrachten.
zetten dat bedrijven op Greenport hun daken voorzien van
Dit leidt tot een andere waardering van de doelstellingen
zonnepanelen. Ook wordt gevaagd dit te verankeren in de
achter de gebiedsontwikkeling, met veel meer aandacht voor
gemeentelijke energievisie die op dat moment wordt voorbereid.
de neveneffecten. Er worden diverse redenen aangedragen voor afnemend maatschappelijk en politiek draagvlak:
Ontwikkelruimte Venray
•
De ontwikkeling is erg snel gegaan, het hoge tempo heeft
Bij toetreding als aandeelhouder van het Ontwikkelbedrijf,
volgens sommigen het acceptatievermogen van de omgeving
is afgesproken dat de gemeente Venray dertig hectare
onder druk gezet.
ontwikkelruimte mocht inbrengen. Het college van Venray
•
De grote kavels leiden tot een discussie over ‘verdozing’,
beoogde na een locatie- en haalbaarheidsstudie om het
grote logistieke ontwikkelingen met veel impact op het
gebied De Spurkt hiervoor aan te wijzen. In 2018 heeft de
landschap.
gemeenteraad dit bevestigd door de Wet Voorkeursrecht
•
Gemeenten voor De Spurkt in te stellen. Daarna is hier
economie weinig bieden: bedrijven van buiten met weinig
een bestemmingsplan voor opgesteld. Dat werd echter op 30 maart 2021 met 72% tegenstemmen verworpen door de
Het beeld bestaat dat de logistieke complexen de regionale arbeidsplaatsen.
•
Daaraan gerelateerd wordt gesteld dat het grote aantal
Venrayse gemeenteraad. Een aantal raadsleden beargumenteert
buitenlandse werknemers impact heeft op de leefomgeving
dat de ontwikkeling van De Spurkt een negatieve impact
en gemeenschappen en bovendien tot problemen met
op flora en fauna zal hebben. Bovendien vinden ze dat de
huisvesting leidt.
natuurcompensatie tekort schiet. Tegelijkertijd worden kanttekeningen gesteld bij de beoogde omvang van de kavels:
Sommige gesprekspartners geven aan dat de veranderende
deze zou te groot zijn en daarmee niet goed aansluiten bij de
maatschappelijke waardering onvoldoende doorklinkt in
lokale behoeften.
de aansturing van het Ontwikkelbedrijf. In de AVA wordt volgens hen slechts beperkt gesproken over de implicaties
Het verwerpen van het bestemmingsplan voor De Spurkt gaat
van de veranderende omgeving voor het restant van de
niet onopgemerkt. Op 28 april 2021 worden vragen gesteld
gebiedsontwikkeling en de vraag of dit aanleiding zou moeten
aan het Venlose college over de financiële gevolgen van het
zijn tot heroverweging van de kaders.
niet vaststellen van het bestemmingsplan De Spurkt door de Venrayse gemeenteraad.
29
Samenwerkingsovereenkomst Werklandschap Greenport Venlo | Evaluatie
Beeldvorming niet altijd correct
Veel gesprekspartners wijzen er op dat het bij een langjarige
Diverse gesprekspartners stellen dat de beeldvorming, zoals
ontwikkeling als deze lastig is om het kennisniveau en de
hierboven geschetst, niet altijd op feiten berust. Het aantal
betrokkenheid op peil te houden, mede vanwege de vele
buitenlandse arbeidskrachten is volgens hen lager dan
wisselingen van raads- en Statenleden bij verkiezingen. Het
vaak gesteld en de bedrijven bieden meer banen voor hoger
wordt steeds lastiger om gevoelige besluiten te nemen als
opgeleiden dan vaak verondersteld. Ook wordt ingebracht
de politieke achterbannen de voorgeschiedenis niet hebben
dat er nauwelijks bedrijven van buiten de regio komen, veel
meegemaakt en de achtergrond van de oorspronkelijke
bedrijven zijn al jaren in de regio actief en groeien door.
afspraken en uitgangspunten niet kennen. Daarbij speelt ook
Bovendien wordt er in de berichtgeving over Greenport Venlo
mee dat de successen door aandeelhouders minder worden
zelden het complete beeld geschetst: er is weinig aandacht
uitgedragen.
voor de andere onderdelen in de gebiedsontwikkeling, zoals de natuurontwikkeling, hoge duurzaamheidseisen en de
Weerstand bij omwonenden in directe omgeving
ontwikkelingen op de campus en de nieuwe vestigingen in het
In veel gesprekken wordt aangegeven dat er met name
tuinbouwcluster en het Freshpark. Het Ontwikkelbedrijf geeft
weerstand tegen de ontwikkeling is onder de direct
aan werkbezoeken te hebben georganiseerd om stakeholders
omwonenden van Greenport Venlo. Daarbij richten de
daarover beter in te lichten.
klachten zich vooral op de impact op het landschap en het (vrije) uitzicht. Enkele gesprekspartners geven aan dat daarbij
Politieke dynamiek in gemeenteraden en Provinciale Staten
mogelijk een rol speelt dat de groene inbedding van het bedrijventerrein nog niet overal volledig is gerealiseerd.
Ook in de gemeenteraden en Provinciale Staten was het draagvlak voor de ontwikkeling bij aanvang groot, maar zien
Meer in het algemeen is er volgens diverse respondenten
gesprekspartners dat het draagvlak inmiddels is afgenomen. In
sprake van een toegenomen maatschappelijke discussie over de
de gesprekken wordt gesteld dat dit in het bijzonder geldt voor
grenzen aan de groei, waarbij ook zorgen over de huisvesting
de gemeenteraden van Horst aan de Maas en Venray, waar in
van internationale werknemers een rol spelen.
de loop der tijd meer nadruk is gekomen op ontwikkeling voor neveneffecten. Ook in Provinciale Staten speelt deze discussie,
Gevestigde bedrijven zijn zeer tevreden over het Ontwikkelbedrijf en het werklandschap
waar in een sonderend stuk wordt voorgesteld om bij nieuwe
De vertegenwoordiger van een groot, op Greenport Venlo
ontwikkelingen de kavelgrootte te maximeren op 5 hectare.
gevestigd, bedrijf en de voorzitter van ondernemersvereniging
lokale bedrijvigheid, op kleinere kavels en met minder externe
Ondernemend Venlo zijn zeer tevreden over de kwaliteit van Gesprekspartners geven aan dat deze wens voor kleinere kavels
het bedrijventerrein. De omgevingskwaliteit, bereikbaarheid,
één van de redenen is voor het afwijzen van het bestemmings
beveiliging en het parkmanagement worden hierbij in het
plan in Venray, hoewel daar volgens diverse respondenten ook
specifiek geprezen. Ondernemend Venlo waardeert daarbij
andere (politieke) dossiers een rol bij speelden.
de in hun ogen goede en constructieve samenwerking met het Ontwikkelbedrijf. Bedrijven ervaren minder steun vanuit
In Venlo is de ontwikkeling grotendeels afgerond, waardoor
de betrokken gemeenten, specifiek voor de huisvesting van
de ontwikkeling op Greenport Venlo daar volgens enkele
internationale werknemers verlangen zij meer inzet. Ook is
gesprekspartners geen groot politiek issue is. De meeste
er behoefte aan meer transparantie over de voorwaarden voor
raadsvoorstellen over Trade Port Noord werden zonder veel
gronduitgifte.
discussie aangenomen, in tegenstelling tot discussies over Parc Zaarderheiken en de Golfbaan. Het windpark was een uiterst gevoelig dossier, maar dat wordt in de beeldvorming niet direct verbonden aan de Greenport Venlo.
30
Samenwerkingsovereenkomst Werklandschap Greenport Venlo | Evaluatie
5.3 Bevindingen Op basis van een analyse van de feiten en beelden komen wij in ons onderzoek tot de volgende bevindingen over het thema legitimiteit: •
Al vroeg na het sluiten van de SOK zijn er zichtbare signalen
van nadruk op regionaal belang naar nadruk op
minder vestigingen van logistieke bedrijven wensen en juist
lokale belangen. De organisatievorm levert daarbij een
een sterkere focus op de agrarische sector en maakindustrie.
spanningsveld op: volksvertegenwoordigers willen grip op de
Dit speelt sterk in Horst aan de Maas maar komt ook
aansturing maar hebben daar eigenlijk geen positie in. Door
in Venlo aan de orde. Ook worden meer banen voor
het niet vaststellen of wijzigen van bestemmingsplannen
hoogopgeleiden en lokale werknemers gewenst. Gezien de
laten zij alsnog hun invloed gelden. •
Gevestigde bedrijven zijn zeer positief over het beheer van
de gemeenteraden niet weggenomen.
het werklandschap, de aanwezige faciliteiten en het contact
De politieke en maatschappelijke weerstand tegen de
met het Ontwikkelbedrijf. Zij ervaren echter minder steun
gebiedsontwikkeling is in de loop der jaren gegroeid.
vanuit de gemeenten op het vlak van huisvesting van
Dit komt deels door externe neveneffecten van de
internationale werknemers.
gebiedsontwikkeling (groei internationale werknemers en landschappelijke impact grote kavels en bedrijfsgebouwen), maar ook door autonome ontwikkelingen als de economische conjunctuur (‘waarom werkgelegenheid van buiten aantrekken als de arbeidsmarkt al krap is?’). Mede als gevolg daarvan is in de politiek meer nadruk komen te liggen op het stimuleren van lokale bedrijvigheid.
31
Bij deelnemende overheden is de focus verschoven
(onder meer in raadsvergaderingen) dat gemeenteraden
blijvende aandacht voor deze kwestie werden de zorgen van •
•
HOOFDSTUK 6
Processen en projecten In dit hoofdstuk worden enkele relevante specifieke processen en projecten belicht.
Samenwerkingsovereenkomst Werklandschap Greenport Venlo | Evaluatie
6.1 Omgevingsmanagement
Beelden De meeste gesprekspartners oordelen in hoofdzaak positief over
Feitelijke beschouwing
de inzet op omgevingsmanagement door het Ontwikkelbedrijf.
Het Ontwikkelbedrijf voert verschillende activiteiten uit
Zij geven aan dat vertegenwoordigers regelmatig op
om inwoners, bedrijven en betrokken overheidspartijen op
transparante wijze met dorpsraden, buurtgroepen en andere
de hoogte te houden van ontwikkelingen en besluiten, het
belanghebbenden in gesprek gaan. Dit leidt soms ook tot
dialoog over relevante thema’s aan te gaan en input op te
bijstelling van de plannen, waarbij een herziene verkaveling bij
halen. De afgelopen vijf jaar is het bedrijf actief geweest in het
Horst aan de Maas als voorbeeld wordt genoemd.
organiseren van informatiebijeenkomsten, open publiekdagen, bewonersavonden en -overleggen, dorpsraadbijeenkomsten,
Dat neemt niet weg dat diverse respondenten zien dat deze
overleggen met Ondernemingsverenigingen uit de regio en
inspanningen niet altijd tot positieve beeldvorming of draagvlak
raadsbijeenkomsten (zie tabel 10). Het Ontwikkelbedrijf
in de omgeving leiden. Enkele gesprekspartners geven aan
werkt standaard met een aantal buurtgroepen: Heierhoeve,
dat hier in de eerdere planfasen, bij het uitwerken van de
Sevenumseweg, Grubbenvorsterweg, Grubbenvorsterweg/
structuurvisie en het bestemmingsplan meer aandacht voor had
Californië en Zeesweg. Voorheen werkte het Ontwikkelbedrijf
kunnen zijn. Ook zou er meer tijd en aandacht mogen worden
met het model van een brede klankbordgroep. Vanwege de
besteed aan informatievoorziening over de behaalde positieve
uiteenlopende belangen heeft het Ontwikkelbedrijf ervoor
resultaten van het gebied. Een sterker ’ambassadeurschap’ van
gekozen om het gesprek met omwonenden te organiseren in
de aandeelhouders zou de algemene beeldvorming positief
aparte (buurt-)groepen.
beïnvloeden. Een enkeling stelt dat er ook nu meer inspanning op omgevingsmanagement kan worden ingezet, bijvoorbeeld
Aantal activiteiten omgevingsmanagement Ontwikkelbedrijf Greenport Venlo periode 2017-2021.
Activiteiten
2018
2019
2020
2021
door een omgevingsfonds op te zetten naar voorbeeld van
2017
Tabel 10.
Bewonersoverleg/avond33
1
11
6
5
5
3
1
1
1
1
4
1
2
1
1
1
4
2
3
1
1
17
9
7
omgevingsfondsen die voor windparken in het leven worden geroepen.
(Heierhoeve, Sevenumseweg, Grubbenvorsterweg, Horsterweg) Dorpsraadbijeenkomst (Grubbenvorst, Horst, Sevenum) Informatiebijeenkomst
Feitelijke beschouwing
*Veilig Venlo, railterminal, Windpark Open publieksdag Raadsbijeenkomst/werkgroep
1
Het onderhoud en beheer van de openbare ruimte ligt voor een deel (nog) in handen van het Ontwikkelbedrijf. In de SOK staat
*Windpark Venlo Ondernemersverenigingsoverleg
hierover opgenomen dat het Ontwikkelbedrijf voornemens 1
*Venray, Venlo, TPN, regiobeurs Totaal
6.2 Parkmanagement en onderhoud en beheer openbare ruimte
is het onderhoud en beheer gedeeltelijk te laten verzorgen door de aannemer die de betreffende Openbare Ruimte heeft
10
15
aangelegd. Daarbij is aangegeven dat het Ontwikkelbedrijf, na de onderhoudstermijn van de aannemer, het onderhoud en
Vanwege Covid-19 hebben in 2020 en 2021 minder
beheer bij de betreffende gemeente kan onderbrengen.
bijeenkomsten plaatsgevonden. Naast bovenstaande activiteiten vinden er gemiddeld per jaar circa vijftig bilaterale
De openbare ruimte beslaat een gebiedsoppervlakte van circa
‘keukentafelgesprekken’ met omwonenden plaats. Dit gesprek
dertig procent, tegenover circa veertig procent aan gebouwen
wordt veelal gevoerd door projectleider omgevingsmanagement
en circa dertig procent terreinen.34 Grote civieltechnische
van het Ontwikkelbedrijf. Tot slot is het Ontwikkelbedrijf in
werkzaamheden betreffen de aanleg van grondwallen,
2019 twee keer bijeengekomen met een stuurgroep over het
de inrichting van bermen, het planten van bomen, het
thema ‘Omgevingsdialoog’ en levert het Ontwikkelbedrijf vanaf
plaatsen van straatlantaarns en borden en het aanleggen van
2019 een bijdrage aan de regiobeurs ‘Connected’.
waterbassins. Als resultaat is er veel groen en wateropvang tussen de kavels door terug te zien.
33
33
Hiertoe behoort ook de brede klankbordgroep, die in 2018 en 2019 is georganiseerd.
34
Ontwikkelbedrijf Greenport Venlo, Presentatie Werkbezoek Raads- en Statenle den, juni 2021.
Samenwerkingsovereenkomst Werklandschap Greenport Venlo | Evaluatie
Het parkmanagement wordt uitgevoerd door het Ontwikkel
6.3 Uitgifte gronden
bedrijf; het Ontwikkelbedrijf hanteert een integrale aanpak om kwaliteit van nieuwe en bestaande bedrijventerreinen op lange
Feitelijke beschouwing
termijn te handhaven of verbeteren. Dit doet het onder andere
Het Ontwikkelbedrijf is verantwoordelijk voor de uitgifte van de
door bewegwijzering en collectieve beveiliging. Bedrijven zijn
gronden. Het uitgiftebeleid is dat alleen grond wordt verkocht
verplicht om bij te dragen aan parkmanagement.
aan partijen die een concreet en haalbaar bouwplan hebben en die aan kunnen tonen dat zij een gebruiker/huurder voor het
Een concreet resultaat van parkmanagement is het collectieve
pand hebben. Hiermee wordt voorkomen dat gronden worden
beveiligingssysteem Veilig Venlo. Dit is een beveiligingssysteem
gekocht voor speculatie of dat gebouwen worden gebouwd en
voor de openbare ruimte van alle Venlose bedrijventerreinen,
vervolgens leeg komen te staan.
dat door het Ontwikkelbedrijf is opgezet en in is geïnvesteerd. Vanaf 2020 is Veilig Venlo ondergebracht in de stichting Veilig
Vanaf 2007 tot en met 2020 is 233 hectare grond geleverd
Venlo, waarin Ondernemend Venlo en het Ontwikkelbedrijf
door het Ontwikkelbedrijf. Met 63 hectare aan geleverde grond
samen deelnemen. De operationele uitvoering van de
in 2021, was dit een succesvol jaar. Dit geldt tevens voor de
camerabewaking en surveillance is opgedragen aan een externe
jaren 2017, 2018 en 2019. In 2020 lag de uitgifte van gronden
partij. Via het Ontwikkelbedrijf doen alle bedrijven in de klavers
substantieel lager, met een totaal aantal van 11,8 hectare.35
op Trade Port Noord en Greenport Business Park mee aan Veilig Venlo als onderdeel van het verplichte parkmanagement.
Tot dusver heeft COVID-19 (nog) geen negatief effect gehad
Voor de overige Venlose bedrijventerreinen is deelname
op de marktvraag. Het lijkt er eerder op dat er sprake is van een
optioneel.
positief effect vanwege de toegenomen vraag naar logistieke ruimte als gevolg van de gestegen online verkopen.
Beelden De ambities op het gebied van parkmanagement waren in
Beelden
het verleden hoog, ook op het gebied van formulebeheer,
Diverse gesprekspartners geven aan dat de gronduitgifte
C2C-voorwaarden en koppelen van grondstoffen en energie
voorspoedig verloopt, maar dat afstemming en rolverdeling
stromen. Die ambities zijn in de loop der tijd omwille van
rondom gronduitgifte regelmatig tot discussies leidt. Hoewel
de haalbaarheid naar beneden bijgesteld. Veel respondenten
partijen aangeven er in de praktijk doorgaans goed uit te komen
oordelen wel positief over de kwaliteit van de openbare ruimte.
worden meerdere terugkerende thema’s benoemd. Dit zijn de
In sommige gesprekken wordt het als een toekomstig issue
volgende thema’s:
gezien dat de beheerkwaliteit in Greenport Venlo nu hoger
•
Planhorizon. Enkele gesprekspartners stellen dat de
ligt dan gangbaar is in de betreffebde gemeenten. Wanneer de
ontwikkeling tot 2040 zou doorlopen en vragen een
openbare ruimte in de toekomst wordt overgedragen aan de
minder snel ontwikkeltempo. Het Ontwikkelbedrijf brengt
gemeente, zal de vraag aan de orde zijn of die hoge kwaliteit
daartegenin dat er over het tempo van uitgifte geen harde
blijvend kan worden gewaarborgd.
afspraak is gemaakt; op basis van de SOK is de eindtermijn van 2040 alleen gekoppeld aan de looptijd van het vreemd
Daarnaast wordt in gesprekken gerefereerd aan de samen werking met Ondernemend Venlo op het gebied van beveiliging
vermogen. •
Type bedrijf. Gemeenten hebben voorkeuren voor het type
(camerabewaking), in de vorm van stichting Veilig Venlo.
bedrijf. Horst aan de Maas wil meer inzet op agribusiness,
Dat functioneert naar behoren en is ook naar andere Venlose
en Venlo ziet op Klaver 14 graag een relatie met de
bedrijventerreinen uitgebreid.
bedrijvigheid op de campus. Het Ontwikkelbedrijf geeft aan geen kader te hebben om logistieke bedrijven, wanneer die in het profiel passen, te weigeren. Dit leidt regelmatig tot discussie over interpretatie van het bestemmingsplan.
35
34
Ontwikkelbedrijf Greenport Venlo, Kwartaalrapportage Q4 2021, 2021.
Samenwerkingsovereenkomst Werklandschap Greenport Venlo | Evaluatie
•
•
Kavelgrootte. Horst aan de Maas en Venray zouden graag
Op 30 maart 2021 legt het college van Venray hiervoor een
meer in kleinere kavels willen ontwikkelen, hoewel het
bestemmingsplan aan de gemeenteraad voor, dat met 72%
Ontwikkelbedrijf aangeeft hier ook al deels in te voorzien.
tegenstemmen verworpen wordt (zie ook paragraaf 5.1.
Dit heeft echter een negatieve invloed op de kosten, het
‘Ontwikkelruimte Venray’). Als reactie heeft het Ontwikkel
tempo en de grondopbrengst van ontwikkeling.
bedrijf (mede op verzoek van de andere aandeelhouders)
Afstemming. Gemeenten zouden graag eerder zicht
beroep tegen het weigeringsbesluit ingesteld. De gemeente
hebben op potentiële vestigers, en daarover met het
Venray heeft in 2021 onderzoek laten uitvoeren naar de
Ontwikkelbedrijf tijdig afstemming hebben. Er is behoefte
lokale marktbehoefte en hoe de ontwikkelruimte alternatief
aan eerdere betrokkenheid om te voorkomen dat in
kan worden ingevuld. Dit onderzoek is inmiddels klaar en de
een later stadium discussies ontstaan, bijvoorbeeld over
resultaten zijn gedeeld met de gemeenteraad. Daarin wordt
interpretatie van het bestemmingsplan.
aangegeven dat Buck Consultants International (BCI) heeft becijferd dat er voor Venray een ontwikkelopgave is van vijftien
Diverse (gemeentelijke) gesprekspartners geven aan dat tijdig
tot 22 hectare. BCI adviseert de gemeente om vaart te maken
overleg over de voorwaarden voor gronduitgifte eerder tot
met de ontwikkeling van nieuw aanbod voor bedrijventerreinen
bijstelling van de kaders had kunnen leiden, wat discussies
en bij deze ontwikkeling uit te gaan van eigen groeikracht.36
in de gemeenteraad bij vaststelling van bestemmingsplannen
Het is vooralsnog onbekend welke vervolgstappen de gemeente
mogelijk had kunnen voorkomen. Bij Venlo speelt de discussie
Venray in dit dossier gaat zetten.
rondom verkaveling minder, omdat alle gronden al zijn uitgegeven.
Beelden Uit de interviews blijkt dat er wisselende beelden bestaan
Vanuit het bedrijf waarmee is gesproken, is behoefte aan
rondom het niet realiseren van het voornemen om in
duidelijkheid over toekomstige beschikbaarheid van kavels
Venray dertig hectare aan bedrijventerrein te ontwikkelen.
en duidelijkheid over de opstelling van de partners rondom
Hoewel de ontwikkelruimte in de SOK staat opgenomen als
(huisvesting van) arbeidsmigranten. Er wordt aangegeven dat
mogelijkheid, wordt dit door een aantal gesprekspartners als
er geen transparantie is in de gronduitgifte, waardoor het voor
een harde afspraak ervaren. Argumenten hiervoor zijn dat de
gevestigde bedrijven onduidelijk is waarom vergunningen niet
ontwikkelruimte de enige betrokkenheid van Venray is bij de
worden verleend.
gebiedsontwikkeling én dat in de ogen van een aantal deze afspraak is ervaren als toetredingsvoorwaarde voor deelname
6.4 Ontwikkelruimte Venray
van gemeente Venray. Het niet nakomen van de afspraak leidt tot gemengde gevoelens tegenover de samenwerking en de dividenduitkering aan Venray. Dat brengt de vraag met zich
Feitelijke beschouwing
mee in hoeverre (het college van) Venray te verwijten valt dat
Met het sluiten van de samenwerkingsovereenkomst in
het bestemmingsplan, dat aan de raad is voorgelegd, niet is
2017 trad de gemeente Venray toe als aandeelhouder in het
aangenomen.
Ontwikkelbedrijf. Op dat moment vielen de plannen voor de gebiedsontwikkeling buiten het grondgebied van de gemeente
Enkele gesprekspartners geven aan dat hier vanuit zowel de
Venray. In de SOK is toen de volgende afspraak opgenomen:
andere aandeelhouders als het Ontwikkelbedrijf te vrijblijvend
‘Aan Venray wordt de mogelijkheid geboden om dertig hectare (30
over wordt gedaan. Een goed gesprek op bestuurlijk en ambtelijk
hectare) uitbreiding van bedrijventerrein specifiek voor de reeds in
niveau over ‘hoe nu verder’ lijkt in de praktijk niet goed van
Venray gevestigde bedrijvigheid te ontwikkelen’.
de grond te komen. Daarnaast heeft het niet nakomen van de afspraak impact op de financiële resultaten. Gesprekspartners zien het als een gemis dat hierover geen heldere sancties zijn afgesproken.
36
35
Buck Consultants International, Onderzoek lokale marktvraag bedrijventerreinen Venray, April 2022.
Samenwerkingsovereenkomst Werklandschap Greenport Venlo | Evaluatie
6.5 Huisvesting internationale werknemers
•
Voor de Venrayseweg (Venlo/Horst aan de Maas) ligt vanuit Kafra Housing een plan om een verouderde tuibouwkas te slopen en hier fasegewijs een chaletpark te realiseren voor
Feitelijke beschouwing
in totaal 700 plaatsen. Dit plan is nog afwachting van een
Met de komst van nieuwe bedrijvigheid in Greenport Venlo
vergunningverlening.40
is de werkgelegenheid gegroeid. Een deel van de banen wordt
•
Na een wijziging van het beleid in de gemeente Venlo om
uitgevoerd door internationale werknemers. Zoals in paragraaf
huisvesting toe te staan op bedrijventerreinen, is VidaXL
3.1 is uitgewerkt, is het exacte percentage hiervan niet bekend
een plan aan het uitwerken voor ongeveer 600 plaatsen
en is bovendien sprake van fluctuatie gedurende de seizoenen.
voor internationale medewerkers.41
Het percentage arbeidsmigranten (exclusief de in Duitsland wonende arbeidskrachten en expats) ligt vermoedelijk rond
Beelden
de dertig à 35 procent. De huisvesting van deze internationale
Respondenten geven aan dat vanaf het begin van de samen
werknemers is geen onderdeel van de SOK en daarmee formeel
werking onvoldoende is nagedacht over huisvesting en
geen taak van het Ontwikkelbedrijf. Het is wel een thema dat
problematiek die hieromtrent had kunnen ontstaan. Achteraf is
leeft binnen de maatschappij en waarover afgelopen jaren
het volgens een meerderheid van de gesprekspartners niet handig
veel politieke discussies zijn gevoerd (zie ook paragraaf 5.1).
geweest dat dit onderwerp niet in de SOK is meegenomen. Er is
Niet alleen Greenport Venlo, maar de hele provincie Limburg
hierdoor door alle betrokkenen te laat op geacteerd.
kampt met het vraagstuk. Noord-Limburg is daarbij een arbeidsmarktregio die de belangrijkste woonregio vormt voor
In diverse interviews wordt aangegeven dat het niet altijd
arbeidsmigranten.
even duidelijk is wat precies het probleem is, wat de beste
37
oplossing voor het vraagstuk is, wie er verantwoordelijk voor Door Buck Consultants International is in het “Meerwaarde
is en of iedereen zich voldoende inzet op dit thema. Dit is
onderzoek” uit 2019 al aangegeven dat de doorgroei van de
ook van invloed op de beeldvorming die er is ontstaan. De
economie en de vergrijzing een regionale langetermijnstrategie
huisvesting van internationale werknemers is formeel een
vraagt voor de mogelijkheden voor huisvesting van
verantwoordelijkheid van de gemeenten, maar vanuit de
arbeidsmigranten. In de tussentijd zijn hierover geen afspraken
gemeenten wordt het vraagstuk ervaren als een gezamenlijk
expliciet vastgelegd. Wel hebben de gemeenten in regioverband
probleem. Een aantal gesprekspartners geeft aan dat het,
een zogenaamde ‘bouwsteen’ opgesteld over de (tijdelijke)
vanwege het bovenlokale karakter van het vraagstuk, van
huisvesting van arbeidsmigranten. Diverse regiogemeenten
meerwaarde zou zijn als de provincie een sterkere rol zou
hebben dit lokaal nader uitgewerkt.
innemen, maar men ervaart dat de provincie zich op dit punt wat meer op afstand houdt.
Afgelopen jaren zijn er door de gemeentes en het Ontwikkelbedrijf verschillende activiteiten ondernomen. Een