RIB.22.067 Werklandschap GPV
Tekst van het document
Uit interviews blijkt dat Horst aan de Maas voorop liep in
aantal voorbeelden hiervan zijn:
de ontwikkeling van het faciliteren van huisvesting. Venray
•
Het Labour House gelegen in Klaver 8 in gemeente Horst
en Venlo liepen daarop achter omdat hun beleid dit nog niet
aan de Maas biedt sinds het voorjaar van 2019 onderdak
mogelijk maakte, wat tot stagnatie leidde. Vanuit Horst aan de
aan ongeveer 400 internationale medewerkers en wordt
Maas zit hierdoor enige spanning op dit thema; deze gemeente
24/7 beheerd. Er lag een plan voor uitbreiding van het
ziet een gezamenlijke inspanningsverplichting waarin Venlo en
Labour House in Klaver 8 van circa 400 naar circa 500
Venray nog een achterstand hebben in te halen.
plaatsen. Dit plan is echter afgewezen wegens strijdigheid •
met beleid van Gemeente Horst aan de Maas.38
Gesprekspartners geven in het algemeen aan dat huisvesting
Ten zuiden van kassengebied Siberië heeft Work and
in formele zin niet de verantwoordelijkheid is van het
Stay een huisvestingslocatie voor 750 internationale
Ontwikkelbedrijf. Het Ontwikkelbedrijf zou meer kunnen
medewerkers. De locatie is gevestigd in gemeente Peel aan
bijdragen door bijvoorbeeld op voorhand bij uitgifte van
de Maas.
gronden met vestigende bedrijven in gesprek te gaan over
39
manieren om hun internationale werknemers te huisvesten, of door specifieke gronden vrij te houden voor huisvesting. 37 38 39
36
Decisio, rapport ‘Onderzoek Internationale werknemers Limburg, 2020. Ontwikkelbedrijf Greenport Venlo, presentatie Werkbezoek Raads- en Statenle den, juni 2021. Idem.
40 41
Ontwikkelbedrijf Greenport Venlo, Kwartaalrapportage Q4 2021, 2021. Idem.
Samenwerkingsovereenkomst Werklandschap Greenport Venlo | Evaluatie
Daarvoor heeft het Ontwikkelbedrijf kaders nodig van de
Daarnaast is in 2019 de fietsviaduct Greenportlane aangelegd.
overheden.
Ook is er een Greenport Bikeway aangelegd die door Trade Port Noord loopt en zorgt voor een verbinding tussen
Een groot aantal van de bedrijven in het werklandschap is
station Horst en het centrum van Venlo. Daarnaast is er een
afhankelijk van internationale werknemers. Dit komt door
fietstunnel onder het spoor aangelegd. De complexe en kostbare
het tekort aan mensen in de regio over de hele linie. Naast
doortrekking van de Greenportlane naar de A67 bleek niet
het regelen van huisvesting voor deze medewerkers, vraagt dit
langer noodzakelijk omdat de verbindingen voorlopig voldoende
ook om begeleiding. Het bedrijf dat is gesproken, geeft aan dat
robuust bleken te zijn en in de toekomst eventueel robuuster
gemeentes meer zouden moeten doen en bedrijven kunnen
zijn te maken.44
bijstaan op het gebied van huisvesting.
Beelden
6.6 Railterminal en Greenportlane
De railterminal, Spoorse aanpassingen en Greenportlane zijn niet bij alle gesprekspartners aan bod gekomen. Door een aantal gesprekspartners is vermeld dat het project van
De railterminal ligt gelegen tussen Klavers 6b en 4a en is
de railterminal en de exploitatie ervan soepel is verlopen.
ontwikkeld voor de aan- en afvoer van containers via trein.
Daarnaast is benoemd dat de verhoogde bereikbaarheid
Voor de realisatie van de railterminal waren aanpassingen aan
aantrekkelijk is voor bedrijven, en in sommige gevallen een
het spoor nodig. In de SOK is vastgelegd dat het Ontwikkel
doorslaggevende vestigingsvoorwaarde is. Ook draagt de
bedrijf hiervoor het project ‘Spoorse Aanpassingen’ zou
terminal bij aan een modal shift: meer transport per spoor
uitvoeren in opdracht van Provincie Limburg. In 2019 is het
in plaats van per vrachtauto. Een enkeling plaatst daarbij de
project opgeleverd en in 2020 is de railterminal definitief in
kanttekening dat de railterminal hinder voor de omgeving
gebruik genomen. De bouw en exploitatie van de railterminal is
teweegbrengt in de vorm van licht en geluid. Ook wordt een
uitbesteed aan Cabooter.
kanttekening geplaatst bij de capaciteit van de railterminal, met
42
beperkte mogelijkheden om uit te breiden. Een ander belangrijk bereikbaarheidsproject binnen de SOK was de centrale gebiedsontsluitingsweg ‘Greenportlane’.
Over Greenportlane wordt door gesprekspartners ingebracht
Deze weg is in 2012 aangelegd om te zorgen voor een
dat dit conform de SOK is gerealiseerd. Een enkele
goede gebiedsontsluiting voor het werklandschap en het
gesprekspartner geeft aan te twijfelen of het juiste besluit is
minimaliseren van benodigde verkeersbewegingen. Voor de
genomen om de Greenportlane niet langer door te trekken
periode 2017-2021 lagen er nog een aantal verplichtingen
naar de A67, omdat er daardoor nog maar beperkte ruimte
43
vanuit de provincie Limburg :
zou zijn om op toekomstige verkeerskundige knelpunten te
•
Het realiseren van een fietsbrug bij Klaver 1 tot en
acteren. Daarnaast geeft een enkeling aan meer aandacht te
met 3 over de Greenportlane en een ongelijkvloerse
wensen voor ontsluiting en verkeersveiligheid van fietsers. Er
fietsverbinding ter hoogte van de Eindhovenseweg (N556),
ontbreken fietspaden van klaver naar klaver waardoor er in
of alternatieve fietsverbindingen indien partijen daarover
sommige gevallen langs de weg moet worden gefietst waar ook
overeenstemming hebben bereikt.
vrachtwagens rijden.
•
Een inspanningsverplichting ten aanzien van het toelaten van terminaltrekkers op de Greenportlane; deze inspanningsverplichting is tot dusverre niet ingevuld.
•
Een bijdrage aan eventueel noodzakelijke maatregelen aan de Eindhovenseweg (N556) als gevolg van het niet
6.7 Dassenplan en Parc Zaarderheiken
doortrekken van de Greenportlane naar A67. Voor de bescherming van dassen in het werklandschap is in 2015 een Dasseninrichtingsplan opgesteld door Trade Port Noord en gemeente Venlo. Het plan heeft als doel om adequate mitigerende maatregelen in kaart te brengen, zodat negatieve 42 43
37
Voor het project ‘Spoorse Aanpassingen’ is een subsidiebudget van € 49,6 miljoen verstrekt. Het project is in 2021 ook administratief afgerond voor € 43,2 miljoen, waarmee de subsidie € 6,4 miljoen lager is uitgevallen. Ontwikkelbedrijf Greenport Venlo, Samenwerkings- en aandeelhoudersovereen komst Werklandschap, 2017.
gevolgen aangaande de das voorkomen kunnen worden. 44
Ontwikkelbedrijf Greenport Venlo, Verschillenanalyse 2016 en actualisatie beleids kader, september 2016.
Samenwerkingsovereenkomst Werklandschap Greenport Venlo | Evaluatie
De ambitie met betrekking tot de dassen is het realiseren van
dorpsraden, buurtgroepen, ondernemersverenigingen en
de dassenroutes volgens het inrichtingsplan, voor zover dat nog
volksvertegenwoordigers. Betrokkenen ervaren hiermee
niet is gebeurd. In de periode 2017-2021 is er op verschillende
adequate inzet vanuit het Ontwikkelbedrijf op het
manieren invulling gegeven aan de dassenvoorzieningen.
omgevingsmanagement. Er worden kansen gezien voor
Voorbeelden hiervan zijn de dassenverbindingen onder
verdere versterking van het omgevingsmanagement. Hierbij
Greenport Venlo (Ecozone), dassentunnels bij de Venrayseweg
valt te denken aan positievere informatievoorziening naar
en de A73, en de Ecoduct Greenportlane. Ook zijn er al 550
de omgeving toe en een verkenning naar de wenselijkheid
bomen gepland, ter bevordering van de dassenroutes.
van een omgevingsfonds.
45
46
•
Het parkmanagement en het onderhoud van de openbare
Parc Zaarderheiken is een gebied met de ambitie om ruim
ruimte is in goed beheer. Aandachtspunt voor de toekomst
honderd hectare nieuwe natuur en landschap met recreatief
is dat, nadat het beheer en onderhoud is overgedragen aan
medegebruik te realiseren. In de SOK staat opgenomen dat het
de gemeenten, de kwaliteit hiervan op een structurele wijze
Ontwikkelbedrijf verantwoordelijk is voor de exploitatie en realisatie van de golfbaan en het evenemententerrein, al dan
behouden blijft. •
De gronden zijn in een hoog tempo uitgegeven: circa een
niet door derden uitgevoerd. Daarnaast is Venlo aangesteld als
vijfde van het grondgebied (18%) is nog te ontwikkelen.
verantwoordelijke voor de aankoop van gronden, het opstellen
Deze gronden zijn voornamelijk gelegen in de gemeente
en vaststellen van het bestemmingsplan en de bijbehorende
Horst aan de Maas en Venray. Bij het proces van uitgeven
onderzoeken, en het aanleggen van een fietspad in het park. Als
is een aantal kanttekeningen geplaatst. Vanuit de gemeente
resultaat hiervan is op 29 januari 2020 het bestemmingsplan
Horst aan de Maas en Venray is behoefte aan kleinere kavels
Parc Zaarderheiken vastgesteld. Voorlopige voorziening van
en een sterkere inzet op lokale bedrijvigheid, wat zou leiden
dit plan is afgewezen. Vervolgens is het plan twee jaar in
tot vermindering van opbrengsten en lagere snelheid van
procedure geweest en heeft op 28 januari 2022 hierover een
ontwikkeling. Overeenstemming is hierop nog niet bereikt.
zitting plaatsgevonden met de Raad van State. Het plan is nu
•
onherroepelijk en kan worden gerealiseerd.
Bovendien zouden gemeenten graag meer betrokken worden bij het uitgifteproces. Gemeenten zouden graag eerder zicht hebben op potentiële vestigers, en daarover met het
Beelden
Ontwikkelbedrijf tijdig afstemming hebben. Daarbij hebben
Over het Dassenplan en de dassenvoorzieningen is tijdens de
gevestigde bedrijven behoefte aan transparantere criteria
interviews slechts summier gesproken. In het algemeen wordt
waarop gronden worden uitgegeven.
aangegeven dat er goed wordt omgegaan met het Dassenplan
•
Het bestemmingsplan voor dertig hectare ontwikkelruimte
en dat de omgeving hierbij goed betrokken is. Discussies en
in Venray is in maart 2021 verworpen in de Venrayse
procedures die op dit onderwerp worden gevoerd, komen
gemeenteraad. De overige aandeelhouders ervaren de
vanuit de Dassenwerkgroep Limburg. Uit een aantal interviews
ontwikkelruimte als harde afspraak die is gemaakt bij
blijkt dat niet alle aandeelhouders volledig enthousiast zijn
toetreding en verwachten duidelijkheid van Venray over de
met de groeninvulling van Parc Zaarderheiken. De vraag die
deelname in en bijdrage aan de samenwerking.
wordt gesteld, is of een golfpark kan worden beschouwd als
•
De huisvesting van internationale werknemers is primair
natuurcompensatie. Verder geven een aantal gesprekspartners
een verantwoordelijkheid van de gemeenten, waarbij ook
aan dat het plan erg lang heeft stil gelegen.
naar de provincie wordt gekeken. Het vraagstuk reikt verder dan de samenwerking in Greenport Venlo. Ook vanuit bedrijven is er de wens dat ze meer worden bijgestaan door
6.8 Bevindingen
gemeentes. Het Ontwikkelbedrijf kan bijdragen door bij de uitgifte van de gronden bewuster om te gaan met het
Op basis van een analyse van de feiten en beelden komen wij
huisvestingsvraagstuk, door bijvoorbeeld een gesprek met
in ons onderzoek tot de volgende bevindingen over de thema’s
de bedrijven hierover aan te gaan over manieren om hun
processen en projecten:
internationale werknemers te huisvesten, of door specifieke
•
De afgelopen vijf jaar heeft het Ontwikkelbedrijf
gronden vrij te houden voor huisvesting. Daarvoor heeft het
diverse bijeenkomsten georganiseerd voor bewoners,
Ontwikkelbedrijf kaders nodig van de overheden. •
45 46
38
Ontwikkelbedrijf Greenport Venlo, Samenwerkings- en aandeelhoudersovereen komst Werklandschap, 2017. Ontwikkelbedrijf Greenport Venlo, Kwartaalrapportage Q4 2021, 2021.
Over het algemeen wordt er positief gekeken naar de railterminal, de Spoorse aanpassingen ten behoeve van de railterminal en Greenportlane.
HOOFDSTUK 7
Analyse, conclusies en aanbevelingen In dit hoofdstuk komen we op basis van de voorgaande hoofdstukken tot een overall-analyse van de feiten, beelden en bevindingen en worden onze hoofdconclusies toegelicht. Op basis daarvan worden enkele aanbevelingen gedaan voor te nemen vervolgstappen.
Samenwerkingsovereenkomst Werklandschap Greenport Venlo | Evaluatie
7.1
Introductie
Niettemin kan op basis van ons onderzoek worden gesteld dat het Ontwikkelbedrijf er binnen de kaders van de
Voor deze evaluatie zijn door de werkgroep van samenwerkende
Samenwerkingsovereenkomst in geslaagd is om in een relatief
partijen drie hoofdvragen geformuleerd:
korte periode veel te bereiken:
1. Wat heeft het Ontwikkelbedrijf Greenport Venlo bereikt?
•
2. Wat is afgewerkt en wat staat nog open? Waarom staan
In Trade Port Noord is een groot deel (circa 80%) van de grond inmiddels uitgegeven, voornamelijk aan bedrijven
punten nog open?
op zeer grote kavels die actief zijn in de logistiek- en/
3. Wat gaat/ging goed of minder goed in de samenwerking en
of distributiesector. De omgevingskwaliteit van het
uitvoering, en waarom?
bedrijventerrein wordt hoog gewaardeerd. Daarnaast waren er nieuwe vestigingen in de tuinbouwclusters, het Freshpark
In dit hoofdstuk geven we antwoord op deze hoofdvragen, in
en op de campus, die niet onder de SOK vallen maar wel
de vorm van een onderbouwende analyse en conclusies. Omdat
onderdeel zijn van het werklandschap Greenport Venlo.
vraag 1 en 2 sterk aan elkaar gerelateerd zijn, worden die vragen
•
Het aantal gecreëerde banen en arbeidsplaatsen per hectare
gezamenlijk behandeld in paragraaf 7.2. De derde vraag komt
voldoet aan de oorspronkelijke doelstellingen, waarbij het
aan de orde in paragraaf 7.3.
aantal arbeidsplaatsen per hectare hoger is uitgepakt dan vooraf ingeschat.
Tot slot blikken we in paragraaf 7.4 vooruit op het vervolg van
•
de samenwerking en komen we tot enkele aanbevelingen.
Er worden positieve financiële resultaten geboekt, met een aanzienlijke verwachte plus op de begroting. Dit is te danken aan de gunstige marktomstandigheden, een
7.2 Wat is er bereikt en welke opgave resteert?
effectieve verwerving en uitvoering (door een gezamenlijke, professionele organisatie) en een goede kostenbeheersing. •
Er zijn succesvolle bereikbaarheidsprojecten gerealiseerd, zoals de railterminal, de Greenportlane en de Greenport
Er is veel bereikt De Samenwerkingsovereenkomst voor de gebiedsontwikkeling
•
Op het gebied van duurzame energievoorziening (zonne- en
van Greenport Venlo zet in op drie ambities: het faciliteren van
windenergie) zijn zeer positieve resultaten geboekt. Er wordt
werkgelegenheid, het ontwikkelen van duurzame bedrijven
aanzienlijk meer energie opgewekt via de zonnepanelen dan
terreinen en het ontwikkelen van een robuust raamwerk
vooraf is beoogd en er zijn acht windturbines gerealiseerd.
van natuur en landschap. Niet op alle onderdelen bevat de
•
Het Landschapsplan en Dassenplan zijn voor een flink
SOK een scherpe uitwerking van deze ambities in concrete
deel gerealiseerd of in ontwikkeling. Van de in de SOK
doelstellingen. Voor een deel was deze uitwerking door ons
voorgenomen 400 hectare natuurontwikkeling (doel 2025)
te reconstrueren op basis van andere documenten, maar de
resteert nog 84 hectare (21%).
status van de daarin opgenomen (kwantitatieve) doelstellingen was niet altijd duidelijk. Ook is er niet voor alle doelstellingen – zoals het aantal hogeropgeleiden en het type bedrijvigheid – informatie beschikbaar om vast te stellen in welke mate de beoogde resultaten zijn bereikt.
40
Bikeway.
Samenwerkingsovereenkomst Werklandschap Greenport Venlo | Evaluatie
Groot aandeel van logistieke bedrijven •
•
Ten aanzien van de werkgelegenheid ontbreken harde
Neveneffecten en veranderende context spelen belangrijke rol in waardering resultaten
cijfers om scherpe conclusies te trekken over het type
Uit de analyse komt nadrukkelijk naar voren dat de
werkgelegenheid. Niettemin overheerst het beeld bij veel
maatschappelijke en economische context bij de start van de
stakeholders dat de sectoren maakindustrie en agro/food
gebiedsontwikkeling een heel andere was dan heden ten dage.
beperkt zijn vertegenwoordigd. De belangrijkste verklaring
In 2009 bevond de regio zich in een economische crisis, met
hiervoor lijkt het ontbreken van een marktvraag vanuit deze
hoge werkloosheid en zorgen over de robuustheid en veerkracht
sectoren en tegelijkertijd de zeer grote marktvraag vanuit de
van de economische structuur. Dat verklaart de sterke inzet
logistieke sector naar (zeer) grote kavels, die in Greenport
op werkgelegenheid. Er was een sterk gevoel van urgentie en
Venlo konden worden gefaciliteerd.
regionale saamhorigheid. Het Ontwikkelbedrijf is daarop
De ontwikkeling van dertig hectare bedrijventerrein in
voortvarend aan de slag gegaan met de gebiedsontwikkeling,
Venray is onzeker geworden nadat de gemeenteraad van
sinds 2016 op basis van de afspraken in de SOK.
Venray besloot om het bestemmingsplan dat daarvoor was opgesteld niet vast te stellen. De achterliggende discussie
Inmiddels gaat het de regio Noord-Limburg economisch
over het profiel van het bedrijventerrein en de grootte van
voor de wind, en is er geen overschot maar groot tekort
de kavels speelt ook in de uitwerking van het plandeel in
aan arbeidskrachten. De COVID-pandemie heeft de
Horst aan de Maas.
digitalisering van de economie een impuls gegeven en geleid tot versnelling van de groei van logistiek en distributie, met
Niet alle ambities zijn gerealiseerd
name als gevolg van online verkopen. Bovendien worden er
•
De doelstellingen rond duurzame opwek zijn zeer succesvol
maatschappelijk steeds nadrukkelijker vragen gesteld over de
gerealiseerd met het grote aandeel zonnepanelen en de
grenzen aan onze economische groei, met een inzet op ‘brede
gerealiseerde windturbines. De inzet op geothermie, C2C
welvaart’. In het verlengde daarvan heeft zich (landelijk)
en het sluiten van kringlopen (reststromen, warmte) heeft
een discussie ontwikkeld over de impact van grootschalige
ondanks inspanningen van het Ontwikkelbedrijf vooralsnog
XXL-ontwikkelingen (distributiecentra, datacenters) op het
niet tot succes geleid. Bij C2C en het sluiten van kringlopen
landschap.
heeft dit (voornamelijk) te maken met het ontbreken
•
van een goede businesscase. Ook maakt het feit dat veel
Deze veranderende context heeft twee belangrijke effecten:
bedrijven actief zijn in de logistieke sector het lastiger om
1. Het tekort aan arbeidskrachten en de sterke groei van de
grondstofketens aan elkaar te verbinden. Voor geothermie
logistieke sector dragen bij aan een grote afhankelijkheid
speelde een probleem rond de vergunningverlening,
van buitenlandse werknemers, waarop in de regio al sinds
wat vervolgens resulteerde in een faillissement van de
lange tijd een groot beroep wordt gedaan in onder meer de
initiatiefnemer.
tuinbouwsector. Op deze ontwikkeling is in de SOK niet
Ten aanzien van de groenambities resteert nog een opgave
geanticipeerd, met name waar het gaat om de huisvesting
van 83 hectare. Daarnaast blijft sprake van discussie
van deze internationale arbeidskrachten. Hoewel formeel de
onder de aandeelhouders over de consequenties van het
gemeenten primair verantwoordelijk zijn en het geen taak
niet realiseren van 200 hectare natuurontwikkeling door
is van het Ontwikkelbedrijf, is er onder de aandeelhouders
provincie Limburg. De provincie Limburg heeft middels
geen eenduidig beeld over wie welke verantwoordelijkheid
een brief aan het Ontwikkelbedrijf laten weten dat het
heeft bij het oplossen van dit vraagstuk.
intrekken van de Rijksfinanciering geen aanleiding is voor financiële compensatie door de provincie.
2. De maatschappelijke en politieke waardering voor de doelen in de SOK en geboekte resultaten is veranderd. De genoemde neveneffecten (internationale werknemers, landschappelijke impact) krijgen meer aandacht en roepen vragen op over de maatschappelijke meerwaarde van de (op zichzelf succesvolle) gebiedsontwikkeling. Redenerend vanuit de publieke waardedriehoek van Mark Moore heeft dit invloed op de legitimiteit van het handelen vanuit de SOK.
41
Samenwerkingsovereenkomst Werklandschap Greenport Venlo | Evaluatie
Conclusies
•
Tegelijkertijd is er behoefte aan meer ruimte voor een informeel bestuurlijk gesprek over bestuurlijke vraagstukken
1. Het Ontwikkelbedrijf heeft de beoogde gebiedsontwikkeling van het werklandschap zoals geformuleerd in
die betrekking hebben op de context waarbinnen het
kaderstellende documenten overall succesvol uitgevoerd,
Ontwikkelbedrijf zijn taak moet uitvoeren. Op dit
met een voortvarende gebiedsontwikkeling, een hoge
moment is daar onvoldoende mogelijkheid voor, wat eraan
kwaliteit en positieve financiële resultaten.
bijdraagt dat sommige kwesties blijven voortslepen of dat er onvoldoende wordt geanticipeerd op een veranderende
2. Er zijn goede resultaten geboekt op het gebied van
maatschappelijke of politieke context.
duurzaamheid en groenontwikkeling, maar nog niet alle ambities zijn gerealiseerd. 3. De grote vraag vanuit de logistieke sector en de beperkte
•
De raad van commissarissen functioneert op dit moment enerzijds als klankbord en toezichthouder richting de
vraag vanuit de (grootschalige) agrofood en maakindus-
directeur, en anderzijds als adviesorgaan richting directie en
trie heeft geleid tot een beperkte vertegenwoordiging
aandeelhouders. Er ligt relatief veel beslissingsbevoegdheid
van bedrijven uit de agrofood en maakindustrie op de
bij de AVA, wat het risico met zich meebrengt dat door de
gronden die door het Ontwikkelbedrijf zijn ontwikkeld.
raad van commissarissen onvoldoende tegenwicht kan
4. De maatschappelijke context verandert en de gebiedsontwikkeling heeft neveneffecten; dit heeft impact op de
worden geboden in terugkerende discussies over kaders en invulling van bepaalde planonderdelen.
maatschappelijke en politieke waardering van de bereikte resultaten. 5. Voor de resterende gebiedsontwikkeling leeft in de ge-
Positief over Ontwikkelbedrijf, spanningsveld rond gronduitgifte
meenten Venray en Horst aan de Maas de wens om meer
Het Ontwikkelbedrijf geeft op voortvarende wijze invulling
kleinere kavels te ontwikkelen met meer aandacht voor
aan de doelstellingen zoals vastgelegd in de Samenwerkings
lokale en regionale bedrijven. Een dergelijke aanpassing
overeenkomst. De gronduitgifte loopt voorspoedig, de financiële
heeft een negatief effect op het financiële resultaat van
resultaten zijn goed en ook op het gebied van duurzaamheid en
de gebiedsontwikkeling.
natuur en landschap is al veel bereikt. Betrokkenen oordelen positief over de professionaliteit van het Ontwikkelbedrijf en
7.3 Hoe verliep de samenwerking en uitvoering?
diens uitvoering van projecten en processen. Met name rond de gronduitgifte is wel regelmatig sprake van een spanningsveld tussen de autonome positie van het
Governancevorm wordt positief beoordeeld, met enkele aandachtspunten
Ontwikkelbedrijf en de lokale wensen en belangen van de
De samenwerking in de bv Ontwikkelbedrijf Greenport Venlo
leeft de politieke wens om kleinere kavels uit te geven, meer
wordt in het algemeen positief beoordeeld. Deelnemers zijn in
gericht op lokale bedrijven en met een minder groot aandeel
hoofdlijn positief over de governancevorm en het financieel
van logistieke bedrijven. Gemeenten zouden graag eerder
arrangement. In de wijze waarop de governance in de praktijk
geïnformeerd worden over afwegingen rond gronduitgifte
functioneert komen wel enkele aandachtspunten naar voren:
en potentiële nieuwe bedrijfsvestigingen, bijvoorbeeld om te
•
De rollen van aandeelhouder van het Ontwikkelbedrijf
voorkomen dat in een later stadium discussies op tafel komen
enerzijds en van lokale overheid, bevoegd gezag en
over de interpretatie van het bestemmingsplan.
beleidsuitvoerder anderzijds lopen soms door elkaar. Op die manier wordt de bestuurlijke/politieke dynamiek onderdeel van de AVA, terwijl die bedoeld is voor aansturing van de bv. Dit kan leiden tot een diffuse taak voor het Ontwikkelbedrijf.
42
deelnemende gemeenten. In Horst aan de Maas en Venray
Samenwerkingsovereenkomst Werklandschap Greenport Venlo | Evaluatie
Samenwerking onder druk door politieke dynamiek, lokale keuzes en niet gerealiseerde plandelen
7.4 Vooruitblik en aanbevelingen
Het sterke gevoel van gezamenlijkheid zoals dat bij de start van
Vijf jaar na het sluiten van de samenwerkingsovereenkomst
het Ontwikkelbedrijf werd gevoeld komt de laatste jaren meer
kan worden geconstateerd dat de uitvoering ervan op veel
onder druk. Daarin spelen twee – onderling samenhangende –
onderdelen voortvarend is verlopen, maar ook dat het draagvlak
mechanismen een rol:
voor de uitgangspunten die ten grondslag liggen aan de SOK is
•
afgenomen.
Ten eerste leidt de veranderende economische en maatschap pelijke context en de daarmee samenhangende lokale politie ke dynamiek ertoe dat de aandeelhouders anders kijken naar
Redenerend op basis van het publieke waardemodel van Mark
sommige uitgangspunten in de Samenwerkingsovereenkomst
Moore is langs drie lijnen de vraag aan de orde op welke wijze
en naar de wijze waarop daar door het Ontwikkelbedrijf
de samenwerkingspartners invulling willen geven aan de
invulling aan wordt gegeven. Het draagvlak voor de invulling
resterende opgave:
van de Samenwerkingsovereenkomst neemt af. Daarmee •
neemt ook de legitimiteit van de SOK af.
Publieke Waarde versus Legitimiteit
Ten tweede is het stilvallen of wegvallen van planonder
De te realiseren publieke waarde wordt anno 2022 anders
delen van invloed op de gezamenlijkheid. De Samen
beleefd dan bij de start van de samenwerking. Om hierover in
werkingsovereenkomst is te zien als een totaalpakket en de
gesprek te gaan, heeft de directeur van het Ontwikkelbedrijf
balans wijzigt wanneer bepaalde onderdelen niet worden
de aandeelhouders reeds uitgenodigd voor een (informeel)
gerealiseerd. Dit geldt zeker wanneer dergelijke (lokale)
strategisch overleg in september, samen met de raad van
keuzes doorwerken in de (gezamenlijke) grondexploitatie.
commissarissen.47 Werkgelegenheid an sich is geen passende doelstelling, gezien het tekort aan werknemers in de
Het lukt de samenwerkingspartners onvoldoende om een aantal
regio en (de effecten van) het grote aantal internationale
hieruit voorvloeiende slepende bestuurlijke discussies af te
arbeidskrachten dat wordt ingezet. Voor de resterende opgave
ronden. Dit geldt bijvoorbeeld voor de consequenties van het
roept dit de vraag op welke werkgelegenheid het meest van
(vooralsnog) niet ontwikkelen van dertig hectare in Venray,
toegevoegde waarde is voor de regio en hoe daarin binnen
voor de vraag hoe en door wie het vraagstuk van huisvesting
Greenport Venlo kan worden voorzien. Die vraag kan niet
van internationale medewerkers moet worden opgelost en voor
los worden gezien van de economische strategie van de
de vraag in hoeverre er nog een verantwoordelijkheid ligt bij de
regio Noord-Limburg en de samenwerkingspartners in het
provincie voor het niet ontwikkelen van 200 hectare natuur.
regionaal-economische ecosysteem, zoals de in Venlo gevestigde hogescholen, de Universiteit van Maastricht en het regionale
Conclusies
bedrijfsleven.
1. De governance in de vorm van een bv met raad van commissarissen op basis van een Samenwerkingsovereen-
Publieke waarde versus Capaciteit
komst functioneert op hoofdlijn goed en heeft geleid tot
Een groot deel van de voorgenomen ontwikkeling in Greenport
een voortvarende ontwikkeling.
Venlo is inmiddels afgerond. Het merendeel van de gronden
2. Rolzuiverheid is een belangrijk aandachtspunt voor de
is uitgeven en de randvoorwaardelijke infrastructuur is
samenwerkingspartners: de rol als aandeelhouder wordt
gerealiseerd. De resterende ontwikkeling vindt voor het grootste
in de praktijk soms vermengd met de (lokale) verantwoor-
deel plaats op het grondgebied van gemeenten Horst aan de
delijkheid voor beleid en uitvoering.
Maas en (mogelijk) Venray. Dit roept de vraag op in hoeverre
3. Een (informeel) overleg voor strategische bestuurlijke
het noodzakelijk – dan wel van toegevoegde waarde – is om de
afstemming kan bijdragen aan een meer transparante
resterende ontwikkeling gezamenlijk te blijven uitvoeren. Die
scheiding van rollen en het (sneller) oplossen van slepen-
vraag volgt op de eerste vraag: welke publieke waarde wordt
de discussies.
geambieerd? Het is hoe dan ook verstandig om na te gaan
4. Het Ontwikkelbedrijf geeft op professionele wijze invulling aan zijn taak. 5. Het overkoepelende belang is gaandeweg meer naar de
denken over verschillende exitscenario’s. Wat gebeurt er als een van de gemeenten of de provincie zich uit de samenwerking wenst terug te trekken?
achtergrond verschoven en het lukt samenwerkingspartners onvoldoende om langlopende bestuurlijke discussies af te hechten. 43
47
Brief directeur Ontwikkelbedrijf Greenport Venlo aan aandeelhouders, uitnodi ging voor informeel strategisch overleg met aandeelhouders, raad van commis sarissen en directie in september, februari 2022.
Samenwerkingsovereenkomst Werklandschap Greenport Venlo | Evaluatie
Hoe worden de kwalitatieve ambities en de realisatie van
Aanbeveling 1
de resterende natuurontwikkeling geborgd? Hoe worden
Het is opportuun om als publieke partners opnieuw te
de financiële consequenties van eventuele keuzes over een
bezinnen op welke manier zij invulling kunnen geven aan
alternatieve invulling van de gebiedsontwikkeling (tempo,
de resterende ontwikkeling. Daarin staan twee strategische
profiel, kavelgrootte) verrekend?
vragen centraal: • Welke werkgelegenheid is het meest van toegevoegde
Capaciteit versus Legitimiteit
waarde voor de regio en hoe kan daarin binnen Greenport
De afgelopen periode lag de focus op voortvarende
Venlo worden voorzien?
uitvoering van de samenwerkingsovereenkomst. Dit heeft
• In hoeverre is het noodzakelijk – dan wel van toegevoegde
tot resultaat geleid, maar tegelijkertijd zien veel betrokkenen
waarde – om de resterende ontwikkeling gezamenlijk en
een spanningsveld tussen de autonome positie van het
via het Ontwikkelbedrijf te blijven uitvoeren?
Ontwikkelbedrijf en de maatschappelijke en politieke dynamiek daaromheen. Deze dynamiek kwam nu geregeld samen in de AVA, terwijl die vergadering bedoeld is voor het zakelijk
Aanbeveling 2
aansturen van de bv. Er is behoefte aan een ander platform,
Verken exitscenario’s voor uittreding of beëindiging
waar het bestuurlijke gesprek kan plaatsvinden over de (soms
van de samenwerking, waarbij ook aandacht is voor de
conflicterende) belangen van de samenwerkingspartners. In het
toekomstige financiering.
verleden gebeurde dit in een informeel strategisch overleg, maar dat is al enige tijd niet samengekomen. Aanbeveling 3 Organiseer een platform voor strategische bestuurlijke afstemming, waar bovenstaande vraagstukken aan de orde kunnen komen, maar ook lopende discussies over huisvesting van arbeidsmigranten, de ontwikkelruimte van Venray en de resterende opgave voor natuurontwikkeling.
44
Samenwerkingsovereenkomst Werklandschap Greenport Venlo | Evaluatie
BIJLAGE 1
Doel van het Ontwikkelbedrijf Artikel 2.2 van de samenwerkingsovereenkomst beschrijft wat
•
Het verlenen van diensten op administratief, technisch,
het doel van de vennootschap (het Ontwikkelbedrijf) is:
financieel, commercieel, industrieel, economisch of
•
Het (her)ont wikkelen, realiseren en beheren van
bestuurlijk gebied aan andere vennootschappen, personen en
werklandschappen, vastgoed en gebiedsbrede (nuts)
ondernemingen;
voorzieningen, alsmede het uitvoeren van beheers- en •
•
Het bundelen en vergaren van kennis met betrekking tot de
waaronder begrepen registergoederen ; •
Het verkrijgen, vervreemden, beheren en exploiteren van
vennootschap actief is;
intellectuele eigendomsrechten, daaronder begrepen patenten,
Regionale, nationale en internationale promotie van het gebied
merkrechten, licenties, vergunningen, know how en andere
waar de vennootschap actief is;
industriële eigendomsrechten;
Stimuleren van ondernemingen om zich te vestigen in het gebied
•
Het lenen en uitlenen van gelden, het aantrekken van gelden en
waar de vennootschap actief is, welke ondernemingen passen
in het algemeen het aangaan van financiële transacties, en het
in het profiel dat door de overheden die betrokken zijn bij de
aangaan van daarmee samenhangende overeenkomsten;
ontwikkeling van het desbetreffende gebied is of zal worden •
Het verkrijgen, bezitten, bezwaren, beheren, exploiteren, vervreemden, leasen, (ver)huren en ontwikkelen van goederen
ontwikkeling en herstructurering van het gebied waar de •
•
ontwikkelingsactiviteiten;
•
Het verstrekken van garanties, het hoofdelijk naast of voor
vastgesteld;
anderen verbinden van de vennootschap en het verstrekken van
Advisering en begeleiding van de overheden en (semi-)
zekerheid en voor schulden en andere verplichtingen van de
particuliere instanties die betrokken zij n bij de ontwikkeling
vennootschap of van derden.
en herstructurering van het gebied waar de vennootschap
•
actief is, onder meer met betrekking tot financiering en de
Het vorenstaande al of niet in samenwerking met derden en met
vestigingsplaats van ondernemingen, alsmede de advisering van
inbegrip van het verrichten en bevorderen van alle handelingen die
bedrijven;
daarmede direct of indirect verband houden, alles in de ruimste zin
Het verlenen van financiële ondersteuning aan bedrijven die zich
van het woord. Het doel van de vennootschap is voorts het optreden
vestigen of zijn gevestigd in het gebied waar de vennootschap
als beherend vennoot van WOM K4 CV en TPN CV in het kader
actief is, alsmede het verstrekken van garanties ten behoeve van
van de beëindiging van deze vennootschappen en de afwikkeling van
bedrijven, indien en voor zover zulks nodig is ter realisatie van
de vereffening van het vermogen van elk van deze vennootschappen.
het doel van de vennootschap; •
Het oprichten van, het deelnemen in, het bestuur voeren over, het toezicht houden op en het zich op enigerlei andere wijze financieel interesseren bij andere vennoot schappen en ondernemingen;
•
Het optreden als vennoot in commanditaire vennootschappen of personenvennootschappen die een doel hebben dat gelijk of vergelijkbaar is met dat van de vennootschap;
45
Samenwerkingsovereenkomst Werklandschap Greenport Venlo | Evaluatie
BIJLAGE 2
Evaluatiekader Onderzoeksaspect
Onderzoeksvragen
Informatiebronnen
Hoofddoelen SOK:
1. In hoeverre zijn de hoofddoelen uit de SOK geconcretiseerd en geoperationaliseerd?
Bureaustudie, interviews en
• Werkgelegenheid
2. Wat is bereikt van de in de SOK benoemde hoofddoelen?
analyse
• Duurzaamheid
3. Wat is niet bereikt en wat zijn de achterliggende redenen?
1. Publieke Waarde
• Landschap 2. Capaciteit Governance
1. Hoe is de samenwerking georganiseerd? Zijn onderlinge rollen en taakverdeling helder?
Bureaustudie, interviews en
2. Hoe zijn de stakeholders aangehaakt?
analyse
3. Hoe werkt de afgesproken governance uit in de praktijk? En in hoeverre draagt de governance bij aan het behalen van de doelen? 4. In hoeverre draagt de informatievoorziening bij aan een goede besluitvorming/sturing binnen de samenwerking? 5. Welke verbeterpunten zijn er nog in de governance? Financiën
1. Hoe ziet het financieel arrangement eruit? Welke afspraken zijn hierover gemaakt? 2. In hoeverre zijn er voldoende financiële middelen beschikbaar? 3. Wat zijn de financiële risico’s en hoe zijn die verdeeld? 4. Draagt het financieel arrangement bij aan het behalen van de doelen? 5. Welke financiële resultaten zijn er behaald? Hoe verhouden deze zich tot prognoses en de begroting?
3. Legitimiteit Draagvlak
1. In hoeverre wordt de gebiedsontwikkeling (doelen en samenwerking) gedragen door de
Interviews en analyse
volksvertegenwoordigers? 2. In hoeverre is er draagvlak vanuit de omgeving? 4. Processen Operationele processen
1. Hoe is de uitvoering van deze operationele processen georganiseerd?
Bureaustudie, interviews en
• Omgevings
2. Hoe is de uitvoering van deze processen verlopen?
analyse
management; • Parkmanagement; • Onderhoud en beheer
3. Hoe dragen de processen bij aan de hoofddoelen? 4. Zijn er processen die extra aandacht vergen of andere manier van aanpak? Wat zijn specifieke succesfactoren?
openbare ruimte; • Uitgifte gronden. 5. Projecten • Ontwikkelruimte Venray; • Dassenplan; • Greenportlane;
1. In hoeverre zijn er concrete doelstellingen voor de projecten geformuleerd? En in hoeverre zijn deze doelstellingen helder voor de betrokkenen? 2. Hoe is de uitvoering van de projecten en daarbij onderdelen van de samenwerking verlopen?
• Parc Zaarderheiken;
3. Wat zijn de succesfactoren?
• Spoorse aanpassingen
4. Wat ging minder goed? Welke lessen kunnen we daaruit trekken?
ten behoeve van de
Bureaustudie, interviews en analyse
5. Welke uitdagingen zijn er nog?
railterminal; • Huisvesting internationale werknemers.* *
46
De huisvesting van internationale werknemers is geen onderdeel van de SOK maar wel als een relevant onderwerp in de evaluatie meegenomen.
Samenwerkingsovereenkomst Werklandschap Greenport Venlo | Evaluatie
BIJLAGE 3
Gesprekspartners
47
Organisatie
Functie
Het Ontwikkelbedrijf Greenport Venlo
Directeur Greenport Venlo
Het Ontwikkelbedrijf Greenport Venlo
Twee leden van raad van commissarissen
Provincie Limburg
Gedeputeerde
Provincie Limburg
Accounthouder
Gemeente Horst aan de Maas
Wethouder
Gemeente Horst aan de Maas
Accounthouder
Gemeente Venlo
Wethouder
Gemeente Venlo
Accounthouder
Gemeente Venray
Wethouder
Gemeente Venray
Accounthouder
Gevestigd bedrijf
Vertegenwoordiger van een bedrijf
Ondernemingsvereniging
Voorzitter
Samenwerkingsovereenkomst Werklandschap Greenport Venlo | Evaluatie
BIJLAGE 4
Literatuurlijst •
Bestemmingsplan Bedrijventerrein de Spurkt Venray, 2021.
•
Ontwikkelbedrijf Greenport Venlo, Presentatie Werkbezoek Raads- en Statenleden, juni 2021.
•
Bestemmingsplan Parc Zaarderheiken Venlo, 2020.
•
Bestemmingsplan Windpark Greenport Venlo, 2018.
•
Brief directeur B.V. Ontwikkelbedrijf Greenport Venlo aan
•
Ontwikkelbedrijf Greenport Venlo, Presentatie Raads- en Statenleden, juli 2020.
•
aandeelhouders, uitnodiging informeel strategisch overleg
Ontwikkelbedrijf Greenport Venlo, Presentatie Raads- en Statenleden, juni 2018.
met aandeelhouders, RvC en directie in september, februari 2022.
•
Ontwikkelbedrijf Greenport Venlo, Presentatie Raads- en Statenleden, september 2017.
•
Brief Provincie Limburg, Standpunt Limburg inzake Landschapsplan, oktober 2021.
•
Ontwikkelbedrijf Greenport Venlo, Samenwerkings- en aandeelhoudersovereenkomst Werklandschap, 2017.
•
Buck Consultants International, Greenport Venlo op Koers, mei 2019.
•
Ontwikkelbedrijf Greenport Venlo, Verschillenanalyse 2016 en actualisatie beleidskader, september 2016.
•
Decisio, rapport ‘Onderzoek Internationale werknemers Limburg, 2020.
•
Ontwikkelbedrijf Greenport Venlo, Werkgelegenheidsonderzoek, september 2020.
•
Econsultancy, Dasseninrichtingsplan, 2015. •
•
Greenport Venlo, Strategisch Businessplan
Provinciaal inpassingsplan (PIP) windpark Venlo, Provincie Limburg, 2018.
Gebiedsontwikkeling Klavertje 4, februari 2009. • •
Greenport Venlo, Landschapsplan Klavertje 4, juli 2010.
•
Greenport Venlo, Masterplan Gebiedsontwikkeling Klavertje 4, augustus 2009.
•
Greenport Venlo, Structuurvisie Klavertje 4, 2012.
•
Moore, M, Creating public value, Strategic management in government. Cambridge: Harvard University Press, 1995.
•
Ontwikkelbedrijf Greenport Venlo, Kwartaalrapportage Q4 2021, 2021.
•
48
Ontwikkelbedrijf Greenport Venlo, Open dag, april 2019.
SDU, Grip op regionale samenwerking ‘Handreiking voor gemeenteraadsleden en griffiers’, 2015.
Samenwerkingsovereenkomst Werklandschap Greenport Venlo | Evaluatie
BIJLAGE 5
Interviewleidraad De volgende onderwerpen kunnen in het gesprek aan bod
•
Projecten - Ontwikkelruimte Venray, Dassenplan,
komen, waarbij de focus van het gesprek afhangt van de
Greenportlane, Parc Zaarderheiken, Spoorse aanpassingen
specifieke achtergrond en kennis van de geïnterviewden.
ten behoeve van de railterminal en Huisvesting internationale werknemers48
•
Hoofddoelen SOK: werkgelegenheid, duurzaamheid en
-
landschap. -
In hoeverre zijn de hoofddoelen gerealiseerd?
-
Wat zijn obstakels (geweest) voor het realiseren van de
Wat loopt er goed in de uitvoering van de projecten en wat waren de succesfactoren daarvoor?
-
Welke verbeterpunten ziet u nog?
doelen? •
Governance -
Hoe beoordeelt u de wijze waarop de samenwerking is georganiseerd?
-
Hoe zijn de stakeholders aangehaakt?
-
Welke verbeterpunten ziet u in de governance en organisatie?
•
Financiën -
Hoe beoordeelt u het financieel arrangement van de samenwerking?
-
Hoe kijkt u aan tegen de financiële resultaten die zijn behaald?
•
Draagvlak -
In hoeverre wordt de gebiedsontwikkeling gedragen door de volksvertegenwoordigers?
•
In hoeverre is er draagvlak vanuit de omgeving?
Processen - Omgevingsmanagement, Parkmanagement, Onderhoud en beheer openbare ruimte en Uitgifte gronden -
Wat loopt er goed in de uitvoering van deze operationele processen en wat waren de succesfactoren daarvoor?
-
Welke verbeterpunten ziet u nog?
48
49
De huisvesting van internationale werknemers is geen onderdeel van de SOK maar wel als een relevant onderwerp in de evaluatie meegenomen.
‘WIJ ZIJN BERENSCHOT, GRONDLEGGER VAN VOORUITGANG’ Nederland is continu in ontwikkeling. Maatschappelijk, economisch en organisatorisch verandert er veel. Al meer dan tachtig jaar volgen wij als adviesbureau deze ontwikkelingen op de voet en werken we aan een vooruitstrevende samenleving. De behoefte om iets fundamenteels te betekenen voor mens en maatschappij zit in onze genen. Met onze adviezen en oplossingen hebben we dan ook ac tief meegebouwd aan het Nederland van vandaag. Altijd op zoek naar duurzame vooruitgang. Alles wat we doen is onderzocht, onderbouwd en vanuit meerdere invalshoeken bekeken. Zo komen we tot gefundeerde adviezen en slimme oplossingen. Die zijn op het eerste gezicht misschien niet al tijd de meest voor de hand liggende. Juist deze eigenzinnigheid maakt ons uniek. Daarbij zijn we niet van symptoombestrijding. En gaan pas naar huis als het is opgelost.
Berenschot Groep B.V. Van Deventerlaan 31-51, 3528 AG Utrecht Postbus 8039, 3503 RA Utrecht 030 2 916 916 www.berenschot.nl
Samenwerkingsovereenkomst Werklandschap Greenport Venlo Evaluatie
BEKNOPTE SAMENVATTING VAN HET EINDRAPPORT 11 JULI 2022
67744-Vertrouwelijk
GRONDLEGGER VAN VOORUITGANG
PRESENTATIE
Achtergrond evaluatie • Sinds 2017 werkt Ontwikkelbedrijf Greenport Venlo aan de gebiedsontwikkeling van het
werklandschap Greenport Venlo. • Op basis van een Samenwerkingsovereenkomst (SOK) tussen Provincie Limburg, gemeente Venlo, gemeente Horst aan de Maas en gemeente Venray.
• In de SOK is afgesproken dat tenminste eens per vier jaar wordt geëvalueerd in hoeverre de doelstellingen worden gerealiseerd en hoe de samenwerking verloopt. • Berenschot heeft deze evaluatie uitgevoerd in de eerste helft van 2022. • Op basis van documentanalyse en interviews zijn feiten en beelden onderzocht, geanalyseerd. Op basis daarvan zijn de onderzoeksvragen beantwoord. 67744-Vertrouwelijk
2
PRESENTATIE
Onderzoeksvragen • Een werkgroep vanuit de partners en het ontwikkelbedrijf formuleerde drie hoofdvragen: 1.
Wat heeft het Ontwikkelbedrijf bereikt?
2.
Wat is afgewerkt en wat staat nog open?
Waarom staan punten nog open? 3.
Wat gaat/ging goed of minder goed in samenwerking en uitvoering en waarom?
• Voor de beantwoording van de onderzoeksvragen is gebruik gemaakt van het publieke waarde-model van Mark Moore. 67744-Vertrouwelijk
Publieke waarde-model
3
PRESENTATIE
Met feiten en beelden komen tot bevindingen • In het rapport is een onderscheid gemaakt tussen een feitelijke beschouwing,
beelden uit de interviews en onze bevindingen. • In deze samenvatting staan de bevindingen per thema weergegeven. Dit is een interpretatie en weging van de feitelijke informatie en beelden (van de betrokkenen) uit de documenten, gesprekken en werksessies. • Voor volledige context en toelichting, is het aan te raden het rapport te lezen.
67744-Vertrouwelijk
4
PRESENTATIE
Voorgeschiedenis en evaluatieperiode
67744-Vertrouwelijk
5
PRESENTATIE
Ambities en doelstellingen SOK
67744-Vertrouwelijk
6
Bevindingen
67744-Vertrouwelijk
7
PRESENTATIE
Publieke waarde (1/3) In hoeverre zijn de doelstellingen tot dusverre gerealiseerd? • Een groot deel van de gronden voor de Werklandschappen is uitgegeven: circa 364 van de 469 hectare grond is geleverd, verkocht of in optie.
• Een helder overzicht van de doelstellingen op de hoofdthema’s ontbreekt. Dit kan leiden tot wisselende verwachtingen over het doel van de gebiedsontwikkeling.
67744-Vertrouwelijk
8
PRESENTATIE
Publieke waarde (2/3) In hoeverre zijn de doelstellingen tot dusverre gerealiseerd? • Er zijn tot 2021 circa 7.500 banen gecreëerd op de door het Ontwikkelbedrijf verkochte kavels; het doel is 10.000 tot 15.000 2040. Er zijn 33 werknemers per hectare, hoger dan het
oorspronkelijke streefgetal. • De verwachtingen over het type werkgelegenheid verschillen, en het ontbreekt aan cijfers voor een goed beeld van de actuele situatie. Veel van de bedrijven in Trade Port Noord zijn actief in
de logistieke sector. Er waren nieuwe vestigingen in de tuinbouwclusters, het Freshpark en op de campus, die niet onder de SOK vallen maar wel onderdeel zijn van het werklandschap Greenport Venlo. • Een deel van de betrokkenen is niet tevreden over de balans in het type bedrijven en de consequenties daarvan voor de opbouw van de beroepsbevolking. 67744-Vertrouwelijk
9
PRESENTATIE
Publieke waarde (3/3) In hoeverre zijn de doelstellingen tot dusverre gerealiseerd? • Op het gebied van duurzame energievoorziening zijn succesvolle resultaten geboekt. Er wordt
aanzienlijk meer energie opgewekt dan vooraf is beoogd. • De plannen voor geothermie zijn door externe omstandigheden niet van de grond gekomen. Overige duurzaamheidsambities, zoals Cradle to Cradle, zijn meer op de achtergrond geraakt.
• Het landschapsplan is voor een flink deel gerealiseerd of in ontwikkeling. Van de voorgenomen 400 hectare (doel 2025) resteert nog 84 hectare (21%). • Er is geen bestuurlijke consensus onder de aandeelhouders over de consequenties van het niet realiseren van 200 hectare natuurontwikkeling door Provincie Limburg, als gevolg van een weggevallen Rijksbijdrage. Een aantal aandeelhouders verwacht hiervoor nog een inspanning van de Provincie. 67744-Vertrouwelijk
10
PRESENTATIE
Capaciteit (1/2) Hoe wordt de samenwerking georganiseerd en bestuurd? • De governance is op papier goed uitgewerkt. In de praktijk is er een spanningsveld tussen de autonomie van het Ontwikkelbedrijf en de verschillende rollen en belangen van de partners. • Die belangen komen nu op bestuurlijk niveau samen in de AVA. De AVA is idealiter echter
zuiver gericht op de sturing van het Ontwikkelbedrijf als bv. • Discussies over gevoelige onderwerpen kunnen lang doorlopen zonder te worden beslecht. Het (informeel) strategisch overleg van aandeelhouders kan meer benut worden. • De RvC functioneert op dit moment enerzijds als klankbord en toezichthouder richting de directeur, en anderzijds als adviesorgaan richting directie en aandeelhouders. • Er ligt relatief veel beslissingsbevoegdheid bij de AVA, met het risico dat de RvC onvoldoende tegenwicht kan bieden in terugkerende discussies over kaders en bepaalde planonderdelen. 67744-Vertrouwelijk
11
PRESENTATIE
Capaciteit (2/2) Hoe wordt de samenwerking georganiseerd en bestuurd? • Bestuurders en volksvertegenwoordigers worden regelmatig geïnformeerd met kwartaalrapportages en een jaarlijkse bijeenkomst. Dit verloopt conform afspraken.
• Het Ontwikkelbedrijf functioneert goed en naar tevredenheid van de aandeelhouders: de formele taak en doelen worden voortvarend, binnen de gestelde kaders, uitgevoerd. • Betrokkenen zijn tevreden over het financieel arrangement. De financiële resultaten zijn goed.
De GREX is (zeer) positief, hoewel het daadwerkelijke eindresultaat nog afhangt van marktontwikkelingen en politieke keuzes. • De enige kanttekeningen zijn dat er vooraf geen financieel exitscenario is afgesproken en dat is gebleken dat de flexibiliteit van het financiële arrangement beperkingen kent. 67744-Vertrouwelijk
12
PRESENTATIE
Legitimiteit Hoe is het draagvlak bij de betrokken stakeholders en hun achterban? • Al vroeg na het sluiten van de SOK bleek dat gemeenteraden minder vestigingen van logistieke
bedrijven wensen en juist een sterkere focus op de agrarische sector en maakindustrie. • De politieke en maatschappelijke weerstand tegen de gebiedsontwikkeling is in de loop der jaren gegroeid. Er is meer nadruk komen te liggen op het stimuleren van lokale bedrijvigheid.
• Bij deelnemende overheden is de focus verschoven van regionale naar lokale belangen. • Volksvertegenwoordigers willen grip op de aansturing maar hebben daar eigenlijk geen positie in. Bij de vaststelling van bestemmingsplannen laten zij alsnog hun invloed gelden. • Gevestigde bedrijven zijn zeer positief over het beheer van het werklandschap, de aanwezige faciliteiten en het contact met het Ontwikkelbedrijf. Zij ervaren echter minder steun vanuit de gemeenten op het vlak van huisvesting van internationale werknemers. 67744-Vertrouwelijk
13
PRESENTATIE
Processen en projecten (1/2) • Betrokkenen ervaren een adequate inzet vanuit het Ontwikkelbedrijf op het omgevingsmanagement, al worden er kansen gezien voor verdere versterking. • Het parkmanagement en het onderhoud van de openbare ruimte is goed. Aandachtspunt is om de kwaliteit hiervan te behouden, ook nadat het is overgedragen aan de gemeenten. • De gronden zijn in een hoog tempo uitgegeven: circa 18% is nog te ontwikkelen. • Vanuit Horst aan de Maas en Venray is behoefte aan kleinere kavels en meer inzet op lokale
bedrijvigheid. Dit zorgt voor lagere opbrengsten. Overeenstemming hierop is nog niet bereikt. • Gemeenten zouden graag meer betrokken worden bij het uitgifteproces. • Gevestigde bedrijven hebben behoefte aan transparantere criteria waarop gronden worden
uitgegeven. 67744-Vertrouwelijk
14
PRESENTATIE
Processen en projecten (2/2) • Het bestemmingsplan voor 30 ha ontwikkelruimte in Venray is in maart 2021 in de raad
verworpen. De overige aandeelhouders ervaren deze ontwikkelruimte als harde afspraak. • De huisvesting van internationale werknemers is primair een verantwoordelijkheid van de gemeenten, waarbij ook naar de provincie wordt gekeken. Het vraagstuk reikt verder dan de
samenwerking in Greenport Venlo. Het Ontwikkelbedrijf kan bijdragen, maar daarvoor zijn kaders nodig van de overheden. • Over het algemeen wordt er positief gekeken naar de railterminal, de Spoorse aanpassingen ten behoeve van de railterminal en Greenportlane.
67744-Vertrouwelijk
15
Conclusies en aanbevelingen
67744-Vertrouwelijk
16
PRESENTATIE
Wat is er bereikt? Conclusies 1. Het Ontwikkelbedrijf heeft de beoogde gebiedsontwikkeling van het werklandschap overall succesvol
uitgevoerd, met een voortvarende gebiedsontwikkeling, hoge kwaliteit en positieve financiële resultaten. 2. Er zijn goede resultaten geboekt op het gebied van duurzaamheid en groenontwikkeling, maar nog niet alle ambities zijn gerealiseerd. 3. De grote vraag vanuit de logistieke sector en de beperkte vraag vanuit de (grootschalige) agrofood en
maakindustrie heeft geleid tot een beperkte vertegenwoordiging van bedrijven uit de agrofood en maakindustrie op de gronden die door het Ontwikkelbedrijf zijn ontwikkeld. 4. De maatschappelijke context verandert en de gebiedsontwikkeling heeft neveneffecten; dit heeft impact op de maatschappelijke en politieke waardering van de bereikte resultaten. 5. Voor de resterende gebiedsontwikkeling leeft in de gemeenten Venray en Horst aan de Maas de wens om meer kleinere kavels te ontwikkelen met meer aandacht voor lokale en regionale bedrijven. Een dergelijke aanpassing heeft een negatief effect op het financiële resultaat van de gebiedsontwikkeling. 67744-Vertrouwelijk
17
PRESENTATIE
Hoe verliep de samenwerking en uitvoering? Conclusies 1. De governance in de vorm van een bv met raad van commissarissen op basis van een Samenwerkingsovereenkomst functioneert op hoofdlijn goed en heeft geleid tot een voortvarende ontwikkeling. 2. Rolzuiverheid is een belangrijk aandachtspunt voor de samenwerkingspartners: de rol als aandeelhouder wordt in de praktijk soms vermengd met de (lokale) verantwoordelijkheid voor beleid en uitvoering. 3. Een (informeel) overleg voor strategische bestuurlijke afstemming kan bijdragen aan een meer
transparante scheiding van rollen en het (sneller) oplossen van slepende discussies. 4. Het Ontwikkelbedrijf geeft op professionele wijze invulling aan zijn taak. 5. Het overkoepelende belang is gaandeweg meer naar de achtergrond verschoven en het lukt samenwerkingspartners onvoldoende om langlopende bestuurlijke discussies af te hechten. 67744-Vertrouwelijk
18
PRESENTATIE
Status van alle onderdelen uit de SOK
Overig
Specfieieke aspecten
Hoofddoelen
Onderwerp
Status
Toelichting
1.
Werkgelegenheid
Kwantitatief goede resultaten, kwalitatief wisselend beeld
2.
Duurzaamheid
Zeer veel duurzame opwek gerealiseerd, circulair bleek lastig
3.
Landschap
Landschapsplan voor groot deel gerealiseerd of in ontwikkeling
4.
Uitgifte gronden
Voortvarende uitgifte, 80% reeds uitgegeven, vooral op grote kavels
5.
Parkmanagement
Focus op veiligheid en beheer, minder op C2C en sluiten ketens
6.
Onderhoud/beheer openbare ruimte
Kwaliteit openbare wordt hoog gewaardeerd
7.
Spoorse aanpassingen Railterminal
Project opgeleverd en railterminal wordt goed gebruikt
8.
Parc Zaarderheiken
Bestemmingsplan onherroepelijk en kan worden gerealiseerd
9.
Greenportlane
Conform SOK gerealiseerd
10.
Dassenplan
Meerdere dassenroutes gerealiseerd en 550 bomen geplant
11.
Ontwikkelruimte Venray
Bestemmingsplan door raad Venray afgewezen, vervolg ongewis
12.
Financieel arrangement en resultaten
Arrangement hoofdzakelijk positief beoordeeld, goede resultaten
13.
Governance en samenwerking
Governance positief beoordeeld, met enkele aandachtspunten
14.
Omgevingsmanagement
Veel georganiseerd, maar draagvlak omgeving blijft aandachtspunt
15. Huisvesting intern. werknemers 67744-Vertrouwelijk
Opgave nog niet opgelost, maar formeel geen taak Ontwikkelbedrijf 19
PRESENTATIE
Vooruitblik en aanbevelingen 1. Het is opportuun om als publieke partners opnieuw te bezinnen op welke manier zij invulling kunnen geven aan de resterende ontwikkeling. Daarin staan twee strategische vragen centraal: - Welke werkgelegenheid is het meest van toegevoegde waarde voor de regio en hoe kan daarin binnen Greenport Venlo worden voorzien? - In hoeverre is het noodzakelijk – dan wel van toegevoegde waarde – om de resterende ontwikkeling gezamenlijk en via het Ontwikkelbedrijf te blijven uitvoeren? 2. Verken exitscenario’s voor uittreding of beëindiging van de samenwerking, waarbij ook aandacht is voor
de toekomstige financiering. 3. Organiseer een platform voor strategische bestuurlijke afstemming, waar bovenstaande vraagstukken aan de orde kunnen komen, maar ook lopende discussies over huisvesting van arbeidsmigranten, de ontwikkelruimte van Venray en de resterende opgave voor natuurontwikkeling. 67744-Vertrouwelijk
20
Berenschot
www.berenschot.nl linkedin.com/berenschot
67744-Vertrouwelijk
GRONDLEGGER VAN VOORUITGANG
21