RIB.22.067 Werklandschap GPV
Tekst van het document
Stuknummer: 22.0006576
Raad 29-11-2022 RIB.22.067
raadsinformatiebrief van
: Burgemeester en wethouders
portefeuillehouder
: E. Beurskens
aan
: De leden van de gemeenteraad
datum
: 27/10/2022
status
: Actieve informatie
openbaar
: Ja
Onderwerp RIB Evaluatie Samenwerkingsovereenkomst Werklandschap Greenport Venlo Aanleiding In de op 1 februari 2017 gesloten Samenwerkingsovereenkomst voor de ontwikkeling van het Werklandschap Greenport Venlo is afgesproken dat partijen regelmatig maar in ieder geval eens per 4 jaar een evaluatie van de samenwerking uitvoeren, onder meer naar de doelstellingen en de realisatie daarvan. In deze Rib wordt uw Raad geïnformeerd over: De conclusies en aanbevelingen naar aanleiding van de uitgevoerde evaluatie; De reactie van het college van B&W naar aanleiding van de conclusies en aanbevelingen uit het rapport; Een terugkoppeling van het Informele Strategisch Aandeelhoudersoverleg d.d. 14 september jl., waarin de rapportage is besproken. Sinds 2017 werkt het Ontwikkelbedrijf Greenport Venlo op basis van een (mede door provincie Limburg en gemeenten Venlo, Horst aan de Maas en Venray ondertekende) samenwerkingsovereenkomst aan de gebiedsontwikkeling van het Werklandschap Greenport Venlo. In de samenwerkingsovereenkomst (hierna: SOK) is afgesproken dat tenminste eens per vier jaar gezamenlijk een evaluatie van de samenwerking wordt uitgevoerd, waarbij wordt gekeken in hoeverre de doelstellingen zoals in de SOK vastgelegd, worden gerealiseerd en hoe de samenwerking verloopt.
In de Aandeelhoudersvergadering van 15 december 2021 is besloten tot de uitvoering van de evaluatie en daarvoor een aanpak vastgesteld. Adviesbureau Berenschot is gevraagd dit onderzoek uit te voeren in samenwerking met een ambtelijke werkgroep, de directie van de BV en de voorzitter van de Raad van Commissarissen. De evaluatie vond plaats in de periode april tot en met juni 2022. Er zijn drie onderzoeksvragen geformuleerd die betrekking hebben op de vijftien specifieke onderwerpen waarover in 2017 in de SOK afspraken zijn gemaakt: 1. Wat heeft het Ontwikkelbedrijf Greenport Venlo bereikt? 2. Wat is afgewerkt en wat staat nog open? Waarom staan punten nog open? 3. Wat gaat/ging goed of minder goed in de samenwerking en uitvoering, en waarom?
Bezoekadres: BezoekAdres, PlaatsBA
Postadres / PostCodePA PlaatsPA
T TelefoonNummer
F FaxNummer
Pag. 2 van 6
De vijftien specifieke onderwerpen waarbij Berenschot heeft stil gestaan, betreffen:
Conclusies en aanbevelingen In hoofdstuk 7 van het evaluatierapport worden de conclusies en aanbevelingen besproken. Samenvattend concludeert adviesbureau Berenschot ten aanzien van de status van de voortgang van de onderdelen uit de SOK als volgt:
2
Pag. 3 van 6
De conclusies en aanbevelingen luiden als volgt: Conclusies op realisatie van de doelstellingen / ambities 1. Het Ontwikkelbedrijf heeft de beoogde gebiedsontwikkeling van het werklandschap zoals geformuleerd in kader stellende documenten overall succesvol uitgevoerd, met een voortvarende gebiedsontwikkeling, een hoge kwaliteit en positieve financiële resultaten. 2. Er zijn goede resultaten geboekt op het gebied van duurzaamheid en groenontwikkeling, maar nog niet alle ambities zijn gerealiseerd. 3. De grote vraag vanuit de logistieke sector en de beperkte vraag vanuit de (grootschalige) agrofood en maakindustrie heeft geleid tot een beperkte vertegenwoordiging van bedrijven uit de agrofood en maakindustrie op de gronden die door het Ontwikkelbedrijf zijn ontwikkeld. 4. De maatschappelijke context verandert en de gebiedsontwikkeling heeft neveneffecten; dit heeft impact op de maatschappelijke en politieke waardering van de bereikte resultaten. 5. Voor de resterende gebiedsontwikkeling leeft in de gemeenten Venray en Horst aan de Maas de wens om meer kleinere kavels te ontwikkelen met meer aandacht voor lokale en regionale bedrijven. Een dergelijke aanpassing heeft een negatief effect op het financiële resultaat van de gebiedsontwikkeling. Conclusies ten aanzien van de samenwerking 1.
De governance in de vorm van een bv met raad van commissarissen op basis van een samenwerkingsovereenkomst functioneert op hoofdlijnen goed en heeft geleid tot een voortvarende ontwikkeling. 2. Rolzuiverheid is een belangrijk aandachtspunt voor de samenwerkingspartners: de rol als aandeelhouder wordt in de praktijk soms vermengd met de (lokale) verantwoordelijkheid voor beleid en uitvoering. 3. Een (informeel) overleg voor strategische bestuurlijke afstemming kan bijdragen aan een meer transparante scheiding van rollen en het (sneller) oplossen van slepende discussies. 4. Het Ontwikkelbedrijf geeft op professionele wijze invulling aan zijn taak. 5. Het overkoepelende belang is gaandeweg meer naar de achtergrond verschoven en het lukt samenwerkingspartners onvoldoende om langlopende bestuurlijke discussies af te hechten. Aanbevelingen 1. Het is opportuun om als publieke partners opnieuw te bezinnen op welke manier zij invulling kunnen geven aan de resterende ontwikkeling. Daarin staan twee strategische vragen centraal: • Welke werkgelegenheid is het meest van toegevoegde waarde voor de regio en hoe kan daarin binnen Greenport Venlo worden voorzien? • In hoeverre is het noodzakelijk – dan wel van toegevoegde waarde – om de resterende ontwikkeling gezamenlijk en via het Ontwikkelbedrijf te blijven uitvoeren? 2.
Verken exit scenario’s voor uittreding of beëindiging van de samenwerking, waarbij ook aandacht is voor de toekomstige financiering. 3. Organiseer een platform voor strategische bestuurlijke afstemming, waar bovenstaande vraagstukken aan de orde kunnen komen, maar ook lopende discussies over huisvesting van arbeidsmigranten, de ontwikkelruimte van Venray en de resterende opgave voor natuurontwikkeling.
3
Pag. 4 van 6
Bevindingen en gezamenlijke reactie colleges. De rapportage is tussen de bestuurlijk vertegenwoordigers van de aandeelhouders, de directie van de BV en de Raad van Commissarissen besproken in het Informeel Strategisch Aandeelhoudersoverleg van de BV Ontwikkelbedrijf op 14 september jl. De conclusies zoals omschreven in het rapport zijn voor de aandeelhouders herkenbaar en kunnen worden onderschreven door de gezamenlijke colleges. Dit geldt in hoofdzaak ook voor de aanbevelingen. Het Ontwikkelbedrijf Greenport Venlo is effectief, heeft veel bereikt maar staat ook voor uitdagingen mede door een veranderde maatschappelijke context. De samenwerking wordt in algemene zin als positief beoordeeld. In reactie op aanbeveling 1 en 2: De ontwikkeling van Greenport Venlo is een complexe intergemeentelijke gebiedsontwikkeling die om die reden bewust op afstand is gezet. Gelet daarop is het naar onze mening dan ook om inhoudelijke en financiële redenen wenselijk de laatste fase van deze ontwikkeling gezamenlijk en integraal uit te blijven voeren. Immers uit de uitgifte van de resterende ontwikkeling van de bedrijventerreinen moet nog een groot deel van de opbrengsten worden gehaald, om de voor de gebiedsontwikkeling gemaakte kosten te compenseren.
Daarnaast heeft het, mede gelet op de fase waarin de ontwikkeling zich nu bevindt, ook niet de voorkeur de wijze van samenwerking in financiële of juridische zin hierop aan te passen. Zoals blijkt uit de conclusies is hier ook op dit moment ook geen aanleiding toe. Bovendien is de SOK tot 2027 niet eenzijdig door partijen opzegbaar. Omdat de gebiedsontwikkeling inmiddels ver gevorderd is, is het tijdig verkennen van afbouw en/of exit scenario’s wel van belang. Een zorgvuldige afronding van de ontwikkeling als ook de afwikkeling van het Ontwikkelbedrijf zelf zal te zijner tijd immers de nodige tijd en voorbereiding vergen. En aangezien de gebiedsontwikkeling voortvarend is verlopen is de verwachte einddatum van de grondexploitatie op basis van de huidige inzichten al tegen 2030 in beeld. In reactie op aanbeveling 3: Om grip op de (voortgang van de) samenwerking en ontwikkeling te houden is het van belang op een aantal belangrijke dossiers waar binnen de samenwerking patstellingen zijn ontstaan, af te hechten (onderdeel 5 van de conclusies). Het betreft in het bijzonder de dossiers extra inzet Landschapsplan en de ontwikkeling van de bedrijventerreinen Klaver 15 in Venray en Klaver 7 in Horst aan de Maas. Concreet wordt ook uitvoering gegeven aan deze aanbeveling om het Informeel Strategisch Aandeelhoudersoverleg weer in het leven te roepen.
Mede naar aanleiding van de bespreking van het evaluatierapport in het Informeel Strategisch Aandeelhoudersoverleg, kan in dit verband over deze dossiers het volgende worden opgemerkt. Landschapsplan / vervallen realisatie 200 ha EHS Provincie De Provincie heeft in het kader van de vervlechting van de diverse entiteiten binnen het gebied Greenport Venlo in 2017, aangegeven dat men de bij de totstandkoming van het oorspronkelijke Landschapsplan overeengekomen inspanningsverplichting om 200 ha Ecologische Hoofdstructuur te realiseren, niet kan nakomen. Dit is een gevolg van het gewijzigde Rijksbeleid en daardoor ontbreken van de daarvoor benodigde Rijksmiddelen. In het kader van de vervlechting is in de SOK in 2017 de afspraak gemaakt dat de mate waarin deze wijzigingen worden geaccepteerd en worden opgenomen in nieuwe (geactualiseerde) ambities voor de aandeelhouders van het Ontwikkelbedrijf nog een punt van discussie is en hierover nog overeenstemming moet worden bereikt.
4
Pag. 5 van 6
Tot dusver is tussen de aandeelhouders nog geen sprake van overeenstemming over gewijzigde ambities als gevolg van op Rijksniveau gewijzigd natuurbeleid. De aandeelhouders hebben in het Informele Strategisch Aandeelhoudersoverleg naar elkaar uitgesproken hierover met elkaar opnieuw in overleg te treden met als doel te komen tot een gedragen uitkomst. Klaver 15 Venray De gemeente Venray is sinds begin 2017 aandeelhouder van de BV Ontwikkelbedrijf. Onderdeel van de toetreding was het (op verzoek van Venray) toekennen van 30 hectare ontwikkelruimte aan Venray. Na een uitgebreide analyse kwam De Spurkt naar voren als geschikte locatie voor het realiseren van deze 30 hectare bedrijventerrein. In 2018 heeft de gemeenteraad hiervoor het besluit tot vestiging van een voorkeursrecht op de gronden binnen het gebied bekrachtigd en in de periode 2018-2020 is door het Ontwikkelbedrijf in samenspraak met de gemeente de grondverwerving gestart en zijn alle noodzakelijke stappen doorlopen in het kader van (de voorbereiding van) de bestemmingsplanprocedure. In maart 2021 heeft de gemeenteraad van Venray een weigeringsbesluit genomen ten aanzien van het bestemmingsplan de Spurkt. Er bestonden vraagtekens ten aanzien van de al dan niet aanwezige marktvraag, geschiktheid van de locatie, de omvang van het terrein en de verkaveling.
Gelet op bovenstaande en om richting te kunnen geven aan een vervolg, is door een extern bureau een onderzoek uitgevoerd naar de marktbehoefte voor bedrijventerreinen in Venray. Mede naar aanleiding van de uitkomsten van het onderzoek is Venray in het voorjaar gestart met het bepalen van scenario’s voor het vervolg. Welke locaties zijn onder voorwaarden in beeld, op welke wijze vindt de ontwikkeling plaats (al dan niet in samenwerking met het Ontwikkelbedrijf) en welke consequentie heeft de keuze voor het een of het ander in financiële en juridische zin? Dit proces vindt plaats in afstemming met het Ontwikkelbedrijf. Voor het Ontwikkelbedrijf is het van belang dat in een vervolgfase planologische zekerheid kan worden geboden, en of er sprake is van een meerwaarde voor het Ontwikkelbedrijf mede in relatie tot de eerder gemaakte kosten. In aandeelhoudersverband is het van belang zicht te krijgen op de vraag hoe Venray haar toekomstige rol ziet in de verdere ontwikkeling van Greenport. Deze scenario’s zijn (zoals hierboven geschetst) op dit moment in onderzoek binnen de gemeente Venray. Afhankelijk van de uitkomst van dit onderzoek zal op een later moment binnen aandeelhoudersverband gesproken moeten worden over een vervolg- dan wel afrondingsscenario en de eventuele consequenties daarvan.
Klaver 7 Horst aan de Maas In de gemeente Horst aan de Maas speelt een discussie over de Ontwikkelstrategie voor Klaver 7, met name over de grootte van de kavels en de doelgroepen. In het najaar van 2021 is in de gemeenteraad van Horst een motie aangenomen. Deze motie komt er kort gezegd op neer dat voordat het bestemmingsplan Klaver 7 aan de raad van Horst aan de Maas kan worden voorgelegd, aan diverse (ruimtelijke) aspecten die samenhangen met de gebiedsontwikkeling (in het bijzonder de verkeersontsluiting, regionale afspraken over arbeidsmigrantenhuisvesting en voortgang realisatie Landschapsplan) invulling moet worden gegeven. Recent is in de gemeenteraad van Horst een tweede motie aangenomen, waarin is verzocht verschillende scenario’s uit te werken voor de ontwikkeling van Klaver 7. De uitkomsten van het onderzoek worden betrokken bij de in het kader van de aangenomen motie uit te werken scenario’s. Voor Horst aan de Maas is eveneens aan een extern adviesbureau opdracht verstrekt voor het uitvoeren van een onderzoek naar marktvraag en aanbod bedrijventerreinen in relatie tot de ontwikkeling van klaver 7. Het onderzoek is vergelijkbaar met het onderzoek zoals dat voor Venray is uitgevoerd. De bedoeling is dat het onderzoek behulpzaam is en feiten aandraagt in de discussie en afwegingen over de Ontwikkelstrategie voor
5
Pag. 6 van 6
klaver 7, zoals kavelgrootte en doelgroepen. De resultaten van het marktonderzoek zijn naar verwachting in november beschikbaar. Gezamenlijk met de overige aandeelhouders, directie en RvC zullen we uitvoering geven aan de aanbevelingen en informeren wij uw raad periodiek via de kwartaalrapportages over de voortgang van de BV Ontwikkelbedrijf Greenport Venlo.
Bijlagen 1. Rapport adviesbureau Berenschot: Evaluatie Samenwerkingsovereenkomst Werklandschap Greenport Venlo 2. Samenvatting Evaluatierapport
6
EVALUATIE
Samenwerkings overeenkomst Werklandschap Greenport Venlo 67744 – Vertrouwelijk – 11 juli 2022
EVALUATIE
Samenwerkings overeenkomst Werklandschap Greenport Venlo 67744 – Vertrouwelijk – 11 juli 2022 Ralph Kohlmann Niek Overgaauw Noortje van Velthoven
Inhoudsopgave 1.
Inleiding.......................................................................4
7.
Analyse, conclusies en aanbevelingen..........39
1.1
Achtergrond: evaluatie samenwerkingsovereen
7.1
Introductie................................................................................................ 40
komst gebiedsontwikkeling Greenport Venlo ...............5
7.2 Wat is er bereikt en welke opgave resteert?................. 40
1.2
Opdracht ......................................................................................................5
7.3 Hoe verliep de samenwerking en uitvoering?..............42
1.3
Onderzoeksmethodologie..............................................................5
7.4 Vooruitblik en aanbevelingen....................................................43
1.4
Leeswijzer......................................................................................................7
2.
Uitgangssituatie en tijdlijn................................... 8
2.1
Achtergrond................................................................................................9
2.2 Tijdlijn.............................................................................................................10
3.
Publieke waarde – ambities en resultaten...12
3.1
Feitelijke beschouwing.................................................................... 13
3.2 Beelden.........................................................................................................17 3.3 Bevindingen ............................................................................................19
4.
Capaciteit...................................................................20
4.1
Feitelijke beschouwing.................................................................... 21
4.2 Beelden........................................................................................................24 4.3 Bevindingen.............................................................................................26
5.
Legitimiteit – draagvlak en legitimatie.........27
5.1
Feitelijke beschouwing...................................................................28
5.2 Beelden........................................................................................................29 5.3 Bevindingen.............................................................................................. 31
6.
Processen en projecten....................................... 32
6.1
Omgevingsmanagement............................................................. 33
6.2 Parkmanagement en onderhoud en beheer openbare ruimte.................................................................................. 33 6.3 Uitgifte gronden...................................................................................34 6.4 Ontwikkelruimte Venray................................................................ 35 6.5 Huisvesting internationale werknemers...........................36 6.6 Railterminal en Greenportlane.................................................37 6.7 Dassenplan en Parc Zaarderheiken......................................37 6.8 Bevindingen.............................................................................................38
Bijlage 1 Doel van het Ontwikkelbedrijf..............................................................45
Bijlage 2 Evaluatiekader.................................................................................................. 46
Bijlage 3 Gesprekspartners............................................................................................47
Bijlage 4 Literatuurlijst...................................................................................................... 48
Bijlage 5 Interviewleidraad........................................................................................... 49
HOOFDSTUK 1
Inleiding Dit hoofdstuk schetst de aanleiding en achtergrond van de evaluatie en gaat in op de aanpak en onderzoeksmethodiek.
Samenwerkingsovereenkomst Werklandschap Greenport Venlo | Evaluatie
1.1
Achtergrond: evaluatie samenwerkingsovereenkomst gebiedsontwikkeling Greenport Venlo
Tabel 1.
Onderwerpen SOK gebiedsontwikkeling Greenport Venlo.
Categorie
Thema 1. Werkgelegenheid
Hoofddoelen SOK
2. Duurzaamheid 3. Landschap 4. Uitgifte gronden 5. Parkmanagement
Sinds 2017 werkt Ontwikkelbedrijf Greenport Venlo op
6. Onderhoud en beheer openbare ruimte
basis van een Samenwerkingsovereenkomst (SOK) aan de
7. Spoorse aanpassingen ten behoeve van de
gebiedsontwikkeling van het werklandschap Greenport
railterminal 8. Parc Zaarderheiken
Venlo. Onderdeel van de samenwerking zijn de provincie Specifieke aspecten
Limburg, gemeente Venlo, gemeente Horst aan de Maas en
in SOK
gemeente Venray. De gebiedsontwikkeling is gericht op drie
9. Greenportlane 10. Dassenplan 11. Ontwikkelruimte Venray 12. Financieel:
hoofdthema’s: werkgelegenheid, duurzaamheid en landschap/
a. Financieel arrangement
natuur. In de SOK zijn afspraken vastgelegd over het
b. Financiële resultaten 13. Invulling van de samenwerking
inhoudelijke kader van de gebiedsontwikkeling en de juridische
a. Governance
uitwerking van de samenwerking.
b. Communicatie/rapportage
Onderdeel van de SOK is de afspraak dat tenminste eens per
Aanvullende relevante
14. Omgevingsmanagement
thema’s
15. Huisvesting internationale werknemers
vier jaar gezamenlijk een evaluatie van de samenwerking wordt uitgevoerd, waarbij wordt gekeken in hoeverre de doelstellingen worden gerealiseerd en hoe de samenwerking verloopt. De uitkomst van de evaluatie kan aanleiding geven tot een
1.3 Onderzoeksmethodologie
bestuurlijk gesprek over de toekomst van de samenwerking in Greenport Venlo. Tegen bovenstaande achtergrond is een
Onderzoekskader
gezamenlijke werkgroep gevormd met vertegenwoordigers
Als basis voor het onderzoek is het Publieke waardemodel1 van
vanuit het Ontwikkelbedrijf Greenport Venlo en
Mark Moore gehanteerd. Aan de hand van dit model hebben
vertegenwoordigers vanuit de aandeelhouders en de raad van
wij het onderzoek verder gestructureerd en uitgewerkt. Dit
commissarissen van het Ontwikkelbedrijf. Deze werkgroep
eenvoudig en praktisch toepasbare model kent een ‘strategische
heeft een opdracht geformuleerd om de SOK te evalueren.
driehoek’ met drie samenhangende domeinen, te weten:
Berenschot is geselecteerd om deze evaluatie uit te voeren. De
•
Publieke Waarde: dat wat de samenwerkende partijen
evaluatie vond plaats de periode april tot en met juni 2022, met
nastreven. Is de uitkomst van de gebiedsontwikkeling in
dit rapport als resultaat.
overeenstemming met de doelstellingen vooraf? •
Capaciteit: de wijze waarop de samenwerking is georganiseerd en wordt bestuurd, welke activiteiten worden
1.2 Opdracht
ondernomen en welke capaciteit en middelen beschikbaar zijn.
De werkgroep heeft in maart 2022 de onderzoeksvragen voor de
•
evaluatie vastgesteld. Drie hoofdvragen zijn geformuleerd, die
Legitimiteit: de rechtmatigheid en het draagvlak bij achterbannen, stakeholders en omgeving.
betrekking hebben op vijftien specifieke onderwerpen (tabel 1). De hoofdvragen die zijn geformuleerd, zijn: 1. Wat heeft het Ontwikkelbedrijf Greenport Venlo bereikt? 2. Wat is afgewerkt en wat staat nog open? Waarom staan punten nog open? 3. Wat gaat/ging goed of minder goed in de samenwerking en uitvoering, en waarom? De vijftien specifieke onderwerpen zijn afkomstig uit de SOK en betreffen onderwerpen waarover in 2017 afspraken zijn gemaakt. De werkgroep heeft aan Berenschot gevraagd bij elk van de onderwerpen stil te staan. 5
1
Moore, M, Creating public value, Strategic management in government. Cam bridge: Harvard University Press, 1995.
Samenwerkingsovereenkomst Werklandschap Greenport Venlo | Evaluatie
Figuur 1.
Mark Moore Publieke waardemodel (onderzoeksmodel).
Begeleiding en ondersteuning onderzoek Het onderzoek is begeleid door een werkgroep die is samen gesteld met ambtelijke vertegenwoordigers van de provincie
Publieke waarde
en de drie gemeenten, de directeur van het Ontwikkelbedrijf en een vertegenwoordiger van de raad van commissarissen.
Wat willen partijen bereiken en welke oplossingen zijn er voor de opgaven?
De werkgroep heeft de documentatie voor de bureaustudie aangeleverd en heeft op aanvraag nog aanvullende documenten nagestuurd. Daarnaast heeft de werkgroep meegedacht over mogelijke gesprekspartners en hiervoor de contactgegevens verschaft. Ook heeft de werkgroep in een validatiesessie
Legitimiteit
Capaciteit
Hoe is het draagvlak bij de betrokken stakeholders en hun achterban?
Hoe wordt de samenwerking georganiseerd en bestuurd?
onze bevindingen getoetst op feitelijke onjuistheden. Tot slot zijn de definitieve bevindingen en conclusies middels een conceptrapport en eindsessie aan de werkgroep voorgelegd. In deze fase heeft de werkgroep de laatste opmerkingen/feedback kunnen geven, waarna wij het rapport definitief hebben gemaakt.
Proces en onderzoeksmethoden In het onderzoek maken we onderscheid tussen een feitelijke De politiek en bestuurlijke context van de gebiedsontwikkeling
beschouwing, beelden en bevindingen.
maakt dat het Publieke waardemodel (figuur 1) een toepasselijk model is voor dit onderzoek. Vanuit een goede balans tussen
De feitelijke beschouwing is informatie hoofdzakelijk verkregen
deze drie domeinen, ontstaat publieke waarde op een effectieve,
vanuit beschikbare documentatie. Dit zijn documenten zoals
efficiënte en gelegitimeerde wijze.
kwartaalrapportages, jaarverslagen, presentaties, plannen, visiedocumenten, en onderzoeken. De documenten zijn op
Onze bevindingen, analyse en conclusies hebben wij, als
voorhand aangeleverd door de werkgroep. Naar aanleiding
onderzoekers, gebaseerd op de feitelijke informatie, gesprekken
van werkgroepsessies en/of interviews, hebben we nog extra
en werksessies, met een onderzoekskader als raamwerk. In
documenten opgevraagd bij de werkgroep en/of specifieke
het onderzoekskader zijn aan de hand van het denkraam
aandeelhouders. Hierbij valt te denken aan brieven die zijn
‘Publieke Waarde’ de onderzoeksvragen per thema geordend
gestuurd aan raads- en statenleden en die betrekking hebben op
en aangevuld. Ook zijn de vragen vertaald naar informatie
onderwerpen uit dit onderzoek. Alle documenten zijn gecodeerd
bronnen; op basis van welke informatie wordt de onderzoeks
met behulp van de digitale tool ATLAS.ti. De codering is
vraag geanalyseerd en beantwoord? De twee type informatie
gebaseerd op het onderzoekskader.
bronnen die in dit onderzoek zijn gebruikt, zijn de bureaustudie en interviews. De bureaustudie is een studie van bestaande
De beelden zijn ervaringen, inzichten, overwegingen en
documenten met feitelijke informatie. Interviews zijn
meningen van personen en bedrijven, betrokken bij de
gesprekken met relevante gesprekspartners, waarbij beelden
gebiedsontwikkeling. Deze beelden zijn middels individuele
worden verkregen. Het onderzoekskader is voorgelegd aan de
gesprekken verkregen. In totaal hebben we dertien
werkgroep en na instemming gebruikt voor het verzamelen van
gesprekspartners gesproken. De lijst met gesprekspartners
informatie, het structureren van de bureaustudie, het opstellen
hebben we met de werkgroep besproken en aangevuld.
van de interviewleidraad en het analyseren van de resultaten.
In de groep van gesprekspartners zijn personen uit de
Het evaluatiekader is bijgevoegd in bijlage 2.
provincie, gemeentes, bedrijven, ondernemingsverenigingen en het Ontwikkelbedrijf vertegenwoordigd. Een lijst met gesprekspartners is in bijlage 3 opgenomen. Hierin hebben we ook aangegeven welke gesprekken geen doorgang hebben gevonden, en hoe we hiermee zijn omgegaan.
6
Samenwerkingsovereenkomst Werklandschap Greenport Venlo | Evaluatie
Elk van de gesprekspartners heeft een interviewleidraad
1.4 Leeswijzer
ontvangen ter voorbereiding op het interview. Deze is bijgevoegd in bijlage 5. De leidraad geeft in het kort de
Het rapport is grofweg opgebouwd langs de lijnen van het
belangrijkste onderwerpen per thema weer. Deze leidraad is
onderzoekskader zoals opgenomen in bijlage 2. In het volgende
gevormd op basis van het onderzoekskader. Van de gesprekken
hoofdstuk schetsen we op hoofdlijnen de uitgangssituatie, de
zijn aantekeningen gemaakt voor ons eigen (intern) gebruik.
voorgeschiedenis en context. Vervolgens behandelen we in
De beelden zijn geanonimiseerd en niet herleidbaar naar
de hoofdstukken 3, 4 en 5 de invalshoeken van het Publieke
individuen.
waardemodel: Publieke Waarde, Capaciteit en Legitimiteit. In elk hoofdstuk starten we met een feitelijke beschouwing.
7
Door de feitelijke informatie en beelden naast het
Daarna vatten we de beelden uit de interviews samen. Elk
onderzoekskader te leggen, hebben wij als onderzoekers
hoofdstuk sluit af met bevindingen. Dat geldt ook voor
bevindingen geformuleerd. Dit is onze interpretatie en weging
hoofdstuk 6, waar we specifiek ingaan op een aantal processen
van de feitelijke informatie en beelden (van de betrokkenen)
en projecten. Tot slot lichten we in hoofdstuk 7 de analyse,
uit de documenten, gesprekken en werksessies.
conclusies en aanbevelingen toe.
HOOFDSTUK 2
Uitgangssituatie en tijdlijn Dit hoofdstuk beschrijft het plangebied, de (historische) context en tijdlijn van de gebiedsontwikkeling van het werklandschap Greenport Venlo.
Samenwerkingsovereenkomst Werklandschap Greenport Venlo | Evaluatie
2.1 Achtergrond
De Samenwerkingsovereenkomst (SOK) bevat het inhoudelijke kader waarbinnen het Ontwikkelbedrijf kan opereren,
Voorgeschiedenis
aangevuld met afspraken over specifieke processen, activiteiten
In 2009 is de basis gelegd voor de gebiedsontwikkeling van
en projecten. Een belangrijke bijlage die is toegevoegd aan
Greenport Venlo. Op basis van een Masterplan en een
de SOK is de zogenaamde Verschillenanalyse 2016.4 In de
Strategisch Businessplan Klavertje 4/Greenport Venlo sloten
Verschillenanalyse zijn door de stuurgroep Vervlechting5 de
de gemeenten Horst aan de Maas, Peel en Maas, Venlo en de
verschillen samengevat tussen het Masterplan, het Strategisch
provincie Limburg een bestuursakkoord met de ruimtelijke en
Businessplan en de thans geldende Structuurvisie in 2016.
organisatorische kaders voor de toekomstige ontwikkeling van
Naast de verschillen, heeft de stuurgroep het beleidskader
het gebied. Om daar uitvoering aan te geven zijn in 2009 twee
geactualiseerd passend bij de huidige en toekomstige
nv’s opgericht: nv/cv werklandschapsontwikkelingsmaatschap
ontwikkelingen. De verschillenanalyse geeft op deze manier
Klavertje 4 (WOMK4) en nv/cv Trade Port Noord (TPN).
op een aantal thema’s opnieuw duiding aan de betreffende vooropgestelde doelstellingen/ambities. Over de documenten
In 2012 is het bestuursakkoord vastgesteld in de vorm van een
staat in de SOK opgenomen: “Partijen zijn akkoord met,
intergemeentelijke structuurvisie, in nauwe samenwerking
conformeren zich met en zullen handelen in lijn met het Master
met de publieke partijen en het Ontwikkelbedrijf. Rond 2015
plan, de Verschillenanalyse-2012, de Verschillenanalyse - 2016, de
werd geconstateerd dat er sprake was van een versnipperende
Meerjarenraming, het Jaarplan, de Jaarbegroting en de GREX.6”
en complexe samenwerkingsstructuur, mede door de veelheid aan samenwerkingsverbanden actief in de regio.
De uitvoering van de realisatie en exploitatie van het werkland
Naast de bv/cv WOM K4 en nv/cv TPN waren dat op het
schap ligt in handen van het Ontwikkelbedrijf, waarbij de
voormalige Floriadeterrein de GR Venlo Greenpark, de
overheidspartijen - de provincie Limburg en de gemeenten
bv Villa Flora en de Innovatoren. Toen is besloten om de
Venlo, Horst aan de Maas en Venray - aandeelhouder zijn
juridische structuur te vereenvoudigen via een vervlechting ,
van het bedrijf. Naast het aandeelhouderschap heeft het
waarmee in 2015 de nv WOM K4 werd omgezet naar een
Ontwikkelbedrijf ook een drietal deelnemingen. De verdeling
bv, zonder raad van commissarissen (RvC). Uiteindelijk
van de aandeelhouders en deelnemingen zijn weergegeven in
hebben in 2016 de gemeenteraden en Provinciale Staten een
tabel 2.
2
definitief besluit genomen over de vervlechting. Dat heeft geleidt tot het samenvoegen van de twee ontwikkelbedrijven
Tabel 2.
Verdeling aandeelhouderschap en deelnemingen Ontwikkelbedrijf Greenport Venlo.
tot de bv Ontwikkelbedrijf Greenport Venlo, met raad van
Overheidspartij
% aandeelhouderschap
commissarissen. Vanaf dat moment is aandeelhouder Peel
Provincie Limburg
58,6%
en Maas uitgetreden en de gemeente Venray toegetreden.
Gemeente Venlo
27,7%
Apart daarvan werden de grond- en vastgoedposities op het
Gemeente Horst aan de Maas
8,3%
voormalige Floriadeterrein gebundeld in een nieuwe bv Campus
Gemeente Venray
5,4%
Vastgoed Greenport Venlo.
% deel Deelnemingspartij
De bv Ontwikkelbedrijf Greenport Venlo
Grondexploitatiemaatschappij Californie B.V.
De bv Ontwikkelbedrijf Greenport Venlo (hierna genoemd
Ontwikkelbedrijf voor glastuinbouw
het Ontwikkelbedrijf) is opgericht in 2017 en werkt samen
Etriplus B.V. Energiebedrijf
met de provincie Limburg en de gemeenten Venray, Venlo en
WILG B.V.
Horst aan de Maas aan de gebiedsontwikkeling Greenport
Warmte infrastructuur Limburg Geothermie.
Venlo. Greenport Venlo is van oorsprong een gebiedsconcept
neming 33% 45% 25%
dat in de structuurvisie (2012) is gedefinieerd als duurzaam en innovatief economisch netwerk.3
2 3
9
Vervlechting van de vijf entiteiten in het Greenportgebied (Klavertje 4, Trade Port Noord, Venlo Greenpark, Villa Flora en Innovatoren). Het concept streeft naar waardecreatie voor economische bedrijven en het beha len van een maatschappelijk rendement. Hier wordt invulling aan gegeven door het ontwikkelen van werklandschappen, vastgoed, gebiedsbrede voorzieningen en een robuuste groenstructuur. Daarnaast is het streven gericht op optima le kennisontwikkeling, innovatie en gezamenlijk (economisch) voordeel door samenwerking tussen bedrijven.
4 5 6
Ontwikkelbedrijf Greenport Venlo, Verschillenanalyse 2016 en actualisatie be leidskader, september 2016. Stuurgroep Vervlechting bestaat uit de voorzitters van de werkgroepen Gron dexploitatie (GREX) en Juridisch en de programmamanager van de provincie Limburg. Ontwikkelbedrijf Greenport Venlo, Samenwerkings- en aandeelhoudersovereen komst Werklandschap, 2017.
Samenwerkingsovereenkomst Werklandschap Greenport Venlo | Evaluatie
Brightlands Campus
2.2 Tijdlijn
Naast het Ontwikkelbedrijf Greenport Venlo zijn sinds 2017 ook de bv’s Campus Vastgoed Greenport Venlo en Brightlands
In figuur 2 staat een tijdlijn van 2009 tot en met 2021
Campus Greenport Venlo actief in de regio. Brightlands
waar samengevat het proces van de vorming van de
Campus richt zich op het beheer en gebruik van de ‘campus’.
gebiedsontwikkeling in staat. De benoemde mijlpalen zijn
Campus Vastgoed is gericht op de grond- en vastgoed
kaderstellende documenten die leidend zijn geweest in de
exploitatie. Onderdeel van het campus-gebied zijn de Villa
uitvoering van de gebiedsontwikkeling. De belangrijkste
Flora, de Innovatoren, Brightworks en Brighthouse. Inmiddels
documenten daarin zijn:
zijn op de campus ruim zeventig organisaties gevestigd waar
•
plusminus 700 mensen werken.7
het Masterplan (2009). Dit plan vormt het taakstellende kader voor het Ontwikkelbedrijf. Daarin zijn onder andere ruimtelijke beleidskaders uitgewerkt
Campus Vastgoed is verantwoordelijk voor het beheer en
•
het Businessplan (2009). Dit plan vloeit voort uit
eigendom van de gronden en het vastgoed. Het aandeelhouder
het Masterplan en beschrijft op strategisch niveau de
schap is in handen van de provincie Limburg (76 %) en de
doelstellingen van de nv en op welke wijze de nv dit
gemeente Venlo (24 %). Het gebruik en organisatie ligt in
realiseert
handen van Brightlands Campus. Het aandeelhouderschap
•
het Landschapsplan (2010). Dit plan vormt een
lag oorspronkelijk voor twee derde in handen van de provincie
uitvoeringskader voor de vastgestelde natuur- en
Limburg en voor een derde in handen van Universiteit Maas
landschappelijke doelstellingen van het Klavertje 4 C2C
tricht. Op 1 januari 2020 is ook BASF Vegetable Seeds toe
landschap
getreden als aandeelhouder; sindsdien beschikken de provincie,
•
De Structuurvisie (2012). Dit plan geeft de planologische
universiteit en BASF ieder over een derde van de aandelen. De
sturing weer inclusief beleidsmatige basis, dat
directeur van de bv Ontwikkelbedrijf Greenport Venlo was in de
intergemeentelijk samen met de provincie en het
periode 1 februari 2017 tot 1 februari 2022 tevens de directeur
Ontwikkelbedrijf is vastgesteld
van de bv Campus Vastgoed Greenport Venlo.
•
De Verschillenanalyse 2009-2016. Dit plan is in 2016 opgesteld. Naast de verschillen die in kaart zijn gebracht
Aan de bv’s Brightlands Campus en Campus Vastgoed liggen
tussen het Masterplan, Strategisch Businessplan en de
andere Samenwerkingsovereenkomsten ten grondslag. Deze
Structuurvisie, is in de uitwerking ook een actualisatie van
organisaties maken daarom geen onderdeel uit van deze
beleidskader op verschillende thema’s aangebracht
evaluatie.
•
De Samenwerkingsovereenkomst, of ‘SOK’, (2017). Deze overeenkomst omvat de statutaire uitwerking van de afspraken die gemaakt zijn tussen de aandeelhouders en het Ontwikkelbedrijf. Afspraken gaan over de governance, openstaande projecten/activiteiten, het financieel arrangement en het inhoudelijke kader. In de SOK is opgenomen dat de betrokken partijen zich conformeren en in lijn zullen handelen met het Masterplan en de verschillenanalyses.
7
10
Ontwikkelbedrijf Greenport Venlo, Presentatie Werkbezoek Raads- en Statenle den, juni 2021.
Samenwerkingsovereenkomst Werklandschap Greenport Venlo | Evaluatie
Tijdlijn mijlpalen vóór 2017 en na 2017 (evaluatieperiode).
■ Masterplan Klavertje 4/Greenport ■ Businessplan Klavertje 4/Greenport ■ Start van twee ontwikkelbedrijven: N.V. en C.V. WOM K4 (DCGV) en ■ Verschillen- analyse 2009-2012 N.V. en C.V. TPN ■ Structuurvisie Klavertje 4-gebied
2009
2010
■ Landschapsplan vastgesteld
11
2012
2016
■ Uittreding aandeelhouder Peel en Maas ■ Toetreding aandeelhouder Venray ■ Vorming van één Ontwikkelbedrijf Statutenwijziging: N.V. -> B.V. ■ Ondertekening SOK
2017
2019
■ Evaluatie SOK
2022
■ Principebesluit in gemeenteraden ■ Bestemmingsplan Spurkt afgewezen en staten over vervlechting (april) (Ontwikkelruimte 30 ha Venray) ■ Verschillenanalyse 2009-2016 + actualisatie beleidskaders ■ Definitief besluit in gemeenteraden en Staten over vervlechting (december)
EVALUATIEPERIODE
Figuur 2.
HOOFDSTUK 3
Publieke waarde – ambities en resultaten Dit hoofdstuk behandelt de beoogde en gerealiseerde publieke waarde bij de ontwikkeling van het werklandschap Greenport Venlo. We gaan in op de nagestreefde doelstellingen, de beoogde resultaten, de mate waarin deze zijn gerealiseerd en de feiten en omstandigheden die daarop van invloed waren.
Samenwerkingsovereenkomst Werklandschap Greenport Venlo | Evaluatie
3.1 Feitelijke beschouwing Ambities en doelstellingen In figuur 3 zijn de ambities en doelstellingen voor de ontwikkeling van het werklandschap Greenport Venlo samen gevat. Daarin is te zien dat de doelstellingen drie thema’s omvatten: groei van de werkgelegenheid, realiseren van een duurzame gebiedsontwikkeling en realiseren van de ambities in het Landschapsplan. Uit de figuur blijkt dat de ambities en doelstellingen uit verschillende documenten zijn ontleend. Figuur 3.
Ambities en doelstellingen van de samenwerking. Voor betekenis afkortingen, zie voetnoot8.
Ambities
Ambities
Ambities
■ Groei en zeker stellen toekomstige werkgelegenheid (MP) ■ Werkgelegenheid die aansluit bij DNA van regio (MP) ■ Werkgelegenheid dat het innovatieve karakter van agro-kolom versterkt (VA) ■ Werkgelegenheid passend bij een evenwichtige opbouw van de beroepsbevolking (VA)
■ CO2-neutraal werklandschap creëren (MP) ■ C2C-principe als inspiratie nemen (VA) ■ Ketenvorming (uitwisseling van grondstoffen, water en energie) (VA) ■ Zelfvoorzienend in energie (VA)
■ Vasthouden oorspronkelijke ambities MP ‘groen en landschappelijke inpassing met een totaal oppervlak van (600 ha)‘ (SOK) andere invulling door gewijzigd natuurbeleid Rijk ■ Creëren van een aantrekkelijke omgeving (groen én stedelijk) om in te werken en te recreëren, waarbij kansen worden benut voor ruimtelijke kwaliteit die zorgen voor onderscheidend vermogen en identiteit van de gebiedsontwikkeling (VA)
Werkgelegenheid
Duurzaamheid
Landschapsplan
Doelstellingen
Doelstellingen
Doelstellingen
■ 10.000 à 15.000 banen (nieuwe en vervangende werkgelegenheid) (MP & Structuurvisie) ■ Gemiddeld 30 werknemers per ha; (VA & PP RS 2017) ■ Type bedrijvigheid en werkgelegenheid Agro/food, agri-business, logistiek en maakindustrie; (MP & Structuurvisie) ■ Toename van banen op hbo- en wo-niveau (VA en MP)
■ Verduurzaming energievoorziening (PP RS 2017) - Wind (40 MW) - Zonne-energie (30 MW) - Geothermie (10 MW)
■ Landschapsontwikkeling 400 ha (2025); (VA) ■ Volledige realisatie Oostelijke Staander en realisatie Westelijke Staander met verbindingszones (S1 +S2) (2025) (VA) ■ Drie eco-passages: één over A73, één over/onder de Greenportlane en één over de A67 (VA)
Om de ambities en doelstellingen uit figuur 3 te verwezenlijken,
Tabel 3.
heeft het Ontwikkelbedrijf op grond van de structuurvisie en de SOK de te ontwikkelen terreinen geïnventariseerd. De
Te ontwikkelen terreinen
Hectare
doelstelling voor de totale ontwikkeling van het gebied ziet er
(Grootschalige) agro, maakindustrie en logistiek
380
als volgt uit:
Agro (food) business (Freshpark)
180
Mkb
20
Glastuinbouw
500
R&D-campus
30
8
13
Inventarisatie ontwikkeling terreinen gebiedsontwikkeling Greenport Venlo inclusief glastuinbouw, Fresh Park Venlo en R&D-campus.9
Betekenis afkortingen figuur 3: MP = Masterplan (2009); VA = Verschillenanalyse (2016); SOK = Samenwerkingsovereenkomst werklandschap Greenport Venlo; PP RS 2017 = presentatie Greenport Venlo voor Staats- en radenleden, 14-09-2017.
9
Ontwikkelbedrijf Greenport Venlo, Presentatie Raads- en Statenleden, juli 2020.
Samenwerkingsovereenkomst Werklandschap Greenport Venlo | Evaluatie
De ontwikkelingen van het glastuinbouwcluster, het Freshpark
Duurzaamheid als belangrijke doelstelling
en de R&D-campus zijn wel onderdeel van het werklandschap,
Voor duurzaamheid zijn in de SOK voornamelijk ambities
maar niet van de Samenwerkingsovereenkomst (SOK). Voor
opgenomen (zie figuur 3). Het streven is om het gebied zoveel
het landschap is de ontwikkeling van 400 hectare in 2025
mogelijk zelfvoorzienend te maken, te verduurzamen en
geraamd. De (grootschalige) ontwikkelingen op het gebied van
ketenvorming/uitwisseling van (rest)stof tussen bedrijven te
agrofood, maakindustrie en logistiek zijn voornamelijk voorzien
realiseren. In de SOK zijn geen concrete doelen opgenomen
in het gebied Trade Port Noord. Voor Trade Port Noord is circa
over hoeveel megawatt via duurzame energiebronnen wordt
400 hectare opgenomen.
opgewekt. Deze zijn wel vindbaar in de presentatie17 die in
10
2017 door het Ontwikkelbedrijf aan de raads- en statenleden is
Groei en zeker stellen toekomstige werkgelegenheid
gegeven (zie figuur 3).
Het overkoepelende doel op het gebied van werkgelegenheid is
inspiratie beschouwd. Dit principe gaat uit van het creëren van
groei van werkgelegenheid en het zeker stellen van toekomstige
continue kringlopen waarbij geen verlies optreedt. Daarnaast
werkgelegenheid.11 Deze ambitie is verder uitgewerkt in het
wordt in de SOK gestreefd naar het creëren van meer duurzame
type werkgelegenheid dat hieronder wordt verstaan: ten eerste
efficiency binnen (logistieke) ketens) en niet alleen tussen
de werkgelegenheid op het gebied van agro/food, agribusiness,
verschillende ketens.
Het C2C-principe, kort voor cradle to cradle, wordt als
logistiek en maakindustrie. en ten tweede de werkgelegenheid 12
zorgt voor een evenwichtige opbouw van de beroepsbevolking.
Natuur en landschap als belangrijke waarde voor het gebied
Om hier toe te komen moet voornamelijk worden geïnvesteerd
Met de ontwikkeling van natuur en landschap wordt ingezet
in het aantrekken van werkgelegenheid in de agrosector op
op een aantrekkelijke omgeving (groen én stedelijk) om in te
hbo- en wo-niveau.13 Met de focus op een evenwichtige opbouw
werken en te recreëren, waarbij kansen worden benut voor
van de beroepsbevolking wordt tegelijkertijd gewerkt aan
ruimtelijke kwaliteit die zorgen voor onderscheidend vermogen
werkgelegenheid die aansluit bij het economisch profiel (het
en identiteit van de gebiedsontwikkeling. Hiervoor is in 2010 een
‘DNA’) van de regio.
landschapsplan opgesteld, waarin de kaders van het landschap zijn
die het innovatieve karakter van de agro-kolom versterkt en
14
vormgegeven.18 Daarin staat over natuurontwikkeling het volgende Naast de overkoepelende ambities zijn ook meer concrete
opgenomen: ‘De NV is verantwoordelijk voor de ontwikkeling
doelstellingen geformuleerd. Tot 2040 zouden 10.000 tot 15.00
van circa 400 ha. natuur en landschap in de Provinciale
banen (nieuwe en vervangende werkgelegenheid) moeten
Ontwikkelingszone Groen. Provincie Limburg staat aan de lat
worden gecreëerd.15 Daarnaast wordt gestreefd naar gemiddeld
voor de realisatie van circa 200 ha. EHS19’. In de SOK hebben de
dertig werknemers per hectare.
betrokken partijen zich gecommitteerd aan het uitvoeren van het
16
Landschapsplan. Verder staat daar in de SOK (artikel 13.3) het volgende over aangegeven: ‘In principe wordt vastgehouden aan de oorspronkelijke ambities van het Masterplan met betrekking tot groen en landschappelijke inpassing met een totaal oppervlak van zeshonderd hectaren (600 ha). Echter, uit de Verschillenanalyse-2016 komt naar voren dat deze ambities mede als gevolg van het gewijzigde natuurbeleid ten aanzien van NNN en onder druk van kostenbeheersing op onderdelen anders wordt ingevuld. Een voorbeeld hiervan is dat de 200 hectaren landschappelijke inpassing door de Provincie Limburg niet langer wordt gerealiseerd. De mate waarin deze wijzigingen worden geaccepteerd en worden opgenomen in nieuwe (geactualiseerde) ambities is voor de aandeelhouders van het Ontwikkelbedrijf-BV nog 10 11 12 13 14 15 16
14
Ontwikkelbedrijf Greenport Venlo, Presentatie Raads- en Statenleden, juni 2018. Greenport Venlo, Masterplan Gebiedsontwikkeling Klavertje 4, augustus 2009. Ontwikkelbedrijf Greenport Venlo, Presentatie Raads- en Statenleden, september 2017. Ontwikkelbedrijf Greenport Venlo, Verschillenanalyse 2016 en actualisatie be leidskader, september 2016. Greenport Venlo, Masterplan Gebiedsontwikkeling Klavertje 4, augustus 2009. Greenport Venlo, Masterplan Gebiedsontwikkeling Klavertje 4, augustus 2009 + Greenport Venlo, Structuurvisie Klavertje 4, 2012. Ontwikkelbedrijf Greenport Venlo, Presentatie Raads- en Statenleden, september 2017 + Ontwikkelbedrijf Greenport Venlo, Verschillenanalyse 2016 en actualisatie beleidskader, september 2016.
een punt van discussie. Hierover moet nog overeenstemming worden bereikt.’
17 18 19
Ontwikkelbedrijf Greenport Venlo, Presentatie Raads- en Statenleden, september 2017. Greenport Venlo, Landschapsplan Klavertje 4, juli 2010. EHS staat voor Ecologische Hoofdstructuur. Deze naam werd in 2013 gewijzigd naar Natuurnetwerk Nederland (NNN).
Samenwerkingsovereenkomst Werklandschap Greenport Venlo | Evaluatie
Naast voornoemde afspraken gelden er doelstellingen
Het Stec-rapport Arbeidsmarkt Venlo – Venray (2019) laat zien
rondom de realisatie van de Oostelijke Staander en de
dat 23% van de totale beroepsbevolking van Venlo en Venray
Westelijke Staander met verbindingszones, en de realisatie
een niveau 4 (hbo-wo) achtergrond heeft. Deze niveau-4-groep
van drie eco‑passages, één over de A73, één over of onder de
vervult functies als directielid of supply chain-specialist. Deze
Greenportlane en één over de A67.
onderzoeken zijn van het jaar 2019 en 2020 en niet specifiek gericht op Greenport Venlo. Dit maakt dat het lastig is om een
Resultaten
uitspraak te doen over de representativiteit van de cijfers voor
Hoog tempo uitgifte terreinen en gronden
de gebiedsontwikkeling in Greenport Venlo en daarmee of de
De gronden zijn de afgelopen jaren met een hoog tempo
werkgelegenheid daadwerkelijk aansluit bij het economische
uitgegeven. Het Ontwikkelbedrijf rapporteert in de
profiel van de regio.
kwartaalrapportage over de uitgifte van gronden die het zelf heeft ontwikkeld binnen het in de SOK gedefinieerde en op
Inzet van internationale werknemers
kaart ingetekende Werklandschap. Vanaf 2007 tot en met
Aan het werklandschap is een grote hoeveelheid internationale
2021 is verder voor de regio Trade Port Noord 296 hectare
werknemers verbonden. Deze werknemers zijn voor een
grond geleverd, 61 hectare grond verkocht en 7 hectare in optie
belangrijk deel werkzaam bij logistieke bedrijven en tuinbouw
(tabel 4). Dit komt in totaal neer op 78 % van de gronden. De
bedrijven. Dit heeft onder andere te maken met de seizoens
resterende 22 % van de gronden zijn deels uitgeefbaar, deels
gebonden arbeid en het tekort aan werknemers in bepaalde
nog te ontwikkelen.
sectoren. Door de arbeidskrapte wijken veel van de bedrijven die
Tabel 4.
Uitgifte gronden door het Ontwikkelbedrijf binnen het werklandschap conform de SOK.20
Werklandschap (dec 2021)
Hectare
Geleverd
296
Verkocht (nog te leveren)
61
Optie/aanbieding
7
Subtotaal
364
Uitgeefbaar
22
Subtotaal
386
Nog te ontwikkelen (inclusief dertig hectare ontwikkelruimte Venray) Totaal
actief zijn in de regio uit naar internationale arbeidskrachten. Er zijn geen cijfers bekend over het totaal aantal internationale werknemers die actief zijn in Greenport Venlo. Cijfers die beschikbaar zijn, gaan over Trade port Noord en de regio Noord-Limburg. Het Werkgelegenheidsonderzoek Trade Port Noord toont aan dat in Trade Port Noord 62% van de werknemers een andere afkomst heeft dan Nederland. 20% hiervan is Duits en 42% behoort tot de categorie ‘overig’. Dit percentage van 42% is inclusief de circa 10% aan niet Oost-Europese werknemers, zoals expats. Het onderzoek
83
Internationale werknemers in Limburg geeft een beeld van de
469
internationale werknemers in de hele provincie, met daarbij het onderscheid tussen arbeidsmigranten en kenniswerkers.23 Noord-Limburg is de regio waar het aantal arbeidsmigranten
Toegenomen werkgelegenheid als resultaat
het hardst is gegroeid tussen 2011 en 2018. In 2018 had Noord
Tot en met kwartaal 4 van 2021 zijn circa 7.500 banen
Limburg circa 38.000 arbeidsmigranten.
gecreëerd in het werklandschap, met ongeveer 33 werknemers per hectare.21 Over het type bedrijvigheid (logistiek, agro of
Realisatie van duurzaamheidsdoelstellingen
maakindustrie) en de bijbehorende werkgelegenheid zijn geen
Etriplus is als ontwikkelaar ingezet voor de realisatie van
actuele cijfers beschikbaar. Dit geldt ook voor het aandeel op
duurzame energieprojecten in het gebied. Succesvolle resultaten
hbo- en wo-niveau geschoolde arbeiders werkzaam in de regio.
zijn geboekt op het gebied van zonne-energie. Eind 2021
De afgelopen jaren zijn weliswaar twee onderzoeken uitgevoerd
waren er 262.000 zonnepanelen in gebruik met een opwek
die over dit thema iets zeggen. Het Werkgelegenheidsonderzoek
van 92 MW; substantieel meer dan vooraf beoogd. Gemiddeld
Trade Port Noord (2020)22 toont aan dat in dat gebied 42%
gebruiken de bedrijven hiervan 23% zelf en worden de overige
logistieke dienstverleners gevestigd zijn en 58% werkzaam is in
70 MWh terug geleverd aan het net.24
de overige sectoren.
20 21 22
15
Het Ontwikkelbedrijf Greenport Venlo, Kwartaalrapportage Q4 2021, 2021. Idem. Ontwikkelbedrijf Greenport Venlo, Werkgelegenheidsonderzoek Trade Port Noord (2020). Onderzoek is uitgevoerd in voorjaar van 2020 en geeft situatie begin 2020 weer. 17 van de 19 bedrijven zijn geïnterviewd.
23
24
Kenniswerker: een economisch-actieve internationale werknemer, waarbij een minimale looneis is gesteld (fiscaal loon: loon voor belastingen) voor twee leeftijdsgroepen. Arbeidsmigrant: een economisch-actieve internationale werknemer. Indien deze geen kenniswerker is, dan is deze gerekend tot de groep arbeidsmigranten. Het Ontwikkelbedrijf Greenport Venlo, Kwartaalrapportage Q4 2021, 2021.
Samenwerkingsovereenkomst Werklandschap Greenport Venlo | Evaluatie
In totaal zijn er in het gebied acht windmolens geplaatst
Van de hectare in ontwikkeling maken onder andere Parc
met een opwek van circa 35 MW (vijf turbines van 4,8 MW
Zaarderheiken en projecten Groote Molenbeek onderdeel
en drie turbines van 3,675 MW). De haalbaarheid van de
uit. Voor Parc Zaarderheiken geldt de ambitie om, in
negende wordt nog onderzocht. Het bestemmingsplan dat
combinatie met een golfterrein, ruim 100 hectare nieuwe
deze ontwikkeling mogelijk moest maken is in 2018 niet aan
natuur en landschap te realiseren. Lees hierover meer in
genomen door de gemeenteraad van Venlo. Uiteindelijk heeft
paragraaf 6.7. De Groote Molenbeek begrenst de westzijde
de provincie de verantwoordelijkheid hiervoor overgenomen en
van het ontwikkelgebied. Het Ontwikkelbedrijf werkt aan de
een Provinciaal Inpassingsplan (PIP) vastgesteld.
herinrichting van sommige plekken van het beekdal, waardoor meer ruimte ontstaat voor waterberging, natuur en recreatie
In de volgende tabel staat het aantal Megawatt (MW) dat werd
zoals wandelen. Momenteel werkt het Ontwikkelbedrijf ook
beoogd, en dat uiteindelijk is behaald.
met Waterschap Limburg, gemeente Horst aan de Maas en
Tabel 5.
Prognose opwek MW per energiebron en behaalde resultaten.
Energiebron
Beoogd MW
Behaald MW
Windmolens
40 MW
35 MW
Zonnepanelen
30 MW
92 MW
Geothermie
10 MW
0 MW
de provincie Limburg aan een samenwerkingsovereenkomst Groote Molenbeek. Op deze manier willen de partijen de realisaties van ambities concreet vormgeven. In het Noordelijke deel wordt al op die manier samengewerkt aan gebiedsdoelen.27 Projecten die onder Groote Molenbeek al gerealiseerd zijn of nog lopen, zijn opgenomen in tabel 7. Op basis van de voornoemde activiteiten, zijn in de Oostelijke
De exploitatie van twee bronnen voor geothermie ligt
Staander en Westelijke Staander resultaten zichtbaar en
momenteel stil. Dit heeft te maken met lichte aardbevingen in
projecten nog in ontwikkeling. Daarnaast zijn twee eco-
het gebied waardoor de vergunning niet definitief is geworden.
passages ontwikkeld en is het proces rondom de ecoduct
Hierdoor is de bron van Californië Lipzig Gielen Geothermie
Rijksweg A73 gestart. In het gebied zijn, volgens het rapport
B.V. (CLG) eind 2020 failliet gegaan. De bron van Wijnen
Dasseninrichtingsplan28, ook voorzieningen voor dassen
CWG kampt met een defecte injectieput.25
ontwikkelt. Het Dassenplan is een specifiek onderwerp binnen de SOK en wordt daarom onder projecten behandeld
Over resultaten die zijn behaald op het gebied van de overige
(paragraaf 6.7).
ambities is geen feitelijk materiaal beschikbaar in de door ons bestudeerde documenten.
Landschapsplan is voor een groot deel gerealiseerd of in ontwikkeling Van de voorgenomen 400 hectare landschap is in kwartaal 4 van 2021 158 hectare gerealiseerd en nog 138 hectare in ontwikkeling (tabel 6).26 Tabel 6. Status landschap in percentages en hectare uitgedrukt. Status landschap
In procenten
In oppervlakte
Gerealiseerd
40%
158 ha
In ontwikkeling
34%
138 ha
Compensatie/derden
5%
19 ha
Nog te ontwikkelen
21%
84 ha
25 26
16
Het Ontwikkelbedrijf Greenport Venlo, Kwartaalrapportage Q4 2021, 2021. Ontwikkelbedrijf Greenport Venlo, Kwartaalrapportage Q4 2021, 2021.
27 28
Ontwikkelbedrijf Greenport Venlo, Presentatie Raads- en Statenleden, juni 2021. Econsultancy, Dasseninrichtingsplan, 2015.
Samenwerkingsovereenkomst Werklandschap Greenport Venlo | Evaluatie
Tabel 7.
Overzicht activiteiten Oostelijke en Westelijke staander.29
Landschap
Status
Oostelijke Staander
Landschap
Status
Westelijke Staander
Aanleg natuur en landschap Kraaijelheide
Gerealiseerd
Project Natuurbrug Eerselberg
In ontwikkeling
Ecologische verbinding tussen toekomstige
Gerealiseerd
Verbinding Groote Moolenbeek richting Natuurbrug
Gerealiseerd
ecoduct over A73 en bestaande ecoduct over de
11 ha
Greenportlane Ecoduct over A73
In ontwikkeling
Inventarisatietraject met eigenaren in het beekdal
In ontwikkeling
Ven herstel project Kraaijelheide
In ontwikkeling
Inrichting Dal van de Groote Molenbeek (o.a. sloop oude
In ontwikkeling,
kas)
24 ha gerealiseerd
200 hectare natuurontwikkeling Provincie Limburg29
3.2 Beelden
Met betrekking tot de invulling van 200 hectare natuur wisseling geweest tussen Gedeputeerde Staten van provincie
Werkgelegenheid en structuurversterking worden als belangrijkste doelstellingen beschouwd
Limburg en de directeur van het Ontwikkelbedrijf. Op
In verreweg de meeste gesprekken worden het creëren van
5 oktober 2021 schrijft de provincie het volgende:
werkgelegenheid en versterken van de economische structuur
‘Inhoudelijk onderkennen Gedeputeerde Staten de ontwikkeling
als belangrijkste doelen beschouwd. Veel gesprekspartners
van het Landschapsplan, zoals ze ook eerder haar instemming
benoemen daarbij ook dat dit samen moet gaan met
heeft gegeven op het gehele Landschapsplan. De afspraken die de
duurzaamheidsdoelstellingen en ontwikkeling van het
Provincie over haar bijdrage aan het Landschapsplan heeft gemaakt
landschap. Deze doelstellingen worden in de gesprekken an
zijn nagekomen. De bijdrage van € 2 miljoen voor het Ontwikkel
sich niet ter discussie gesteld, maar er wordt wel door veel
bedrijf Greenport Venlo zoals opgenomen in de oorspronkelijke
respondenten gewezen op de noodzaak om andere accenten te
Businesscase Greenport Venlo (2009) is door de Provincie Limburg
leggen.
ontwikkeling door de Provincie, is in oktober 2021 een brief
verstrekt. Discussie blijft bestaan over het door de Provincie Limburg niet realiseren van extra 200 ha EHS en een mogelijk
Uit de gesprekken blijkt de nodige onduidelijkheid over
financiële compensatie hiervoor. Hierbij laten wij u weten dat
de uitwerking/interpretatie van de doelstellingen voor de
het wegvallen van de rijksfinanciering voor de 200 ha EHS voor
gebiedsontwikkeling. Zo stellen sommigen dat de ontwikkeling
Gedeputeerde Staten geen aanleiding is voor financiële compensatie
sneller verloopt dan beoogd, terwijl anderen aangeven dat er
door de Provincie Limburg’
geen einddatum is vastgelegd, alleen een inschatting. Ook wisselen de beelden of er duidelijke afspraken waren over
De directeur van het Ontwikkelbedrijf reageert per brief op
het aantal te realiseren banen, en of er wel of geen sprake
18 oktober 2021. Daarin haalt hij nogmaals de afspraken
zou moeten zijn van een balans tussen logistiek, agrofood en
uit de SOK (artikel 13) omtrent het Landschapsplan aan,
maakindustrie.
en vervolgt met: ‘Dat betekent dat in het verlengde van eerder daaropvolgende bestuurlijke overleg er tot dusver nog geen sprake
Positief oordeel over resultaten gebiedsontwikkeling
was van overeenstemming zoals in lid 13.3 bedoeld. Ik wil u dan
Veel gesprekspartners geven aan dat het Ontwikkelbedrijf zijn
ook vragen om via bestuurlijk overleg tussen u en de colleges van
taak voortvarend heeft uitgevoerd. De uitgifte van gronden is
burgemeester en wethouders van Venlo, Horst aan de Maas en
voorspoedig verlopen, 80% van de gronden is uitgegeven, met
Venray te komen tot een gedragen uitkomst die als besluit in de
een positief financieel resultaat. Het plan wordt (tot dusverre)
aandeelhoudersvergadering van 15 december a.s. kan worden
zo gerealiseerd als ooit was beoogd in de structuurvisie, op
bekrachtigd. Ik zal daarom deze brief en uw brief d.d. 5-7 okt.
enkele onderdelen na.
gevoerde discussies in aandeelhoudersvergaderingen en het
2021 met uw standpunt in afschrift toesturen aan de genoemde colleges van B & W. Een en ander heb ik ook zo besproken met de
Diverse gesprekspartners plaatsen hier wel de kanttekening
betreffende ambtelijke vertegenwoordigers.’
bij dat het Ontwikkelbedrijf sterk is gericht op het boeken van
30
resultaten in de gebiedsontwikkeling, en daarbij minder oog heeft voor de maatschappelijke impact die daarmee samengaat. 29 30
17
Ontwikkelbedrijf, kwartaalrapportage Q4 2021. Brief provincie Limburg, Standpunt Limburg inzake Landschapsplan, oktober 2021.
Sommigen vinden dat het hoge ontwikkeltempo en de focus op logistieke bedrijvigheid leidt tot een disbalans.
Samenwerkingsovereenkomst Werklandschap Greenport Venlo | Evaluatie
Toename van de werkgelegenheid, wisselende beelden over maatschappelijke waarde
Wisselende resultaten op het gebied van duurzaamheid
Door nagenoeg alle gesprekspartners wordt positief geoordeeld
In de meeste interviews wordt in het algemeen positief
over de groei van werkgelegenheid in het gebied. Het vooraf
geoordeeld over de verduurzaming van de energievoorziening.
ingeschatte aantal banen per hectare wordt daadwerkelijk
Dit werd vooraf als belangrijke randvoorwaarde beschouwd
gerealiseerd. Over de resultaten die zijn behaald met betrekking
en er zijn ook mooie resultaten geboekt, met name in de
tot het type werkgelegenheid, bestaan er verschillende
vorm van gerealiseerde windturbines en een groot areaal aan
meningen. Veel gesprekspartners wijzen op de dominantie van
zonnepanelen op de daken.
logistieke bedrijven, terwijl op voorhand ook andere sectoren in beeld waren. Ontwikkelingen in de agrofood en maakindustrie
Veel gesprekspartners schetsen dat de focus voor wat betreft
bleken lastiger te acquireren, terwijl de logistieke sector zich
duurzaamheid vooral was gericht op duurzame energie-opwek.
zeer snel ontwikkelde en in Greenport Venlo een uitstekende
De ambities rondom ketenvorming, geothermie en cradle-
locatie vond, goed gelegen en multimodaal ontsloten. De grote
to-cradle zijn in de loop der tijd meer naar de achtergrond
vraag vanuit de logistiek was vooraf niet voorzien, en daarmee
verdwenen, zonder dat hierover expliciet is gecommuniceerd
ook niet het snelle tempo waarin de gebiedsontwikkeling zich
of besluiten zijn genomen. In een aantal gesprekken wordt
voltrok.
hiervoor als reden gegeven dat het sluiten van ketens lastig is met het type bedrijven dat is aangetrokken (logistiek) en de
Sommige gesprekspartners zien dat deze ontwikkeling heeft
benodigde financiële investering. Sommige gesprekspartners
geleid tot een eenzijdige werkgelegenheid, met veel laag
geven aan dat bepaalde vooraf gestelde doelen achteraf
geschoolde banen, vooral in de logistieke sector en met een
misschien niet realistisch waren en dat deze ambities wellicht
hoog aantal internationale werknemers. Dit roept de vraag
herijkt zouden moeten worden.
op of deze banen aansluiten op de behoefte die er is vanuit de regio en of deze economische ontwikkeling nog aansluit bij wat