2410 Inwoner 24-0164754 (geanonimiseerd)

▪ Het doortrekken van de gemiddelde absolute jaar-op-jaargroei. Wat als de absolute groei in de afgelopen periode (2010-2022) zich ook naar de toekomst toe zou doorzetten? Voor de hele provincie Limburg zou het in dit geval gaan om een jaarlijkse toename van circa 3. 650 arbeidsmigranten per jaar. Voor de periode 2023-2030 gaat het in dat geval om een groei van bijna 30. 000 arbeidsmigranten. ▪ Het doortrekken van de banenontwikkeling in Limburg (dus ook de banen ingevuld door mensen met de Nederlandse nationaliteit). Voor de hele provincie Limburg zou dit een jaarlijkse groei van 0,5 procent van het aantal arbeidsmigranten. Dit scenario ligt dicht bij de uitgewerkte WLO-scenario’s en is om die reden niet gepresenteerd in voorliggende rapportage. Voor presentatie en uitwerking in voorliggend rapport is dus gekozen voor het trendscenario ‘doortrekken gemiddelde absolute jaar-op-jaargroei’, in onze ogen het meest realistische trendscenario. In de hiernavolgende paragrafen is naar werk- en woongemeente per regio inzicht gegeven in de resultaten van de prognosescenario’s.

ACTUALISATIE ONDERZOEK ARBEIDSMIGRANTEN PROVINCIE LIMBURG

34

4. 2

Prognose

4. 2. 1

Noord-Limburg

naar

werkgemeente

Uit de prognosescenario’s blijkt voor Noord-Limburg dat het aantal werkende arbeidsmigranten toeneemt richting 2030. Naar schatting ligt het aantal werkende arbeidsmigranten in Noord-Limburg in 2030 tussen de 55 en 75 duizend. Dit gaat om een jaarlijkse groei binnen een bandbreedte van -0,4 tot 4 procent. De vraag is hoe reëel het trendscenario is. Het trendpercentage is namelijk niet berekend op basis van de gecorrigeerde aantallen door het uitzendbureau. Omdat we de gecorrigeerde aantallen alleen voor 2022 weten, is het berekenen van een trendscenario niet mogelijk. Naar verwachting valt het daadwerkelijke trendpercentage dus lager uit. De resultaten van de prognoses zijn weergegeven in Figuur 4. 1, de uitkomsten per scenario zijn: ▪ Trendscenario: groei naar circa 75. 000 arbeidsmigranten in 2030 ▪ WLO-scenario Laag: groei naar circa 55. 000 arbeidsmigranten in 2030 ▪ WLO-scenario Hoog: groei naar circa 60. 000 arbeidsmigranten in 2030 Figuur 4. 1 Prognose aantal werkende arbeidsmigranten in Noord-Limburg, tot en met 2030 80000 70000 60000 50000 40000 30000 20000 10000 0

01 02

1 1 02

2 1 02

31 02

4 5 6 7 8 9 1 1 1 1 1 1 02 02 02 02 02 02 Noord-Limburg werkelijk Noord-Limburg hoog

02 02

1 2 3 4 5 6 2 2 2 2 2 2 02 02 02 02 02 02 Noord-Limburg laag

7 2 02

82 02

92 02

03 02

Noord-Limburg trend

Bron: CPB/PBL, CBS, bewerking Decisio

ACTUALISATIE ONDERZOEK ARBEIDSMIGRANTEN PROVINCIE LIMBURG

35

4. 2. 2

Midden-Limburg

Uit de prognosescenario’s blijkt voor Midden-Limburg dat het aantal werkende arbeidsmigranten toeneemt richting 2030. Naar schatting ligt het aantal werkende arbeidsmigranten in Midden-Limburg in 2030 tussen de 15 en 19 duizend. Dit gaat om een jaarlijkse groei binnen een bandbreedte van 2 tot 5 procent. De resultaten van de prognoses zijn weergegeven in Figuur 4. 2, de uitkomsten per scenario zijn: ▪ Trendscenario: groei naar circa 16. 000 arbeidsmigranten in 2030 ▪ WLO-scenario Laag: groei naar circa 15. 000 arbeidsmigranten in 2030 ▪ WLO-scenario Hoog: groei naar circa 19. 000 arbeidsmigranten in 2030 Figuur 4. 2 Prognose aantal werkende arbeidsmigranten in Midden-Limburg, tot en met 2030 20000 18000 16000 14000 12000 10000 8000 6000 4000 2000 0 0 01 2

1 10 2

2 10 2

3 4 5 6 7 8 9 10 10 10 10 10 10 01 2 2 2 2 2 2 2 Midden-Limburg werkelijk Midden-Limburg hoog

0 20 2

1 2 3 4 5 6 20 20 20 20 20 20 2 2 2 2 2 2 Midden-Limburg laag

7 20 2

8 02 2

9 20 2

0 30 2

Midden-Limburg trend

Bron: CPB/PBL, CBS, bewerking Decisio

4. 2. 3

Zuid-Limburg

Uit de prognosescenario’s blijkt voor Zuid-Limburg dat het aantal werkende arbeidsmigranten toeneemt richting 2030. Naar schatting ligt het aantal werkende arbeidsmigranten in Zuid-Limburg in 2030 tussen de 21 en 31 duizend. Dit gaat om een jaarlijkse groei binnen een bandbreedte van 3 tot 8 procent. De resultaten van de prognoses zijn weergegeven in Figuur 4. 3, de uitkomsten per scenario zijn: ▪ Trendscenario: groei naar circa 21. 000 arbeidsmigranten in 2030 ▪ WLO-scenario Laag: groei naar circa 26. 000 arbeidsmigranten in 2030 ▪ WLO-scenario Hoog: groei naar circa 31. 000 arbeidsmigranten in 2030

ACTUALISATIE ONDERZOEK ARBEIDSMIGRANTEN PROVINCIE LIMBURG

36

Figuur 4. 3 Prognose aantal werkende arbeidsmigranten in Zuid-Limburg, tot en met 2030 35000 30000 25000 20000 15000 10000 5000 0

01 02

1 1 02

2 1 02

31 02

4 5 6 7 8 9 1 1 1 1 1 1 02 02 02 02 02 02 Zuid-Limburg werkelijk Zuid-Limburg hoog

02 02

1 2

2 3 4 5 2 2 2 2 02 02 02 02 Zuid-Limburg laag

02

62 02

7 2 02

82 02

92 02

0 30 2

Zuid-Limburg trend

Bron: CPB/PBL, CBS, bewerking Decisio

4. 3

Prognose

4. 3. 1

Noord-Limburg

naar

woongemeente

Uit de prognosescenario’s blijkt voor Noord-Limburg dat het aantal BRPgeregistreerde arbeidsmigranten toeneemt. Naar schatting ligt het aantal BRPgeregistreerde arbeidsmigranten in Noord-Limburg in 2030 tussen de 15 en 21 duizend. Dit gaat om een jaarlijkse groei binnen een bandbreedte van 3 en 8 procent. De resultaten van de prognoses zijn weergegeven in Figuur 4. 4, de uitkomsten per scenario zijn: ▪ Trendscenario: groei naar circa 17. 000 arbeidsmigranten in 2030 ▪ WLO-scenario Laag: groei naar circa 15. 000 arbeidsmigranten in 2030 ▪ WLO-scenario Hoog: groei naar circa 21. 000 arbeidsmigranten in 2030

ACTUALISATIE ONDERZOEK ARBEIDSMIGRANTEN PROVINCIE LIMBURG

37

Figuur 4. 4 Prognose aantal BRP-geregistreerde arbeidsmigranten in NoordLimburg, tot en met 2030 25000 20000 15000 10000 5000 0 0 10 2

1 10 2

2 10 2

3 4 5 6 7 8 9 10 10 10 10 01 10 10 2 2 2 2 2 2 2 Noord-Limburg werkelijk Noord-Limburg hoog

0 02 2

1 2 3 4 5 6 20 20 20 20 20 20 2 2 2 2 2 2 Noord-Limburg laag

7 20 2

8 20 2

9 20 2

0 30 2

Noord-Limburg trend

Bron: CPB/PBL, CBS, bewerking Decisio

4. 3. 2

Midden-Limburg

Uit de prognosescenario’s blijkt voor Midden-Limburg dat het aantal BRPgeregistreerde arbeidsmigranten toeneemt. Naar schatting ligt het aantal BRPgeregistreerde arbeidsmigranten in Midden-Limburg in 2030 tussen de 8 en 13 duizend. Dit gaat om een jaarlijkse groei binnen een bandbreedte van 4 en 9 procent. De resultaten van de prognoses zijn weergegeven in Figuur 4. 5, de uitkomsten per scenario zijn: ▪ Trendscenario: groei naar circa 8. 000 arbeidsmigranten in 2030 ▪ WLO-scenario Laag: groei naar circa 8. 000 arbeidsmigranten in 2030 ▪ WLO-scenario Hoog: groei naar circa 12. 000 arbeidsmigranten in 2030

ACTUALISATIE ONDERZOEK ARBEIDSMIGRANTEN PROVINCIE LIMBURG

38

Figuur 4. 5 Prognose aantal BRP-geregistreerde arbeidsmigranten in MiddenLimburg, tot en met 2030 14000 12000 10000 8000 6000 4000 2000 0 0 10 2

1 10 2

2 10 2

3 4 5 6 7 8 9 10 10 10 10 10 10 10 2 2 2 2 2 2 2 Midden-Limburg werkelijk Midden-Limburg hoog

0 20 2

1 2 3 4 5 6 20 20 20 02 02 20 2 2 2 2 2 2 Midden-Limburg laag

7 20 2

8 20 2

9 20 2

0 30 2

Midden-Limburg trend

Bron: CPB/PBL, CBS, bewerking Decisio`

4. 3. 3

Zuid-Limburg

Uit de prognosescenario’s blijkt voor Zuid-Limburg dat het aantal BRPgeregistreerde arbeidsmigranten toeneemt. Naar schatting ligt het aantal BRPgeregistreerde arbeidsmigranten in Zuid-Limburg in 2030 tussen de 14,5 en 25 duizend. Dit gaat om een jaarlijkse groei binnen een bandbreedte van 4 en 11 procent. De resultaten van de prognoses zijn weergegeven in Figuur 4. 6, de uitkomsten per scenario zijn: ▪ Trendscenario: groei naar circa 14. 500 arbeidsmigranten in 2030 ▪ WLO-scenario Laag: groei naar circa 20. 000 arbeidsmigranten in 2030 ▪ WLO-scenario Hoog: groei naar circa 25. 000 arbeidsmigranten in 2030

ACTUALISATIE ONDERZOEK ARBEIDSMIGRANTEN PROVINCIE LIMBURG

39

Figuur 4. 6 Prognose aantal BRP-geregistreerde arbeidsmigranten in Zuid-Limburg, tot en met 2030 30000 25000 20000 15000 10000 5000 0 0 10 2

1 10 2

2 10 2

3 10 2

4 5 6 7 8 9 10 10 10 10 10 01 2 2 2 2 2 2 Zuid-Limburg werkelijk Zuid-Limburg hoog

0 20 2

1 2 3 4 5 20 20 20 20 20 2 2 2 2 2 Zuid-Limburg laag

6 20 2

7 20 2

8 02 2

9 20 2

0 30 2

Zuid-Limburg trend

Bron: CPB/PBL, CBS, bewerking Decisio

4. 4

Prognose huisvestingsopgave

Aan de hand van de eerder beschreven prognoses, seizoenspieken en pendelrelaties kan een globale inschatting gemaakt worden van de huisvestingsopgave. In 2022 werkten op het hoogtepunt 50 duizend arbeidsmigranten in Limburg (augustus 2022, zie seizoenspieken). Indien de woon-werkrelaties gelijk blijven, betekent dit dat van de 50 duizend werkende arbeidsmigranten in Limburg er ongeveer 36,4 duizend in de regio woonachtig zijn. Aangenomen dat de verblijfsduur en de seizoenspieken gelijk blijven, is er volgens de WLO-scenario’s 7 in 2030 in Limburg vraag naar 42. 270 tot 48. 435 woningen voor arbeidsmigranten die ook in Limburg werken. Als we vervolgens aannemen dat er op dit moment voldoende woningen zijn om de eerder genoemde 36,4 duizend arbeidsmigranten te huisvesten gedurende het piekmoment in augustus, betekent dit een huisvestingsopgave van 5. 900 tot 11. 900 woningen voor arbeidsmigranten. Bij deze inschatting is geen rekening gehouden met woningen die reeds gerealiseerd zijn in 2023 en 2024 of met woningen die op dit moment in 7 WLO-laag:

1,9%, WLO-hoog: 3,6%

ACTUALISATIE ONDERZOEK ARBEIDSMIGRANTEN PROVINCIE LIMBURG

40

DECISIO ontwikkeling zijn. Ook

is geen

Limburg

buiten

aan

wonen,

rekening

maar

te houden

Noord-Brabant

Limburg

werken.

met toenemende

Duitsland

en

rekening gehouden

met de

Met

arbeidsmigranten

huisvesting

die in

grensgemeenten geven

name van

arbeidsmigranten

die

werkenë.

Figuur 4.7 Prognose huisvestingsopgave

arbeidsmigranten

voor

die

werken

in

Limburg 14000

(geanonimiseerd)

12000

10000

8000

6000

4000

2000

2023

2024

2025

mmm

4.5 Naar

verwachting groeit in 2022

Het aantal 27.845

extra

==

LO-laag

2028

2029

2030

WLO-hoog

groei

tot

naar

tussen de 96.000

arbeidsmigranten 112.000

en

van

Limburg van

arbeidsmigranten in 2030.

minimaal

5.900

in 2030.

verwachting van

naar

58.000

en

in

Naar

verwachting

maximaal

en

leidt

11.900

in 2030.

is dat de

de

tussen de 39.500

huisvestingsopgave

een

woningen

was

het aantal werkende

BRP-geregistreerde arbeidsmigranten groeit

Limburg toeneemt

2022

8

naar

in 2022

Opvallend in

2027

Overzicht prognoses

82.895

deze

2026

verhouding BRP-geregistreerde (woonachtige) arbeidsmigranten ten

opzichte van

verhouding ongeveer

het aantal werkende

1 op 3

(het aantal

arbeidsmigranten.

werkende

In

arbeidsmigranten

Naast dat we geen rekening houden met arbeidsmigranten die buiten Limburg werken, is goed te benoemen dat de nu gehanteerde methodiek afwijkt van het eerdere onderzoek

het

in 2020

om

tot

seizoenspieken

huisvestingsprognoses dus

te komen.

We

beschikken

nu

over

meer

inzichten

arbeidsmigranten dat op een bepaald moment maximaal in de provincie werkt. Dit is een afwijkend aantal van het totaal verschillende arbeidsmigranten dat in een bepaald jaar in Limburg werkt. In eerdere prognoses hielden hier minder rekening mee. en

over

ACTUALISATIE ONDERZOEK

in

het aantal

ARBEIDSMIGRANTEN

PROVINCIE

LIMBURG

we

41

drie keer zo hoog als het aantal BRP-geregistreerde arbeidsmigranten). In het trendscenario blijft dit het beeld hetzelfde, maar in de WLO-scenario’s gaat deze verhouding naar 1 op 2 (het aantal werkende arbeidsmigranten is dan ‘nog maar’ twee keer zo hoog als het aantal BRP-geregistreerde arbeidsmigranten). was

Enerzijds heeft dit te maken met de regionale verdeling. Naar verhouding wonen er meer BRP-geregistreerde arbeidsmigranten in Zuid-Limburg. Van de drie COROPregio’s in Limburg is de verwachte banengroei het sterkst in Zuid-Limburg. Doordat er relatief meer arbeidsmigranten in Zuid-Limburg wonen (BRP-geregistreerd) dan dat er werken, neemt het aantal BRP-geregistreerde arbeidsmigranten voor Limburg als geheel sterker toe dan het aantal werkende arbeidsmigranten. Anderzijds heeft dit te maken met de BRP-registratiegraad. Doordat arbeidsmigranten zich niet altijd inschrijven in de BRP, ligt het aantal BRPgeregistreerde arbeidsmigranten lager dan het daadwerkelijk aantal wonende arbeidsmigranten. Doordat inschrijving pas na vier maanden verplicht is, is de registratiegraad onder shortstay arbeidsmigranten lager dan onder longstay arbeidsmigranten. In hoofdstuk 2. 6 is te zien dat de verblijfsduur van arbeidsmigranten werkend in Zuid-Limburg langer is, wat een hogere registratiegraad mede verklaart. Aanvullend is er op dit moment inzet vanuit verschillende betrokken partijen (werkgevers, uitzendbureaus, gemeenten en vanuit het rijk) om het bewustzijn te vergroten bij arbeidsmigranten om zich in te schrijven en dat dit belangrijk is (zie ook hoofdstuk 6. 1). De verwachting dat de BRP-registratiegraad toeneemt is wat ons betreft om bovenstaande redenen een reële verwachting.

Het overzicht van de verschillende prognoses naar werk- en woonlocatie, in de verschillende regio’s en per scenario is opgenomen in Tabel 4. 1.

ACTUALISATIE ONDERZOEK ARBEIDSMIGRANTEN PROVINCIE LIMBURG

42

Tabel 4. 1 Overzicht prognose werkende en BRP-geregistreerde arbeidsmigranten

Prognose werkende arbeidsmigranten in Limburg

Prognose BRPgeregistreerde arbeidsmigranten in Limburg Prognose huisvestingsopgave

Regio

Huidig

Trend 2030

WLO-laag 2030

WLO-hoog 2030

Noord-Limburg

53. 360

75. 000

55. 000

60. 000

Midden-Limburg

12. 880

16. 000

15. 000

19. 000

Zuid-Limburg

16. 655

21. 000

26. 000

31. 000

Limburg (totaal)

82. 895

112. 000

96. 000

110. 000

Noord-Limburg

11. 425

17. 000

15. 000

21. 000

Midden-Limburg

5. 815

8. 000

8. 000

12. 000

Zuid-Limburg

10. 605

14. 500

20. 000

25. 000

Limburg (totaal)

27. 845

39. 500

43. 000

58. 000

Limburg (totaal)

-

-

5. 900

11. 900

ACTUALISATIE ONDERZOEK ARBEIDSMIGRANTEN PROVINCIE LIMBURG

43

5.

Verdieping doelgroep arbeidsmigranten: behoeften woningmarkt en integratie

In voorliggend hoofdstuk bespreken we de resultaten van de peiling onder de doelgroep. De twee thema’s die we daarin onderscheiden zijn huisvestingbehoefte en integratiebehoefte. Naast de respons uit de vragenlijst, vullen we de resultaten aan vanuit de interviews die we hebben gehouden met gemeenten. In 5. 1 beschrijven we de groep respondenten van de enquête en in 5. 2 de resultaten. In paragraaf 5. 3 bespreken we de belangrijkste conclusies.

5. 1

Karakteristieken respons

5. 1. 1

Aanpak verspreiden enquête

De vragenlijsten onder arbeidsmigranten zijn uitgezet in het Nederlands, Engels, Pools, Bulgaars en Roemeens. Hiervoor is gebruik gemaakt van sociale media (met name groepen op Facebook) en de MyInfoNL app.9 Daarnaast hebben we werkgevers en uitzendbureaus benaderd met het verzoek de vragenlijst onder hun werknemers te verspreiden. In bijlage 1 staat de Engelstalige versie van de vragenlijst. De vertalingen zijn opgesteld door professionele vertalers. De vragenlijsten zijn geprogrammeerd via het programma www. enqueteviainternet. nl en vervolgens via de verschillende genoemde kanalen verspreid. 5. 1. 2

Karakteristieken

van

de respondenten

In totaal is de enquête 232 keer ingevuld. 133 keer door een man, 98 keer door een vrouw en in één geval is het geslacht niet bekend. Van de respondenten zijn er 160 woonachtig in Noord-Limburg, 7 in Midden-Limburg en 13 in Zuid-Limburg. 5 wonen in Brabant, 24 in Duitsland en 5 in de rest van Nederland. Van 34 respondenten was de woonlocatie onbekend. 155 werken in Noord-Limburg, 7 in Midden-Limburg, 12 in Zuid-Limburg, 33 in Brabant, 1 in Duitsland en 10 in de rest van Nederland. Van 14 arbeidsmigranten is de werklocatie onbekend.

9 Een app

beschikbaar in een aantal Noord-Limburgse gemeente. De app verschaft arbeidsmigranten informatie met betrekking tot wonen en werken in Nederland in de moedertaal van de arbeidsmigrant.

ACTUALISATIE ONDERZOEK ARBEIDSMIGRANTEN PROVINCIE LIMBURG

44

Van de 232 respondenten geven 208 aan dat zij eerst werk vonden in hun thuisland en vervolgens naar Nederland kwamen. 22 zijn eerst naar Nederland gekomen en hebben hier vervolgens werk gevonden. Twee respondenten hebben deze vraag open gelaten. Idealiter zou de populatie gelijk verdeeld zijn over alle gemeenten, zodat elke gemeente een representatief deel van de totale populatie zou weerspiegelen. Dit is helaas niet het geval. Daarnaast is met 232 respondenten op een doelgroep van circa 80. 000 arbeidsmigranten de respons relatief laag. Daarom is het belangrijk om bij de interpretatie van de resultaten er rekening mee te houden dat deze mogelijk een vertekend beeld geven. Tabel 5. 1 Respondenten vragenlijst naar woonlocatie Woongemeente

Nederlandse vragenlijst

Bulgaarse vragenlijst

Roemeense vragenlijst

Poolse vragenlijst

Engelse vragenlijst

Totaal

Noord-Limburg

2

8

23

76

51

160

Midden-Limburg

2

2

0

1

2

7

Zuid-Limburg

1

0

7

0

5

13

Brabant

0

0

0

2

3

5

Duitsland

0

0

2

0

22

24

Buiten Limburg/Brabant

0

0

1

1

4

6

Onbekend

3

0

0

7

7

17

Totaal

8

10

33

87

94

232

Tabel 5. 2 Respondenten vragenlijst naar werklocatie Werkgemeente

Nederlandse vragenlijst

Bulgaarse vragenlijst

Roemeense vragenlijst

Poolse vragenlijst

Engelse vragenlijst

Totaal

Noord-Limburg

3

7

21

64

69

164

Midden-Limburg

2

1

0

1

2

6

Zuid-Limburg

0

0

4

0

6

10

Brabant

0

2

5

16

10

33

Duitsland

0

0

0

1

0

1

Buiten Limburg/Brabant

0

0

1

3

6

10

Onbekend

3

0

2

2

1

8

Totaal

8

10

33

87

94

232

De vragenlijst is voornamelijk ingevuld door arbeidsmigranten die werkzaam zijn via een uitzendbureau. Van de 232 respondenten werken er 222 via een uitzendbureau, in 8 gevallen zijn ze rechtstreeks in dienst bij de werkgever. In 2 gevallen is het onbekend of ze wel of niet via een uitzendbureau werken. Daarnaast valt het op dat de vragenlijst grotendeels door magazijnmedewerkers is ingevuld: in 140 van de 256 gevallen (sommige respondenten geven aan meer dan één functie

ACTUALISATIE ONDERZOEK ARBEIDSMIGRANTEN PROVINCIE LIMBURG

45

te hebben). De groep die daarna het best vertegenwoordigd is valt onder de categorie overig, daarop volgt de groep werkzaam als chauffeur met 12 respondenten. Tabel 5. 3 Respondenten per functie, uitgesplitst naar type dienstverband Direct werkzaam bij werkgever

Dienstverband onbekend

Werkzaam via uitzendbureau

Orderpicker / magazijn

2

137

1

140

Overig

0

63

4

67

Chauffeur / transport

0

10

2

12

Diensten

0

9

1

10

Technicus

0

6

0

6

Schoonmaker

0

4

0

4

Fruitkweker / plukker

0

4

0

4

Bouwvakker

0

3

1

4

Metaalbewerker

0

3

0

3

Verkoop

0

1

1

2

Keukenpersoneel

0

2

0

2

Hotelpersoneel

0

1

0

1

Gezondheidszorg

0

1

0

1

Secretaresse

0

0

0

0

Catering

0

0

0

0

Totaal

2

244

10

256

Totaal

De meeste respondenten wonen op de locatie waar ze ook werken of in een gedeeld huis met arbeidsmigranten (in beide gevallen gaat het om 61 arbeidsmigranten). Daarna woont de grootste groep in stacaravans op een park (29 arbeidsmigranten), in een kamer (27 arbeidsmigranten) of in een particuliere huurwoning (20 arbeidsmigranten). Van de arbeidsmigranten die aangeven in een gedeeld huis te wonen, wonen er 12 in een gedeelde studio en 28 in een gedeeld appartement. In 19 gevallen is deze vraag niet beantwoord. Voorbeelden van antwoorden die gegeven zijn bij ‘anders’ zijn vakantieparken of bij vrienden op de bank.

ACTUALISATIE ONDERZOEK ARBEIDSMIGRANTEN PROVINCIE LIMBURG

46

Tabel 5. 4 Respondenten per type huisvesting In wat voor soort woning woont u?

Aantal

Accommodatie op werk

61

Gedeeld huis met andere arbeidsmigranten

61

Stacaravan

29

Kamer

27

Particuliere huurwoning

20

Anders

16

Hotel/pension

12

Particuliere koopwoning

4

Gedeeld huis met familie

2

Totaal

232

5. 2

Resultaten

5. 2. 1

Huisvestingsbehoeften

Tevredenheid over huisvesting 98 arbeidsmigranten geven aan tevreden te zijn met hun huisvesting, dat is ongeveer 42 procent. 74 respondenten (32 procent) geven aan neutraal te zijn en 55 respondenten (24 procent) zijn ontevreden. Daarbij valt op dat voornamelijk de arbeidsmigranten die een huis delen met andere arbeidsmigranten of die in een accommodatie op de werklocatie verblijven, ontevreden zijn met hun woning. Tabel 5. 5 Antwoord op de vraag: ‘hoe tevreden bent u met uw huidige woonsituatie?’ Uitgesplitst naar type huisvesting, absolute aantallen Hoe tevreden bent u met uw huidige woonsituatie?

Niet ingevuld

Tevreden

Neutraal

Ontevreden

Totaal

Accommodatie op werk

2

24

19

16

61

Gedeeld huis met andere arbeidsmigranten

1

18

25

17

61

Stacaravan

1

20

6

2

29

Kamer

8

7

12

27

Particuliere huurwoning

10

7

3

20

Anders

9

4

3

16

Hotel/pension

5

5

2

12

2

1

Particuliere koopwoning

1

Gedeeld huis met familie Totaal

4

2 5

98

2 74

ACTUALISATIE ONDERZOEK ARBEIDSMIGRANTEN PROVINCIE LIMBURG

55

232

47

Van de 55 arbeidsmigranten die ontevreden zijn wonen er 17 in een gedeeld huis met andere arbeidsmigranten, 16 in een accommodatie op werk en 12 in een kamer. Gekeken naar het percentage ontevreden arbeidsmigranten op accommodatieniveau, zien we dat vooral arbeidsmigranten wonend in een kamer in een groot complex ontevreden zijn. Van de 27 arbeidsmigranten wonend in een kamer, geven er 12 aan ontevreden te zijn. Dat komt neer op 44 procent. Onder de groep die in een gedeeld huis met andere arbeidsmigranten woont is 28 procent ontevreden. Van de arbeidsmigranten die gehuisvest worden op de werklocatie is 26 procent ontevreden. Tabel 5. 6 Antwoord op de vraag: ‘hoe tevreden bent u met uw huidige woonsituatie?’ Uitgesplitst naar type huisvesting, procenten Hoe tevreden bent u met uw huidige woonsituatie? Particuliere huurwoning Anders Particuliere koopwoning Hotel/pension Kamer Accommodatie op werk Stacaravan Gedeeld huis met familie Gedeeld huis met andere arbeidsmigranten

Niet ingevuld 0% 0% 25% 0% 0% 3% 3% 0%

Tevreden

Neutraal

Ontevreden

Totaal

50% 56% 50% 42% 30% 39% 69% 100%

35% 25% 25% 42% 26% 31% 21% 0%

15% 19% 0% 17% 44% 26% 7% 0%

100% 100% 100% 100% 100% 100% 100% 100%

2%

30%

41%

28%

100%

Woonbehoeften onder arbeidsmigranten Op de vraag wat arbeidsmigranten zouden willen verbeteren aan hun woonsituatie, is het vaakst naar voren gekomen dat arbeidsmigranten meer privacy in huis willen. 73 arbeidsmigranten geven dit aan, dat is bijna een derde van de respondenten. Op welke manier respondenten meer privacy willen is niet duidelijk. Dit kan gaan om meer eigen ruimte, maar ook om wekelijkse controle of cameratoezicht. Een antwoord dat ook vaak is genoemd raakt hieraan, namelijk ‘meer (privé)ruimte in huis’. Dit antwoord is 64 keer gegeven. Een ander antwoord dat eruit springt gaat over de huurprijs: 72 personen geven aan een lagere huurprijs te willen. Dat is ongeveer een derde van alle respondenten.

ACTUALISATIE ONDERZOEK ARBEIDSMIGRANTEN PROVINCIE LIMBURG

48

Tabel 5. 7 Antwoord op de vraag: ‘Wat zou u willen verbeteren aan woonsituatie?’, absolute aantallen

uw

Wat zou u willen verbeteren aan uw woonsituatie?

Aantal

Meer privacy in huis

73

Lagere huurprijs

72

Meer (privé) ruimte in huis

64

Meer privéfaciliteiten (zoals badkamer, keuken)

40

Andere locatie

36

Dichter bij het werk

32

Dichter bij voorzieningen

24

Dichter bij vrienden en kennissen

13

Meer gemeenschappelijke voorzieningen (bijv. woonkamer, café, sportruimte)

12

Andere huisbaas

3

Huurlasten Meer dan de helft van de respondenten (125 personen) betaalt tussen de €125 en €175 aan huur per week. 81 respondenten betalen tussen de €75 en €125 per week. Het lijkt erop dat de meeste arbeidsmigranten niet apart betalen voor service, gas, water en elektriciteit. 202 respondenten geven aan dat service, gas, water en elektriciteit oftewel bij de huurprijs is inbegrepen oftewel dat de respondent niet weet of dit bij de huurprijs in zit. Van de 72 respondenten die aangeven een lagere huurprijs te willen, betalen 46 tussen de €125 en €175 per week, 21 tussen de €75 en €125 en 2 meer dan €175 per week. Drie respondenten wisten niet hoeveel huur ze betalen, mogelijk omdat de huurprijs op hun loon wordt ingehouden. Van de 232 respondenten geven 162 aan geen financiële bijdrage voor huisvesting of korting op de huur te ontvangen van hun werkgever. In 66 gevallen is dit wel zo en in 4 gevallen is deze vraag opengelaten. In 129 van de gevallen was de werkgever van de respondent niet ook de huisbaas, in 100 gevallen was dit wel zo en in 3 gevallen is deze vraag open gelaten.

ACTUALISATIE ONDERZOEK ARBEIDSMIGRANTEN PROVINCIE LIMBURG

49

Tabel 5. 8 Antwoord op de vraag: ‘hoeveel huur betaalt u voor uw huisvesting per week?’ Uitgesplitst naar type huisvesting, absolute aantallen Hoeveel huur betaalt u voor uw huisvesting (als u huisvesting deelt, geef dan uw persoonlijke aandeel van de huur aan)?

Niet ingevuld

Accommodatie op werk

< €75

€75€125

€75€175

2

27

31

19

37

11

14

Gedeeld huis met andere arbeidsmigranten Stacaravan

1

> €175

Kamer

2

9

16

Particuliere huurwoning

1

6

6

4

12

3

9

Anders Hotel/pension Particuliere koopwoning

1

1

Gedeeld huis met familie

1

1

Totaal

3

5

81

2

Ik weet het niet

Totaal

1

61

3

61

3

29 27

7

20 16 12 2

4 2

125

9

9

232

Vindbaarheid van huisvesting Van de 232 respondenten hebben 192 geen moeite ondervonden met het vinden van huisvesting. Daarvan is in 167 gevallen de huisvesting geregeld door de werkgever. 36 respondenten geven aan wel problemen te hebben ondervonden en 4 hebben de vraag niet ingevuld. Dat arbeidsmigranten geen problemen ondervonden is ook terug te zien in de tijd dat het hen kostte huisvesting te vinden: 158 hadden binnen een week een huis gevonden. Bij 33 duurde het 1 tot 3 weken, bij 19 duurde het 3 tot 6 weken en bij 19 langer dan 6 weken. 3 respondenten hebben deze vraag open gelaten. 5. 2. 2

Integratiebehoeften

Uit gesprekken met gemeenten blijkt dat het inschrijven in de Basisregistratie Personen (BRP) een belangrijk eerste contactmoment is met de arbeidsmigrant. Het geeft de gemeente de mogelijkheid de arbeidsmigrant te wijzen op rechten, plichten en de beschikbaarheid van voorzieningen. Van de 232 ondervraagden heeft 136 zich ingeschreven bij de gemeente (BRP), 30 bij het Registratie van Nietingezetenen (RNI) en 65 geven aan dat ze niet weten waar ze inschreven staan. Ook kan dit betekenen dat ze niet weten of ze ingeschreven staan. Van de 136 arbeidsmigranten die bij het BRP geregistreerd staan geven 92 aan dat ze ook weten welke rechten en plichten ze hebben na het ontvangen van hun Burgerservicenummer (BSN), dat is bijna 70 procent. Van de 30 personen die bij

ACTUALISATIE ONDERZOEK ARBEIDSMIGRANTEN PROVINCIE LIMBURG

50

het RNI geregistreerd staan geven 16 aan te weten welke rechten en plichten ze hebben, dat is net iets meer dan de helft. Van de 65 respondenten die aangeven niet te weten waar ze ingeschreven staan, geven 28 aan te weten welke rechten en plichten ze hebben. Dat is net iets meer dan 43 procent: procentueel gezien weten de mensen die niet weten waar ze ingeschreven staan ook het minst goed welke rechten en plichten ze hebben. Tabel 5. 9 Antwoord op de vraag: ‘Bent u op de hoogte van de rechten en plichten die u heeft nadat u uw BSN heeft ontvangen?’ Uitgesplitst naar soort registratie, absolute aantallen Bent u op de hoogte van de rechten en plichten die u heeft nadat u uw BSN heeft ontvangen?

Niet ingevuld

Geregistreerd bij gemeente (BNP)

Geregistreerd bij RNI

Ik weet het niet

Totaal

Ja Nee, ik weet niet waar ik deze informatie kan vinden Nee, ik heb er gewoon niet naar gekeken

0

92

16

28

136

0

24

12

18

54

2

18

2

19

41

Niet ingevuld

0

1

0

0

1

Totaal

2

135

30

65

232

Meerdere gemeenten geven aan dat ze het informeren van de arbeidsmigrant als knelpunt ervaren. Er is simpelweg geen capaciteit voor of ze weten arbeidsmigranten niet (goed) te bereiken. Dat veel arbeidsmigranten niet goed geïnformeerd zijn is ook terug te zien in de resultaten van de vragenlijst. 139 respondenten geven aan dat ze bij aankomst in Nederland niet wisten waar ze relevante informatie konden vinden over leven en werken in Nederland (gezondheidszorg, registratie, belastingen, cultuur, onderwijs). 93 gaven aan dat ze dit wel wisten te vinden. Van de 93 respondenten die wel wisten waar ze informatie konden vinden, werd door 44 aangegeven dat ze deze informatie via het uitzendbureau kregen. 30 keer werd aangegeven dat de werkgever de informatie verstrekte, 9 keer de gemeente waar de respondent woonachtig is, 3 keer de huisbaas en 2 keer de ambassade. In 42 gevallen werd aangegeven dat ze zelf onderzoek hadden gedaan. Toekomstverwachtingen Van de 232 respondenten geven 149 (circa 65 procent) aan dat ze hier permanent zouden willen wonen, 51 weten het nog niet en 32 geven aan hier alleen tijdelijk te werken. Daarnaast zou een groot deel van de arbeidsmigranten Nederland aanbevelen bij familie: van de 232 respondenten geven 171 aan dat ze vrienden en familie

ACTUALISATIE ONDERZOEK ARBEIDSMIGRANTEN PROVINCIE LIMBURG

51

zouden aanbevelen naar Nederland te emigreren. 41 staan hier neutraal tegenover en 20 geven aan dat ze Nederland niet zouden aanbevelen. Op de vraag wat er zou moeten verbeteren om Nederland wel aan te bevelen, geven 38 respondenten aan dat het salaris hoger zou moeten zijn. 30 geven aan dat de huisvesting beter moet, 21 geven aan dat er meer werkzekerheid moet zijn (vast contract en meer uren), 20 geven aan dat onderwijs toegankelijker moet worden. Onderdeel voelen van de Nederlandse maatschappij Hoewel een ruime meerderheid van de arbeidsmigranten Nederland zou aanbevelen, voelt een kleiner deel zich onderdeel van de maatschappij. Van de 232 respondenten geven 67 aan zich onderdeel te voelen van de maatschappij (29 procent), 108 zijn neutraal (47 procent) en 57 geven aan zich buitenstaander te voelen (25 procent). Op de vraag wat arbeidsmigranten nodig hebben om zich meer onderdeel van de maatschappij te voelen, worden uiteenlopende antwoorden gegeven. De meeste antwoorden hebben met de Nederlandse taal te maken: doordat arbeidsmigranten geen Nederlands spreken vinden ze het moeilijk om contact te leggen. Uit de antwoorden blijkt dat een grote groep wel graag Nederlands wil leren: 164 geven aan beter Nederlands te willen leren, 52 geven aan dit niet te willen en 16 hebben deze vraag niet beantwoord.

Verder blijkt uit de enquête dat sommige arbeidsmigranten te weinig vrije tijd ervaren om te kunnen integreren in de maatschappij: ze ervaren het als moeilijk om onderdeel van een andere cultuur te worden, dat het kost tijd en daar hulp bij nodig is. Tabel 5. 10 Antwoord op de vraag: ‘voelt u zich alsof u deel uitmaakt van de Nederlandse samenleving?’ Absolute aantallen Voelt u zich alsof u deel uitmaakt van de Nederlandse samenleving?

Aantal

Neutraal

108

Ja Nee, ik voel me een buitenstaander Totaal

67 57 232

Contact tussen arbeidsmigranten en Nederlanders Een ander antwoord dat vaak gegeven werd is dat arbeidsmigranten weinig met Nederlanders in aanraking komen en teveel geïsoleerd leven. Dat arbeidsmigranten weinig met Nederlanders in aanraking komen komt ten eerste door de opstelling

ACTUALISATIE ONDERZOEK ARBEIDSMIGRANTEN PROVINCIE LIMBURG

52

Nederlanders naar arbeidsmigranten. Een aantal respondenten geeft aan dat Nederlanders niet altijd positief tegenover arbeidsmigranten staan. Ze hebben het idee dat Nederlanders een negatief beeld hebben van arbeidsmigranten of ze geven aan dat ze Nederlanders over het algemeen niet vriendelijk vinden. Dit is ook wat gemeenteambtenaren benoemen. Zo geven sommige gemeenten aan dat het draagvlak onder bewoners afneemt, bijvoorbeeld als het gaat om huisvesting binnen bestemmingsplannen. van

De tweede oorzaak die arbeidsmigranten noemen voor het weinige contact met Nederlanders komt doordat werk- en woonlocatie soms afgezonderd liggen van voorzieningen. Daardoor komen arbeidsmigranten nauwelijks met Nederlanders in aanraking. Dat arbeidsmigranten zich ‘geïsoleerd’ voelen blijkt ook uit de antwoorden op de vraag ‘heeft u contact met lokale inwoners?’ Ongeveer de helft van de arbeidsmigranten heeft helemaal geen contact met Nederlandse inwoners: 120 van de 232. 11 mensen geven aan sterke relaties te hebben met Nederlanders, 31 mensen geven aan regelmatig contact te hebben met Nederlanders en 70 geven aan af en toe contact te hebben met Nederlanders. Tabel 5. 11 Antwoord op de vraag: ‘heeft u contacten met lokale inwoners?’ Absolute aantallen Heeft u contacten met lokale inwoners?

Aantal

Nee, ik heb geen contact met Nederlandse (lokale) inwoners

120

Ja, ik heb af en toe contact met Nederlandse (lokale) inwoners

70

Ja, ik heb regelmatig contact met Nederlandse (lokale) inwoners Ja, ik heb sterke relaties met Nederlandse (lokale) inwoners

31

Totaal

232

11

Hulp bij het leren van de Nederlandse taal en cultuur Het grootste deel van de respondenten (155 respondenten) geeft aan geen hulp te ontvangen bij het leren van de Nederlandse taal en cultuur: 39 mensen geven aan hulp te krijgen van collega’s en 31 mensen ontvangen hulp van de werkgever. 9 respondenten geven aan hulp te ontvangen van de lokale overheid en 7 mensen zijn er aangesloten bij een organisatie waar ze hulp kunnen krijgen. Tabel 5. 12 Antwoord op de vraag: ‘Wordt u door iemand geholpen bij het leren van de taal en het begrijpen van de Nederlandse cultuur?’ Absolute aantallen Wordt u door iemand geholpen bij het leren van de taal en het begrijpen van de Nederlandse cultuur?

Aantal

Ik krijg geen hulp

155

Mijn collega's helpen me

39

ACTUALISATIE ONDERZOEK ARBEIDSMIGRANTEN PROVINCIE LIMBURG

53

Mijn werkgever helpt me

31

Overig

12

De lokale overheid helpt me

9

Ik ben aangesloten bij een organisatie voor arbeidsmigranten die me helpt

7

Totaal

253

5. 3

Conclusies

5. 3. 1

Conclusies huisvestingsbehoeften

98 arbeidsmigranten geven aan tevreden te zijn met hun huisvesting, dat is ongeveer 42 procent. 74 respondenten (32 procent) geven aan neutraal te zijn en 55 respondenten (24 procent) is ontevreden. Het percentage ontevredenen ligt het hoogst bij de groep die in een kamer, gedeelde huisvesting met andere arbeidsmigranten of op de werklocatie is gehuisvest. De knelpunten die ervaren worden hebben met name te maken met de huurlasten en een gebrek aan privacy in de woonruimte. Het vinden van woonruimte wordt als makkelijk ervaren: het grootste deel geeft aan weinig problemen te ondervinden bij woonruimte. Dit komt mogelijk doordat een ruime meerderheid huisvesting vindt via de werkgever (namelijk 84 procent van de respondenten). 5. 3. 2

Conclusies integratiebehoeften

Hoewel de meeste arbeidsmigranten een toekomst voor zich zien in Nederland en Nederland zouden aanbevelen bij familie en vrienden, voelt een kleiner deel zich (ect) onderdeel van de maatschappij. Daarvoor worden de volgende redenen gegeven: ▪

▪

▪

Arbeidsmigranten ervaren in grote mate een taalbarrière, ondanks dat ze wel graag de taal willen leren. Vanuit de doelgroep wordt de suggesties gedaan taalcursussen laagdrempeliger te maken. Arbeidsmigranten voelen zich afgezonderd van Nederlanders en komen weinig met Nederlanders in aanraking. Dit komt onder andere door het beeld dat Nederlanders van arbeidsmigranten hebben, maar ook doordat veel voorzieningen afgezonderd zijn. Een aantal respondenten geeft aan in een ‘arbeidsmigrantenbubbel’ te leven. Integratie in een andere cultuur is lastig. Dat kost tijd en daar heb je hulp bij nodig. Het grootste deel van de arbeidsmigranten geeft aan geen hulp te ontvangen, niet te weten waar ze relevante informatie kunnen vinden en te

ACTUALISATIE ONDERZOEK ARBEIDSMIGRANTEN PROVINCIE LIMBURG

54

weinig vrije tijd te ervaren om de Nederlandse cultuur en taal eigen te maken. Ook gemeenten ervaren dat het lastig is om arbeidsmigranten te voorzien van relevante informatie. Er is winst te behalen door gezamenlijke inzet op informatievoorziening vanuit gemeenten en werkgevers. Hoewel arbeidsmigranten dus vinden dat ze gebrekkig toegang hebben tot informatie, blijkt uit de vragenlijst niet dat ze moeite hebben met het vinden juiste voorzieningen.

ACTUALISATIE ONDERZOEK ARBEIDSMIGRANTEN PROVINCIE LIMBURG

van

de

55

6.

Behoeften vanuit gemeenten

Waar het belangrijk is om inzicht te hebben vanuit de huisvestings- en integratiebehoeften van de doelgroep zelf, is het ook nuttig om te weten hoe gemeenten hier tegenaan kijken en welke knelpunten zij ervaren. In dit hoofdstuk geven we de belangrijkste inzichten mee vanuit gesprekken met 10 Limburgse gemeenten, de Limburgse Land- en Tuinbouwbond, de Limburgse Werkgevers Vereniging, Federatie Nederlandse Vakbeweging Limburg en MKB-Limburg. We reflecteren vanuit die gesprekken ook kort op de relevante beleidscontext waarbinnen een deel van de opgaven reeds beschreven en opgepakt worden.

6. 1

Inzichten vanuit gesprekken met gemeenten intermediaire organisaties

en

Rapport Aanjaagteam Bescherming Arbeidsmigranten belangrijk kader Het in 2020 gepubliceerde rapport ‘Geen Tweederangsburgers’ is onder onze gesprekspartners een veelgenoemd en belangrijk kader voor uitwerking van beleid ten aanzien van arbeidsmigranten op verschillende domeinen. De aanbevelingen uit dit rapport zijn van uiteenlopende aard: van integratie, eerlijkere en gezondere werkomgeving, tot huisvesting en informatievoorziening. Onder meer de ministeries van BZK, EZK, JenV, LNV, SZW, VWS en de Nederlandse Arbeidsinspectie geven op dit moment, samen met vakbonden, werkgeverorganisaties, gemeenten en provincies, opvolging aan het advies van het Aanjaagteam. Dit gebeurt dus ook in diverse Limburgse gemeenten. Geen tweederangsburgers – Aanbevelingen om misstanden bij arbeidsmigranten in Nederland tegen te gaan In het in 2020 gepubliceerde rapport ‘geen tweederangsburgers’ worden door het Aanjaagteam Bescherming Arbeidsmigranten concrete voorstellen gedaan om de positie van arbeidsmigranten te verbeteren. Het kabinet vroeg het Aanjaagteam Bescherming Arbeidsmigranten voorstellen te doen die de positie van arbeidsmigranten verbeteren. Aanleiding is dat arbeidsmigranten vaak niet zelfredzaam zijn, de taal niet goed spreken, de Nederlandse wet- en regelgeving, gebruiken en instanties niet kennen en geen sociaal netwerk hebben waar ze op terug kunnen vallen.

Hierin zijn ze sterk afhankelijk van werkgever en uitzendbureau: als ze hun baan verliezen, verliezen ze vaak ook huisvesting en zorg. Huisvesting en zorg zijn namelijk vaak via de werkgever geregeld. Een grote groep werkgevers gaat goed met arbeidsmigranten om, maar er zijn ook werkgevers die misbruik maken van beperkte regelgeving die Nederland kent om arbeidsmigranten te beschermen: dit leidt tot onderbetaling, slechte huisvesting, hoge huur en een gebrekkige zorgverzekering. In eerste instantie is de problematiek schadelijk voor de arbeidsmigrant zelf, maar uiteindelijk ook voor Nederlandse burgers en bedrijven. Om een ‘race naar de bodem’ te

ACTUALISATIE ONDERZOEK ARBEIDSMIGRANTEN PROVINCIE LIMBURG

56

voorkomen doet het Aanjaagteam Bescherming Arbeidsmigranten een aantal concrete aanbevelingen: 1. Verplichte certificering voor uitzendbureaus en een boete voor inleners die werken met niet-gecertificeerde uitzendbureaus. Malafide bestuurders moeten een bestuursverbod opgelegd kunnen krijgen, om te voorkomen dat ze steeds een ander uitzendbureau oprichten. 2. Verbeter de registratie van arbeidsmigranten, zodat bekend is waar arbeidsmigranten wonen. Pas de BRP en RNI aan en laat werkgevers arbeidsmigranten stimuleren om zich in te schrijven. Werkgevers zouden er ook zorg voor moeten dragen dat arbeidsmigranten zich weer uitschrijven. 3. Het ministerie van BZK, provincies en gemeenten moeten meer prioriteit geven aan arbeidsmigranten in huisvestingsplannen. Daarnaast moeten gemeenten en provincies meer instrumenten krijgen om de kwaliteit van huisvesting te waarborgen. Te denken valt aan een verhuurdersvergunning zodat eisen gesteld kunnen worden aan de verhuurder (en eventueel intrekken van de vergunning bij misstanden). Verder moeten gemeenten beter ondersteund worden bij het inzetten van bestaande ruimtelijke ordenings- en huisvestingsinstrumenten. 4. Gemeenten en provincies moeten gestimuleerd worden meer huisvesting voor arbeidsmigranten te realiseren.

Het Rijk en provincies moeten afspraken maken over de huisvesting van arbeidsmigranten als vast onderdeel van de landelijke woningbouwopgave. Geef daarnaast de gemeenten de mogelijkheid om te schuiven met de opgave in regionaal verband. Neem daarbij rond besluitvorming over nieuwe bedrijvigheid de huisvestingsvraag mee in het vestigingsbeleid. 5. Koppel het arbeidscontract en het huurcontract los van elkaar, om afhankelijkheid van de werkgever tegen te gaan. 6. Geef arbeidsmigranten na ontslag nog 30 dagen recht op zorg.

Limburgse gemeenten verwachten verdere toename arbeidsmigranten In bijna alle gesprekken kwam naar voren dat gemeenten een jaarlijkse toestroom van arbeidsmigranten verwachten. Dit is op basis van de ontwikkeling die te zien is op basis van eerdere cijfers, maar ook merken ze de toenemende vraag naar huisvesting. Met de economische en demografische vooruitzichten – verwachting van economische groei en vergrijzing – geven betrokkenen bij gemeenten aan dat zij er niet vanuit gaan dat het aantal arbeidsmigranten zal stagneren of afnemen. Daarnaast zijn er – met name in Noord-Limburg – gemeenten die rekening houden met het scenario dat er een toestroom komt van arbeidsmigranten die werken in Noord-Brabant, maar gaan wonen in Limburg (vanwege de krapte op de woningmarkt in Noord-Brabant). In mindere mate speelt dit ook voor grensverkeer met Duitsland, waarbij er ook gemeenten zijn die aangeven dat veel arbeidsmigranten in Duitsland wonen en juist in Limburg werken. Wat betreft de huisvestingsopgave in 2030 geven gemeenten aan weinig zicht te hebben op wat deze precies zal zijn. Wel houden gemeenten rekening met het scenario dat de vraag naar huisvesting en dat de opgave daarmee toe zal nemen. Zo zijn er ook gemeenten waar nu nauwelijks arbeidsmigranten wonen, die al wel bezig zijn met huisvestingsbeleid voor arbeidsmigranten.

ACTUALISATIE ONDERZOEK ARBEIDSMIGRANTEN PROVINCIE LIMBURG

57

Op termijn zou robotisering en automatisering impact kunnen hebben op de inzet van arbeidsmigranten, maar deze ontwikkelingen zien gesprekspartners nu en op korte termijn nog niet echt van de grond komen. De redenen lopen uiteen: het lukt simpelweg niet, het duurt te lang voor het rendabel is en het is – in ieder geval op korte termijn – duurder dan de inzet van arbeidsmigranten. Integratie- en huisvestingsbehoeften De meeste gemeenten geven aan weinig zicht te hebben op specifieke integratieen huisvestingsbehoeften van arbeidsmigranten. Veelgenoemde reden hiervoor is dat er te weinig capaciteit is om met de doelgroep zelf in gesprek te gaan, of omdat gemeenten beperkt geen zicht hebben op waar arbeidsmigranten momenteel wonen.

Een ander knelpunt dat hieraan raakt heeft te maken met de informatievoorziening over registratie, rechten, plichten, belastingen en toeslagen. Het is lastig om de doelgroep op deze onderwerpen te bereiken. Doorgaans wordt de BRP-registratie gezien als een nuttig eerste contactmoment, maar arbeidsmigranten schrijven zich lang niet altijd in bij de gemeente. Dit speelt met name in gemeenten waar veel seizoenarbeiders werken (en wonen). Registratie is officieel pas verplicht als de arbeidsmigrant langer dan vier maanden in Nederland is. Daarnaast is het maar de vraag of de arbeidsmigrant altijd weet dat hij of zij zich in moet schrijven. Arbeidsmigranten weten nu dus vaak niet wat hun rechten zijn bij ontslag of ziekte en kunnen hun loonstrook niet altijd lezen. Arbeidsmigranten hebben ook vaak geen toegang tot juridische ondersteuning. Om hen te helpen met integratie in de Nederlandse maatschappij, maar ook hun zelfredzaamheid en toegang tot voorzieningen te bevorderen, is dus een goede informatievoorziening nodig. Ook de integratie met andere Nederlanders kwam vaak terug als knelpunt. In veel gesprekken wordt genoemd dat de behoefte er bij de arbeidsmigrant niet is. Dit strookt echter niet met de respons van de doelgroep zelf. Wel moet hier de nuancering bij gemaakt worden dat dit voornamelijk het geval is bij arbeidsmigranten die hier komen voor kortdurend seizoenswerk.

De integratiebehoefte bij arbeidsmigranten die langer (willen) blijven zien gemeenten meer. Gemeenten vinden dat werkgevers daar hun rol in moeten pakken. Ten slotte zien gemeenten het draagvlak voor de aanwezigheid van arbeidsmigranten afnemen, zowel onder bewoners als bij/in het politiek/bestuurlijke gestel. Waar dat eerder niet zo werd ervaren, lijkt de beeldvorming rond arbeidsmigranten steeds negatiever te worden. In de vragenlijst onder de doelgroep is dit ook een aantal keer naar voren gekomen.

ACTUALISATIE ONDERZOEK ARBEIDSMIGRANTEN PROVINCIE LIMBURG

58

Gemeentelijk beleid en knelpunten De meeste gemeenten hebben huisvestingsbeleid ten aanzien van arbeidsmigranten of stellen momenteel huisvestingsbeleid op. Met name in NoordLimburg is de laatste jaren veel aandacht voor de thematiek, op dit onderwerp ontstaat ook een steeds stevigere regionale samenwerking. Omdat gemeenten erg verschillend zijn qua grootte, economische sectoren, huisvesting etc. verschilt het echter wel sterk per gemeente waar behoefte aan is wat betreft huisvesting en dus ook wat betreft het opstellen en herzien van beleid ten aanzien van huisvesting. Voorbeelden

van

knelpunten die naar voren kwamen tijdens de gesprekken met

gemeenten: ▪ Door de sterke toename van het aantal arbeidsmigranten neemt de druk op het sociaal domein toe. Geld- en capaciteitsgebrek is een algeheel probleem in het sociaal domein, dat is wel nodig om zich ook in te kunnen zetten voor arbeidsmigranten. ▪ Capaciteit bij handhaving ontbreekt en daar gaan huisvesters ‘gewiekst’ mee om. ▪

▪

Het is niet duidelijk wie er verantwoordelijk is voor de begeleiding van de terugkeer naar het eigen land als de arbeidsmigrant uit dienst gaat. Vaak moeten ze dan ook uit huis en worden ze aan hun lot overgelaten, worden ze dakloos met alle gevolgen van dien. Het is dan de vraag of de overheid verantwoordelijk is voor de nazorg of de oorspronkelijke werkgever. Tijdens een aantal gesprekken is naar voren gekomen dat er naast arbeidsmigranten ook andere doelgroepen zijn waar min of meer dezelfde opgaven voor gelden (wat betreft huisvesting en sociaal beleid). Het gaat bijvoorbeeld om statushouders en gevluchte Oekraïners. Het maakt de opgave voor gemeenten meervoudig en complex. Een aantal van hen gaf aan dat zij graag zien dat arbeidsmigranten ook als doelgroep aan de taakstelling van huisvesting toegevoegd worden.

6. 2

Behoeften

en

knelpunten

Gemeenten verschillen sterk qua grootte, ligging en aanwezigheid van sectoren, waardoor de knelpunten en behoeften uiteenlopen. De volgende concrete knelpunten en behoeften kwamen duidelijk in de gesprekken naar voren. Informatievoorziening Het op een goede manier verstrekken van informatie aan arbeidsmigranten is ingewikkeld, mede doordat de doelgroep lastig te bereiken is. Informatiepunten in de provincie kunnen bijdragen aan beter geïnformeerde arbeidsmigranten, met als gevolg dat ze beter weten wat hun rechten en plichten zijn, dat ze voorzieningen

ACTUALISATIE ONDERZOEK ARBEIDSMIGRANTEN PROVINCIE LIMBURG

59

beter weten te vinden en dat ze makkelijker kunnen integreren in de Nederlandse maatschappij. Met dergelijke initiatieven wordt al geëxperimenteerd, denk aan de MyInfoNL app en WorkinNL, het landelijke dekkende netwerk van informatiepunten voor arbeidsmigranten die de arbeidsmarktregio’s de komende tijd gaan opzetten. Daarnaast wordt ingezet op meer BRP-registratie, waarna de arbeidsmigrant bereikt kan worden met informatie, bijvoorbeeld via e-mail. Integrale afweging Gemeenten hebben het idee dat een integrale afweging ontbreekt. Betrek bij ruimtelijke en economische keuzes ook domeinen zoals het sociaal domein. Ga na of het sociaal domein de middelen en capaciteit heeft om de toenemende instroom van arbeidsmigranten aan te kunnen en neem dat mee in de te maken keuzes. Dat sluit aan op de aanbevelingen van het Aanjaagteam Bescherming Arbeidsmigranten ten aanzien van de ‘effectrapportage nieuwe bedrijvigheid’. Een dergelijke effectrapportage heeft tot doel om vroegtijdig inzicht te verkrijgen of er aan het gevoerde economische en ruimtelijk beleid een huisvestingsvraag verbonden is.

Regionale samenwerking Tussen gemeenten spelen diverse tegengestelde belangen, onder meer doordat arbeidsmigranten niet altijd in dezelfde gemeente wonen als dat ze werken: dat leidt er toe dat er gemeenten zijn die wel de economische lusten hebben van arbeidsmigranten, maar niet de lasten rond huisvesting en druk op voorzieningen. De gemeenten die met name economisch profiteren zullen de problemen dan ook als minder groot ervaren. Toch is het ook in het belang van de ‘werkgevende’ gemeenten dat arbeidsmigranten goed gehuisvest worden. Bovendien spelen in verschillende gemeenten min of meer dezelfde opgaven. Een regionale samenwerking kan bijdragen aan betere voorzieningen en betere huisvesting voor arbeidsmigranten, maar ook aan het nader uitwisselen van kennis en expertise over het opstellen en eventueel herzien van beleid op een bepaald thema. Dat de gemeenten onderling sterk verschillen is ook terug te zien in de verwachtingen ten aanzien van de rol van de provincie: waar sommige gemeenten aangeven dat ze zouden willen dat de provincie de huisvesting van arbeidsmigranten verdeelt over de gemeenten, zijn er ook genoeg gemeenten die juist zelf de regie willen behouden. Daarnaast is het voor een aantal gemeenten een relatief nieuw thema.

Veel gemeenten denken na over opstellen of het herzien van huisvestingsbeleid, maar uit gesprekken blijkt bijvoorbeeld dat gemeenten hier moeite mee hebben. Kennisdeling geïnitieerd door de provincie wenselijk zou zijn.

ACTUALISATIE ONDERZOEK ARBEIDSMIGRANTEN PROVINCIE LIMBURG

60

Door middel van het inrichten van de Stuurgroep Internationale Werknemers in Limburg en het opstellen van de ‘Visie Internationale Werknemers’ zijn reeds stappen gezet in het intensiveren van samenwerking en kennisdeling. De Stuurgroep spant zich met name in om kennisdeling over uitdagingen en best practices ten aanzien van de huisvesting van arbeidsmigranten en het opstellen en herzien van huisvestingsbeleid voor deze subgroep te stimuleren.

6. 3

Beleidscontext

De benoemde aandachtspunten, behoeften en knelpunten worden of zijn in de afgelopen jaren (deels) reeds aangestipt in verschillende relevante beleidsdocumenten. Daar is het rapport van het Aanjaagteam Bescherming Arbeidsmigranten in brede zin een belangrijke aanjager in geweest, op het gebied van huisvesting is de concept-Wet Versterking regie volkshuisvesting een belangrijk kader. We gaan in deze paragraaf in op deze concept-wet en op de verschillende maatregelen die in de afgelopen jaren reeds zijn genomen of in ontwikkeling zijn naar aanleiding van de aanbevelingen van het Aanjaagteam. (Concept-)Wet Versterking regie volkshuisvesting De Wet Versterking regie volkshuisvesting (concept) geeft provincies de wettelijke instrumenten om meer regie te voeren op volkshuisvesting, uiteraard wel in samenwerking met gemeenten en dus in regionale afstemming. Hiermee hebben (lokale) overheden meer grip op hoeveel, waar en voor wie er wordt gebouwd. Het idee en doel achter de concept-wet is dat op die manier ook sneller gebouwd kan worden en er meer aandacht is voor kwetsbare huishoudens (of mensen) die urgentie hebben wat betreft het vinden van een woning. Provincies en gemeenten worden gevraagd om een volkshuisvestingsprogramma op te stellen, met specifieke aandacht voor de opgave van aandachtsgroepen, waaronder arbeidsmigranten.

Dit moet op regionaal niveau worden afgestemd, met een toezichthoudende rol voor provincies. Jaarrapportage arbeidsmigranten n. a. v. aanbevelingen aanjaagteam Sinds het verschijnen van de aanbevelingen van het Aanjaagteam Bescherming Arbeidsmigranten (zie ook paragraaf 6. 1), zijn er verschillende maatregelen genomen of in ontwikkeling. Jaarlijks wordt de Tweede Kamer hierover geïnformeerd. Onderstaande voorbeelden zijn onderdeel van de meest recente 10 jaarrapportage:

10

Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid (2023) Drie jaar na Roemer: Jaarrapportage arbeidsmigranten 2023

ACTUALISATIE ONDERZOEK ARBEIDSMIGRANTEN PROVINCIE LIMBURG

61

▪

Het ondersteuningsteam arbeidsmigranten van de VNG is sinds april 2022 actief. Dit team werkt vanuit de aanbevelingen van het Aanjaagteam Bescherming Arbeidsmigranten, dat onder leiding van Emile Roemer in 2020 een rapport uitbracht om de positie van arbeidsmigranten te verbeteren. Het team helpt gemeenten inzicht te krijgen in de huisvestingsopgave van arbeidsmigranten, maar ook in gerelateerde onderwerpen zoals registratie, informatievoorziening, zorg en welzijn, toezicht en handhaving en regionale samenwerking 11 Wetsvoorstel toelating terbeschikkingstelling van arbeidskrachten in de maak: het toelatingsstelsel is onderdeel van de bredere hervorming van de arbeidsmarkt en heeft als doel om arbeidskrachten beter te beschermen, een gelijk speelveld voor alle uitleners te realiseren en malafide partijen van de markt te weren. Eerlijk werk garanderen door het maken van Cao-afspraken, aanpakken malafide bestuurders, rechtsvermoeden bij onderbetaling minimumloon en due diligence bij inleners en uitleners. Verscheidene maatregelen ter verbetering van de registratie, bijvoorbeeld: Registratie verblijfsadres van RNI-geregistreerde arbeidsmigranten. o Actieve rol werkgevers ten aanzien van registratie. o Verplichte aanwezigheidsmelding. o Applicatie zodat arbeidsmigranten zelf wijzingen door kunnen geven. o Voorinschrijving niet-ingezetenen.

o Wet goed Verhuurderschap: Deze wet introduceert een landelijke basisnorm voor goed verhuurderschap met regels waaraan verhuurders en verhuurbemiddelaars zich moeten houden. Gemeenten hebben zo meer mogelijkheden om ongewenst verhuurgedrag, zoals woondiscriminatie, intimidatie, onredelijke servicekosten en een te hoge borg tegen te gaan. Om arbeidsmigranten beter te beschermen zijn er voor hen extra regels waar verhuurders en verhuurbemiddelaars zich aan moeten houden. Zo moet de huurovereenkomst apart van de arbeidsovereenkomst worden vastgelegd en moet de verhuurder de arbeidsmigrant informeren in een voor de arbeidsmigrant begrijpelijke taal. In aanvulling op de algemene regels, kunnen gemeenten een verhuurvergunning instellen voor de verhuur van reguliere woonruimte en/of voor de verhuur aan arbeidsmigranten. Met de vergunning voor de verhuur aan arbeidsmigranten kunnen zij extra voorwaarden stellen aan verhuurders, zoals een maximum aantal personen per kamer en voorwaarden ten aanzien van sanitair, was- en kookvoorzieningen. Als de verblijfsruimte een woonruimte betreft, kunnen gemeenten ook voorwaarden stellen aan de huurprijs, het huurverhogingspercentage en het onderhoud. .

▪

▪

▪

▪

11

Zie ook: Naleving: ondersteuningsprogramma arbeidsmigranten | VNG

ACTUALISATIE ONDERZOEK ARBEIDSMIGRANTEN PROVINCIE LIMBURG

62

▪

▪

▪

▪

▪

▪ ▪

▪

In het programma ‘Een thuis voor iedereen’ wordt gekeken wat de woonbehoefte van aandachtsgroepen is, waaronder arbeidsmigranten. Vervolgens wordt bezien hoe die behoefte is in te passen in de bestaande woningvoorraad, dan wel wordt opgenomen in de uitwerking van de woningbouwplannen. Effectrapportage bij nieuwe bedrijvigheid: vanuit de VNG wordt geëxperimenteerd met effectrapportages bij nieuwe bedrijvigheid. Zo kunnen mogelijke knelpunten met betrekking tot huisvesting van arbeidsmigranten eerder worden gesignaleerd. Zelfstandig huurcontract voor alle woonvormen: het ministerie van BZK werkt een doelgroepencontract voor arbeidsmigranten uit met meer huur(prijs) bescherming en verdere (materiële) ontkoppeling van de arbeids- en huurovereenkomst. Toegang huisartsenzorg: veel arbeidsmigranten staan niet ingeschreven bij een huisarts. Dat komt omdat zij maar tijdelijk in Nederland verblijven. Het Aanjaagteam adviseert dat er afspraken worden gemaakt tussen zorgverzekeraars en huisartsen in de buurt van locaties waar veel arbeidsmigranten wonen. In 2023 zijn de zorgverzekeraars aan de slag gegaan met de afspraken in het zorgconvenant. Het gaat hierbij veelal om maatwerkafspraken met bepaalde huisartsen. Ook ontstaan steeds meer nieuwe manieren van werken in de zorg voor arbeidsmigranten door samenwerking van huisartsenorganisaties en werkgevers.

Landelijk dekkende informatievoorziening: het lanceren van verschillende initiatieven zoals MyInfoNL, WorkinNL en Brabant Migratie Informatiepunt. Directe informatie naar arbeidsmigranten via e-mail na registreren BRP Verbetering toegang tot recht: er wordt ingezet op verbetering van de toegang tot het recht voor kwetsbare werknemers op drie manieren: 1) informatievoorziening, 2) advies en ondersteuning aan rechtszoekenden (met mogelijkheid van doorverwijzing naar bemiddeling en rechtsbijstand). 3) Laagdrempelige geschilbeslechting via de kantonrechter. Een samenwerking met het Juridisch Loket biedt mogelijkheden om advies en ondersteuning aan rechtszoekenden te bieden. Het Juridisch Loket biedt in de concrete situatie van de rechtszoekende afdoende hulp of verwijst door waar nodig. Ook andere organisaties, zoals vakbonden, spelen een rol in de advies- en hulpverlening. Vakbonden kunnen ook, als blijkt dat er sprake is van meerdere conflicten bij dezelfde werkgever, optreden in collectieve acties. Toegang tot taal- en integratietrajecten: het advies van het Aanjaagteam is dat gemeenten de bestaande voorzieningen op het gebied van inburgering en integratie ook openstellen voor EU-arbeidsmigranten. Werkgevers hebben de verantwoordelijkheid om arbeidsmigranten actief te wijzen op de inburgeringsen integratiemogelijkheden bij gemeenten en ze in staat te stellen om deel te

ACTUALISATIE ONDERZOEK ARBEIDSMIGRANTEN PROVINCIE LIMBURG

63

taal- en/of integratietraject. Bij de voorbereidingen van het coalitieakkoord 2021 is bekeken in hoeverre het openstellen van de middelen voor inburgering voor deze doelgroep (ook financieel) haalbaar zou zijn. Een-opeen implementatie blijkt niet mogelijk. Er is gekeken naar andere mogelijkheden om de taalvaardigheid en integratie onder (langdurig verblijvende) arbeidsmigranten te stimuleren. Daarbij zet het ministerie van SZW in op het stimuleren van de rol van de werkgever bij taalonderwijs en integratie. Hierbij wordt onder meer aangesloten bij de pilot die in NoordBrabant gestart is (het BMIP), waar geoefend wordt met brede ontvangstvoorzieningen voor migranten. In die pilot wordt een dergelijk programma voor werkgevers nader uitgewerkt met werkgevers- en werknemersorganisaties. Mogelijkheden voor een landelijke uitrol worden onderzocht. nemen aan een

ACTUALISATIE ONDERZOEK ARBEIDSMIGRANTEN PROVINCIE LIMBURG

64

7. Om

Behoeften werkgevers

zicht te krijgen op de (historische en te verwachten) ontwikkelingen bij en wensen en behoeften van werkgevers in Limburg is een enquête uitgezet onder bedrijven die actief zijn in Limburg. In dit hoofdstuk bespreken we de resultaten van deze inventarisatie. meer

7. 1

Karakteristieken respons

7. 1. 1

Aanpak verspreiden enquête

Bijlage 2. Vragenlijst enquête bedrijven bevat de vragenlijst die onder werkgevers is uitgezet opgenomen. Deze vragenlijst is geprogrammeerd via het programma www. enqueteviainternet. nl en vervolgens via meerdere kanalen verspreid. We hebben daarbij veelal gebruik gemaakt van de contacten van de leden van de Taskforce internationale werknemers in Limburg en in het bijzonder van de werkgeversorganisaties LLTB, MKB Limburg en LWV. De enquête is op die manier veelal via nieuwsbrieven en specifieke mailingen verspreid onder de verschillende leden van deze organisaties. Aanvullend is ook aan de verschillende gemeenten die we gesproken hebben (en vaak onderdeel zijn van de taskforce) gevraagd om de enquête onder de aandacht te brengen bij bijvoorbeeld de bedrijfscontactfunctionarissen binnen de gemeente. Tot slot is gebruik gemaakt van de e-mailadressen die in het vorige onderzoek zijn verzameld van respondenten. Deze personen zijn nu ook gevraagd om deel te nemen aan het onderzoek. 7. 1. 2

Karakteristieken

van

de respondenten

De enquête is in totaal door 159 bedrijven ingevuld. De provincie Limburg kent in totaal ongeveer 30 duizend bedrijven (CBS Statline) waar minimaal 2 werknemers 12 Daarmee bedraagt de respons op onze enquête 0,5 procent. Het is actief zijn. lastig exact te duiden hoe representatief de respons op de enquête is, dat zal per bedrijfsactiviteit en regio verschillen, maar in het algemeen kan gesteld worden dat 13 een foutenmarge van 8 procent in acht moet worden genomen. Het grootste deel van de respondenten werkt met arbeidsmigranten (62 procent). De bedrijven hebben die even vaak zelf in dienst als dat zij gebruik maken van de diensten van een uitzendbureau.

12 13

Er zijn daarnaast nog iets meer dan 90. 000 bedrijven met geen of 1 medewerker. Berekend via SurveyMonkey

ACTUALISATIE ONDERZOEK ARBEIDSMIGRANTEN PROVINCIE LIMBURG

65

Tabel 7. 1 Gecombineerde respons op de vraag of bedrijven werken met arbeidsmigranten en of zij die zelf in dienst hebben of inhuren via een uitzendbureau Werkt u met arbeidsmigranten? Heeft u zelf arbeidsmigranten in dienst of huurt u ze in via een uitzendbureau? Ik heb zelf arbeidsmigranten in dienst Ik heb zelf arbeidsmigranten in dienst én huur arbeidsmigranten in via een uitzendbureau Ik huur arbeidsmigranten in via een uitzendbureau