03d Omgevingsvisie Horst aan de Maas 2040
Tekst van het document
Levendige dorpscentra en voorzieningen dragen
Levendige dorpscentra door gebiedsgericht clusteren
bij aan ontmoeting en sociale cohesie. Om
Horst en Sevenum liggen centraal in onze gemeente,
ook in 2040 nog levendige centra en een goed
zijn goed bereikbaar en hebben een sterke
voorzieningenaanbod te hebben in Horst aan de Maas,
winkelstructuur. Door voorzieningen te bundelen in
maken we de volgende keuzes:
deze dorpen houden we de centra aantrekkelijk en
• Horst en Sevenum zijn onze centrumdorpen.
levendig. Hier combineren we winkels met andere
Inwoners kunnen hier terecht voor niet-dagelijkse
Cultuurhistorie van de 16 kerkdorpen
functies, zoals horeca of culturele voorzieningen.
winkels en voor kunst, cultuur, horeca en andere bezoekfuncties. • Grubbenvorst is een (centrum)kern, een plek waar
Voor behoud clusteren van voorzieningen in dorpscentra
omliggende dorpen naartoe trekken voor
In dorpen houden we voorzieningen zoveel mogelijk
voorzieningen. Deze voorzieningen moeten op peil
bij elkaar. Denk aan winkels, horeca, publieke diensten
blijven. Daarom blijven we creatief zoeken naar mogelijkheden voor toevoegen van woningbouw en zijn alert op kansen die ontstaan. • We kiezen ervoor om voorzieningen in dorpscentra zoveel mogelijk te clusteren. • Onderwijs, sport en cultuur organiseren we in samenwerking tussen dorpen, in zogenaamde dorpsclusters.
of een dorpshuis. Als we functies combineren, blijven voorzieningen langer bestaan én ontstaan er meer ontmoetingen tussen inwoners. We zien ook kansen voor centrale plekken waar meerdere diensten samenkomen, zoals pakketpunten, deelvervoer, mantelzorgdiensten, dorpsondersteuner of een boodschappendienst. Belangrijk is dat deze plekken goed fysiek bereikbaar zijn voor iedereen.
America Onderwijs, sport en cultuur in dorpsclusters Sport en maatschappelijke voorzieningen zijn belangrijk voor het dorpsleven. Toch lukt het niet altijd om alle voorzieningen in elk dorp te houden, denk bijvoorbeeld aan eenagrarische kinderopvang. Samenwerking tussen dorpen kan dan een betere oplossing zijn. Een gezamenlijke school, kinderopvang of sportveld zorgt voor kwaliteit én nabijheid.We zorgen dat dit soort voorzieningen in of dicht bij de kernen komen. Vaak werken dorpen al samen op andere gebieden, dus
44
zo’n clustering is logisch.
De dorpsrand van America bestaat vooral uit akkerbouw, maar ook uit glastuinbouw, sierteelt, een paar weilanden, het sportpark en stukjes bos. Twee beekdalen, in het noordoosten en zuiden van het dorp, zijn belangrijk voor het landschap. In het noorden en (zuid)westen zijn de oorspronkelijke landschapsstructuren goed bewaard gebleven. Deze gebieden zijn daarom cultuurhistorisch waardevol. In het oosten en zuiden is veel veranderd en verdicht. Daardoor zijn deze delen minder cultuurhistorisch waardevol. OMGEVINGSVISIE HORST AAN DE MAAS 2040
45
46
Broekhuizen
Broekhuizenvorst
Evertsoord
Griendtsveen
Aan de oostkant van Broekhuizen liggen de lagergelegen uiterwaarden. Bij de veerboot grenst het dorp direct aan de Maas. De rest van de dorpsrand bestaat vooral uit akkers op waardevolle oude landbouwgronden. Hier staat ook één glastuinbouwbedrijf. Rond de Genenberg en ten westen van de Broekhuizerweg is het landschap veranderd. Deze delen zijn daardoor minder cultuurhistorisch waardevol. De Broekhuizer Molenbeek aan de noordkant is landschappelijk belangrijk.
In het oosten loopt het terrein af naar de Maas en ligt er een oude Maasarm. Aan de zuid- en westkant van het dorp liggen akkers en boom- en sierteelt. Bijna de hele dorpsrand is cultuurhistorisch waardevol. Alleen het bedrijfscomplex, de weides in het noorden en de sportvelden in het westen zijn minder waardevol vanwege veranderingen in het landschap. Het landgoed Huize de Kolck, ten westen van het dorp, is juist van grote cultuurhistorische waard.
Evertsoord kent geen bebouwde kom en dus heeft Evertsoord geen echte dorpskern. We nemen de kruising van de wegen als het middelpunt. Rondom de bebouwing en de penitentiaire inrichting liggen akkers en aan de zuidkant trapveldjes. De hele dorpsrand is cultuurhistorisch waardevol. Het dorp ligt op een bijzondere plek in het landschap. Vooral de waterhuishouding van De Peel heeft invloed op de westelijke dorpsrand.
Griendtsveen ligt in een unieke omgeving. De dorpsrand grenst grotendeels aan natuurgebied de Peel, dat van grote cultuurhistorische waarde is. Ten noorden van het dorp liggen akkers en weilanden in een landschap dat hoort bij de oude veenontginningen. Ook dit gebied wordt cultuurhistorisch hoog gewaardeerd. Het is een beschermd dorpsgezicht.
OMGEVINGSVISIE HORST AAN DE MAAS 2040
47
48
Grubbenvorst
Hegelsom
Horst
Kronenberg
Ten oosten van Grubbenvorst ligt het rivierterraslandschap en ten noorden twee oude Maasmeanders. Beide gebieden zijn cultuurhistorisch zeer waardevol. Ook de akkers op de kampen en velden in het noorden en het landschap van bos en akkers in het westen worden hoog gewaardeerd. In het zuiden en westen is de structuur van het landschap veranderd door sportvelden en Greenport. Ten noorden liggen bedrijventerrein Hagelkruis en (landgoed) Huis de Steegh.
Hegelsom ligt tussen kleinschalige weilanden, akkers en boomgaarden. Aan de noordkant staat een glastuinbouwcomplex. In het oosten liggen sportvelden en een oud bedrijfscomplex dat wordt omgevormd tot woongebied. Omdat het landschap rond Hegelsom sterk is veranderd, is de dorpsrand cultuurhistorisch minder waardevol. Alleen aan de noordkant ligt nog een klein stukje oude kampontginning dat wel waardevol is.
De oostkant van Horst wordt begrensd door de snelweg, die een harde dorpsrand vormt. Aan de andere kant van de snelweg A73 ligt een beekdal van de Grote Molenbeek met weilanden en de Kasteelse Bossen, waar ook de sportvelden liggen. Tussen Horst en Meterik loopt ook het beekdal van de Grote Molenbeek. De westelijke dorpsrand is dichtbebouwd en bevat naast weilanden ook andere functies. Verder liggen hier bedrijventerrein Hoogveld en glastuinbouwgebied Veld-Oostenrijk. In het noordwesten ligt nog een deel van een oud veld dat deels behouden is gebleven.
Rond Kronenberg liggen vooral akkers en weilanden. Het open veld aan de zuidkant is cultuurhistorisch zeer waardevol. De andere ontginningsgebieden worden ook hoog gewaardeerd. Ten noordwesten stroomt de Blakterbeek door natuurgebied Heesbeemden, dat deels ook zeer waardevol is. Aan de westkant ligt het beekdal van de Driefkuilenloop en ten zuidwesten de Kronenberger bossen.
OMGEVINGSVISIE HORST AAN DE MAAS 2040
49
50
Lottum
Meerlo
Melderslo
Meterik
Aan de hele oostkant van Lottum loopt het landschap af naar de Maas. Bijzonder zijn de rozentuin en kasteel Borggraaf aan deze kant. Rond het dorp liggen verder akkers, een klein bos en boom-rozenkwekerijen met containervelden. De dorpsrand wordt grotendeels hoog gewaardeerd. Alleen aan de westkant is de bebouwing toegenomen, wat de waarde verlaagt. Kasteel de Borggraaf heeft een zeer hoge cultuurhistorische waarde
Rond Meerlo liggen beekdalen met de Grote Molenbeek, Bodderbroekerloop en Rijnbroekerbeek. Aan de noordkant ligt ’t Kasteelke en in het zuidoosten een oude Maasmeander, beide cultuurhistorisch zeer waardevol. De rest van de dorpsrand wordt hoog gewaardeerd, behalve het westen (met glastuinbouw) en het zuiden (met veel bebouwing).
Aan de noord- en westkant van Melderslo liggen weilanden in het beekdal. In het zuiden ligt een open veld met akkers, deels nog intact en cultuurhistorisch waardevol. Een deel van dit veld is bebouwd en rommelig geworden. Ook in het westen is de dorpsrand verdicht, waardoor deze minder waardevol is. Aan de oostkant ligt museum De Locht, een bijzondere plek.
Aan de noordkant van Meterik ligt een open veld met daarin de molen ‘Eendracht Maakt Macht’. Deze molen werd vroeger gekocht door het dorp om de kerk te onderhouden. In het zuiden liggen weilanden en akkers in het beekdal van de Kabroeksebeek. Hier ligt ook een bedrijfscomplex aan de rand van het dorp.
OMGEVINGSVISIE HORST AAN DE MAAS 2040
51
52
Sevenum
Swolgen
Tienray
Sevenum is grotendeels omringd door oude kampen en velden, en beekdalen met de Blakterbeek en Kattenstaartse Beek en de Grote Molenbeek. Alleen het open veld aan de westkant is zeer waardevol. De meeste dorpsranden worden hoog gewaardeerd. Alleen in het zuidoosten en noorden is de structuur veranderd of is er nieuwe bebouwing.
Aan de zuidkant van Swolgen ligt natuurgebied Swolgenderheide. Het Schuitwater, dat zeer waardevol is. Alleen een paar bedrijven en een camping verstoren dit beeld. In het noorden liggen percelen met boom- en sierteelt en daarachter een waardevol open veld. In de oost- en westkant van de dorpsrand liggen sportvelden, bedrijven en landbouwgrond.
Aan de zuidoostkant grenst Tienray aan natuurgebied de Tienrayseheide en het Schuitwater, dat zeer waardevol is. In de zuidrand liggen het kerkhof en bedrijventerrein Boerenoven, en in het oosten liggen oude kampen en velden. De rest van de dorpsrand bestaat uit landbouwgrond met weilanden, akkers en een glastuinbouwcomplex. Het open veld in het noorden is waardevol. Ten westen van het dorp stroomt de Grote Molenbeek.
OMGEVINGSVISIE HORST AAN DE MAAS 2040
53
3.3 De economie is duurzaam en waardevol voor de samenleving Ambitie/doel In 2040 zijn we nog steeds een gemeente waar ondernemers graag werken en groeien. We zijn Duurzame energie
ondernemers gewerkt aan bedrijventerreinen die
Hoogspanningsnet
circulair, groen en duurzaam zijn. Op deze terreinen
Hoogspanningsstation
is er voldoende doorstroming. Zo blijft er ruimte voor
Toekomstige tracé Delta Rhine Corridor (gepland door het Rijk) Toekomstig tracé Delta Rhine Corridor (gewenst gemeente) (Zoekgebied) duurzaam energiesysteem met opwek, gebruik, opslag en omslag gecombineerd Kans waterstofverbinding
Ontwikkelruimte voor bedrijven Bedrijventerreinen in kernrandzone Gemeentelijke bedrijventerreinen revitaliseren
11
dan verder gespecialiseerd en hebben samen met
Middenspanningsnet
Klaver 7&11
Economische gebieden Greenport Venlo
startende bedrijven en voor ondernemers die willen uitbreiden. Ondernemers kunnen in onze gemeente van goede kwaliteit blijven of zelfs doorgroeien tot belangrijke spelers in de regio, in Nederland of internationaal. We leggen in de toekomst meer focus op onze economie. Door ons te richten op kwaliteit en specialisatie, kunnen we zorgen voor meer innovatieve en waardevolle banen. Dit helpt ook bij het opzetten van circulaire bedrijventerreinen. Onze werkgelegenheid sluit zoveel mogelijk aan bij het lokale arbeidsaanbod en opleidingsniveau en opleidingen sluiten aan op de aanwezige arbeidsvraag.
Toeristisch gebied ‘de Peelbergen’ (Doorontwikkelen) bedrijventerreinen
7
Glastuinbouwconcentratiegebied Glastuinbouw projectvestigingsgebied Recreatiegebied (-in ontwikkeling) Knooppunt Horst-Sevenum
Niet-economische gebieden
54
Beken Kernrandzone Natuur Netwerk Limburg
OMGEVINGSVISIE HORST AAN DE MAAS 2040
55
bedrijven we wel en niet willen aantrekken. Ook willen
De agrarische sector, agrofood en agrotech,
gebeurt. Zo zorgen we ervoor dat wonen en werken
Wat willen we bereiken?
we dat de banen beter aansluiten op de mensen
vrijetijdseconomie en de zorg blijven belangrijke
goed samengaan, dat het veilig en gezond blijft voor
• Meer focus in economische sectoren.
die hier wonen en werken. Zo houden we wonen en
sectoren voor onze economie. We geven deze
iedereen, en dat bedrijven in de toekomst beter kunnen
• Werkgelegenheid past beter bij het
werken meer in balans.
sectoren ruimte in de dorpen én in het buitengebied.
samenwerken in circulaire bedrijventerreinen.
• Ruimte voor de innovatieve en duurzame
Op onze bedrijventerreinen richten we ons vooral op het lokale mkb en op bedrijven in de agrofood-
• Ontwikkelen van leer-werk-cluster bij station
en agribusinessketen.
3.3.2 Werkgelegenheid meer passend bij het arbeidsaanbod van de gemeente en de regio
Onze bedrijventerreinen moeten geschikt zijn voor
ontwikkeling van bedrijven. Horst-Sevenum.
• Lokale mkb-bedrijven zijn belangrijk, omdat ze vaak
Als we nadenken over de banen van de toekomst,
die willen doorgroeien. Daarom zorgen we voor
• Klimaatbestendige, circulaire en
inspelen op de behoeften van mensen en andere
kijken we ook naar de mensen die hier wonen. Tot
bedrijventerreinen die flexibel zijn ingericht, met
veilige bedrijventerreinen.
bedrijven in de buurt. Ze zijn meestal ook sterker
nu toe kwamen veel werknemers van buiten de
ook ruimte voor kleine kavels. We onderzoeken bij
betrokken bij het dorp of de gemeenschap.
gemeente, waaronder arbeidsmigranten. Zij blijven
bedrijventerreinen de mogelijkheden om een ‘straatje
• Agrofood- en agribedrijven passen goed bij onze
belangrijk voor onze economie. Tegelijk willen we
erbij’ te kunnen realiseren.
arbeidsaanbod van de gemeente en de regio.
3.3.1
Meer focus in economische sectoren
verschillende soorten bedrijven, nu én later. Dus ook voor startende ondernemers en bedrijven
gemeente. Deze bedrijven versterken elkaar
voorkomen dat dit zorgt voor te veel druk op de
Ondernemerschap hoort bij Horst aan de Maas. We
en zorgen voor innovatie, duurzaamheid en
woningmarkt en voorzieningen.
blijven dus ruimte bieden aan (lokale) ondernemers.
hoogwaardige banen. We werken samen met
Maar we kunnen niet elk type bedrijf een plek geven.
deze bedrijven aan een meer circulaire manier van
Daarom kiezen we ervoor om op onze
te groeien. Daarom hebben we als gemeente
Daarom kiezen we in de toekomst bewuster welke
ondernemen en versterken daardoor de keten.
bedrijventerreinen in de toekomst meer ruimte te
‘schuifruimte’ nodig: plekken waar bedrijven naartoe
geven aan bedrijven die goed passen bij de lokale
kunnen verhuizen als ze groeien. Voor kleinere
of regionale arbeidsmarkt. Vooral bedrijven die veel
bedrijven die nu in de dorpen of het buitengebied
arbeidsmigranten nodig hebben, zoals sommige
zitten, willen we plekken op bedrijventerreinen
logistieke dienstverleners, willen we beperken.
bieden. Voor grotere en snelgroeiende bedrijven in
Schuifruimte voor bedrijven We willen bedrijven de ruimte geven om door
de techniek, logistiek, agrofood of agritech, willen we We gaan hier actief op sturen. Dat doen we door te
grotere kavels beschikbaar maken. Op dit moment
kijken naar de sector én de grootte van het bedrijf.
kunnen veel bedrijven op lokale bedrijventerreinen alleen doorgroeien als de locatie van het buurbedrijf
56
3.3.3 Ruimte voor ontwikkeling van bedrijven
toevallig vrijkomt. Daardoor ontstaan er juist hele
Om onze lokale economie sterk te houden en
maakt voor kleinere bedrijven om daar nog een plek te
bedrijventerreinen duurzamer te maken, is groei nodig.
vinden. In de toekomst willen we verschillende soorten
Maar we willen wel dat die groei op de juiste plekken
bedrijventerreinen, elk met een eigen profiel. Zo maken
grote kavels op sommige terreinen, wat het moeilijk
OMGEVINGSVISIE HORST AAN DE MAAS 2040
57
we ruimte voor zowel kleine, lichte bedrijvigheid als
krijgen van ons ruimte — vooral als zij bijdragen aan
voor grotere en zwaardere bedrijven.
onze maatschappelijke doelen. Denk hierbij aan
Tegelijk willen we zuinig omgaan met de ruimte die
bedrijven die minder milieubelasting veroorzaken,
we hebben. Nieuwe uitbreiding van bedrijventerreinen
bijvoorbeeld op plekken waar wonen en werken dicht
is op ons grondgebied straks afgerond, met de
bij elkaar liggen. We willen in de toekomst beter sturen
ontwikkeling van Greenport (Klaver 7 en 11).
op de maatschappelijke waarde van bedrijven. Daarbij kijken we bijvoorbeeld naar:
Na deze uitbreiding willen we nieuwe ruimte voor bedrijven op een andere manier vinden, namelijk door: • Bedrijventerreinen op te knappen en beter te benutten (revitalisering). • In de regio in te zetten op de strategische inzet van Klaver 7. • Een werk-, leer- en leefgebied te ontwikkelen rond het OV-knooppunt Horst-Sevenum.
• Of bedrijven werk bieden aan mensen uit de regio (lokale binding). • Of ze betrokken zijn bij het lokale verenigingsleven of andere maatschappelijke initiatieven. • Of ze bijdragen aan een duurzamer bedrijventerrein, bijvoorbeeld door circulair te werken of maatregelen te nemen tegen wateroverlast of hittestress.
• Aanvullend aanbod te realiseren in kernranden en de bebouwde kom. • Het vitaal en toekomstbestendig houden van solitaire bedrijfslocaties die op de juiste plek liggen
We stimuleren ook slim en dubbel ruimtegebruik. Denk aan bedrijven die samen energie opwekken of opslaan, of elkaars restwarmte of afvalstromen gebruiken. Dat verbetert de gezamenlijke energiebalans. Bedrijven
Blijvende aandacht voor revitalisering van bedrijventerreinen
gaan in de toekomst steeds vaker samenwerken.
We blijven als gemeente investeren in het opknappen
mate waarin bedrijven hieraan mee willen doen.
Daarom kijken we bij nieuwe vestiging ook naar de
van onze bedrijventerreinen. Zo blijven deze terreinen
58
aantrekkelijk en klaar voor de toekomst. Als een bedrijf
Strategische inzet van Klavers 7 en 11 in de regio
stopt, willen we de vrijgekomen locatie zo indelen
Om bedrijven de kans te geven om door te groeien en
dat er ruimte is voor startende en groeiende lokale
bedrijventerreinen te vernieuwen, zijn Klaver 7 en 11
bedrijven. Op die manier houden we ook op langere
voor ons van groot strategisch belang. Deze gebieden
termijn voldoende kleinere en middelgrote plekken
bieden de ruimte die nodig is voor bedrijven die willen
beschikbaar. Lokale bedrijven die willen doorgroeien,
verhuizen of uitbreiden. Marktonderzoek laat zien
dat, zodra het bestemmingsplan rond is, de kavels in Klavers 7 in een periode van elf tot zestien jaar uitgegeven kunnen worden. Hierbij gaat het om een mix van kleine (0 tot 2 ha) en grote (2 tot 5 ha) kavels. Klaver 11 is specifiek bedoeld voor agribusiness bedrijven. We verwachten dat de kavels binnen vijf tot tien jaar zijn uitgegeven. Het is wel belangrijk dat deze invulling van deze fterreinen mede ten goede komt aan de revitalisering van onze bestaande bedrijventerreinen. Als die koppeling ontbreekt, komt de gewenste doorstroming niet goed op gang. Daarom pleiten wij in de regio voor de volgende keuzes: • Zorg dat de grootte van de kavels op Klaver 7 beter past bij bedrijven die belangrijk zijn voor de lokale werkgelegenheid en economie. • Stimuleer bedrijven met een hoge impact op hun omgeving — bijvoorbeeld qua verkeer, geluid of milieubelasting — om zich juist in de Klavers te vestigen. Zo komt er op andere terreinen ruimte vrij voor lokale bedrijven. • Neem voldoende tijd voor de uitgifte van een deel van het terrein. Veel bedrijven hebben tijd nodig voor zo’n stap. Het proces van plannen maken, investeringen doen en daadwerkelijk verhuizen duurt vaak vijf tot tien jaar. Als kavels te snel uitgegeven worden, missen deze bedrijven de kans om mee te doen.
Vrijkomende (agrarische) bedrijfsbebouwing Een sterke economische basis op het platteland is noodzakelijk voor de leefbaarheid, werkgelegenheid en het behoud van de kwaliteit van het landelijk
gebied. Economische kansen vergroten de financiële draagkracht voor het landschap en helpen verloedering of ongewenst gebruik van leegstaande agrarische bebouwing te voorkomen. Jaarlijks stopt ongeveer 4% van de agrarische bedrijven, wat leidt tot een toenemende hoeveelheid vrijkomende bedrijfsbebouwing We willen dat de landbouw een blijvende rol speelt in het beheer van het landschap en de plattelandseconomie. Daarom bieden we daar waar mogelijk agrarische ondernemers ruimte om hun bedrijfsvoering te verbreden met andere verdienmodellen, zoals de verwerking en verkoop van eigen producten, (kleinschalige) recreatie, zorg of kinderopvang. Zo blijft landbouw economisch en maatschappelijk relevant.
OMGEVINGSVISIE HORST AAN DE MAAS 2040
59
We gaan in het op te stellen VAB beleid uitwerken
verwerking of productie — maar die weinig verkeer
Vaak voor mensen in de eigen omgeving. We vinden
We zien hier kansen voor onderwijs, dienstverlening,
welke mogelijkheden we bieden bij vrijkomende
aantrekken en weinig milieubelasting veroorzaken
het belangrijk dat deze bedrijfslocaties kunnen blijven
onderzoeks- en adviesbureaus, (lokale) startups en
agrarische erven of bebouwing. Bij hergebruik sturen
in hun omgeving. Dergelijke bedrijven passen
bestaan en zien tegelijkertijd dat door groei van
daar waar mogelijk daarbij passende woonconcepten.
we op ruimtelijke kwaliteit en de effecten van de
goed in deze zones en kunnen het aanbod op onze
sommige bedrijven de impact groter wordt. Daarom
De nabijheid van de Brightlands Campus Greenport
nieuwe functie op de omgeving. We zijn terughoudend
bedrijventerreinen aanvullen. Wel is het belangrijk
staan we solitaire bedrijfslocaties in de kernrandzone
Venlo biedt kansen voor samenwerking. Er is ook
met het toestaan van nieuwe woningen of andere
dat we de ontwikkelmogelijkheden beperkt houden.
en/of het buitengebied toe mits de impact en
beperkt ruimte voor kleine bedrijven die gericht zijn op
kwetsbare functies, en geven de voorkeur aan
Zo voorkomen we dat bedrijven blijven hangen op
omvang binnen bepaalde grenzen blijft. In een
consumenten, als daar behoefte aan is.
ontwikkelingen die de agrarische sector op termijn niet
locaties waar ze eigenlijk niet meer passen, en maken
omgevingsprogramma ruimtelijke kwaliteit werken we
belemmeren. In de kernrandzone rond de kernen zijn de
we ruimte voor doorgroei naar bedrijventerreinen.
dit de komende tijd verder uit.
mogelijkheden voor hergebruik van erven ruimer.
We werken de mogelijkheden voor deze zones
Aanvullend aanbod realiseren in de overgangszone kernrandgebied en de bebouwde kom
bedrijven die niet thuishoren op bedrijventerreinen — zoals winkels, sportscholen, lichte dienstverlening
De ligging van station Horst-Sevenum benutten we
en circulair. We zijn hier nu al mee begonnen,
en verzorgende beroepen — zich vestigen op
om hier een goed bereikbaar en duurzaam knooppunt
bijvoorbeeld door bedrijventerreinen te vergroenen.
De overgangszones kernrandgebied krijgen een
bedrijventerreinen of in gebieden buiten de centra. We
te maken. Dit knooppunt verbindt het intercitystation
Regenwater wordt opgevangen, hergebruikt of op een
speciale rol in onze toekomstvisie. We verwachten
zorgen er daarom voor dat er binnen de kernen meer
met buslijnen in alle richtingen. Ook willen we dat hier
natuurlijke manier afgevoerd. In de toekomst willen
dat er hier ruimte vrijkomt op erven. Die ruimte
ruimte komt voor dit soort bedrijven, bijvoorbeeld
verschillende snelfietsroutes samenkomen. Zo kunnen
we dat de meeste bedrijfsdaken zijn voorzien van
kan goed worden benut voor kleinschalige of
in leegstaande winkelpanden. Zo houden we de
mensen makkelijk reizen tussen wonen, werken en
zonnepanelen of een groen dak. Ook de openbare
lichte bedrijvigheid. Het gaat om bedrijven die wel
bedrijventerreinen beschikbaar voor mkb-, agrofood-
leren. Denk aan routes richting De Peelbergen en
ruimte wordt groener, met minder bestrating.
ruimte nodig hebben — bijvoorbeeld voor opslag,
en agrotechbedrijven.
de ‘Brainport bikelane’ naar Deurne, Helmond en
omgevingsplan. Daarnaast willen we voorkomen dat
60
3.3.5 Duurzame en circulaire bedrijventerreinen
3.3.4 Een werk-, leer- en leefgebied ontwikkelen rond het OV-knooppunt Horst-Sevenum
verder uit in een omgevingsprogramma of in het
Onze bedrijventerreinen zijn in 2050 klimaatbestendig
Eindhoven via Griendtsveen. De Greenport Bikeway is
We willen dat het soort bedrijven dat zich vestigt,
Het vitaal en toekomstbestendig houden van solitaire bedrijfslocaties die op de juiste plek liggen
hiervan al een goed voorbeeld. Daarnaast willen we
past bij dit groene beeld. Als groene gemeente willen
ook ruimte geven aan deelvervoer en andere vormen
we dat onze bedrijventerreinen dit ook uitstralen.
van mobiliteit, zoals deelauto’s of deelscooters. Dit
Greenport Venlo is daar een goed voorbeeld van.
In het buitengebied en de kernrandzone liggen op
knooppunt ligt bovendien midden tussen de grootste
diverse locaties solitaire kleinere bedrijven. Deze
woonkernen van Horst en Sevenum. Het is dus een
bedrijven zijn vaak klein en aan een woonlocatie
logische plek om onze economie te versterken. In
gekoppeld. Bedrijven zonder veel personeel die een
onze visie richten we de westkant van het station in
lokale functie hebben door de diensten die ze leveren
als een leer-werkgebied dat kan doorgroeien tot een
en de werkgelegenheid die ze geven.
samenhangend gebied.
Energie speelt een grote rol. Bedrijven hebben betrouwbare energie nodig en samenwerking is belangrijk om dit goed te regelen. Samen met bedrijven werken we aan slimme oplossingen. Hierover lees je meer in paragraaf 3.7.6.
OMGEVINGSVISIE HORST AAN DE MAAS 2040
61
Maaslandschap
3.4 Toekomstbestendige agrarische sector Ambitie/doel In 2040 hoort Horst aan de Maas tot de meest toekomstgerichte, duurzame en innovatieve landbouwgebieden van Nederland. De landbouw blijft één van de belangrijkste sectoren in onze plattelandsgemeente. Ze is ook een
gemengd gebied jonge ontginningen
agrofoodbedrijven. Dankzij goede landbouwgrond
ap dsch
Veld Oostenrijk/ Gortmeule
n
llan
Pee
p
a dsch
dla Zan
belangrijke aanjager voor het lokale mkb en onze en vernieuwende ondernemers wordt hier op (inter)
Glastuinbouw
nationaal topniveau geboerd. En dat gebeurt zonder
Meteriks veld Oude bouwlanden
dat het landschap zijn unieke karakter is kwijtgeraakt. Melders veld Oude bouwlanden
Hoogheide
We hebben als gemeente een koplopersrol weten
Houthuizerheide transformatie bos
te pakken in de omslag naar kringlooplandbouw. Dit is gelukt door technische innovaties en nieuwe
Glastuinbouw
Ontwikkelgebied Witveld
verdienmodellen voor bijvoorbeeld natuurbeheer of Ontwikkelruimte voor landbouw Glastuinbouwconcentratiegebieden
Reindonk gemengd gebied jonge ontginningen
Glastuinbouw
tussen landbouw, natuur, water, bodem en een
Glastuinbouw projectvestigingsgebied
gezonde leefomgeving. We willen die sterke positie
Intensiveren glastuinbouw (mogelijkheid)
van onze agrarische sector vasthouden én verder
Gebied Witveld
Grutteveld Oude bouwlanden
landschapszorg. Zo is er een goede balans ontstaan
Kampen en velden: grond voor grondgebonden teelten Gebieden voor teeltondersteunende voorzieningen Gebied met veel boomteelt
Verminderen emissies en uitspoeling Kernrandzone
versterken. Daarom blijven we samen met agrariërs en andere partijen zoeken naar slimme oplossingen voor de grote uitdagingen van deze tijd. We kiezen ook in de toekomst voor een diverse agrarische sector. Verschillende vormen van landbouw maken onze economie sterker en minder kwetsbaar voor schommelingen in de markt. Bovendien kunnen
Grondwaterbeschermingsgebied
62
Veengronden en beekdalen: landbouw combineren met water vasthouden Natuur Netwerk Limburg
OMGEVINGSVISIE HORST AAN DE MAAS 2040
63
diverse landbouwbedrijven elkaar juist helpen in het
2. Verduurzaming landbouw
duurzamer maken van de sector en het sluiten van
Andere agrariërs kiezen juist voor een intensive
kringlopen met kortere ketens en minder impact op
manier van kringlooplandbouw (met hoge productie).
het mileu.
Denk hierbij aan het sturen op een emissiearme landbouw of de toepassing van innovaties op het
Wat willen we bereiken?
gebied van precisielandbouw.
• Kringlopen sluiten en de milieudruk verlagen
Ook deze vorm kan bijdragen aan een duurzame
• Ruimte bieden voor verdere ontwikkeling van de
voedselproductie. We willen ruimte geven aan alle
Ruimte voor grondgebonden landbouw
goed tegen natte omstandigheden kunnen, zoals teelt
landbouw
vormen van landbouw die bijdragen aan een gezonde
Gronden met een hoge natuurlijke vruchtbaarheid
voor biobased bouwmaterialen. Denk aan lisdodde-
• Een gezonde economische sector behouden.
toekomst en een beter milieu.
én een hoge landschappelijke of cultuurhistorische
en hennepteelt.
3.4.2
waarde, willen we vooral gebruiken voor
Ontwikkelruimte voor de landbouw
grondgebonden landbouw. Denk aan akkerbouw,
Ruimte voor de glastuinbouw
vollegrondstuinbouw, grondgebonden melkvee-
De glastuinbouw is een belangrijke sector in onze
houderij en boomteelt. Dit geldt vooral voor
gemeente. Glastuinbouwbedrijven produceren
gebieden zoals de kampen, velden en de kleigronden
gezond voedsel onder gecontroleerde en efficiënte
op de rivierterrassen. We willen voorkomen
omstandigheden. Daarnaast dragen zij bij aan
dat grondgebonden landbouw hier verdwijnt
de energietransitie en kunnen ze helpen om de
door concurrentie met andere functies. Niet-
milieudruk in de landbouw te verlagen. We willen deze
grondgebonden activiteiten zijn hier alleen toegestaan
gebieden ook in de toekomst blijven gebruiken voor
als ze een klein en ondersteunend deel van het bedrijf
glastuinbouw. Daarom staan we geen nieuwvestiging
verder uit.
zijn. De hoofdactiviteit moet altijd grondgebonden
toe buiten deze gebieden (voortzetten huidig beleid).
blijven. Deze regels gelden alleen voor nieuwe
Zo beschermen we de kwaliteit van het landschap.
vorm van kringlooplandbouw. Deze manier van werken
Ook binnen de landbouw willen we de ruimte eerlijk
bedrijven; bestaande rechten blijven gewoon bestaan.
Wij willen geen nieuw concentratiegebied voor
houdt meer rekening met de natuur, maar heeft vaak
verdelen. We kijken daarbij naar:
hogere kosten. Agrariërs hebben dan ook een eerlijke
• Het bodem- en watersysteem.
Stimuleren van grasland
mogelijk is om ruimte te bieden in de vorm van
prijs nodig voor hun producten. We willen hen daarbij
• De kwaliteit van het landschap.
In sommige delen van het buitengebied willen we
revitalisering van bestaande glastuinbouwbedrijven
helpen. Bijvoorbeeld door:
• En welke landbouwvormen goed passen
het water langer vasthouden. Dit geldt vooral voor
en/of -gebieden en/of intensivering binnen de
beekdalen en gebieden rondom kwetsbare natuur die
bestaande glastuinbouwbedrijven en/of -concentratie-
Soms betekent dit dat we bepaalde plekken aanwijzen
afhankelijk is van water. Hier willen we op termijn de
gebieden.
voor niet-grondgebonden teelten, zoals kassen of
waterstand verhogen. In deze gebieden stimuleren
intensieve veehouderij. Dan zorgen we ervoor dat deze
we het gebruik van blijvend grasland of gewassen die
Om als gemeente koploper te blijven in de landbouw,
3.4.1 Het sluiten van kringlopen en verlagen van de milieudruk We willen een toekomstbestendige landbouw-sector. Een sector zonder uitspoeling of schadelijke uitstoot, en die op termijn zijn kringlopen sluit. Dat kan op verschillende manieren.
1. Natuurinclusieve landbouw Sommige agrariërs kiezen voor een natuurinclusieve
• Het stimuleren van korte ketens. • En het promoten van lokale producten.
is het belangrijk dat agrariërs zich kunnen blijven ontwikkelen. Tegelijk willen we daarbij rekening houden met andere belangen in het buitengebied, zoals natuur, landschap, woonkwaliteit en andere functies. We gaan zuinig om met landbouwgrond. Als er te veel claims op landbouwgrond komen, wordt het moeilijker voor de landbouw om zich te ontwikkelen. In de omgevingsprogramma’s werken we keuzes
in een gebied.
glastuinbouw aanwijzen. We willen kijken of het
goed worden ingepast in het landschap. 64
OMGEVINGSVISIE HORST AAN DE MAAS 2040
65
voorzieningen onder voorwaarden mogelijk zijn.
We streven naar een nieuwe balans tussen dierlijke
We maken daarom onderscheid tussen drie
Boomteelt is een belangrijke sector in onze gemeente
Een van de belangrijke voorwaarden is, zoals
en plantaardige productie, waarbij het aandeel
vormen:
en daarom bieden we ruimte aan deze sector. Bomen
ook vastgelegd in het gemeentelijk beleid, dat
plantaardige teelten toeneemt. Nieuwvestiging van
spelen een rol bij klimaatadaptatie en dragen bij aan de
teeltondersteunende voorzieningen niet zijn
kwaliteit van het landschap. Bovendien zijn onze
toegestaan ter plaatse van belangrijke landschappen
gronden erg geschikt voor deze teelt. We vinden het
waar sprake is van cultuurhistorische of
gebruik van teeltondersteunende voorzieningen
landschappelijke kenmerken.
Ruimte voor boomteelt
logisch. Ze zorgen ervoor dat bedrijven beter kunnen
intensieve veehouderijen wordt niet toegestaan.
• Gebruiksgerichte paardenhouderij Dit zijn bedrijven waar mensen paardrijden of
Uitzondering daarop geldt voor bedrijven die willen verplaatsen uit de overgangszone kernrandzone of
mennen, zoals maneges, pensionstallen of
rondom natuurbuffers. Voor hen bieden we ruimte
paardensportbedrijven. Deze zorgen vaak voor
binnen het gebied Witveld.
extra verkeer. Daarom zien we ze het liefst
Gebied Witveld
in de overgangszone kernrandgebied of bij
In het gebied Witveld kunnen bedrijven zich vestigen
De Peelbergen. Soms is maatwerk mogelijk,
concurreren op de wereldmarkt. Een goed voorbeeld
Intensieve veehouderij
daarvan zijn containervelden. Hiermee
De veehouderij is een sterke sector in onze gemeente,
kunnen ondernemers:
al zijn er de afgelopen jaren veel bedrijven gestopt. We
die willen verplaatsen uit de kernrandzones of
bijvoorbeeld als een locatie goed bereikbaar is
willen de sector economisch gezond houden.
natuurbuffers rondom natuur (Natura 2000 en/of
via de hoofdwegen.
Tegelijkertijd willen we veehouderijen op
Natuur Netwerk Limburg) . In dit gebied komt
toekomstbestendige locaties hebben, met een afname
intensieve veehouderij en de boomteelt voor. Voor de
van emissies zoals ammoniak, geur en fijnstof.
bestaande bedrijven binnen Witveld geldt dat we
• Hun assortiment uitbreiden. • Het teeltseizoen verlengen. • Werken onder betere arbeidsomstandigheden. • En de milieubelasting verminderen.
Bedrijven die doorgaan, willen we ondersteunen —
Met druppelirrigatie krijgen planten precies de
maar alleen als hun ontwikkeling samengaat met een
juiste hoeveelheid meststoffen en
betere milieukwaliteit en/of beter dierenwelzijn én als
water. Dat vermindert het gebruik van
ze op een toekomstbestendige locaties liggen.
gewasbeschermingsmiddelen. De boomteelt krijgt ruimte om te kunnen ontwikkelen in kwalitatieve, en op plekken waar dat mogelijk is, in kwantitatieve zin, rekening houdend met zaken zoals het TOVbeleid. Dit geldt gemeentebreed in gebieden waar de grondgebonden landbouw is toegestaan.
Ruimte voor teeltondersteunende voorzieningen Het bestaand gemeentelijk beleid rondom het toelaten van teeltondersteunende voorzieningen wordt in deze Omgevingsvisie gehandhaafd. De kaart behorende bij het beleid is wel aangepast in deze Omgevingsvisie.
Veehouderijen kunnen een belangrijke bijdrage leveren aan het sluiten van kringlopen, zowel binnen onze gemeente als in de regio. In de kernrandzone en in de natuurbuffers zoeken we samen met de sector naar manieren om bedrijfsontwikkeling te koppelen aan het verminderen van emissie of uitstoot. Zo verkleinen we risico’s voor de volksgezondheid. Daarnaast bieden we in deze gebieden ook de mogelijkheid om over te schakelen naar andere functies, als bedrijven dat willen.
•
Deze bedrijven fokken, trainen of verhandelen paarden. Kleine bedrijven passen vaak goed in
streven naar een nieuwe balans tussen dierlijke
het buitengebied. Voor grotere bedrijven is De
en plantaardige productie, evenals de boomteelt
Peelbergen een geschikte plek.
waarbij dus rekening gehouden moet worden met het feit dat dit gebied voor primair voor de intensive veehouderij gereserveerd is. Voor glastuinbouwbedrijven zijn andere gebieden aangewezen en zien we daarom niet als potentiële nieuwe bedrijven in dit gebied.
Paardensector
Productiegerichte paardenhouderij
•
Agrarische paardenbedrijven Dit zijn bedrijven die paarden houden als onderdeel van de landbouw, zoals fokkerijen of paardenmelkerijen. Voor deze bedrijven gelden dezelfde regels als voor andere grondgebonden landbouwbedrijven.
De paardensector groeit in Horst aan de Maas én in de regio Midden-Limburg. We zien deze sector als belangrijk voor het behouden van hoge economische vitaliteit in de landelijke gebieden. Er zijn verschillende soorten paardenbedrijven, die elk een andere invloed hebben op de omgeving.
In de kaart is aangegeven waar teeltondersteunende 66
OMGEVINGSVISIE HORST AAN DE MAAS 2040
67
Gewasbeschermingsmiddelen We willen onze inwoners op termijn beter beschermen tegen het gebruik van gewasbeschermingsmiddelen in de buurt van woningen. Zo willen we mogelijke gezondheidsrisico’s voorkomen. Op dit moment gelden er landelijke regels
Omwonenden (VGO). De onderzoeken laten zien dat
blootstelling. Er is geen veilige hoeveelheid fijnstof
er verbanden zijn tussen de intensieve veehouderij
bekend waarbij helemaal geen gezondheidsrisico’s
en gezondheidsrisico’s, vooral door stoffen die in
optreden. Volgens de Gezondheidsraad zijn alle
de lucht terechtkomen. Het gaat dan om fijnstof,
soorten fijnstof in zekere mate schadelijk. Wel
ammoniak, endotoxinen en micro-organismen.
kunnen de effecten op het platteland anders zijn dan in de stad, doordat rond veehouderijen
voor het gebruik van gewasbeschermingsmiddelen. Een landelijke autoriteit beoordeelt welke middelen
Fijnstof
zijn toegestaan. Daarnaast werkt de sector zelf
Het grootste deel van het fijnstof in de lucht
aan nieuwe technieken om het wegwaaien (‘drift’)
komt door menselijk handelen. Dit noemen we
van middelen te voorkomen of om alternatieven te
antropogeen fijnstof. Fijnstof bestaat uit hele
testen. Als gemeente moedigen we ondernemers
kleine stofdeeltjes. Deze kunnen direct in de lucht
aan om vaker te kiezen voor natuurlijke of
komen (primair fijnstof), bijvoorbeeld door industrie,
biologische gewasbeschermingsmiddelen, en robot-
verkeer, houtstook, landbouw en veehouderij. Stof
lasertechnieken waar dat mogelijk is. Ook
van veehouderijen bestaat vaak uit mestdeeltjes,
technische ontwikkelingen, denk hierbij aan
voer, huidschilfers, haren en veren die uit de stal
precisielandbouw, moedigen wij als gemeente aan.
hogere concentraties bacteriën en andere micro-organismen in de lucht zitten. Intensieve veehouderijen zijn een belangrijke bron van fijnstof. Pluimvee-, varkens- en vleeskalverbedrijven stoten relatief veel fijnstof uit. Andere veehouderijen doen dat ook, maar in mindere mate.
waaien. Daarnaast is er ook secundair fijnstof.
Rond dit thema is veel beweging door nieuwe
Dit ontstaat door chemische reacties in de lucht.
uitspraken van rechters en onderzoeksresultaten. We
Ammoniak uit de veehouderij kan bijvoorbeeld
volgen deze ontwikkelingen nauw en onderzoeken
omgezet worden in stoffen zoals ammoniumnitraat
of de huidige vuistregel van 50 meter aangepast
en ammoniumsulfaat. Een klein deel van het
moet worden. Op de lange termijn willen we een
fijnstof in de lucht heeft een onbekende herkomst.
betere bescherming van dorpen en andere kwetsbare
Het primaire fijnstof van veehouderijen bestaat
functies. Samen met de agrarische sector zoeken we
meestal uit organisch materiaal, zoals mest, voer,
naar manieren om dat te realiseren.
haren en strooisel. Omdat vooral mest en voer veel bacteriën bevatten, zitten er in de lucht rond
68
Relatie veehouderij en gezondheid
veehouderijen vaak ook bacteriën en bacterieresten.
Sinds 2016 wordt in Nederland veel onderzoek
Wetenschappelijk onderzoek laat zien dat fijnstof
gedaan naar de relatie tussen veehouderijen en
schadelijk is voor de gezondheid. Het kan effect
de gezondheid van omwonenden. Dit gebeurt
hebben op hart- en bloedvaten en op de longen.
binnen het programma Veehouderij en Gezondheid
Dit geldt zowel voor korte als voor langdurige
OMGEVINGSVISIE HORST AAN DE MAAS 2040
69
Ammoniak
ze zich minder ver verspreiden dan fijnstof. Daarom
Volgens de Gezondheidsraad is er nog weinig
VGO-onderzoek laat zien dat mensen een minder
is voldoende afstand houden vaak een passende
bekend over het precieze effect van langdurige
goede longfunctie kunnen hebben bij hoge
maatregel. In dit geval kunnen afstandsnormen dus
blootstelling aan deze micro-organismen voor
concentraties ammoniak in de lucht. Waarschijnlijk
wel effectief zijn.
mensen. Toch kunnen micro-organismen zorgen
komt dat niet direct door ammoniak zelf, maar
voor ongerustheid bij omwonenden, mede door
door de stoffen die ontstaan als ammoniak met
Maatregelen om fijnstof te beperken, helpen vaak
andere stoffen in de lucht reageert. Zo ontstaat
ook om de uitstoot van endotoxinen te verminderen.
secundair fijnstof. Ammoniak komt bijvoorbeeld
eerdere gebeur-tenissen zoals de Q-koortsuitbraak.
Besmettelijke dierziekten
vrij uit mest en stallen en kan zich op grote afstand
Verdeling van de bijdrage aan endotoxinen in de
De aanpak van besmettelijke dierziekten – zoals
met de lucht verspreiden – soms wel honderden
lucht (uit onderzoek in Noord-Brabant
Q-koorts – valt onder landelijke regelgeving. De
kilometers. Volgens de Gezondheidsraad is het niet
en Limburg):
belangrijkste wetten en regels zijn:
zo dat de concentratie secundair fijnstof direct rond
• 54% komt van varkens
• De Gezondheids- en welzijnswet voor dieren.
veehouderijen hoger is dan verderop. De effecten
• 37% van pluimvee
• De regeling preventie, bestrijding en
van ammoniakuitstoot lijken daarom vergelijkbaar
• 6,3% van runderen
monitoring van besmettelijke dierziekten, zoönosen
voor mensen dichtbij en verder van de bron. In dit
• 2,6% van paarden
en TSE’s.
geval zijn vaste afstandsnormen niet zinvol. Wel
• 0,56% van geiten
• De regeling tijdelijke maatregelen dierziekten.
daarmee de hoeveelheid mest – om de uitstoot van
Micro-organismen
Bronnen:
ammoniak terug te dringen.
In de omgeving van veehouderijen kunnen ook
Informatiepunt leefomgeving en Kennisplatform
micro-organismen in de lucht zitten. Dit zijn
veehouderij
Endotoxinen
bijvoorbeeld bacteriën, schimmels en parasieten.
www.iplo.nl/thema/praktijksituaties/veehouderijen/
Endotoxinen zijn kleine restdeeltjes van bacteriën.
Sommige van deze micro-organismen kunnen
gezondheid-veehouderijen/relaties-veehouderij-
Ze kunnen leiden tot irritatie van de luchtwegen of
ziektes overdragen van dier op mens (zoönosen),
gezondheid
ontstekingen. Tegelijkertijd kunnen endotoxinen
zoals in het verleden gebeurde met Q-koorts. Ook
www.kennisplatformveehouderij.nl
in sommige situaties ook een beschermende
antibioticaresistente bacteriën kunnen voorkomen.
helpt het verminderen van het aantal dieren – en
werking hebben, bijvoorbeeld tegen allergieën. De belangrijkste bronnen van endotoxinen in de
Deze micro-organismen kunnen gezondheids-risico’s
veehouderij zijn pluimvee en varkens. Endotoxinen
geven voor mensen die op het bedrijf werken, zoals
verspreiden zich via stof uit de stallen of bij het
veehouders. Voor omwonenden lijken de risico’s bij
werken met mest. Ze hechten zich vooral aan
normaal gebruik van de stallen beperkt te zijn.
grotere stofdeeltjes die sneller neerslaan, waardoor 70
OMGEVINGSVISIE HORST AAN DE MAAS 2040
71
Maaslandschap
3.5 Een sterk toeristisch-recreatief profiel voor rust- en plezierzoekers Bijzondere plekken Kasteel
Landgoed
In de toekomst willen we als gemeente goed zijn
Voormalig kasteel
Plekskes van Geluk
ingericht voor recreatie en toerisme. Dat geldt zowel
Molen
EIKpunten (indicatief)
voor bezoekers van buitenaf als voor onze eigen
Watermolen
Veerpont
inwoners. We richten ons vooral op gezinnen en
Recreatieve voorzieningen
lan
ap
l
sch land
Pee
d Zan
p
a dsch
groepen die een dagje uit willen of een paar dagen
B&B / hotel
Buitenzwemlocatie
Camping
Attractiepark
Vakantiepark
Themapark
Camperplaats
Dierenweide
dat mensen kunnen genieten van de mooie, rustige
Sportveld
Speeltuin
omgeving, maar ook dat er genoeg leuke dingen te
Golfclub
Museum
doen zijn. Daarom maken we duidelijke keuzes. Zo
Blokhut
Bibliotheek
kunnen we het toerisme laten groeien, zonder dat
Zwembad
Theater
Visvijver
Evenementenlocatie
het ten koste gaat van de natuur of het landschap.
Paardensport
Uitzichtpunt
Modelvliegtuigclub
Café
van het landschap hoog én versterken we onze
Buitenactiviteiten
Restaurant
vrijetijdseconomie. We willen meer bezoekers
Recreatieve voorzieningen buiten de gemeente Bierbrouwerij
IJssalon
Natuur - wandelen
Kasteeltuinen
Spa / welness
Restaurant
Recreatieve (fiets)routes Petranpad
Rondje Greenport Zuid
Lochtroute
Rondje Greenport Noord
Aspergeroute
Peel-Heideroute
Blauwebessenroute
Oude Maasarmroute
Staakbonenroute
Landschapsroute
Rozenroute
willen blijven. In Horst aan de Maas vinden zij een combinatie van rust, natuur én plezier. We willen
Alleen door goed te plannen, houden we de kwaliteit
ontvangen, maar wel op een manier die onze wegen, natuur en dorpen aankan. Om ruimte te bieden aan recreatie én tegelijk de natuur te beschermen, kiezen we voor twee sporen: • We bundelen intensief toerisme en vermaak rond De Peelbergen. • We zorgen voor spreiding van kleinschalige initiatieven van recreatie in de rest van de gemeente.
Recreatieve gebieden Natuur Netwerk Limburg Kleinschalige recreatie langs de Maas Toeristisch gebied ‘de Peelbergen’
72
Recreatieterrein - bestaand Recreatieterrein - in ontwikkeling Knooppunt Horst-Sevenum
OMGEVINGSVISIE HORST AAN DE MAAS 2040
73
Daarnaast willen we de wandel-, fiets- en ruiterroutes
dat daar ook aanpassingen in de infrastructuur bij
Daarom verbeteren we de fietsroutes zowel in
Wat willen we bereiken?
horen. Om de verkeersdruk te verlagen, zetten we in
natuurgebieden als daarbuiten. Langs die routes
• Bundeling: versterking van het toeristisch
op betere bereikbaarheid met het openbaar vervoer
willen we plekken ontwikkelen met een
Zo kunnen bezoekers de hele gemeente ontdekken,
cluster De Peelbergen.
en de fiets. Denk bijvoorbeeld aan verbindingen met
bezoekfunctie, zoals rustpunten of
zonder dat kwetsbare gebieden te veel worden belast.
• Spreiding: kleinschalige recreatieparels in
recreatieparken en omliggende dorpen. Dit sluit
bezienswaardigheden. Om die aantrekkelijk te
We zetten in op verhalen en thema’s die passen bij de
het buitengebied, verbonden via een
aan op het Mobiliteitsprogramma 2025-2035. Bij de
maken, zijn kleinschalige horecavoorzieningen
omgeving. Langs deze lijnen kunnen recreatieve parels
sterk routenetwerk.
verdere ontwikkeling van het recreatiegebied letten
belangrijk. Denk aan locaties waar mensen na het
ontstaan: kleine initiatieven met een
• Erfgoed & cultuurhistorie: beter zichtbaar en
we niet alleen op economische kansen. We kijken
wandelen of fietsen iets kunnen eten of drinken, of
bijzondere beleving.
beleefbaar maken.
ook naar de maatschappelijke waarde. We willen dat
waar verschillende activiteiten samenkomen.
buiten de natuurgebieden verder verbeteren.
• Ruimte voor recreatie in natuurgebieden: zorg-
toeristische bedrijven meer gaan samenwerken met
Ambitie/doel
vuldig afgebakend en beschermd.
lokale ondernemers en maatschappelijke organisaties.
In 2040 is Horst aan de Maas een toeristische
• Gezonde en veilige omgeving: voor iedereen
Zo zorgen we voor meer verbinding met de lokale
topgemeente voor mensen die rust zoeken én mensen
die recreëert.
economie, de energietransitie, natuurbeheer en het
die iets willen beleven. Het plezier en vermaak
landschap. Buiten De Peelbergen staan we geen
is gebundeld in het gebied rond De Peelbergen.
grootschalige ontwikkeling van recreatie of ‘leisure’
In het buitengebied kunnen mensen kleinschalig
toe. Daar kiezen we bewust voor, om de balans tussen rust en recreatie in onze gemeente te behouden.
Maasgebied is een bijzondere trekpleister dankzij een
3.5.1 Bundeling: versterken toeristisch cluster De Peelbergen
netwerk van kleine recreatieve plekken.
De belangrijkste toeristische en recreatieve trekpleisters van onze gemeente liggen in en rond
3.5.2 Spreiding: kleinschalige recreatie in het buitengebied
De Peelbergen en rond de Middenpeelweg.. Dit is
We willen toerisme en recreatie niet alleen rond De
het gebied waar verblijfsrecreatie en dagrecreatie
Peelbergen ontwikkelen, maar juist ook op andere
samenkomen. We willen deze plek in de toekomst
plekken in de gemeente. Zo zorgen we voor spreiding
verder verbeteren. Daarbij kijken we vooral naar
én meer kansen voor inwoners en ondernemers. Het
kwaliteit, veiligheid en bereikbaarheid. Als het aantal
is een manier om nieuwe economische kansen te
bezoekers toeneemt, moet het gebied goed bereikbaar
benutten die ook goed zijn voor onze eigen inwoners.
en veilig blijven. Dat is belangrijk voor bezoekers, maar
Denk bijvoorbeeld aan meer mogelijkheden om buiten
ook voor hulpdiensten als er iets gebeurt. We gaan
te sporten, te wandelen of te fietsen in de
samen met de provincie het verkeer monitoren in het
eigen omgeving.
genieten van rust, zonder de natuur te verstoren. Het
Routestructuren zijn ook geschikt voor kleinschalige dag- en verblijfsrecreatie. Denk aan een B&B, theetuin, landwinkel of kleine camping. We zien vooral veel kansen rond de Maasdorpen. Daar kunnen recreatieve plekken samen een soort ‘kralensnoer’ vormen, die het landschap én de dorpen aantrekkelijker maken.
Welke recreatiefuncties passen verspreid in het buitengebied in Horst aan de Maas? In het buitengebied zoeken we vooral functies die passen bij de doelgroep ‘harmoniezoekers’; mensen die komen voor de rust, voor (sportief) bewegen en voor genieten van de natuur en het landschap. Denk hierbij bijvoorbeeld aan B&B’s, kleinschalige hotels, een educatie-centrum, kampeerboerderij, theetuin of pluktuin. Ook horeca kan bijdragen aan natuur-gerichte recreatie in het buitengebied.
gebied en op basis daarvan afspraken maken over de mogelijk te nemen maatregelen. Het is goed mogelijk
Bron: Toverland 74
OMGEVINGSVISIE HORST AAN DE MAAS 2040
75
3.5.3 Beleefbaar en toegankelijk maken van erfgoed en cultuurhistorie
– in de overgangszone eromheen – willen we rust en beleving centraal stellen. Dat doen we samen met
De opkomst van historisch toerisme en cultuurtoerisme.
Erfgoed heeft een belangrijke rol in de identiteit
de natuurorganisaties die deze gebieden beheren.
Steeds meer mensen zijn op zoek naar
en beleving van onze gemeente. Dit geldt voor de
In een bredere zone daarbuiten combineren we
plekken met een verhaal. Ze willen iets leren
historische kenmerken van het landschap, voor de
natuurontwikkeling met betere routestructuren en
over de geschiedenis of gebruiken van een
gebouwde ensembles in het buitengebied en voor de
passende toeristisch-recreatieve functies.
gebied. Dit noemen we historisch toerisme of
historische kernen. Het erfgoed biedt kansen voor
cultuurtoerisme. Zeker als je dat kunt combineren
toeristisch-recreatieve activiteiten en functies. Als we
met een mooie wandeling of fietstocht, is het voor
zulke nieuwe functies mogelijk maken, kunnen we
veel mensen aantrekkelijk. Horst aan de Maas
tegelijkertijd investeren in het behoud van ons erfgoed.
heeft veel historische en culturele kenmerken die dit soort bezoekers aanspreken. Denk aan
Daarbij letten we niet alleen op het gebouw zelf, maar
sporen uit het verleden, tradities of het landschap
ook op de omgeving waarin het staat. Het geheel
dat verhalen vertelt. We willen die verhalen beter
– het ‘ensemble’ – is minstens zo belangrijk als het
zichtbaar en beleefbaar maken. Voorbeelden van
monument zelf.
zulke verhaallijnen zijn: • De ontginning van het veen, bijvoorbeeld in de
3.5.4 Afgebakende ruimte voor recreatie in natuurgebieden
• Leven met de rivier: met watermolens,
Natuur is belangrijk voor onze gezondheid en voor
landhuizen, rivierduinen en
de aantrekkingskracht van onze gemeente. We
oude Maasmeanders.
willen dat inwoners en bezoekers de natuur kunnen
• De ontwikkeling van de agrarische sector door
beleven, maar zonder dat dit ten koste gaat van de
de jaren heen.
Mariapeel en rond Griendtsveen.
kwaliteit ervan. Om dat in balans te houden, delen
76
we natuurgebieden op in verschillende zones. In een
We blijven ook meedoen aan het Geopark
gebruikszone komt ruimte voor wandelen, fietsen en
Peelhorst en Maasvallei. Daarnaast werken
andere vormen van recreatie. In een extensieve zone
we aan het Nationaal Park De Peel. We zoeken
blijft het rustig en komt natuur op de eerste plaats. Zo
daarbij actief naar verbindingen met andere regi-
beschermen we kwetsbare natuur en houden we toch
onale plannen, zoals de Gebiedsgerichte Aanpak
ruimte voor beleving. Ook buiten de natuurgebieden
Gedeelde Peel.
OMGEVINGSVISIE HORST AAN DE MAAS 2040
77
Maaslandschap
3.6 Identiteit door herkenbare landschappen en erfgoed
Het Sohr
Kasteelke
Meerlo,
Megelsum
dorp tussen de beeklopen
Ooijen de Gun
Elshout
In dit hoofdstuk vertellen we meer over hoe we
Ooijen Legert
onze kernkwaliteiten (zie 9 Bijlage: Kernkwaliteiten) beschermen en verbeteren.
Broekhuizenvorst dorp tussen de oude Maasarmen
Tienray,
het Lourdes van het noorden
Agrarisch dorp
Huize de Kolck
Swolgen
Ambitie/doel
Broekhuizen, Maasdorp met veer
Castenrayse vennen
In 2040 zijn het landschap en het erfgoed belangrijk
Stockt
voor de kwaliteit van onze leefomgeving en de
p
cha nds
Kasteelpark Ter Horst
dla
cha
ds ellan
Pe
an p Z
identiteit van Horst aan de Maas. Archeologie,
Het Schuitwater
de Gortmeule
gebouwen en ons cultuurlandschap zijn goed
Homberg
Huys ter Horst
zichtbaar en beleefbaar. Zo leren inwoners en
Rozendorp
Agrarisch dorp
Lottum
Melderslo
Schadijkse Bossen
Borggraaf
bezoekers meer over onze geschiedenis en kunnen
Eendracht maakt macht Gehucht
Meterik
ze er trots op zijn. Ons erfgoed is dan goed bewaard
Horst
(Berkel), Huis ter Horst
Houthuizerheide
Houthuizer molen
Veenkolonie
Griendtsveen
America,
Gehucht
wachtpost aan de spoorlijn
Hegelsom
‘t Ham
Reulsberg
Kaldenbroek Kaldenbroek
Zwarte Plak
Grubbenvorst
de Hees
Sevenum, dorp met zeven huizen
Gebroken Slot Slottermolen
Evertsoord
de omgeving waarin het erfgoed ligt. Dat deden we
Watermolen
op basis van kennis en altijd met maatwerk. Ook
Landgoed
werken we als gemeente samen met de samenleving,
Rijksbeschermd dorpsgezicht Dorp niet uitbreiden vanwege waarden
Breuklijnen
tbv de landbouw
Landschappen
Kronenbergerheide Elsbeemden
78
met erfgoed. We hebben steeds goed gekeken naar
Bodem
Planmatig ontginningsdorp
ook doordat we bij nieuwe plannen rekening hielden
Molen
Historische ensembles
Kronenberg
gebleven. Dat is deels gelukt door bescherming, maar
Voormalig kasteel
Cultuurhistorisch (zeer) waardevolle gebieden
parel aan de Maas
Ontginningsdorp
Mariapeel
Kasteel
Cultuurhistorische gebieden
de Steegh
Heesbeemden
Bijzondere plekken
Veenontginning Kampen Velden Rivierdal Droge heideontginningen Natte heideontginningen Bos in mozaïeklandschap Bos in dalenlandschap Open water Beekdalen en beken Oude Maasarmen (oude) dorpskern
bijvoorbeeld met agrariërs, om herkenbare en mooie landschappen te behouden. Deze landschappen passen bij onze bodem en het watersysteem. Deze doelen werken we verder uit in het programma Landschap en Erfgoed. Dat programma begint met een volledig overzicht van het erfgoed in onze gemeente. Op basis daarvan kiezen we maatregelen om goed met dit erfgoed om te gaan.
OMGEVINGSVISIE HORST AAN DE MAAS 2040
79
We leggen ook verbanden met andere thema’s uit de
mooi, maar wordt het ook sterker voor de toekomst,
plekken (doorzichten) zijn waardevol en blijven we
omgevingsvisie, zoals:
bijvoorbeeld bij droogte of hevige regen. We willen
beschermen.
• Een duurzame en waardevolle economie.
dat onze landschappen herkenbaar en aantrekkelijk
• Groei van de centra en ruimte voor nieuwe
blijven. Daarom werken we nauw samen met inwoners, agrariërs en andere partners. We volgen
3.6.3 Erfgoed voor iedereen beleefbaar en toegankelijk
• Toekomstbestendige landbouw.
hierbij een aantal belangrijke uitgangspunten:
We willen dat inwoners, toeristen en recreanten
• Toerisme en recreatie,infrastructuur zoals wegen
• Het bodem- en watersysteem zijn mede sturend
meer waardering krijgen voor het erfgoed van Horst
woonwijken en appartementen.
en fietspaden.
(zie 3.7.1). • De juiste functie op de juiste plek (zie 3.4.2 en 3.2.4).
Wat willen we bereiken? • Herkenbare en aantrekkelijke landschappen. • De eigenheid en kwaliteit van dorpen en linten behouden of versterken. • Erfgoed beleefbaar en toegankelijk maken
• We kijken steeds naar verschillende lagen in het landschap. • We zorgen voor natuur- en landschapselementen die passen bij het gebied. • We maken het landschap samen met de mensen
geschiedenis van onze gemeente. Daarom maken we
het staat. We kijken naar de samenhang tussen het
erfgoed toegankelijk en beleefbaar voor iedereen. We
gebouw en het landschap eromheen. Een voorbeeld
doen dat op manieren die passen bij verschillende
hiervan zijn de Kasteelse Bossen. Daar gaat het niet
doelgroepen. Bijvoorbeeld met een leerzaam en leuk
alleen om de ruïne van het oude kasteel, maar ook om
schoolpakket voor kinderen, speciale wandel- of
de kasteelboerderij en het bos dat erbij hoort. Alles
fietsroutes met verhalen of een “hap-en-traproute”
samen vertelt het verhaal van die plek.
voor senioren. Zo brengen we onze geschiedenis tot leven. We zien veel kansen om historische verhalen te
3.6.5
vertellen. Denk aan verhalen over het turfsteken in de
Erfgoed kun je op verschillende manieren behouden.
3.6.2 Eigenheid en kwaliteit dorpen en linten
Peel, de ontwikkeling van de landbouw, oude kastelen,
Soms is het nodig om het te beschermen zoals het
streekproducten, de geschiedenis van onze beken, en
is. In andere gevallen is het juist goed om een nieuwe
De uitstraling van onze dorpen en linten wordt mede
de vele vertakkingen van de Maas. We steunen ideeën
functie toe te staan. Zo blijft het erfgoed behouden
bepaald door historische gebouwen en andere
en initiatieven die helpen deze verhalen zichtbaar en
door ontwikkeling.
3.6.1 Zorgen voor herkenbare, aantrekkelijke landschappen
waardevolle elementen. Deze geven de dorpen hun
beleefbaar te maken.
Horst aan de Maas heeft bijzondere en herkenbare
behouden en er inspiratie uit halen voor nieuwe
landschappen. Denk aan het Peellandschap, het
voor iedereen.
die er wonen en werken.
• Behoud van cultuurhistorische gebouwen, gebieden en landschappen. • Maatwerk op basis van kennis.
80
aan de Maas. We hopen dat ze trots worden op de
Goed maatwerk op basis van kennis
Goede beslissingen kunnen we alleen nemen als
eigen karakter. We willen deze bijzondere plekken
we genoeg kennis hebben. Daarom zorgen we voor
ontwikkelingen. Zo zorgen we ervoor dat de dorpen
3.6.4 Cultuurhistorische ensembles en landschappen
Maaslandschap en het zandlandschap met de
hun eigen identiteit houden én versterken waar dat
We zien erfgoed als een belangrijk onderdeel van een
archeologische waarden, de kwaliteiten van gebouwen
beken. Elk landschap heeft zijn eigen geschiedenis
kan. Voor de lintbebouwing is de relatie met het
levend en functionerend landschap. Daarom kijken
of gebieden, en de geschiedenis van de plek. Deze
en uitstraling. We zorgen ervoor dat de natuur en het
landschap belangrijk. We zorgen er daarom voor
we goed naar de plek waar het erfgoed staat. Bij
kennis gebruiken we om maatwerk te leveren bij
landschap passen bij de bodem en het watersysteem
dat er zicht blijft op het omliggende landschap
nieuwe plannen letten we niet alleen op het gebouw
plannen en ontwerpen.
van dat gebied. Zo blijft het landschap niet alleen
vanaf de wegen en tussen de gebouwen. Deze open
of het object zelf, maar ook op de omgeving waarin
goede informatie over de bekende en verwachte
OMGEVINGSVISIE HORST AAN DE MAAS 2040
81
3.7 Horst aan de Maas is natuurlijk, groen en duurzaam Duurzame energie Middenspanningsnet
Ambitie/doel
Hoogspanningsnet
In 2040 heeft Horst aan de Maas mooie, afwisselende
Hoogspanningsstation
natuur. De natuurgebieden zijn met elkaar verbonden
Toekomstige tracé Delta Rhine Corridor (gepland door het Rijk) Toekomstig tracé Delta Rhine Corridor (gewenst gemeente) (Zoekgebied) duurzaam energiesysteem met opwek, gebruik, opslag en omslag gecombineerd Kans waterstofverbinding
Groen & blauw Landgoed EIK-punten: Afgebakende ruimte voor recreatie in natuurgebieden (indicatief) Dorpen en natuurgebieden verbinden Indicatief zoekgebied koppelen natuurgebieden Meer biodiversiteit in het landelijk gebied Balans natuur en recreatie Hoofdstructuur bomen (bestaand en te realiseren waar mogelijk)
en bieden plek aan planten en dieren die van natte of juist droge leefgebieden houden. Kwetsbare natuur is extra goed beschermd door speciale overgangszones, ook wel overgangszones natuurgebied genoemd. De natuur is sterker en de biodiversiteit – het aantal verschillende planten en dieren – is toegenomen. Het bodem- en watersysteem werkt goed. Er is een goede balans tussen het beschermen van de natuur, het gebruiken ervan voor recreatie en zorgen voor veiligheid en gezondheid. De gemeente Horst aan de Maas wil in 2040 zoveel als mogelijk klimaatneutraal, klimaatbestendig en natuurinclusief zijn. We wekken dan zelf duurzame energie op en hebben een slim energiesysteem dat opwekking, gebruik, opslag én omslag met elkaar verbindt. Ook het reizen wordt groener, bijvoorbeeld doordat mensen meer
Groene waterbergingen
gebruikmaken van het openbaar vervoer en de fiets of
Grondwaterbeschermingsgebied
gaan wandelen.
Natte natuurparels Groene buffer Greenport volgens landschapsplan Natura2000 Natuurbuffer Natuur Netwerk Limburg
82
KRW oppervlaktelichamen Groenblauwe dooradering beekdalen Oude Maasarmen
OMGEVINGSVISIE HORST AAN DE MAAS 2040
83
de grond is. Op die manier gebruiken we het bodem-
Wat willen we bereiken?
en watersysteem als basis. Niet alles kan overal
• Het bodem- en watersysteem zijn mede sturend.
meer. Eerst kijken we: past deze ontwikkeling bij de