03d Omgevingsvisie Horst aan de Maas 2040
Tekst van het document
• We zorgen dat natuurgebieden beter met elkaar
eigenschappen van de bodem en het water? Als het
verbonden worden.
antwoord ja is, dan kan het plan verder uitgewerkt
Bodem en water mede sturend
Ontwerpprincipe 3
• Rond kwetsbare natuurgebieden leggen we
worden. Deze manier van werken helpt ons om beter
‘Bodem en water mede sturend’ betekent
‘Houd rekening met extremen’
natuurbuffers aan om deze gebieden
om te gaan met klimaatverandering. Zo kunnen we
dat functie en ruimtegebruik aansluiten bij
betekent onder andere dat we bij het klimaatadaptief
te beschermen.
schade door droogte, hitte of veel regen voorkomen.
de natuurlijke kenmerken van het bodem- en
maken van onze dorpen rekening houden met zeer
• We willen meer planten en dieren in het landelijk
Ook zorgt het voor een gezondere leefomgeving en
watersysteem. Dit vermindert de kwetsbaarheid
extreme neerslag, zeer extreme hitte en droogte,
gebied. Dat doen we door de groenblauwe
betere biodiversiteit.
voor klimaatverandering, beschermt (drink)
een onwaarschijnlijke dijkdoorbraak en het buiten de
watervoorraden, zorgt voor goede kwaliteit grond-,
oevers treden van de beken.
structuren te verbeteren en de landbouw meer natuurinclusief te maken.
Daarom maken we deze keuzes:
oppervlakte- en drinkwater, verbetert biodiversiteit
• We zorgen voor een goede balans tussen natuur
• De juiste functie op de juiste plek. Voor
en voorkomt bodemdaling (veengebied). Voor de
Ontwerpprincipe 4
en recreatie. In sommige gebieden komt meer
woningbouw betekent dit bouwen op hogere,
inrichting van onze leefomgeving passen we de zes
‘Aanpasbare inrichting voor de lange termijn’
aandacht voor natuur, in andere gebieden meer
droge plekken dicht bij de dorpen. Voor landbouw
ontwerpprincipes bodem en water mede
betekent onder andere voorbij de plangrens
voor recreatie. We leiden bezoekers via duidelijke
gebruiken we de vruchtbare gronden voor
sturend toe:
en planhorizon denken. We willen tenslotte
punten in goede banen (deze punten heetten
grondgebonden landbouw (zie 3.4.3). In de lagere
goed voorbereid zijn op de effecten van
eerder toeristische overstapplaatsen).
gebieden, zoals bij beken en de Maasuiterwaarden
Ontwerpprincipe 1 ‘Niet afwentelen’
klimaatverandering. Deze effecten spelen vaak al op
• We bouwen aan een duurzaam energiesysteem.
en natuurbuffers, is vooral ruimte voor water,
betekent voor de agrarische sector onder andere dat
systeemniveau en op de veel
Dat systeem zorgt voor het opwekken, gebruiken,
natuur en goede bodemkwaliteit. Hier kunnen
emissies uit de agrarische sector de draagkracht van
langere termijn.
opslaan en uitwisselen van energie op een
andere functies (zoals natuurinclusieve landbouw
het bodem- en watersysteem niet
slimme manier.
of weilanden voor begrazing) bij komen, als die de
mogen overschrijden.
natuur of het water niet in de weg zitten. • Woonwijken en bedrijventerreinen richten we
84
Ontwerpprincipe 5 ‘Benut kansen voor systeemherstel’
Ontwerpprincipe 2 ‘Sponswerking bodem’
betekent onder andere dat we het natuurlijke bodem-
3.7.1 Bodem- en watersysteem zijn mede sturend
klimaatbestendig in. Ze moeten goed tegen zware
betekent onder andere zo min mogelijk verharding.
en watersysteem van De Peel zoveel mogelijk
regen en lange periodes van warmte of droogte
Open bodems bieden betere omstandigheden
willen herstellen. Grootschalige herinrichting biedt
We kiezen ervoor om bij alle plannen en keuzes in de
kunnen. De groene overgangszones natuurgebied
voor het bodemleven en daarmee een betere
de mogelijkheid om de sponswerking en het zelf
leefomgeving te kijken naar de bodem en het water.
zijn belangrijke waterbergingsgebieden.
bodemkwaliteit en biodiversiteit. Beekherstel en
herstellend vermogen van De Peel te vergroten.
Dit betekent dat we bijvoorbeeld letten op waar het
• We gebruiken zes ontwerpprincipes voor bodem
stuwen in sloten dragen bij aan het vasthouden
nat is, waar het water naartoe stroomt en hoe goed
en water (zie kadertekst). Deze helpen om onze
van water. Hiermee worden benedenstrooms
omgeving slim en toekomstbestendig in te richten.
overstromingen voorkomen. OMGEVINGSVISIE HORST AAN DE MAAS 2040
85
Ontwerpprincipe 6
Om natuur en landschap te versterken en de
sluiten we aan bij de bestaande richtlijnen. Rondom
‘Bouw en ontwerp natuur inclusief’
toegankelijkheid van het landelijk gebied te
kwetsbare natuurgebieden geldt een buffer van 250
Natuur inclusief bouwen betekent dat er
vergroten, stimuleren we de ontwikkeling van nieuwe
meter, zoals al vastgelegd als extensiveringsgebied in
bewust ruimte voor biodiversiteit wordt
landgoederen. Deze moeten bestaan uit minimaal
het Omgevingsplan van rechtswege. Deze beleidslijn
gecreëerd op, aan of in het gebouw of de
zo’n 10 hectare nieuw groen en zijn openbaar
wordt hiermee bestendigd. Extra aandacht voor
(openbare) omgeving, zodat er meer diverse
toegankelijk, herkenbaar en met een samenhangende
natuurgebied De Peel is belangrijk. Daarom hanteren
planten- en diersoorten kunnen leven.
ruimtelijke uitstraling. Beperkte woningbouw is onder
we hier een grotere overgangszone natuurgebied dan
voorwaarden mogelijk en moet altijd ondergeschikt en
elders. We hanteren 500 meter met de kanttekening
passend zijn binnen het geheel.
dat als er landelijke richtlijnen komen, we deze
De waterpartners van Waterpanel Noord hebben ‘Bouwstenen voor water en klimaat’
3.7.2
opgesteld. Hierin staan vier bouwstenen en
Door op een aantal cruciale locaties
Het hoofddoel is het realiseren van nieuw landschap
veehouderijen uiterlijk in 2040 hun schadelijke uitstoot
bijbehorende doelen voor de omgevingsvisie.
natuurverbindingen te realiseren tussen bestaande
en natuur. Bebouwing (rood) wordt geclusterd,
sterk verminderen of stoppen. Dit kan door over te
natuurgebieden, ontwikkelen we een aaneengesloten
beperkt gehouden en zorgvuldig ingepast. We
schakelen naar andere bedrijfsvoering, te verplaatsen
Deze vier bouwstenen zijn:
lokaal natuurnetwerk. Hiervoor leggen we op weg
hanteren een gebiedsgerichte benadering: in
of te stoppen. In Horst aan de Maas liggen vier zeer
1.
Natuurlijk water: we realiseren een gezond
naar 2040 nieuwe natuurverbindingen aan en/of
kampen, velden en cultuurhistorisch waardevolle
kwetsbare natuurgebieden. Deze maken deel uit van
waterecosysteem.
verbeteren we de huidige natuurverbinding tussen de
jonge ontginningsgebieden staan we geen nieuwe
het Natuurnetwerk Nederland (NNN) en zijn soms ook
Passende bescherming: we bieden onder
verschillende natuurgebieden. De beken en de Maas
landgoederen toe vanwege het belang van openheid,
natte natuurparels. De Mariapeel is daarnaast ook een
andere met klimaat adaptieve inrichting
zijn belangrijke verbindingen tussen de verschillende
landbouw en cultuurhistorie. In overige jonge
Natura 2000-gebied. Het gaat om de
en beheer passende bescherming tegen
natuurgebieden. Door natuurrijke beken en beekdalen
ontginningsgebieden, in De Peelbuffer en aansluitend
volgende gebieden:
overstromingen, wateroverlast en andere
te ontwikkelen, is het mogelijk om alle natuurgebieden
op bestaande natuurgebieden is maatwerk mogelijk
• Het Schuitwater (inclusief Tienrayse- en
gevolgen van klimaatverandering.
met elkaar te verbinden in Horst aan de Maas.
en worden nieuwe landgoederen actief gestimuleerd.
beschikken over voldoende water
We kiezen er dan ook voor om de beken en beekdalen
van goede kwaliteit dat bijdraagt aan
zoveel mogelijk natuurvriendelijk in te richten. De
3.7.3 Natuurbuffers rondom kwetsbare natuurgebieden
een aantrekkelijke leefomgeving en
afgelopen jaren heeft Waterschap Limburg samen
We kiezen ervoor om rondom de zeer kwetsbare
maatschappelijke doelen, zoals schoon
met andere partijen al diverse beek(herstel) projecten
natuurgebieden een natuurbuffer aan te houden.
Daarnaast zijn ook de Heesbeemden en het Ham
drinkwater en zwemwater.
uitgevoerd. Naast de beken zetten we in op nieuwe
Deze buffers beschermen de natuur tegen negatieve
kwetsbare natuurgebieden, daarom zijn deze
Voldoende water: nu en in de toekomst
natuurverbindingen, onder andere tussen de
invloeden, zoals uitstoot uit de landbouw, verkeer of
aangewezen als Natuur Netwerk Limburg.
beschikken we over voldoende en
Mariapeel en de Schadijkse Bossen, de Mariapeel en
intensieve recreatie. Richting 2040 willen we dat deze
Voor nieuwe bedrijven met hoge ammoniak- of
kwalitatief goed oppervlakte-
De Kamiël van de Piël en tussen de Mariapeel en de
natuurbuffers worden ingericht met natuurinclusieve
stikstofemissies geldt dat zij zich niet in deze
en grondwater.
Kronenberger Heide.
landbouw. Voor de omvang van deze buffers
buffers mogen vestigen. Bedrijven die niet passen
2.
3.
4.
86
Verbinden van de natuurgebieden
volgen. Binnen deze zones moeten intensieve
Schoon water: we zorgen dat we
Swolgenderheide). • Kaldenbroek. • Castenrayse Vennen. • Mariapeel.
OMGEVINGSVISIE HORST AAN DE MAAS 2040
87
in de natuurbuffer zijn onder andere intensieve
natuur. Hierbij worden natuurlijke hulpbronnen, zoals
3.7.5
Balans tussen natuur en recreatie
veehouderijen (pluimvee, varkens, runderen, geiten),
bodem, water en biodiversiteit, actief gebruikt én
We zorgen voor een goede balans tussen natuur en
vooral van het bodem- en watersysteem. Hier is ook
biogasinstallaties met mestverwerking, en opslag of
beschermd. Ook is er aandacht voor het landschap
recreatie. Dit doen we door per gebied te bepalen of
ruimte voor nieuwevormen van (natte) recreatie, als
verwerkingslocaties voor mest niet wenselijk.
en de omgeving van het bedrijf. Deze vorm van
de nadruk ligt op natuur of op recreatie. Ook sturen we
deze bijdragen aan verdienmodellen.
Bestaande intensieve veehouderijen in de buffers
landbouw moet economisch haalbaar zijn voor de
bezoekersstromen via zogeheten Eikpunten
moeten hun schadelijke uitstoot sterk beperken of
ondernemer. Hoe een ondernemer natuurinclusief
en routestructuren.
beëindigen.
werkt, hangt af van het type bedrijf, de omgeving,
De uitvoering van dit beleid gebeurt via het
de productieomstandigheden én de persoonlijke
Uitvoeringsprogramma bij de bestaande Visie
In De Peelbuffer ligt de nadruk op natuurherstel,
• Zandgebied: hier zijn natuur en recreatie even belangrijk
Sturen op recreantenstroom via Eikpunten De natuur beleven is belangrijk voor de gezondheid
motivatie. Natuurinclusieve landbouw is daarom altijd
Gebiedsgerichte accenten op natuur en/of recreatie
Veehouderij en het project Toekomstbestendige
maatwerk. De agrariër is dan niet alleen producent
In elk gebied bekijken we wat de juiste verhouding is
beschermen. Daarom richten we gebieden verschillend
Locaties.
van voedsel, maar ook beheerder van natuur en
tussen natuur en recreatie:
in voor recreatie.
landschap. Zo kunnen agrariërs bijdragen aan de
• Toeristisch gebied De Peelbergen: hier ligt de nadruk
In sommige delen van natuurgebieden zorgen we
3.7.4 Meer biodiversiteit in landelijk gebied
doelen van deze omgevingsvisie. In agrarische
op toerisme Tegelijk investeren we in natuur en
voor goede voorzieningen, zoals duidelijke routes en
landschap en houden we rekening met de omgeving.
Eikpunten. Andere gebieden maken we juist minder
We verbeteren de biodiversiteit in het landelijk gebied
productie. Richting 2040 verbetert de biodiversiteit
door een groenblauwe dooradering aan te leggen en
doordat steeds meer agrariërs natuurinclusiever gaan
veiligheid bij hoogwater het belangrijkst. Dit wordt
Eikpunten zijn startplaatsen voor wandel-, fiets- of
door meer natuurinclusieve landbouw te stimuleren.
werken. Zij combineren landbouw met zorg voor
uitgewerkt in de gebiedsontwikkeling Vierwaarden.
ruiterroutes. Hier kun je vaak parkeren en is er
gebieden ligt nu vooral de nadruk op economie en
• Rivierenlandschap: buitendijks is de natuur en
van mensen. Tegelijk moeten we kwetsbare natuur
toegankelijk om de natuur te beschermen.
biodiversiteit en profiteren van de voordelen van een
Hier is alleen rustige recreatie mogelijk.
horeca aanwezig.
Groenblauwe dooradering
gezond ecosysteem, zoals waterberging, schonere
Binnendijks is er meer ruimte voor recreatie,
Richting 2040 komen er extra Eikpunten bij. Zo zorgen
In een groot deel van het buitengebied combineren
lucht en ruimte voor recreatie.
met kleine initiatieven die goed passen bij
we ervoor dat meer mensen van de natuur kunnen
het landschap en de natuur.
genieten, op plekken waar de natuur dat aankan.
we verschillende functies met het versterken van de biodiversiteit. Ook stimuleren we de aanleg van
Andere agrariërs richten zich op niet-grondgebonden,
• Economisch groeigebied: in dit gebied is natuur
landschapselementen en natuurinclusief ondernemen
hoogproductieve landbouw met moderne technieken
en recreatie ondergeschikt aan economische
bij agrarische bedrijven, recreatie-functies en in de
en intensivering van teelten. Deze bedrijven krijgen
functies. Natuur krijgt een plek in dit gebied in de
bebouwde omgeving.
ruimte op aangewezen plekken, zoals delen van
vorm van een groene buffer Greenport volgens
Greenport en het gebied Witveld. Door deze vorm
het Landschapsplan zoals vastgelegd in de
Meer natuurinclusieve agrarische sector
van landbouw te concentreren ontstaat ruimte
Intergemeentelijke Structuurvisie Klavertje 4 (zie
Een natuurinclusieve agrarische sector is een
voor andere functies, zoals grondgebonden
bijlage Hoofdstuk 9).
vorm van landbouw die voedsel en gewassen produceert op een manier die in balans is met de
natuurinclusieve landbouw.
• De Peel en De Peelbuffer: in De Peel staat natuur
Maaslandschap
Meerlo
Buitendijks
Maasgebied Broekhuizenvorst
Tienray Swolgen
Broekhuizen
Zan
ap
dsch
dlan
ap
dsch
llan
Pee
Het veelzijdige zandlandschap Binnendijks Lottum
Melderslo
Meterik Horst
Beekdalen Bufferzone
Griendtsveen
Natuurgebied de Peel en de Peelbuffer
Hegelsom
America
Natuur en landbouwbuffer
Greenport Venlo Natuurgebied de Peel
Toeristisch gebied ‘de Peelbergen’ Evertsoord
Grubbenvorst Kronenberg
Sevenum
Werklandschap Greenport & Californië
op de eerste plaats. Rustige recreatie is alleen toegestaan als het geen schade veroorzaakt aan de natuur.
88
OMGEVINGSVISIE HORST AAN DE MAAS 2040
89
3.7.6
Duurzaam energiesysteem met opwek, gebruik, opslag en omslag gecombineerd
dicht bij gebruikers). Ook willen we dat de
• We onderzoeken de mogelijkheden voor
glastuinbouwsector in 2040 klimaatneutraal is, op
aardwarmte (geothermie) voor
een economisch rendabele manier. Geothermie
de glastuinbouw.
Het doel is dat Horst aan de Maas in 2040
(aardwarmte) is hierbij een kansrijke bron van
klimaatneutraal, klimaatbestendig, circulair en
duurzame energie. Maar óók andere
Rhine Corridor (DRC) en de nieuwe
natuurinclusief is. Om dit te bereiken, stellen wij een
mogelijkheden zullen worden verkend en/of
boven- en ondergrondse kabels en
uitgangspuntennotitie op om daarmee te komen tot
benut.
leidingen die TenneT aanlegt. We willen
een energieprogramma. Hierin kijken we naar het hele energiesysteem: van opwek, opslag en omslag tot transport en gebruik. In 2040 willen we 50% minder energie verbruiken dan in referentiejaar 2017 en we willen 60% van de totale energie opwekken als duurzame elektriciteit. We onderzoeken hiervoor onder andere de mogelijkheid voor een groot zonneveld in De Peelbuffer. Daarnaast kiezen we voor energiesystemen waarbij duurzame opwekking, gebruik, opslag en omschakeling met elkaar verbonden zijn. Daarbij kijken we onder andere naar
De huidige Warmtevisie (Transitievisie Warmte) richt zich op de isolatieopgave binnen de gebouwde omgeving. Daarnaast wordt all-electric verwarmen, op basis van technische haalbaarheid en kosten, gezien als de voorkeursoptie voor aardgasvrij wonen. Tegelijkertijd vindt innovatie in hoog tempo plaats, waardoor collectieve warmteoplossingen zoals warmtenetten – bijvoorbeeld op basis van aquathermie – in toenemende mate worden gezien als een mogelijkheid om aardgasvrij te wonen.
uitwisselingsmogelijkheden voor zowel elektriciteit
• We zetten in op het gebruik van de Delta
dat deze ook gebruikt kunnen worden voor lokale energieoplossingen. • We passen bij alle keuzes de kernwaarden veiligheid toe, vanwege de risico’s die kunnen ontstaan bij de energietransitie. • We houden rekening met het feit dat fysieke ruimte nodig is voor meerdere kleinere en grote elektriciteitsstations voor de verdeling van elektriciteit, en voor kabels in de (drukke)ondergrond. De plaatsing van deze stations is afhankelijk van het aanwezige netwerk
als warmte. Greenport en omgeving zijn vanwege
Acties richting een duurzaam energiesysteem:
de sterke economische activiteit en de nabijheid van
• We kiezen voor energiesystemen waarin duurzame
• We blijven onderzoeken in hoeverre
energie-infrastructuur een logische plek om hiermee
opwek, transport, opslag en omslag, en gebruik
collectieve warmteoplossingen,
te starten. Dit betekent dat de energiebehoefte van
samenkomen, vooral bij bedrijventerreinen en
zoals warmtenetten, aansluiten bij de
bedrijven medebepalend wordt voor de vestiging van
tuinbouwgebieden.
warmtetransitie binnen onze gemeente.
nieuwe bedrijven.
en de plaatselijke behoefte.
• We stimuleren decentrale energiesystemen voor (clusters van) bedrijven
We stimuleren innovaties op het gebied van slimme
90
• We maken ruimte voor uitbreiding van het
energiecombinaties, nieuwe energievormen en
energienetwerk en voor innovaties, zoals groengas
decentrale energiesystemen (kleinere systemen
en het gebruik van waterstof als energiedrager.
OMGEVINGSVISIE HORST AAN DE MAAS 2040
91
3.8
Onze mobiliteit is op orde
De gemeente heeft een Mobiliteitsprogramma opgesteld waarin doelen zijn geformuleerd.
Ambitie/doel In 2040 zijn de belangrijkste economische gebieden goed en veilig bereikbaar. Er zijn minder verkeersslachtoffers, waardoor mensen zich veiliger voelen in het verkeer én het ook daadwerkelijk veiliger is. Iedereen kan voorzieningen zelfstandig of samen met anderen bereiken. Zowel in als buiten de dorpen zoeken we steeds een goede balans tussen bereikbaarheid en leefbaarheid, voor alle vormen van vervoer. Als gemeente werken we aan een fijnmazig en multimodaal vervoerssysteem. Dat betekent: een netwerk van verschillende vervoermogelijkheden, Recreatieve (fiets)routes
zoals actieve gezonde mobiliteit (lopen en fietsen),
Petranpad
Rondje Greenport Zuid
Lochtroute
Rondje Greenport Noord
openbaar vervoer en gemotoriseerd verkeer (auto’s,
Aspergeroute
Peel-Heideroute
agrarisch verkeer en vrachtverkeer) die goed op
Blauwebessenroute
Oude Maasarmroute
elkaar aansluiten. In het mobiliteitsprogramma willen
Staakbonenroute
Landschapsroute
we nog extra aandacht aan het verband tussen
Rozenroute
Mobiliteit
het netwerk voor actieve gezonde mobiliteit en het openbaar vervoer. Zo houden we alle dorpen en wijken
Nader onderzoek landbouw- en vrachtverkeer in de kernen
bereikbaar en zorgen we voor goede verbindingen met
Gewenste landbouwroutes
voorzieningen en bedrijven in de regio en daarbuiten.
Snelfietsroutes Buslijnen OV-knooppunt Horst-Sevenum verbeteren
92
Verbeteren bereikbaarheid ‘de Peelbergen’ Toeristisch gebied ‘de Peelbergen’
OMGEVINGSVISIE HORST AAN DE MAAS 2040
93
uitgangspunt is dat iedereen mee moet kunnen doen
jongeren, studenten en kenniswerkers van Greenport
verbeteren van de Middenpeelweg, zeker in relatie
Wat willen we bereiken?
in de samenleving. Daarom is inclusieve mobiliteit
en Brainport. Dit wordt verder onderzocht in
tot de groei van toerisme in De Peelbergen (zoals
• Duurzamere mobiliteit: minder autoverkeer en
belangrijk. Tegelijk weten we dat het financieel niet
het Volkshuisvestingsprogramma.
Toverland, Grandorse en verblijfsrecreatieparken).
meer gebruik van fiets, openbaar vervoer en
haalbaar is om in elk dorp vaak een bus te laten
lopen, volgens het STOMP-principe. Zo zorgen
rijden. Daarom ondersteunen we lokale en particuliere
Maatregelen
we dat iedereen op een toegankelijke manier
initiatieven die mensen helpen zich te verplaatsen.
Naast de maatregelen in het mobiliteitsprogramma,
voorzieningen kan bereiken.
Denk aan buurtauto’s, beltaxi’s met vrijwilligers, goede
kiezen we ook voor de volgende maatregelen:
• Sterkere vervoersknoop Horst-Sevenum: we
e-bikevoorzieningen en bezorgdiensten.
• In de dorpen geven we wandelaars en fietsers
willen dit station verder ontwikkelen en tegelijk de verbindingen met en tussen de dorpen
De fiets is voor veel mensen een aantrekkelijk
openbare ruimte (In het mobiliteitsprogramma
verbeteren en de intercity behouden.
vervoermiddel: gezond, duurzaam en betaalbaar.
passen we de maatregel ‘Fietsers krijgen bij
• Betere bereikbaarheid van bedrijventerreinen
Daarom zorgen we voor comfortabele fietsroutes
herinrichting prioriteit’ aan naar ’het stimuleren van
en – waar mogelijk – het scheiden van
tussen dorpen, bij voorkeur door het mooie landschap
actieve mobiliteit (wandelen en fietsen) krijgt bij
verkeersstromen, zodat de
en natuurgebieden. Voor populaire routes kijken we of
herinrichting prioriteit’).
verkeersveiligheid toeneemt.
we een fietssnelroute kunnen aanleggen. Kortom, we
• We zetten in op een vlotte en veilige afwikkeling
kiezen voor duurzaam, gezond, betaalbaar en flexibel
van het landbouwverkeer in het buitengebied
vervoer tussen de wijken en dorpen. Dit doen we met
waarin huidige knelpunten – zoals raakvlakken met
Verduurzamen van de mobiliteit
efficiënte overstappunten en toegankelijke fiets-
actieve mobiliteit – worden opgelost of
We werken aan betere en veiligere fietsverbindingen
en wandelpaden. Zwaar verkeer, zoals vracht- en
geminimaliseerd.
tussen dorpen en natuurgebieden. Tegelijk verbeteren
agrarisch vervoer, leiden we waar het kan om de
we de toegankelijkheid en aantrekkelijkheid van het
kernen heen.
en wordt hun kwaliteit beter zichtbaar. Door recreatie en toerisme slim te sturen via routestructuren,
We willen station Horst-Sevenum sterker maken als
voor hulpdiensten.
• We versterken de verbindingen tussen de dorpen en station Horst-Sevenum door: aan te leggen. • Greenport beter bereikbaar te maken met het openbaar vervoer.
beschermen we de kwetsbare natuur. Bewegen in een
belangrijk overstappunt door hier een onderwijs- en
• Het fijnmazige, vraaggerichte ov-netwerk uit te
groene omgeving draagt ook bij aan een
kenniscampus te ontwikkelen. Het bedrijventerrein
breiden, gekoppeld aan station Horst-Sevenum.
betere gezondheid.
dat er al ligt, kan meer bedrijven aantrekken die juist
Zo wordt het station een belangrijk knooppunt in
profiteren van de nabijheid van een treinstation. Denk
duurzaam vervoer.
Voor veel inwoners is de auto onmisbaar. Maar niet
aan startups, kenniswerkers en jonge bedrijven. We
iedereen heeft een auto of wil er een. Hoe ga je dan
zien ook kansen om hier woningen te bouwen voor
naar school, je werk, de dokter of vrienden? Het
• We zorgen ook voor een goede bereikbaarheid
• Snelle en goede fietsverbindingen
Leer-werk-leef ontwikkeling NS-station Horst-Sevenum
toerisme meer ruimte in onze (cultuur)landschappen
moeten zijn bij de te verwachten groei.
voorrang bij het inrichten van de
landschap en natuurgebieden. Zo krijgt recreatie en
94
De capaciteit van de Middenpeelweg zal passend
• We koppelen economische groei aan betere bereikbaarheid. Zo geven we prioriteit aan het OMGEVINGSVISIE HORST AAN DE MAAS 2040
95
Maaslandschap
4. Visiekaart
Meerlo
Sp
oo
rlij
nr
i. N
ijm
eg
en
3 A7 Broekhuizenvorst Tienray
Algemeen
Swolgen Ieder dorp een ontmoetingsplek
Behoud voorzieningen in dorpscentra
Juiste functie op de juiste plek
Bodem en water mede sturend
Meer biodiversiteit in het landelijk gebied
Broekhuizen
ap
dsch
lan and
p Z
cha nds
Erfgoed en cultuurhistorie beleefbaar en toegankelijk
Lottum Melderslo
lla
Meterik
Horst Ma
as
Pee
A7
3
Griendtsveen Hegelsom
America
te
o Gr
b
en
ol
M
k ee
11
Grubbenvorst Kronenberg
Sevenum
Sp
oo
Evertsoord
den Mid g
lwe Pee
7
rli
jn
ri.
Ein
dh
ov
en
A67
A67
96
OMGEVINGSVISIE HORST AAN DE MAAS 2040
Afb. 1. Visiekaart
97
5. Relatie met de OER De Omgevingseffectrapportage (OER) laat zien wat de gevolgen zijn van de plannen in deze omgevingsvisie voor het milieu en de leefomgeving. Ook vergelijkt de OER deze gevolgen met een referentiesituatie. Dat is de situatie waarin we niets zouden veranderen aan ons huidige beleid, en de huidige trends zich voortzetten. De OER helpt ons bij het maken van keuzes: brengen onze doelen ook echt de gewenste effecten? Architecten- en ingenieursadviesbureau Sweco heeft voor deze OER eerst een soort momentopname gemaakt van de leefomgeving. Ze bekeken hoe het er nu voorstaat met de kwaliteit van het milieu en de omgeving, en hoe dit eruitziet als we niks veranderen (de referentiesituatie). Daarna hebben ze de gevolgen van de plannen in de concept-omgevingsvisie onderzocht. Ook hierbij is gekeken naar de effecten op de kwaliteit van milieu en leefomgeving.
In dit hoofdstuk zetten we per thema de belangrijkste
natuurgebied rond kwetsbare natuurgebieden zijn
effecten op een rij, in vergelijking met
er bovendien kansen om de sociale samenhang te
de referentiesituatie.
versterken en het toeristische en recreatieve aanbod uit te breiden, zolang dat de natuur niet schaadt.
5.1
Wonen en werken
In gebieden waar we de nadruk leggen op economische ontwikkeling en productie, krijgen lokale
Door in elk dorp woningen te bouwen op basis van de
ondernemers meer ruimte. Op het gebied van werken
lokale behoefte, verbetert het woningaanbod en blijven
is er veel veranderd ten opzichte van het rapport van
voorzieningen beter behouden, vooral in de kleinere
de OER, waardoor de effecten hiervan nu lastig te
kernen. De leefbaarheid is in de huidige situatie al
vergelijken zijn.
goed, maar zal verder verbeteren door meer aandacht
98
voor ontmoeten, spelen en bewegen in en rond de
De gebiedsgerichte aanpak per landschapstype heeft
dorpen. Ook veilige fiets- en wandelroutes tussen
een positief effect op de vitaliteit van de agrarische
de dorpen dragen daaraan bij. In de overgangszone
sector. De druk op deze sector blijft, maar de kwaliteit
OMGEVINGSVISIE HORST AAN DE MAAS 2040
99
5.4 Bescherming ondergrond en bovengrond
5.6
Energie en circulariteit
van de landbouw verbetert. Omdat het landbouwbeleid
milieucategorie bepaalde aanbevolen afstanden
inmiddels verder is uitgewerkt dan in het eerdere OER-
tot woningen, zoals te zien is in de bijbehorende
rapport, is het goed om dit in een nieuwe versie van
afbeelding. Door bedrijven met een groot
het rapport specifieker toe te lichten.
gezondheids- of milieurisico te verplaatsen naar
Om het natuurlijke bodem- en watersysteem te
om in 2050 volledig klimaatneutraal te zijn, zoals
locaties buiten deze zones, wordt de blootstelling van
herstellen, is het belangrijk om meer variatie in de
de Europese Unie wil. De gemeente wekt in 2040
inwoners aan schadelijke effecten kleiner. Ook het
landbouw te stimuleren en minder kunstmest en
voldoende duurzame energie op om aan de RES-
vergroten van de leefbaarheid heeft een positief effect
monoculturen te gebruiken. Technische vernieuwing
doelstelling van duurzame opwek te voldoen. Op het
op de gezondheid van inwoners. Door de kernwaarden
helpt daarbij, maar is niet de enige oplossing.
gebied van circulaire economie en energiesystemen
5.2
Bereikbaarheid
Met het huidige beleid lukt het waarschijnlijk niet
Door het inzetten op lokale vervoersalternatieven
veiligheid toe te passen, maken we bewuste keuzes
in plaats van de bus, wordt de bereikbaarheid van
op het gebied van veiligheid. Verder zorgen veilige
Door te kiezen voor de principes ‘de juiste functie
Daarom is het moeilijk te zeggen in de OER, boven op
kleine kernen iets beter. In de OER is op dit moment
fiets- en wandelverbindingen tussen dorpen, naar
op de juiste plek’, ‘bodem en water mede sturend’
de plannen die er al zijn, wat deze plannen voor effect
nog geen rekening gehouden met mogelijke
speelplekken en ontmoetingsplekken, én het
en het aanleggen van natuurbuffers rond kwetsbare
gaan hebben.
ontwikkelingen rond het station Horst-Sevenum.
toepassen van het STOMP-principe (stappen, trappen,
natuurgebieden, verbetert de kwaliteit van het
ov, deelvervoer, privéauto), voor positieve effecten op
landschap en van bodem en water. Ook het zorgvuldig
geluid, luchtkwaliteit, bereikbaarheid
kiezen van woningbouwlocaties met oog voor
en veiligheidsgevoel.
waardevolle natuur en landschap zorgt voor een
zijn er nog veel nieuwe ontwikkelingen te verwachten.
5.7
Klimaat
positief effect. Erfgoed krijgt een belangrijkere plek in
Er is een licht positief effect op droogte, wateroverlast
de visie. Dat draagt bij aan het behoud van de kwaliteit
en veiligheid tegen overstromingen. Dit komt doordat
van het landschap.
er meer ruimte komt voor water en omdat er gekozen
5.3 Gezonde en veilige leefomgeving
wordt voor geschikte functies in natte gebieden, zoals de beekdalen en de Peelbuffer.
5.5
Natuurkwaliteit
De aanleg van overgangszones kernrandgebied rond
100
de dorpen zorgt voor een positief effect op het milieu,
Door natuurgebieden beter met elkaar te verbinden
zoals minder geluid, betere luchtkwaliteit, minder
en nieuwe verbindingen te maken, verbetert de
geurhinder en meer veiligheid. Voor veehouderijen
natuurkwaliteit. De aanleg van De Peelbuffer en de
geldt een aanbevolen afstand van 250 meter
buffers rond kwetsbare natuurgebieden helpt daarbij.
tot woongebieden. Voor geitenhouderijen is dat
Ook het vergroenen van bedrijventerreinen en het
minimaal 2000 meter vanwege gezondheidsrisico’s.
aanleggen van overgangszones kernrandgebied
Voor bedrijven op bedrijventerreinen gelden per
dragen bij aan meer biodiversiteit.
OMGEVINGSVISIE HORST AAN DE MAAS 2040
101
6. Uitvoeringsprogramma 6.1
De uitvoering
6.2
Omgevingsprogramma’s
In deze omgevingsvisie staat wat de gemeente
Omgevingsprogramma’s zijn een belangrijk instrument
belangrijk vindt voor de inrichting van onze omgeving,
uit de Omgevingswet. Met deze programma’s werken
nu én in de toekomst. In de vorige hoofdstukken
we plannen uit of voeren we ze uit. In elk programma
hebben we verteld welke richting we op willen en wat
staat hoe we van de huidige situatie naar de gewenste
daarvoor nodig is.
situatie willen komen. Soms moeten we daarvoor
Deze visie heeft een ‘zelfbindend karakter’. Dat betekent: als de gemeenteraad de visie goedkeurt, moet de gemeente zich aan deze afspraken houden. De visie wordt dan een belangrijk uitgangspunt bij besluiten over de ruimte, het afwegen of nieuwe initiatieven passen bij de gewenste ontwikkelrichting en het maken van omgevingsprogramma's en omgevingsplannen.. In dit hoofdstuk leggen we uit hoe we onze plannen echt gaan uitvoeren. Hiervoor gebruiken we verschillende hulpmiddelen (instrumenten): • Omgevingsprogramma’s: hierin werken we uit hoe we bepaalde doelen willen bereiken.
eerst de grote keuzes uit deze omgevingsvisie verder uitwerken. Dit kan gaan over een bepaald thema (zoals economie of mobiliteit) of over een gebied (zoals bedrijventerreinen of alle dorpskernen met de kernrandzones). In elk programma beschrijven we maatregelen om het beleid uit te voeren. Die maatregelen kunnen bijvoorbeeld zijn: • Nieuwe regels in het omgevingsplan. • Beleidsregels: daarin leggen we uit hoe we keuzes maken of hoe we wetten toepassen. • Financiële middelen, zoals subsidies, investeringen of leningen. • Projecten of andere acties die we echt gaan uitvoeren.
• Omgevingsplan: dit vervangt het oude bestemmingsplan en bepaalt wat er waar mag
Soms zijn deze programma’s verplicht zoals Wonen,
gebeuren in de gemeente.
Mobiliteit en Energie.
• Kostenverhaal: hiermee zorgen we dat ontwikkelaars meebetalen aan bijvoorbeeld wegen, groen of voorzieningen als zij ergens gaan bouwen. 102
OMGEVINGSVISIE HORST AAN DE MAAS 2040
103
Wet
samen om de leefbaarheid, veiligheid, economie
Omgevingswet
Beleid
•
Structuurvisie
Omgevingsvisie
Detailhandelsbeleid
•
Visie veehouderij
•
Afwegingskader VTE
•
Parkeernota
•
KODE
•
Transitievisie Warmte
•
Speelbeheerplan
•
Groenbeleid
•
TOV-beleid
•
Afvalbeleid
•
n
Woonwagenbeleid
•
lij
•
Uitwerking
Actualisatie College
voorbeeld dat op gemeentelijk niveau wordt uitgewerkt
programma’s te beginnen.
op basis van de strategische hoofdlijnen die vastliggen
We maken voor elk programma een van het programma is en wat het programma moet
6.3
Omgevingsplan
bijdragen aan het behalen van de omgevingsvisie.
Met de inwerkingtreding van de Omgevingswet heeft de gemeente een Omgevingsplan van rechtswege. Hiertoe behoren alle bestemmingsplannen, de bruidsschat en de
Thema’s, Gebieden en Bouwstenen
De omgevingsprogramma’s gaan we de komende jaren
de fysieke leefomgeving. In de Omgevingswet is bepaald
Bijvoorbeeld:
verder uitwerken en opbouwen met bouwstenen
welke verordeningen dan zijn.
Volkshuisvestingsprogramma
(beleid op deelonderwerpen) en waar nodig werken
Programma Economie
we zaken gebiedsgericht uit. Bestaand beleid en visies
Programma Mobiliteit
worden gaandeweg dit traject ingetrokken of herzien.
De gemeente bouwt gedurende de transitieperiode tot
Energieprogramma
Dit doen we op basis van het beleidshuis zoals dit is
2032 aan het Omgevingsplan Horst aan de Maas
Geurbeleid
Ruimtelijke kwaliteit
vastgegd in de Omgevingswet
‘nieuwe stijl’. Dit gebeurt primair gebiedsgericht. Dit
•
Accommodatiebeleid
Milieu
We nemen dit mee in de begrotingscyclus (het proces
heeft als voordeel dat de regels in het omgevingsplan
•
IHP etcetera
Maatschappelijke voorzieningen
waarin we de plannen en het geld voor het komende
integraal en in afstemming met elkaar voor dat gebied
jaar vastleggen). Zo zorgen we voor een slimme inzet
worden opgesteld. We sluiten echter een thematische
van geld en mensen.
benadering niet uit, indien blijkt dat die aanpak nodig of
Gebiedsgerichte Aanpak
noodzakelijk is.
Programma’s
Uitwerking
ge lg ev in g
• Bestemmingsplannen • Lokale verordeningen
Juridische borging
Omgevingsplan
Raad
Toetsing
Omgevingsvergunning Gemeentebreed
van toepassing zijnde verordeningen op het gebied van
Een Gebiedsgerichte Aanpak is een langjarige,
Gemeentebreed
104
ervoor om met grotere algemene thematische
Hoe en wanneer maken we omgevingsprogramma’s?
Re
Regelgeving
De Gebiedsgerichte Aanpak Gedeelde Peel is een
opdrachtbeschrijving. Daarin staat wat het doel
fd
Woonzorgvisie
oo
•
Raad
Gemeentebreed H
Masterplan Wonen
en duurzaamheid van het gebied te verbeteren.
vrij in de keuze hoe we dit vormgeven. We kiezen
in de Omgevingsvisie.
Hoofdlijn
Visies en beleidsstukken zoals: •
Voor de niet-verplichte programma’s is de gemeente
College
integrale inzet van maatregelen in een bepaald
We starten met de kernen, in het bijzonder de kern
gebied waar sprake is van een opeenstapeling
Meterik. Hier zijn relatief weinig ontwikkelingen in de
van maatschappelijke opgaven. Hierbij werken
kern voorzien en er is in 2023 een bestemmingsplan
verschillende organisaties zoals gemeenten, provincie,
voor Meteriks Veld fase 2 vastgesteld waarin de
waterschap, belangenverenigingen en inwoners
recente regels met betrekking tot wonen zijn opgenomen. OMGEVINGSVISIE HORST AAN DE MAAS 2040
105
Later gedurende de transitieperiode werken we ook
De kosten die we kunnen verhalen, hebben onder
Deze investeringen lopen als het kan gelijk op met
beschrijven we ook het compensatiebeginsel.
andere gebieden uit zoals de bedrijventerreinen en het
andere betrekking op:
de bouw van woon- en werkgebieden, maar dat is
Dit beginsel houdt in dat als een initiatiefnemer
buitengebied. In deze gebieden spelen meer opgaves
• Gemeentelijke kosten voor ruimtelijke
niet altijd mogelijk. Soms moet de gemeente vooraf
niet aan bepaalde voorwaarden kan voldoen, hij
investeren. In zo’n geval spreken we van een vorm
in plaats daarvan een bijdrage moet leveren aan
en ambities die volgen uit de omgevingsvisie die
procedures (plankosten).
eerst uitwerking behoeven, of uit beleid van hogere
• Aanpassingen aan de openbare ruimte.
van voorfinanciering.Op basis van de Omgevingswet
een gemeentelijk fonds dat zich richt op hetzelfde
overheden, dat doorwerking behoeft.
• Financiële bijdragen aan andere
kunnen we als gemeente bij de indiening van een
onderwerp. Bij voorkeur voldoet de initiatiefnemer
gemeentelijke investeringen.
aanvraag omgevingsvergunning de initiatiefnemers
aan de voorwaarde op zijn eigen terrein. Als dat
voor een proportioneel deel laten meebetalen aan
nietmogelijk of wenselijk is, en de gemeente ziet
de genoemde investeringen. Alle bouwprojecten
kansen om het op een andere plek op te lossen, dan
We volgen bij het opstellen van het Omgevingsplan
• Bijzondere gebiedseigen kosten zoals GKM en TOV.
de beleidscyclus en het beleidshuis zoals volgt uit de Omgevingswet. De ambities worden in de
Het heeft onze voorkeur om hierover vrijwillige
profiteren tenslotte van deze investeringen. Dit is
kunnen we alsnog meewerken. De initiatiefnemer moet
omgevingsvisie bepaald en verder uitgewerkt in
afspraken te maken met grondeigenaren. We sluiten
‘afdwingbaar kostenverhaal’. De Omgevingswet geeft
dan wel zijn deel van de investeringskosten betalen.
omgevingsprogramma’s. Zo wordt duidelijk welk
dan als gemeente een overeenkomst met de eigenaar.
overigens ook een grondslag voor afspraken over een
instrumentarium wordt ingezet om de doelstellingen
Die afspraken maken we op basis van het privaatrecht.
vrijwillige financiële bijdrage voor ontwikkelingen van
Voorbeelden hiervan zijn:
te bereiken. Eén van de mogelijkheden die daarbij
Lukt het niet om vrijwillig afspraken te maken, dan
een gebied.
• Parkeernormen: als de parkeergelegenheid niet
toegepast zal worden is de doorvertaling van dit beleid
biedt de Omgevingswet ons de mogelijkheid om
naar regels in het Omgevingsplan Horst aan de Maas.
bijdragen aan investeringen af te dwingen.
Volgens de Omgevingswet kunnen we
bijdrage gevraagd worden aan een parkeerfonds.
initiatiefnemers bij het indienen van een aanvraag
Daarmee maken we als gemeente parkeerruimte in
Voor het kostenverhaal zijn er verschillende
voor een omgevingsvergunning verplichten om naar
instrumenten beschikbaar:
verhouding mee te betalen aan deze investeringen.
• Gemeentelijke grondexploitaties.
Alle bouwprojecten profiteren immers van de
geen ruimte is, kunnen wij als gemeente zorgen voor
Bij het uitvoeren van ons grondbeleid maken we als
• Publiek-private samenwerkingen.
verbeteringen in de leefomgeving. De wet biedt
compensatie op een andere plek. De initiatiefnemer
gemeente gebruik van de wettelijke mogelijkheden
• Overeenkomsten over kostenverhaal en financiële
ook ruimte om vrijwillige afspraken te maken over
betaalt dan de kosten daarvan.
6.4
Kostenverhaal
voor kostenverhaal en financiële bijdragen. Dit betekent dat we als gemeente kosten kunnen
bijdragen (zowel vooraf als achteraf). • Regels over kostenverhaal in het omgevingsplan.
verhalen op initiatiefnemers van wettelijk bepaalde
106
op eigen terrein gerealiseerd kan worden, kan een
de omgeving. • Groen- of natuurcompensatie: als er op eigen terrein
financiële bijdragen voor gebiedsontwikkelingen. We willen als gemeente gebruik maken van deze
In de nota en/of het programma kostenverhaal
wettelijke mogelijkheden. Daarbij geldt dat elk initiatief
en financiële bijdragen zal worden aangegeven of
bouwactiviteiten. Het gaat dan om nieuwe functies
Bij deze omgevingsvisie horen investeringen die
binnen onze gemeente, in een kern of specifieke wijk,
Greenport Venlo als afzonderlijk kostenverhaalsgebied
zoals wonen of bedrijvigheid en gebiedseigen kosten
nodig zijn om de gemeente leefbaar en bereikbaar
een eerlijke bijdrage moet leveren aan bovenwijkse
moet worden beschouwd. Als daar niet toe besloten
zoals GKM en TOV.
te houden. We investeren de komende decennia
investeringen en andere financiële bijdragen. In
wordt, dan dragen initiatieven in het Greenportgebied
in onder andere stedelijke herstructurering,
de nota kostenverhaal – die wordt uitgewerkt tot
niet alleen bij aan investeringen in het Greenportgebied,
landschapsversterking, mobiliteit, maatschappelijke
een beleidsdeel en een programma kostenverhaal
maar ook aan overige investeringen in de gemeente
voorzieningen, duurzaamheid en sociale woningbouw.
– leggen we de spelregels hiervoor vast. Daarin
Horst aan de Maas. OMGEVINGSVISIE HORST AAN DE MAAS 2040
107
7. Definitielijst mensen zelf, op hun veerkracht en wat hun leven • Brede welvaart: de kwaliteit van leven hier en nu
betekenisvol maakt. Positieve Gezondheid kent
en de mate waarin deze ten koste gaat van de
zes dimensies: 1. Lichaamsfuncties, 2. Zingeving,
brede welvaart van latere generaties of van die van
3. Mentaal welbevinden, 4. Kwaliteit van leven, 5.
mensen ergens anders in de wereld. Het is een
Meedoen, 6. Dagelijks functioneren. Met die brede
maatstaf voor welvaart, gemeten door het CBS.
kijk dragen we bij aan het vermogen van mensen
Brede welvaart omvat meer dan alleen economie
om met fysieke, emotionele en sociale uitdagingen
en inkomen. Het gaat ook over de gezondheid,
in het leven om te gaan. En om zoveel mogelijk
het onderwijsniveau, het gevoel van veiligheid van
eigen regie te voeren. http://www.iph.nl
mensen, de hechtheid van de samenleving, de toegankelijkheid van voorzieningen, de kwaliteit
• Intensieve veehouderij: niet-grondgebonden
van de natuurlijke leefomgeving en vele andere
veehouderijsystemen met een hoge mate van
aspecten die het leven en welzijn van mensen
specialisatie en schaalvergroting, waarbij dieren
beïnvloeden. Het CBS publiceert elk jaar de Monitor
voornamelijk binnen worden gehouden en de
Brede Welvaart & Sustainable Development
productie gericht is op maximale efficiëntie
Goals. Hierin staat het huidige niveau, maar ook in
en opbrengst.
hoeverre dit welvaartsstreven een druk legt op de volgende generaties en andere landen. http://www.cbs.nl/nl-nl/dossier/brede-welvaart
• Natuurinclusieve landbouw: integreert natuurlijke processen in landbouwsystemen en streeft naar een balans tussen productie, biodiversiteit en
• Positieve gezondheid: omvat een bredere blik op
108
ecosysteemdiensten. (Wageningen University
gezondheid. Het gaat om meer dan alleen ‘niet ziek’
& Research). Dit is de meest gebruikte en
zijn. Bij Positieve Gezondheid ligt het accent op de
geaccepteerde definitie.
OMGEVINGSVISIE HORST AAN DE MAAS 2040
109
• ‘Glastuinbouwbedrijf’
onbebouwde gronden in de directe omgeving
dat per wooneenheid minimaal 2,5 hectare groen
essentieel is voor het behoud van een gezond
Glastuinbouwbedrijven zijn niet grondgebonden
van het bedrijf. Het gaat onder andere om
gerealiseerd dient te worden. Voor een nieuw
ecosysteem (Provincie Limburg).
omdat het land zelf niet de primaire groeiomgeving
akkerbouw, vollegrondstuinbouw, fruitteelt,
landgoed dient te allen tijde een buitenplanse
is maar kassen en efficiénte voorzieningen voor
boomteelt en rundvee-, paarden-, schapen- of
procedure doorlopen te worden, te beginnen met
water en voeding het overnemen.
geitenhouderij, als het benodigde ruwvoer (zoals
een vooroverlegverzoek.
afkomstig is van de structureel bij het bedrijf
van zogenaamde milieuzonering. Hieronder
behorende gronden. Voor veehouderijbedrijven
een systeem dat draait op het principe dat alle
wordt verstaan het aanbrengen van een
projectvestigingsgebieden glastuinbouw
is een indicatie hiervoor een veebezetting van
biomassa optimaal wordt gebruikt
voldoende ruimtelijke scheiding (door middel van
om meer ruimte te creëren voor
maximaal 2,5 grootvee-eenheden (GVE) per hectare
www.wur.nl/nl/show/kringlooplandbouw.htm
richtafstanden) tussen enerzijds milieubelastende
glastuinbouwbedrijvenbedrijven die
gras en voedergewassen.
en in het overige buitengebied geen uitbreidingsmogelijkheden hebben. • Uitbreiding bedrijventerreinen
bedrijven of inrichtingen, anderzijds milieugevoelige • Circulaire grondstofstromen:
functies als (bedrijfs) woningen, zorginstellingen,
Het beheer en gebruik van grondstoffen waarbij
onderwijsinstellingen, kinderopvang. In principe
Betreft agrarische bedrijven waarvan de productie
de focus ligt op afname van omvang van
is bedrijvigheid behorende tot milieucategorie
niet (overwegend) baseren op het vermogen van
grondstofstromen in
1 goed te mengen met de functie wonen en in
• Niet grondgebonden landbouw:
gemengd gebied, dit geldt in de meeste gevallen
onbebouwde grond in hun directe omgeving.
exploitatiegebieden:
Voorbeelden zijn veel varkenshouderijen,
• Natuurinclusief bouwen:
ook voor de categorie 2-bedrijven. Dit wordt gezien
• Er is sprake van projectmatige uitbreiding als
pluimveehouderijen en vleeskalverhouderijen,
Bewust ruimte voor biodiversiteit creëren op, aan
als lichte bedrijvigheid met geringe geur- en/
het plan een uitleglocatie is waarbij de aanleg en
waarbij het voer extern wordt aangekocht en de
of in het gebouw of de (openbare) omgeving,
of geluidsemissies. Nieuwe bedrijvigheid vanaf
inrichting van infrastructuur en openbaar gebied
mest elders wordt afgevoerd of verwerkt.
zodat er meer diverse planten- en diersoorten
categorie 3 (dus vanaf 3.1 en 3.2) vinden we niet
kunnen leven.
wenselijk in gemengd gebied (nabij woningen).
ook een onderdeel van het plan is. • Solitair is dan liggend aan bestaande
110
• Kringlooplandbouw:
In z’n algemeenheid dienen de
in glastuinbouwconcentratiegebieden
•
Om te komen tot een verantwoorde toedeling van functies aan locaties wordt gebruik gemaakt
gras of voedergewassen) geheel of vrijwel geheel • Projectvestigingsgebied glastuinbouw
• Milieuzonering en milieucategorie:
• Nieuw landgoed:
Het heeft de voorkeur om deze bedrijvigheid
infrastructuur, zonder aanleg- en inrichtingskosten
Een nieuw landgoed bestaat uit minimaal 10
• Biodiversiteit:
te clusteren en een zonering in acht te nemen
openbaar gebied (een berm/ inrit telt niet).
hectare groen. Binnen deze 10 hectare mogen
De variatie aan planten- en diersoorten en hun
(middelzware bedrijvigheid). Vanaf categorie 4 en
maximaal 4 wooneenheden gerealiseerd worden.
leefgebieden, zoals inheemse bomen, struiken
hoger is menging met milieugevoelige functies
Grondgebonden landbouw:
De tegenprestatie wordt in beginsel berekend
en bloemen. Deze definitie benadrukt de rijkdom
niet mogelijk (zware bedrijvigheid). Dit betekent
Betreft agrarische bedrijven waarvan de productie
op basis van de Nota kostenverhaal. Wanneer
aan verschillende levensvormen en de diverse
dat bedrijven met milieucategorie 1 en 2 inpasbaar
grotendeels afhankelijk is van de opbrengst van
men meer wooneenheden wil realiseren geldt
omgevingen waarin zij zich bevinden, wat
zijn binnen een woonomgeving. Milieucategorie 3
OMGEVINGSVISIE HORST AAN DE MAAS 2040
111
en hoger niet, deze worden bij voorkeur gevestigd
• Particuliere woningbouw binnen en buiten
• Tegenprestatie hoofdgebouw: naast
op een bedrijventerrein. Deze dienen gevestigd te
bebouwingscontour:
compensatie van natuur is (bij woningen >
worden op een bedrijventerrein. Bij voorkeur komen
Wanneer sprake is van het oplossen van grote
1.000 m3) sloop van bestaande bebouwing
nieuwe bedrijven vanaf 3.1 op bedrijventerreinen.
ruimtelijke knelpunten wordt in specifieke
elders buiten de bebouwingscontour
In de transitieperiode wordt vooralsnog gebruik
gevallen onder voorwaarden particuliere
noodzakelijk. Sloopverhouding is 1 m3
gemaakt van de milieucategorisering zoals vóór de
woningbouw voor toevoegen van 1 (maximaal
(extra inhoud boven de 1.000 m3) : 1 m2
inwerkingtreding Omgevingswet gehanteerd werd.
2) woning(en) overwogen. Of sprake is van grote
Fasegewijs wordt in de verdere uitwerking van de
ruimtelijke knelpunten in specifieke gevallen,
(sloop van bestaande bebouwing* elders); • Tegenprestatie bijbehorende bouwwerken:
ruimtelijke kerninstrumenten zoals bedoeld onder
evenals de voorwaarden voor de particuliere
voor alle bijbehorende bouwwerken
de Omgevingswet vormgegeven.
woningbouw dienen vastgesteld te worden in het
groter dan 150 m2 is sloop van
vooroverlegtraject. Waarbij rekening gehouden
bestaande bebouwing elders buiten
moet worden met de evenwichtige toedeling
de bebouwingscontour noodzakelijk.
Zijn activiteiten, die op beperkte schaal worden
van functies aan locaties, evenals de geldende
Sloopverhouding is 3 m2 voor 1 m2
aangeboden, vaak in een landelijke of natuurlijke
wet- en regelgeving. Een verzoek voor meer dan
omgeving. Het gaat meestal om bedrijven of
2 woningen wordt gezien als een buitenplanse
extra m2 bijbehorend bouwwerken boven de 150 m2.
initiatieven die gericht zijn op rust, natuurbeleving
projectmatige ontwikkeling en valt dus niet onder
en persoonlijke aandacht, met een beperkte impact
deze definitie
• Kleinschalige toerisme en recreatie:
op de omgeving. Kenmerkend is een beperkt aantal bezoekers, een lokale inbedding (b.v. gerund door
• Inhoudsmaat van woningen buiten de
lokale ondernemers) en een lage milieubelasting.
bebouwingscontour:
Deze activiteiten nemen vaak niet meer ruimte in
De standaard inhoudsmaat van een woning is 750
beslag dan een (deel van een) gebouw of erf.
m3 buiten de bebouwingscontour. Wanneer een aanvrager de inhoud wil vergroten naar 1.000 m3
• Grootschalige toerisme en recreatie: zijn
gelden hiervoor verzwaarde eisen. Of meegewerkt
Activiteiten die bedoeld zijn voor een groot aantal
wordt aan een vergroting van de inhoudsmaat van
bezoekers, vaak commercieel van opzet zijn en met
een woning buiten de bebouwingscontour dient
een aanzienlijke ruimtelijke, sociale of ecologische
vastgesteld te worden in het vooroverlegtraject.
impact. Deze vormen van recreatie zijn meestal
Waarbij rekening gehouden moet worden met de
geconcentreerd op specifieke locaties en trekken
evenwichtige toedeling van functies aan locaties,
vaak bezoekers van buiten de regio aan.
evenals de geldende wet- en regelgeving.
• Kernrandzoner: Een kernrandzone is een overgangsgebied van 250 meter tussen een dorpskern en de omgeving. Deze kernrandzone is een aantrekkelijke zone voor de inwoners van de kernen, waarin we in principe de toekomstige woningbouwlocaties zoeken. Daarnaast is deze kernrandzone voor inwoners extra aantrekkelijk om te kunnen recreëren. Een kernrandzone is een gebied rondom de kernen waarin we een groene leefomgeving extra belangrijk vinden. We zetten daarmee een kernrandzone niet op slot, want bedrijvigheid in milieucategorie 1 en 2 blijft mogelijk (ook nieuwe activiteiten) en bestaande rechten blijven behouden. Ook akkerbouw in de kernrandzones vinden we aantrekkelijk.
112
OMGEVINGSVISIE HORST AAN DE MAAS 2040
113
8. Bijlage Kernkwaliteiten De gemeente Horst aan de Maas wil dat inwoners zo gezond en gelukkig mogelijk kunnen leven.
Uit onderzoek blijkt dat inwoners het wonen in hun
centrale rol speelt. Deze afwisseling is ontstaan door
dorp gemiddeld met een 7,6 waarderen. Dat is een
verschillen in de bodem en waterhuishouding: van
mooi resultaat. De aanwezigheid van voorzieningen
hoogveen in het westen tot zandgronden en rivierdal
dichtbij, de rust en het vele groen in de omgeving
in het oosten.
dragen hieraan bij. Actieve gezondheid is een belangrijke, niet-fysieke kernwaarde van onze
Het veenlandschap met De Peel
leefomgeving. Als het gaat om fysieke kwaliteiten, valt
Het veenlandschap in Horst aan de Maas is nauw
onze omgeving op door:
verbonden met De Peel, een hoogveenmoeras dat
• Unieke landschappen en een rijk erfgoed.
duizenden jaren geleden is ontstaan. Door de groei
• Hechte dorpen en een
van veenmossen ontstonden dikke, vochtige lagen
ondernemende samenleving.
turf. De moerassige bodem maakte het gebied moeilijk begaanbaar. Toch werd het vanaf de middeleeuwen gebruikt voor turfwinning. In de 19e eeuw werd deze
8.1 Unieke landschappen en rijk erfgoed
winning grootschaliger, mede door de aanleg van kanalen zoals de Helenavaart. Turf kon daardoor per schip worden afgevoerd. Het dorp Griendtsveen
114
Landschappen
ontstond rond 1853 dankzij de turfwinning van de
De natuur en het gevarieerde landschap in Horst aan
gebroeders Van de Griendt. Het dorp ontwikkelde
de Maas zijn bijzonder. Ze vormen een waardevol bezit
zich op een knooppunt van spoorlijn, weg en kanaal.
voor zowel inwoners als bezoekers. De gemeente kent
Hier lag station Helenaveen en stonden meerdere
twee karakteristieke landschappen: het veenlandschap
turfstrooiselfabrieken. Ook Evertsoord, dat in de jaren
met de Peel en de Maasvallei. Daartussen ligt het
’50 en ’60 werd gebouwd, laat de sporen zien van de
zandlandschap, waarin de Grote Molenbeek een
grootschalige ontginningen van die tijd. OMGEVINGSVISIE HORST AAN DE MAAS 2040
115
Wanssum en het Schuitwater zijn voorbeelden van
en open water. De Peel is een belangrijk gebied voor
voormalige Maasarmen. In Maaspark Noord-Limburg
trekvogels, zoals de kraanvogel. Door vernatting en
Tegenwoordig is het veenlandschap voor een deel
is een oude Maasarm gedeeltelijk hersteld. Bij
herstelmaatregelen komt het natuurlijke ecosysteem
hersteld en heeft het de status van
hoogwater stroomt het water hier weer tien kilometer
langzaam terug.
beschermd natuurgebied.
met de rivier mee. De rivier heeft het landschap niet alleen vruchtbaar gemaakt, maar zorgde ook voor
Schadijkse Bossen: De Schadijkse Bossen bij
Het zandlandschap
mogelijkheden om goederen te vervoeren en handel
Meterik zijn aangelegd op vroegere stuifduinen.
Het zandlandschap in Horst aan de Maas ligt op hoger
te drijven. Zo is het Maaslandschap een gebied waar
Het gebied bestaat uit loof- en naaldbossen, heide
gelegen zandgronden. Deze gronden zijn gevormd
natuur en cultuurgeschiedenis samenkomen.
en open zandvlaktes. De stuifduinen zijn belangrijk
door eeuwenlange invloed van wind en water. Dit type
voor soorten als de zandhagedis. Het is een populair
landschap komt vooral voor rond dorpen als Sevenum, Horst en America. Een belangrijke waterloop in dit
Historische geografie
wandel- en fietsgebied en biedt kansen voor
De gemeente Horst aan de Maas ligt tussen twee
natuurherstel, zoals het terugbrengen van heide.
belangrijke Natura 2000-gebieden: De Peel (met de
gebied is de Grote Molenbeek, samen met haar kleinere zijbeken. Zij vormen een centrale structuur in
dragen bij aan de rijke cultuurgeschiedenis van
Deurnsche Peel en Mariapeel) aan de westkant, en De
Maaspark Ooyen Wanssum: Het Maaspark is
het landschap.
dit gebied.
Maasduinen aan de oostkant, aan de overzijde van
ontstaan vanuit een project voor waterveiligheid. Je
de Maas. In de verschillende landschappen van de
vindt er uiterwaarden, natte graslanden en bloemrijke
De dorpen ontstonden op plekken waar het hoger en
Het Maaslandschap
gemeente liggen veel waardevolle natuur-gebieden.
weides. Planten als kattenstaart en dieren als de
droger terrein overging in lagere, nattere gebieden.
Het Maaslandschap ligt langs de oevers van de Maas.
Veel van deze gebieden maken deel uit van het
ijsvogel en bever profiteren hiervan. Het gebied is
Langs de beekdalen lagen de weidegronden, terwijl de
Door overstromingen heeft de rivier hier vruchtbare
Natuurnetwerk Nederland. Voorbeelden zijn: De Peel,
goed toegankelijk en biedt ruimte voor recreatie, zoals
akkers op de hogere zandgronden lagen.
kleigronden afgezet. Deze gronden zijn al eeuwenlang
de Schadijkse Bossen, Steegberg, Heesbeemden,
wandelen. Natuur en beleving gaan hier goed samen.
belangrijk voor de landbouw. Er liggen uitgestrekte
Elsbeemden, Maaspark Ooijen-Wanssum, het
Het oude bouwland in dit gebied is van
akkers en weilanden waar onder andere graan, maïs
Lottumer Schuitwater, Kaldenbroek, Swolgenderheide,
Het Schuitwater: Het Schuitwater bij Broekhuizen is
cultuurhistorisch belang. Dat geldt ook voor de
en asperges worden geteeld.
’t Ham en de Reulsberg. Deze natuurgebieden
een oud Maasmeandergebied met vennen, bos en
zorgen samen voor een gevarieerd en aantrekkelijk
natte graslanden. Het gebied is belangrijk voor soorten
historische dorpskernen, kerken, boerderijen en
116
Natuurgebieden
kastelen. Op de kaart ‘historische geografie’ is een
Langs de rivier vinden we ook waardevolle
landschap. Hieronder lichten we een aantal van deze
zoals de rietorchis, de bever en de boomkikker.
zone te zien met oud bouwland langs de Grote
landschapselementen, zoals getrapte Maas-terrassen,
gebieden verder toe.
Staatsbosbeheer zorgt voor het beheer, met aandacht
Molenbeek en de Maas. Voorbeelden van waardevol
rivierduinen en oude Maasarmen. De akkergebieden
erfgoed in het zandlandschap zijn het Kasteelpark
en historische dorpen liggen op de hogere ruggen
De Peel: De Peel is een voormalig gebied voor
met de ruïne Huys ter Horst, Kasteel De Borggraaf
van het landschap. Daaromheen liggen oude
turfwinning en nu een beschermd natuurgebied. Het
en Kasteel Kaldenbroek. Ook de beekdalen, oude
rivierlopen met daartussen ken-merkende boerderijen,
is belangrijk voor het herstel van hoogveen. Je vindt
wegenstructuren en historische akkercomplexen
buitenplaatsen, kapellen en molens. Maaspark Ooijen-
er natte en droge heide, moerassen, bossen, vennen
voor biodiversiteit. Het is een rustige plek om te wandelen en te genieten van natuur.
OMGEVINGSVISIE HORST AAN DE MAAS 2040
117
Kaldenbroek: Kaldenbroek ligt bij Grubbenvorst en is
Het landschap wordt gekenmerkt door historische
De buurtschappen ontstonden als kleine concentraties
Ook in de vrijetijdseconomie laat de gemeente
een verlande Maasmeander. Het gebied heeft elzen-
boerderijen op kampen en velden, en door uitgestrekte
van boerderijen rondom de centrale dorpen. Vanaf
ondernemerschap zien. Horst aan de Maas staat
en populierenbossen, graslanden en de Molenbeek
akkers. De teelt van asperges, rozen, bomen en
1900 zijn sommige van deze buurtschappen
op de tweede plaats in Limburg als het gaat om
van Lottum. Stichting Het Limburgs Landschap
groenten onder glas heeft meegeholpen aan de
uitgegroeid tot dorpen met een eigen kerk en
toeristische overnachtingen. Met attractiepark
beheert het gebied, inclusief het historische Huize
culturele identiteit van de streek. Religie heeft een
voorzieningen, zoals Broekhuizen, Melderslo,
Toverland heeft de gemeente een sterke regionale
Kaldenbroek. De graslanden zijn van grote waarde en
belangrijke invloed gehad die je terugziet in kerken,
Meterik, Hegelsom, Meerlo, Tienray en Kronenberg.
trekker, ook voor bezoekers uit Duitsland en België.
herbergen zeldzame plantensoorten van de rode lijst.
kapellen en wegkruisen. Bekende voorbeelden zijn
Deze groei kwam vooral door ontwikkelingen in de
Daarnaast ontwikkelde Grandorse zich tot een
de Sint-Lambertuskerk in Horst en de Mariakapel in
landbouw, zoals het gebruik van kunstmest en door
belangrijke locatie in de paardensector.
Erfgoed en cultuurhistorie
Grubbenvorst. Ook kastelen, zoals de ruïne van Huys
betere leefomstandigheden. Tienray ontwikkelde zich
De cultuurhistorie van Horst aan de Maas is
ter Horst, vertellen het verhaal van adellijke families en
daarnaast vanaf 1875 tot een Maria-bedevaartsoord.
sterk verbonden met de geschiedenis van het
de regionale geschiedenis.
landschap en de dorpen. Door de eeuwen heen
De gemeenschap in Horst aan de Maas is sterk verbonden. Mensen kennen elkaar en voelen zich
Door de ontginning van De Peel zijn er ook nieuwe
betrokken bij hun dorp en omgeving. Dat blijkt
speelden natuur, landbouw, industrie en religie een
Daarnaast is er veel immaterieel erfgoed, zoals
dorpen ontstaan. Griendtsveen is een bijzonder
uit het grote aantal burgerinitiatieven, een actief
belangrijke rol in de ontwikkeling van het gebied. De
carnaval en de schutterijen. Deze tradities spelen een
voorbeeld van een veenkolonie. America ontstond
verenigingsleven en betrokkenheid bij wereldwijde
gemeente heeft een rijke geschiedenis en een divers
belangrijke rol in het sociale leven en versterken het
op het kruispunt van een zandpad en de spoorlijn
vraagstukken. Inwoners steken graag de handen uit de
erfgoed. Door de ligging tussen het Maasland en
gevoel van verbondenheid in de dorpen.
Venlo-Eindhoven. Evertsoord werd gesticht als
mouwen. Dat zie je bijvoorbeeld terug in het initiatief
werkgelegenheidsproject, maar de verwachte groei
Vervoer in America of het oprichten van een eigen
bleef uit, waardoor gezamenlijke voorzieningen
schoolbestuur in Griendtsveen.
de hogere zandgronden ontstonden verschillende cultuurlandschappen. Samen met de agrarische, ambachtelijke en industriële activiteiten door de eeuwen heen zorgde dit voor een grote variatie in
8.2 Hechte dorpen en een ondernemende samenleving
bouwstijlen. Ook in de dorpen zelf zie je een brede
beperkt bleven. De pioniersmentaliteit van de mensen die De Peel
verscheidenheid aan woonvormen. Deze variatie
In de Middeleeuwen bestonden er in de regio al
ontgonnen leeft nog altijd voort. Het zijn doeners
maakt de regio bijzonder. Erfgoed verbindt verleden,
centrale dorpen met een eigen bestuur, zoals Horst,
met een praktische instelling. De agrarische sector
heden en toekomst en is een bron van inspiratie.
Sevenum, Grubbenvorst, Lottum, Broekhuizenvorst,
in Horst aan de Maas behoort inmiddels tot de
Meerlo en Swolgen. Deze dorpen hadden een
wereldtop. Er zijn veel specialisaties ontstaan, zoals
herkenbare opbouw: een centraal plein met vaak een
Grubbenvorst als aspergedorp. En een groot deel van
kerk en wegen die vanuit omliggende buurtschappen
de Nederlandse rozen en blauwe bessen komt uit
naar het plein liepen. Deze structuur en de gebouwen
deze regio.
daaromheen bepalen tot op de dag van vandaag het karakter van de dorpen.
118
OMGEVINGSVISIE HORST AAN DE MAAS 2040
119
9. Landschapsplan Greenport Venlo We hebben gezien dat de ruimtelijke structuur van een gebied de beleving ervan beïnvloedt. Een heldere opbouw zorgt voor duidelijkheid, oriëntatiemogelijkheden en draagt bij aan de visuele kwaliteit. Ook is beschreven dat de structuur van een gebied bestaat uit de zogenaamde ‘dragers’ en de tussengelegen gebieden.