01d Bijlage 2 BBV (meerjaren)begroting 2025-2027
Tekst van het document
• •
We werken in 2024 de Omgevingsvisie uit. Naar verwachting vragen we eind 2024 aan de gemeenteraad deze vast te stellen. Ook werken we aan een Omgevingsplan. Met de inwerkingtreding van de Omgevingswet per 1 januari 2024 krijgen we, net als alle andere gemeenten in Nederland, een Omgevingsplan van rechtswege. We zetten de eerste stap in de richting van een Omgevingsplan nieuwe stijl zoals verwoord in de uitgangspuntennotitie. We verwachten dat we in de loop van 2024 de eerste wijzigingen van het Omgevingsplan laten vaststellen door de gemeenteraad. In 2024 wordt duidelijk hoe en welke Omgevingswetprogramma’s voortvloeien uit de Omgevingsvisie. Deze programma’s geven invulling aan de ambities op visieniveau en zijn nodig voor de doorvertaling in het Omgevingsplan. We blijven onze manier van werken verder verbeteren om binnen de contouren van de Omgevingswet zo goed mogelijke dienstverlening te leveren.
24 nationale programma’s De ruimte in Nederland is schaars, terwijl de ruimtelijke opgaven groot zijn. De urgente maatschappelijke opgaven zoals het woningtekort, de kwaliteit van de natuur, de transitie van de landbouw en de verduurzaming van de energievoorziening hebben allemaal grote ruimtelijke impact. Het Rijk heeft de regie genomen in de ‘verdeling’ van de ruimte. 24 Programma’s zijn opgesteld of in ontwikkeling. Deze programma’s hebben impact op onze organisatie. In 2023 hebben we een strategie hiervoor opgesteld. Deze geeft onder andere inzicht in de gevraagde capaciteit en vaardigheden én in de beschikbare versus benodigde middelen. De strategie levert ook bouwstenen voor onze eigen lokale programma’s. Dit gaan we doen: •
•
We starten met de implementatie van de strategie, deze bestaat uit het ontwikkelen van vaardigheden en competenties van medewerkers. In de toekomst werken we intensiever samen met inwoners, partners en andere overheden met als doel samen op te trekken in het uitvoeren van deze programma’s. We leven een uitvoeringplan op waarin de kosten- en capaciteitsvraag helder zijn uitgewerkt.
Ruimtelijke opgaven We zetten we een aantal ingezette trajecten voort, waarmee we invulling geven aan ruimtelijke opgaven.
31
Dit gaan we doen: • •
•
Voor het project Vierwaarden werken we de eerste inrichtingsschetsen uit. Dat doen we samen met inwoners van Lottum en Grubbenvorst. Zo werken we samen met inwoners en partners aan slimme oplossingen voor hoogwaterveiligheid. We maken stappen in de gebiedsgerichte aanpak van Gedeelde Peel. Concreet betekent dit dat we: met initiatiefnemers en partners een intentieovereenkomst voor de Dorperpeel sluiten. In 2024 werken we de plannen verder uit. Zonne-energie is een belangrijk thema. samen met agrarische ondernemers werken aan een gezond toekomstperspectief voor de sector. een plan van aanpak voor de landelijke opgave voor natuurherstel en klimaatadaptatie maken. In het gebied De Peelbergen zetten we stappen in de realisatie van onze toeristischrecreatieve ambities. In 2024 leggen we de bestemmingsplannen voor de ontwikkeling van Grandorse en de uitbreiding van Toverland voor aan de raad.
3.2 Openbaar groen, bossen en landschap In juni 2023 stelde Gedeputeerde Staten van de provincie Limburg het Limburgs programma landelijk (LPLG) gebied vast. Het LPLG geeft inhoud en richting aan de transitie van het landelijk gebied in Limburg. Met tien doelen voor natuur, water en klimaat, aangevuld met vier Limburgse doelen geeft de provincie aan hoe zij dit gaan doen. We houden rekening met dit programma met de lokale beleidsvorming en keuzes die gemaakt worden. We krijgen steeds meer openbaar groen in onderhoud. Bijvoorbeeld doordat Greenport een deel van de openbare ruimte heeft overgedragen en in de toekomst nog overdraagt aan de gemeente. Dit vraagt enerzijds meer inspanningen van ons als gemeente, anderzijds biedt het ons ook kansen om de openbare ruimte te verbeteren en te vergroenen. Dit gaan we doen: • •
•
We vertalen het LPLG naar lokaal beleid. We verduurzamen de openbare ruimte daar waar het kan. Concreet betekent dit: minder stenen, meer bomen, meer diversiteit in beplanting en kiezen voor beplanting die meer droogte- en hittebestendig is. Zo stimuleren we de biodiversiteit en creëren we meer zones waar water kan infiltreren. Dit maakt ons openbaar groen niet alleen duurzamer, maar ook aantrekkelijker. Onze keuzes zorgen er bovendien voor dat ons openbaar groen aantrekkelijker wordt. Bossen en landschapselementen beheren we op duurzame wijze. Onder andere door de aanplant van streekgebonden planten, door bodemverbetering toe te passen en door strategische vellingen uit te voeren. Onze bossen en natuur krijgen een beter en gezonder ecosysteem waardoor ze beter bestand zijn tegen droogte, verzuring en natuurbranden.
Bij dit programma horen de volgende beleidsvelden: 3.1 Ruimte 3.2 Openbaar groen, bossen en landschappen Beleidsindicatoren programma Een natuurlijk & vitaal landelijk gebied Omschrijving
2021
2022
2023
2024
Er zijn geen beleidsindicatoren voor dit programma
32
Wat gaat dat kosten?
2023 Begroting 2022 na 2024 2025 2026 2027 Werkelijk wijziging Begroting Begroting Begroting Begroting Lasten 3-1 Ruimte
-1.299
-1.308
-1.910
-1.910
-1.910
-1.910
Openbaar groen bossen en 3-2 landschappen
-3.501
-4.251
-4.007
-3.994
-4.046
-4.046
-4.800
-5.560
-5.917
-5.904
-5.957
-5.956
1.444
1.123
0
0
0
0
120
95
97
97
97
97
Totaal Lasten Baten 3-1 Ruimte Openbaar groen bossen en 3-2 landschappen Totaal Baten
1.564
1.218
97
97
97
97
Saldo van baten en lasten
-3.236
-4.342
-5.820
-5.807
-5.860
-5.859
Storting in de reserves
-1.273
-1.132
-9
-9
-9
-9
763
857
40
40
40
40
-3.747
-4.616
-5.789
-5.776
-5.829
-5.828
Aanwending van de reserves Resultaat
33
Onderstaande tabel geeft het verloop van de begroting sinds de vastgestelde meerjarenbegroting 2023-2026 weer.
2024 2025 2026 2027 Begroting Begroting Begroting Begroting Lasten inclusief mutatie reserves Meerjarenbegroting 2023-2026
-4.690
-4.678
-4.676
-4.676
Raadsbesluiten t/m 11 juli
-147
-147
-202
-202
Lasten Actuele begroting
-4.837
-4.826
-4.878
-4.878
Loon- en prijscompensatie
-2
-2
-2
-2
Rente, afschrijving en financiering
0
0
0
0
Onontkoombaar knelpunt
-7
-6
-6
-6
Overige ontwikkelingen
-300
-300
-300
-300
Overige technische mutaties
-779
-779
-779
-779
-5.926
-5.912
-5.965
-5.965
2024 raming
2025 raming
2026 raming
2027 raming
135
535
535
135
Raadsbesluiten t/m 11 juli
0
-400
-400
0
Baten Actuele begroting
135
135
135
135
Onontkoombaar knelpunt
2
2
2
2
137
137
137
137
-5.789
-5.776
-5.829
-5.828
Totaal lasten Meerjarenbegroting 2024-2027
Baten inclusief mutatie reserves Meerjarenbegroting 2023-2026
Totaal baten Meerjarenbegroting 2024-2027 Een natuurlijk & vitaal landelijk gebied
Onderstaande tabel bevat de toelichting op de financiële mutaties uit deze meerjarenbegroting. . Onontkoombaar knelpunt
6
4
4
4
2024
2025
2026
2027
Lasten
-6
-4
-4
-4
Baten
0
0
0
0
Effect stoppen leasen divers materieel
Deze extra kosten worden veroorzaakt door het stoppen met leasen van divers materieel. De lagere leasekosten, die per saldo hoger waren dan de hier geraamde kosten, zijn al bij de 1e bijstelling 2023 meerjarig afgeraamd. Verdeling gewenningsbijdrage N554
2024
2025
2026
2027
Lasten
-2
-2
-2
-2
Baten
2
2
2
2
Het college van B & W heeft besloten om de N554 (de weg van Tienray naar Meerlo) en de N556 (de weg van Horst naar Sevenum) over te nemen van provincie Limburg. De wegen hebben geen functie meer in het Regionaal Verbindend Wegennetwerk (RVWN). Na jarenlang overleg is er nu overeenstemming. De afspraken zijn met een intentieverklaring vastgelegd en op 1 februari 2023 is de gemeente eigenaar geworden van de N554. Vanwege groot onderhoud blijft de N556 nog tot 1 september 2024 in beheer bij de provincie. Deze
34
overname biedt mogelijkheden om de verkeersveiligheid en de leefbaarheid van de omwonenden te verbeteren. Voor de N554 is door de provincie geld beschikbaar gesteld. Dit bestaat uit een gewenningsbijdrage voor het dagelijkse onderhoud voor de komende 10 jaren na overdracht en een bedrag voor de aanpak van knelpunten die verband houden met de leefbaarheid en verkeersveiligheid. Dit behelst de verdeling van de gewenningsbijdrage voor het dagelijks onderhoud van de komende 10 jaar. . Overige ontwikkelingen
300
300
300
300
Regie op ruimte en landelijk gebied
2024
2025
2026
2027
Lasten
-300
-300
-300
-300
Baten
0
0
0
0
Het rijk pakt de regie op ruimte voor een groot gedeelte terug en stelt hiervoor 26 programma’s op. Dit heeft effect op de gemeentelijke taken, maar ook op de manier hoe we werken. Momenteel is hiervoor een strategie in ontwikkeling die hier meer duiding aan geeft en hoe wij als gemeente Horst aan de Maas hiermee omgaan. Met name de veranderende werkwijze dient geïmplementeerd te worden in de organisatie. Daarnaast zijn er al programma’s gestart. Het Nationaal programma landelijk gebied (NPLG) en de Nationale Omgevingsvisie Extra (NOVEX) de Peel lopen momenteel en maken duidelijk welke opgaven er liggen. De uitwerking van de opgaven vragen de komende jaren veel capaciteit van gemeenten.
35
4 Duurzaam Horst aan de Maas
Wat is de uitdaging en wat gaan we daar voor doen? Dat we voor grote opgaven op het gebied van klimaat en duurzaamheid staan en dat dit veel van ons als gemeente vraagt en nog gaat vragen, is klip en klaar. Onze inspanningen zijn gericht op het verminderen van CO2-uitstoot, het versterken van de biodiversiteit, het verbeteren van de klimaatbestendigheid van onze kernen en het versterken van circulariteit. 4.1 Milieu en duurzaamheid (beleidsveld 4.3) In 2023 hebben we het programmaplan Duurzaam Horst aan de Maas 2024-2026 opgesteld. Het programma bestaat uit drie pijlers: 1. Klimaatneutraal in 2050. 2. Klimaatbestendige kernen in 2050. 3. Bio-circulaire openbare ruimte en gemeentelijk vastgoed in 2050. Dit gaan we doen: •
We starten met de uitvoering van het programma energiebesparing binnen de bebouwde omgeving. • We gaan verder met de voorbereidingen voor de grootschalige opwek van zonne- en windenergie in de Gedeelde Peel en A73 Maaslijn. • We formuleren richtlijnen voor waterstof en netcongestie. • We doen een studie naar de energietransitie in de glastuinbouw. • In 2017 zijn we gestart met het klimaatbestendig maken van de openbare ruimte. Hier gaan we ook de komende jaren mee door (Zie ook paragraaf 4.2). • We stellen we een transitieplan circulaire openbare ruimte en gemeentelijke vastgoed op. • We voeren ‘Onderweg naar circulair vastgoed 2022-2025’ uit. • We starten met zes pilotprojecten. Bio-circulariteit staat in de kinderschoenen binnen de gemeente. De essentie is dat we het gebruik van primaire grondstoffen zoals zand, steen, mineralen vervangen door secundaire of biologische grondstoffen. Begin 2024 gaat de nieuwe organisatie van de RES van start. Hiervoor is een centrumgemeenteregeling uitgewerkt, met Venlo als centrum. Deze regeling ligt in de tweede helft van 2023 ter goedkeurig voor aan alle deelnemende gemeenten. Het doel van de nieuwe RES-organisatie is dat de samenwerking in de regio verbetert en we meer profiteren van regionale kennisdeling en belangenbehartiging.
4.2 Klimaatadaptatie en riolering In 2021 is het Gemeentelijke Rioleringsplan (GRP) voor de jaren 2022-2026 door de gemeenteraad vastgesteld. Het GRP vormt het beleidsmatig en financieel kader voor (wettelijke) taken zoals de inzameling van afvalwater, verbetering van de kwaliteit van het oppervlaktewater en de opgaven voor klimaatadaptatie. In 2023 actualiseerden we het kostendekkingsplan van het GRP en legden hiermee de basis om € 37 mln. te investeren in verbetering van de kwaliteit van het oppervlaktewater en om wateroverlast in de toekomst te verminderen. In oktober 2023 komt hiervoor een apart raadsvoorstel in de gemeenteraad. Dit gaan we doen: • • •
We starten in 2024 met de uitvoering van projecten op plekken waar inwoners nu nog veel wateroverlast ervaren. Denk aan de Schoolstraat in Horst, de Spoorstraat in Tienray en de Hoofdstraat in Meerlo. We realiseren groene bergingen waardoor we bij hevige regenval overstorten van rioolwater op oppervlaktewater terugdringen. Dit doen we bijvoorbeeld in Horst-Oost. We gaan onverminderd door met het afkoppelen van openbaar en privaat verhard oppervlak. Hiervoor loopt een subsidieregeling. Om de hittestress te beperken en biodiversiteit te 37
•
bevorderen, versterken we waar mogelijk afkoppelmaatregelen met bomen en openbaar groen. Ook gaan we verder met (kleinere) klimaatadaptatieprojecten die voortkomen uit inwonersinitiatieven. Denk hierbij bijvoorbeeld aan het van der Horstplein en de hofjes Norbertuswijk in Horst.
In 2024 start nieuw systeem van rioolheffing De rioolheffing is een gesloten systeem en daarmee kostenneutraal voor de gemeentelijke begroting: baten en lasten met betrekking tot de riolering zijn met elkaar in evenwicht. Dit is ook het uitgangspunt bij de hierboven genoemde actualisatie van het kostendekkingsplan van het GRP. Met ingang van 2024 breiden we de rioolheffing uit. Naast de bestaande heffing van een vast bedrag per eigendom, gaan inwoners en ondernemers betalen naar gebruik. Dit geldt voor gebruik boven de 500m3 per jaar. In december 2022 heeft de gemeenteraad hier al mee ingestemd. Uit de actualisatie van het kostendekkingsplan blijkt dat naast de invoering van een gebruikersheffing het noodzakelijk is het tarief van de rioolheffing met ingang van 2024 te verhogen. Dit om de ambities met betrekking tot klimaatadaptatie en kwaliteitsverbetering van oppervlaktewater te bekostigen en om aan de wetgeving hieromtrent te voldoen. Met instemming van de gemeenteraad treedt de nieuwe heffingssystematiek en tariefstelling voor de rioolheffing in, met ingang van 1 januari 2024. 4.3 Afvalverwijdering (beleidsveld 4.1) Afval scheiden… Inwoners van onze gemeente zijn er goed in. Die koploperspositie willen we behouden. Enerzijds omdat het beter scheiden van afval goed is voor het milieu; anderzijds omdat het goed scheiden van afval leidt tot lagere kosten.
En dat voelen inwoners in hun beurs. We zien nog een aantal kansen voor verbetering. Zo zit er bijvoorbeeld nog te veel vervuiling in bepaalde soorten van ons gescheiden afval, waardoor recycling niet altijd mogelijk is. Denk hierbij aan de plastic zakjes en volle verpakkingen in het keukenafval. Of niet-verpakkingen en restafval in ons PMD (Plastic en metalen verpakkingen en drinkpakken). Dit gaan we doen: • •
In 2024 onderzoeken we hoe we onze afvalinzameling verder kunnen verbeteren. We brengen daarbij ook de behoeften van inwoners in kaart. Op 1 maart 2025 eindigt het contract met onze huidige afvalinzamelaar. In 2024 voeren we een aanbestedingsprocedure om te komen tot een nieuw contract.
Bij dit programma horen de volgende beleidsvelden: 4.1 Afvalverwijdering 4.2 Klimaatadaptatie en riolering 4.3 Milieu en duurzaamheid Beleidsindicatoren programma Duurzaam Horst aan de Maas Omschrijving
2021
2022
2023
2024
Omvang huishoudelijk restafval, kg per inwoner % Hernieuwbare elektriciteit
24
N.n.b.
N.n.b.
N.n.b.
18,2
N.n.b.
N.n.b.
N.n.b.
38
Wat gaat dat kosten?
2023 Begroting 2022 na 2024 2025 2026 2027 Werkelijk wijziging Begroting Begroting Begroting Begroting Lasten 4-1 Afvalverwijdering
-4.662
-6.329
-6.601
-6.880
-7.016
-7.164
4-2 Klimaatadaptatie en riolering
-3.848
-5.643
-5.277
-5.593
-5.636
-6.297
4-3 Milieu en duurzaamheid
-1.351
-4.259
-4.411
-2.057
-1.957
-1.957
-9.861
-16.231
-16.289
-14.529
-14.609
-15.418
4-1 Afvalverwijdering
5.326
7.123
7.492
7.861
8.017
8.188
4-2 Klimaatadaptatie en riolering
5.262
7.908
7.716
7.450
7.555
7.607
39
2.143
1.198
768
768
768
Totaal Lasten Baten
4-3 Milieu en duurzaamheid Totaal Baten
10.628
17.175
16.406
16.079
16.340
16.564
Saldo van baten en lasten
767
944
118
1.550
1.732
1.145
Storting in de reserves
-337
-4
-4
-4
-4
-4
Aanwending van de reserves
621
1.056
1.879
105
5
5
1.051
1.996
1.994
1.652
1.734
1.147
Resultaat
39
Onderstaande tabel geeft het verloop van de begroting sinds de vastgestelde meerjarenbegroting 2023-2026 weer.
2024 2025 2026 2027 Begroting Begroting Begroting Begroting Lasten inclusief mutatie reserves Meerjarenbegroting 2023-2026
-12.677
-12.922
-12.956
-12.978
Raadsbesluiten t/m 11 juli
-2.439
-231
-129
-129
Lasten Actuele begroting
-15.116
-13.153
-13.085
-13.107
Loon- en prijscompensatie
-1
-1
-1
-1
Rente, afschrijving en financiering
117
3
-23
-663
Onontkoombaar knelpunt
-31
-33
-33
-33
-1.157
-1.246
-1.367
-1.516
-103
-103
-103
-103
-16.292
-14.533
-14.612
-15.422
2024 raming
2025 raming
2026 raming
2027 raming
Meerjarenbegroting 2023-2026
13.116
13.399
13.422
13.422
Raadsbesluiten t/m 11 juli
3.431
1.220
1.356
1.356
Baten Actuele begroting
Overige ontwikkelingen Overige technische mutaties Totaal lasten Meerjarenbegroting 2024-2027
Baten inclusief mutatie reserves
16.547
14.619
14.779
14.779
Rente, afschrijving en financiering
708
295
176
251
Overige ontwikkelingen
981
1.221
1.342
1.490
Overige technische mutaties
50
50
50
50
Totaal baten Meerjarenbegroting 2024-2027
18.286
16.184
16.346
16.569
Duurzaam Horst aan de Maas
1.994
1.652
1.734
1.147
Onderstaande tabel bevat de toelichting op de financiële mutaties uit deze meerjarenbegroting. . Onontkoombaar knelpunt
31
33
33
33
2024
2025
2026
2027
Lasten
-31
-33
-33
-33
Baten
0
0
0
0
Effect stoppen leasen divers materieel
Deze extra kosten worden veroorzaakt door het stoppen met leasen van divers materieel. De lagere leasekosten, die per saldo hoger waren dan de hier geraamde kosten, zijn al bij de 1e bijstelling 2023 meerjarig afgeraamd.
.
40
Overige ontwikkelingen
176
26
26
25
Aanvullende middelen uitvoering motie raadvoorstel A73/Maaslijn
2024
2025
2026
2027
Lasten
-150
0
0
0
Baten
0
0
0
0
Via het geamendeerde raadsbesluit A73/Maaslijn van 11 juli 2023 heeft de raad opdracht gegeven tot een uitgebreider vervolgproces, onder andere in de vorm van meerdere (aanvullende) onderzoeken. Ook heeft de raad via dit amendement besloten dat de noodzakelijke dekking voor deze aanvullende onderzoeken verwerkt moeten worden in de begroting 2024. Voor het uitvoeren van de motie nemen wij in beginsel een bedrag op van € 150.000 in de begroting 2024 zodat wij in 2024 direct aan de slag kunnen met de gevraagde onderzoeken. Gezien de complexiteit van de onderzoeken en de benodigde omgevingsdialogen kunnen wij niet uitgaan van standaardbedragen. De kosten van de aanvullende onderzoeken brengen wij de komende maanden verder in beeld. Bij de 1e bijstelling begroting 2024 leveren wij een onderbouwing van de kosten aan, op basis daarvan wordt het benodigde budget bijgesteld. Afvalbegroting 2024-2027
2024
2025
2026
2027
Lasten
-239
-478
-599
-747
Baten
212
452
573
722
In verband met diverse ontwikkelingen worden budgetten van de afvalbegroting 2024-2027 aangepast. Mutaties in de afvalbegroting worden verrekend met de voorziening tariefegalisatie afval. Structurele middelen klimaat- en energiebeleid
2024
2025
2026
2027
Lasten
-768
-768
-768
-768
Baten
768
768
768
768
Vanuit het rijk ontvangen wij een bijdrage voor personele capaciteit voor uitvoering van het klimaatakkoord. Deze bedragen mogen wij structureel opnemen in de meerjarenbegroting. Deze bijdrage benutten wij volledig. Voor het begrotingssaldo is dit daarom een kostenneutrale mutatie.
Overzicht investeringen
Nieuwe investeringen in 2024 tot en met 2027 die de raad al heeft goedgekeurd Bruto Bijdr. Netto investering derden investering
2024
2025
Rioleringsmaatregelen 2024 verbeteringsmaatregelen
1.604
1.604
1.604
Klimaatmaatregelen 2024
750
750
750
Anders omgaan met hemelwater 2024
150
150
150
Rioleringsmaatregelen 2024 vrijverval
348
348
348
Rioleringsmaatregelen 2025 verbeteringsmaatregelen
1.869
1.869
1.869
Klimaatmaatregelen 2025
750
750
750
Anders omgaan met hemelwater 2025
150
150
150
Rioleringsmaatregelen 2025 vrijverval
348
348
348
Anders omgaan met hemelwater 2026
150
150
2026
150
41
2027
Rioleringsmaatregelen 2026 verbeteringsmaatregelen
1.999
1.999
1.999
Klimaatmaatregelen verdiepingsslag 2026
1.650
1.650
1.650
Rioleringsmaatregelen 2026 vrijverval
386
386
386
Rioleringsmaatregelen 2027 vrijverval *
386
386
386
Klimaatmaatregelen verdiepingsslag 2027
750
750
750
Anders omgaan met hemelwater 2027
150
150
150
42
5 Een toekomstbestendige en innovatieve economie
Wat is de uitdaging en wat gaan we daar voor doen? In Horst aan de Maas zijn we trots op onze ondernemers. Mede dankzij hen zijn we een bloeiende en welvarende gemeente. We koesteren de roots die we hebben. Tegelijkertijd streven we naar een meer toekomstbestendig economisch beleid. 5.1 Vrijetijdseconomie De vrijetijdseconomie is een belangrijke economische pijler van onze gemeente. Maar het is meer dan dat: een bloeiende vrijetijdseconomie draagt bij aan het welbevinden (positieve gezondheid) van onze inwoners. Daarom versterken we onze vrijetijdseconomie, maar altijd met aandacht voor het behoud van de leefomgeving. Dit gaan we doen: •
• •
•
We versterken de verbinding en samenwerking tussen ondernemers in onze gemeente, zoals toeristisch/recreatieve ondernemers, horeca en centrumondernemers, landschapsorganisaties en culturele organisaties. Dit doen we onder andere door: netwerkbijeenkomsten en inspiratiesessies te organiseren; projecten met elkaar te verbinden en met initiatieven binnen andere beleidsterreinen; ondernemers pro-actief te informeren, bijvoorbeeld over ontwikkelingen binnen de gemeente of over initiatieven van andere ondernemers. gezamenlijke communicatiemiddelen te ontwikkelen, zoals een digitale tourguide. We zetten een deel van de toeristen- en retributiebelasting in om toeristische initiatieven te subsidiëren. We beoordelen aanvragen op toegevoegde waarde. Dit doen we aan de hand van een afwegingskader. We krijgen daarbij advies van de Adviesraad Vrijetijdseconomie. In 2024 stellen we – als onderdeel van de Omgevingsvisie – een uitvoeringsprogramma Vrijetijdseconomie op. Hierdoor kunnen we: gerichter subsidies verstrekken aan projecten die bijdragen aan de innovatie en versterking van toeristische sector; beter lokale kansen pakken die aansluiten bij het regionale actieprogramma. In de regio voeren we het actieprogramma ‘Vrijetijdseconomie 2018-2025 uit, dat is gekoppeld aan de Investeringsagenda Noord-Limburg.
Projecten die in 2024 worden uitgevoerd, zijn onder andere de vijfde projecten-envelop van de Regio Deal, Vitale Dagrecreatie en Regiopromotie.
5.2 Landbouw, tuinbouw en veehouderij Veehouderij Nationale en regionale programma’s en ontwikkelingen hebben grote invloed op de veehouderijsector en niet in de laatste plaats op ons lokale beleid (Visie Veehouderij en het bijbehorende Uitvoeringsprogramma). •
•
Nationale programma’s zoals het Nationaal programma landelijk gebied, Programma NOVEX en Mooi Nederland, zoals het Rijk die in 2022 vaststelde, leiden samen tot de actualisatie en aanscherping van de Nationale Omgevingsvisie (NOVI): een samenhangende visie op de leefomgeving. Medio 2024 verwacht Provincie Limburg een nadere uitwerking van het LPLG. Hierbij worden we als gemeente betrokken. De gebiedsplannen uit het LPLG zijn kaderstellend en randvoorwaardelijk voor ons lokale beleid.
Ondanks het feit dat de impact van landelijke en provinciale programma’s nog niet helder is, maken we meters in de transitie van de veehouderij. We voorzien dat een aantal veehouderijen in onze gemeente gebruik wil maken van de landelijke beëindigingsregelingen veehouderij, die het Rijk in juli 2023 publiceerde.
43
Dit gaan we doen: •
•
We continueren de uitvoering, conform het Uitvoeringsprogramma 2022-2025. Concreet betekent dit dat we: eind 2023 / begin 2024 de geurvisie, geurverordening en beleidsregel geur en ruimtelijke ordening actualiseren; eind 2023 / begin 2024 een intrekkingsbeleid vergunningen voor veehouderijen maken; eind 2023 / begin 2024 een uitvoeringsplan schone lucht akkoord opstellen; in 2024 het project grenzeloos meten afronden; tot en met 2025 lopende projecten uitvoeren in het kader van de ‘Basis op orde’, ‘Toekomstbestendige locaties’ en ‘Innovaties’. tot en met 2024 IPPC-vergunningen actualiseren. In 2021 gaf de raad opdracht aan het college om de vergunningen van IPPC-bedrijven/veehouderijen te actualiseren. Inmiddels is veel werk verzet. Conform planning voeren we controles en hercontroles uit en waar nodig actualiseren we vergunningen. Bij blijvende overtredingen handhaven we. Jaarlijks informeren we de gemeenteraad over de stand van zaken. We houden landelijke en provinciale ontwikkelingen in de gaten, anticiperen daarop met beleid en faciliteren de uitvoering daarvan.
Dit betekent onder andere dat we: eind 2023 / begin 2024 werken aan het project Landelijke beëindigingsregelingen LBV, LBV plus en MGA 2; eind 2023 / begin 2024 flankerend beleid opstellen voor stoppende veehouderijen; in 2024 uitvoering geven aan projecten in het kader van de transitie landbouw voor het platform Vitale Veehouderij; in 2024 werken aan koplopersprojecten in het kader van Gebiedsplan De Peel en het LPLG. Het college informeert de raad hier periodiek over en doet zo nodig voorstellen om aan te kunnen sluiten bij de landelijke koers.
Voedingstuinbouw, fruitteelt, boomkwekerij We willen de meest toekomstbestendige en innovatieve landbouwregio van Europa worden. Daarom stimuleren en faciliteren we agrarische ondernemers om op een duurzamere manier gezonde producten te produceren en bevorderen we de samenwerking in de keten, onder andere met de Brightlands Campus Greenport Venlo - met als centraal thema voeding & gezondheid, future farming en biocirculaire economie. Dit gaan we doen: •
• • •
We stimuleren en faciliteren agrarische ondernemers om te innoveren en te transformeren om dit bereiken, waaronder ook begrepen het produceren van biobased grondstoffen. Geen enkel bedrijf kan dit alleen. Daarom bevorderen we de samenwerking tussen partners in de voedselketen. Dit doen we door: ondernemers financieel te ondersteunen via een stimuleringsfonds. Ook zijn er regionale programma’s in het kader van de Regionale Investeringsagenda; te participeren in regionale en vakspecifieke netwerken. We onderzoeken hoe we onze positie verder kunnen versterken om onze gemeente/regio en deze sectoren nog beter op de kaart te zetten. Dat doen we per productgroep. We werken aan een regionale visie op de brede tuinbouwketen. We brengen hiervoor o.a. in beeld wat deze sector betekent voor de inrichting van ons landelijke gebied. Aspecten als verduurzaming en ontglazing nemen we hierin mee. We beseffen dat wetgeving beperkend kan zijn voor onze ambities. Daarom maken we ons sterk voor experimenteerruimte zodat er pilots kunnen ontstaan op het gebied van toekomstbestendige landbouw en helpen we mee om de boom- en sierteeltsector een toekomstperspectief te geven.
5.3 Economische zaken We streven naar een toekomstbestendig economisch beleid. Dat wil zeggen: een beleid met aandacht voor de balans tussen enerzijds economische ontwikkeling en anderzijds omgevings- en maatschappelijke waarden als natuur, landschap en arbeidsmarkt. Dit vraagt om een samenhangende 44
ruimtelijk-economische strategie die erop is gericht om economische dynamiek te behouden en tegelijkertijd het ruimtegebruik, energieverbruik en het aantal arbeidsplaatsen niet wezenlijk te laten stijgen. Op het gebied van economische zaken werken we intensief samen in regioverband. De Regio heeft gekozen voor één nadrukkelijke ambitie: het zijn van de gezondste regio. In zes programma’s wordt uitvoering gegeven aan deze ambitie. Dit gaan we doen: •
• • •
• •
We werken samen met de regiogemeente en externe partners aan de uitvoering van de Regio Deal en de Investeringsagenda Noord-Limburg. In de afgelopen periode zijn aan meer dan 100 projecten bijdragen verstrekt en deze zijn in uitvoering. Relevante projecten voor Horst aan de Maas zijn onder andere America Left, het 10.000 Talenproject gericht op de sociale integratie van arbeidsmigranten, doorontwikkeling van het regionaal interventieteam en Loswal Broekhuizen. In 2024: volgt een voortgangsrapportage van alle projecten; actualiseren we het Regionale Uitvoeringsprogramma voor de periode 2024-2027 en beoordelen we de mogelijkheden van een nieuwe Regio Deal. Binnen Greenport Venlo zijn we in gesprek met aandeelhouders over de verdere invulling van de ontwikkeling: geen grootschalige logistiek, maar vooral mogelijkheden voor lokale kleinschalige bedrijven. Klaver 7 is het laatste klaver dat we ontwikkelen. Een bestemmingsplan voor dit Klaver is in de maak en brengen we in 2024 naar de gemeenteraad. Een van de ambities uit het collegeprogramma is het herstructureren en verduurzamen van bedrijventerreinen. De eerste stap die we zetten, is het inventariseren van de mogelijkheden. Verplaatsing van bedrijven is nodig om ruimte te creëren voor revitalisering. Een randvoorwaarde is dat er een nieuw bedrijventerrein beschikbaar is om die verplaatsing mogelijk te maken.
We actualiseren de detailhandelsvisie voor de winkelcentra. In 2024 geven we hier een vervolg aan. We investeren in de centra van Horst en Sevenum. Hiervoor is in de begroting jaarlijks € 40.000,- opgenomen.
Bij dit programma horen de volgende beleidsvelden: 5.1 Vrijetijdseconomie 5.2 Landbouw, tuinbouw en veehouderij 5.3 Economische zaken Beleidsindicatoren programma Toekomstbestendige en innovatieve econom Omschrijving
2021
2022
2023
2024
Functiemenging
51,7%
55,0%
N.n.b.
N.n.b.
Vestigingen van bedrijven per 1.000 inwoners in de leeftijd van 15 t/m 64 jaar.
155,9
162,0
N.n.b.
N.n.b.
45
Wat gaat dat kosten?
2023 Begroting 2022 na 2024 2025 2026 2027 Werkelijk wijziging Begroting Begroting Begroting Begroting Lasten 5-1 Vrijetijdseconomie
-1.404
-1.855
-1.515
-1.403
-1.377
-1.277
5-2 Landbouw, tuinbouw en veehouderij
-323
-483
-273
-173
-73
-73
5-3 Economische zaken
-735
-2.762
-1.158
-1.173
-1.187
-1.203
Totaal Lasten
-2.462
-5.100
-2.946
-2.749
-2.637
-2.553
5-1 Vrijetijdseconomie
586
216
153
68
68
68
5-2 Landbouw, tuinbouw en veehouderij
398
432
432
432
432
432
5-3 Economische zaken
377
2.508
564
564
564
564
Baten
Totaal Baten
1.360
3.157
1.149
1.064
1.064
1.064
Saldo van baten en lasten
-1.102
-1.943
-1.797
-1.685
-1.573
-1.490
Storting in de reserves
-870
-1.375
-65
-65
-65
-65
Aanwending van de reserves
1.513
1.030
121
521
521
21
Resultaat
-458
-2.289
-1.742
-1.230
-1.118
-1.534
46
Onderstaande tabel geeft het verloop van de begroting sinds de vastgestelde meerjarenbegroting 2023-2026 weer.
2024 2025 2026 2027 Begroting Begroting Begroting Begroting Lasten inclusief mutatie reserves Meerjarenbegroting 2023-2026
-2.660
-2.648
-2.536
-2.536
Raadsbesluiten t/m 11 juli
-192
-107
-107
-7
Lasten Actuele begroting
-2.852
-2.755
-2.643
-2.543
Loon- en prijscompensatie
-30
-30
-30
-30
0
0
0
-16
-205
-105
-105
-105
75
75
75
75
-3.011
-2.814
-2.702
-2.619
2024 raming
2025 raming
2026 raming
2027 raming
1.122
1.122
1.122
1.122
Raadsbesluiten t/m 11 juli
95
10
10
-90
Baten Actuele begroting
1.217
1.132
1.132
1.032
Rente, afschrijving en financiering
-2
-2
-2
-2
Onontkoombaar knelpunt
55
55
55
55
Overige technische mutaties
0
400
400
0
Totaal baten Meerjarenbegroting 2024-2027
1.270
1.585
1.585
1.085
Toekomstbestendige en innovatieve econom
-1.742
-1.230
-1.118
-1.534
Rente, afschrijving en financiering Overige ontwikkelingen Overige technische mutaties Totaal lasten Meerjarenbegroting 2024-2027
Baten inclusief mutatie reserves Meerjarenbegroting 2023-2026
Onderstaande tabel bevat de toelichting op de financiële mutaties uit deze meerjarenbegroting. . Onontkoombaar knelpunt
55
55
55
55
2024
2025
2026
2027
Lasten
0
0
0
0
Baten
55
55
55
55
Opbrengsten Centrale Verwerkingsinstallatie Zandmaas
Wij ontvangen jaarlijks een vaste vergoeding voor het winnen van toutvenant (gebaggerd zand en grind) uit de Maas. Verwerking vindt plaats op locatie Raaieinde te Grubbenvorst.
.
47
Overige ontwikkelingen
205
105
105
105
Aanpassing dekking beleidscapaciteit toerisme
2024
2025
2026
2027
Lasten
-105
-105
-105
-105
Baten
0
0
0
0
In het verleden zijn de personeelskosten van de beleidsmedewerker vrijetijdseconomie gedekt uit het budget ‘bevordering toerisme’. Afgesproken met de sector is dat de middelen uit dit budget moeten terugvloeien in de sector. Beleidscapaciteit behoort daar niet toe en wordt vanaf 2024 uit het personeelsbudget van de gemeentelijke begroting gedekt. Investeringsagenda regio en regiodeal
2024
2025
2026
2027
Lasten
P.M.
P.M.
P.M.
P.M.
Baten
P.M.
P.M.
P.M.
P.M.
In de kaderbrief 2023 is aangegeven dat hier budget voor in de begroting moet worden opgenomen. De vakafdeling heeft aangegeven dat een reële inschatting van het benodigde bedrag nog niet mogelijk is en daarom is deze post op p.m. gezet. Stimuleringsmiddelen om de landbouwtransitie in de diverse sectoren te bevorderen
2024
2025
2026
2027
Lasten
-100
0
0
0
Baten
0
0
0
0
Transitie van het landelijk gebied inclusief de landbouw is een belangrijk speerpunt in het collegeprogramma. In de kaderbrief 2024 gaven wij aan hiervoor middelen te reserveren. De komende jaren zal verder duidelijk worden welke opgaven op ons afkomen en welke rol wij hierin als gemeente zullen spelen. Voor komend jaar nemen wij een bijdrage op van € 100.000 voor de inhuur van ondersteuning op dit gebied. Als er meer duidelijkheid komt over de omvang van de werkzaamheden die op ons afkomen en eventuele bijdragen vanuit het rijk zullen wij dit opnemen in een bijstelling 2024 en/of de meerjarenbegroting 2025-2028.
48
6 (Arbeids)migratie en integratie
Wat is de uitdaging en wat gaan we daar voor doen? Horst aan de Maas wil een voorbeeldgemeente zijn voor hoe om te gaan met (arbeids)migratie- en integratie. In het belang van onze nieuwe inwoners, hun buren én de overige inwoners van Horst aan de Maas. Wonen, werken en integreren zijn daarbij onlosmakelijk met elkaar verbonden. 6.1 Arbeidsmigranten We zien dat de arbeidsmigranten nodig zijn voor onze economie. Tegelijkertijd zien we ook dat het draagvlak hiervoor onder druk staat. Onze inzet is erop gericht dat arbeidsmigranten volwaardig mee (kunnen) doen in onze gemeente (sociale integratie). Dat betekent onder meer dat ze op een fatsoenlijke manier worden gehuisvest (ruimtelijke ontwikkeling met draagvlak) en dat ze de Nederlandse taal leren. Als gemeente willen we ook werkgevers en huisvesters stimuleren om hier hun verantwoordelijkheid in te nemen. Dit gaan we doen: • • •
• • •
•
We verbeteren de registratie van arbeidsmigranten. Zo krijgen we beter zicht op waar de arbeidsmigranten werken en wonen én op welke locaties er verbeteringen moeten plaatsvinden of vergunningen worden aangevraagd. We implementeren en optimaliseren het Servicepunt, de MYinfoNL app en het 10.000 Talenproject. Dit doen we deels vanuit regiogelden (zie ook paragraaf 5.3). We zetten gerichter en vaker proactief handhaving in op plekken waar sprake is van overlast of overbewoning (met meer dan vier arbeidsmigranten in een reguliere woning). Tegelijkertijd willen we dat deze woningen weer beschikbaar komen voor de reguliere woningmarkt. We stimuleren woningbouwverenigingen om daarin een rol te nemen. We evalueren en herijken het beleid (ook kijkend naar de nieuwe wetgeving vanuit het Rijk) en passen zo nodig de verschillende instrumenten (denk aan APV of verordeningen) aan. We participeren in verschillende pilots, samen met de Rijksoverheid, de regio, werkgevers, uitzenders, onderwijs, zorgverzekeraars en/of banken. We zetten ons in om voldoende, kwalitatief goede short-stay voorzieningen te kunnen aanbieden. Dan gaat het enerzijds om vervanging van bestaande voorzieningen.
Anderzijds nemen we het voortouw in een huisvestingsproject dat als voorbeeld moet dienen voor de manier waarop arbeidsmigranten worden gehuisvest en gefaciliteerd en er aandacht is voor de sociale integratie van deze groep mensen. We nemen het voortouw om te komen tot een afgestemde regionale aanpak, waarbij we samen ruimtelijke en economische keuzes maken in relatie tot arbeidsmigratie.
6.2 Nieuwkomers Er zijn steeds meer nieuwkomers die we een plek geven in onze gemeente. Het vinden van woonruimte en inburgering zijn onze eerste prioriteit, op de voet gevolgd door het vinden van werk. Nieuwkomers die de afgelopen jaren naar Horst aan de Maas kwamen, hebben we nog niet allemaal een goede plek kunnen geven, zijn nog niet allemaal geïntegreerd of aan het werk. En voor 2024 verwachten we opnieuw een hoge taakstelling. Praktisch betekent dit dat we veel meer werk moeten verzetten. Dit gaan we doen: • •
We passen onze uitvoering aan op de grotere vraag. De maatschappelijke begeleiding van nieuwkomers gedurende de eerste periode van max. 2 jaar is een heel belangrijk onderdeel voor inburgering en integratie. Vrijwilligers van Synthese helpen nieuwkomers bij het vergroten van hun zelfredzaamheid, onder andere door deelname aan maatschappelijke activiteiten en vrijwilligerswerk te stimuleren.
De grotere aantallen hebben naar verwachting ook een grotere impact op de samenleving in Horst aan de Maas. De hoge taakstelling die we als gemeente ontvangen voor het huisvesten van 49
statushouders, kan een risico vormen voor de doelen die we met onze maatschappelijke begeleiding en via onze consulenten Werk en Inkomen nastreven, als die ondersteuning onvoldoende 'meegroeit' met de toename van het aantal nieuwkomers. Voor de uitvoering van inburgering is van dit risico geen sprake: we ontvangen van het Rijk een bijdrage per inburgeraar. Bij dit programma horen de volgende beleidsvelden: 6.1 Arbeidsmigranten 6.2 Nieuwkomers Beleidsindicatoren programma (Arbeids)migratie en integratie Omschrijving
2021
2022
2023
2024
Er zijn geen beleidsindicatoren voor dit programma
Wat gaat dat kosten?
2023 Begroting 2022 na 2024 2025 2026 2027 Werkelijk wijziging Begroting Begroting Begroting Begroting Lasten 6-1 Arbeidsmigranten
-111
-685
-400
-200
-100
-100
6-2 Nieuwkomers
-7.450
-3.201
-1.069
-1.039
-128
-128
Totaal Lasten
-7.562
-3.886
-1.469
-1.239
-228
-228
47
149
21
21
0
0
6-2 Nieuwkomers
8.788
2.938
927
927
17
17
Totaal Baten
8.835
3.087
948
948
17
17
Saldo van baten en lasten
1.273
-799
-521
-291
-212
-212
0
0
0
0
0
0
626
497
203
3
3
3
1.899
-302
-317
-287
-208
-208
Baten 6-1 Arbeidsmigranten
Storting in de reserves Aanwending van de reserves Resultaat
50
Onderstaande tabel geeft het verloop van de begroting sinds de vastgestelde meerjarenbegroting 2023-2026 weer.
2024 2025 2026 2027 Begroting Begroting Begroting Begroting Lasten inclusief mutatie reserves Meerjarenbegroting 2023-2026
-357
-202
-202
-202
Raadsbesluiten t/m 11 juli
-259
-109
-9
-9
Lasten Actuele begroting
-615
-311
-210
-210
0
0
0
0
-853
-928
-18
-18
-1.469
-1.239
-228
-228
2024 raming
2025 raming
2026 raming
2027 raming
Meerjarenbegroting 2023-2026
121
20
20
20
Raadsbesluiten t/m 11 juli
200
21
0
0
Baten Actuele begroting
321
41
20
20
Overige ontwikkelingen
830
910
0
0
Totaal baten Meerjarenbegroting 2024-2027
1.151
951
20
20
(Arbeids)migratie en integratie
-317
-287
-208
-208
Rente, afschrijving en financiering Overige ontwikkelingen Totaal lasten Meerjarenbegroting 2024-2027
Baten inclusief mutatie reserves
Onderstaande tabel bevat de toelichting op de financiële mutaties uit deze meerjarenbegroting. . Overige ontwikkelingen
23
18
18
18
2024
2025
2026
2027
Lasten
-853
-928
-18
-18
Baten
830
910
0
0
Inburgeringsvoorzieningen
Naar verwachting moeten we in 2024 ongeveer 120 statushouders huisvesten. Gemiddeld genomen zijn hiervan 60% volwassenen, die zijn inburgeringsplichtig. In dat geval zijn dit 70 inburgeraars. Per inburgeringstraject, bestaande uit o.a. een leerroute en maatschappelijke begeleiding, ontvangen we een rijksbijdrage van ongeveer € 13.000. We verwachten een rijksbijdrage in 2024 en 2025 van € 910.000 voor de bekostiging van de inburgeringstrajecten. In 2024 was € 79.700 geraamd, dit bedrag wordt opgehoogd naar € 910.000. Voor 2026 en verder is nog geen bedrag opgenomen i.v.m. grote onzekerheid. Verder is als gevolg van het toegenomen aantal inburgeraars door de hoge instroom van statushouders, de locatie Onze Loods ontoereikend voor het inburgeringsaanbod. Daarom wordt noodgedwongen op een andere locatie lesruimte ingekocht (extra kosten € 39.500). De stelpost Algemene Uitkering Inburgering en Leefbaarheidstoets van € 23.000 in 2024 en € 18.000 in volgende jaren kan voor deze ontwikkelingen worden ingezet.
51
7 Een gezonde, duurzame en ondernemende gemeentelijke organisatie Wat is de uitdaging en wat gaan we daar voor doen? De gemeentelijke organisatie verder professionaliseren: dat is een belangrijk speerpunt voor deze collegeperiode en ook in deze begroting. Zodat inwoners - nu en in de toekomst - kunnen rekenen of kwalitatief uitstekende dienstverlening: inhoudelijk correct, op tijd en met persoonlijke aandacht. 7.1 Burgerzaken In 2024 neemt de vraag naar diensten toe. Bijvoorbeeld door: • •
een forse toename in aanvragen van reisdocumenten, in ieder geval tot en met 2029. Deze piek is het gevolg van de invoering van een langere geldigheidsduur van paspoorten en identiteitsbewijzen; door een nieuwe en de inschrijving van arbeidsmigranten in de BRP.
Tel daarbij op dat werkzaamheden complexer worden. Kortom: meer en complexer werk en dat in een krappe arbeidsmarkt. De snelheid waarmee bovenstaande ontwikkelingen op ons afkomen, vragen een wendbare, flexibele inzet en aanvullende competenties van team en medewerkers. We werken met een strategisch ontwikkelplan burgerzaken om de komende jaren voldoende toegerust te zijn om de gevraagde kwaliteit en dienstverlening te blijven waarborgen. Dit gaan we doen: • • •
We leiden zelf medewerkers op, om de groeiende en steeds complexere diensten te kunnen blijven leveren. We zoeken ook naar oplossingen in de samenwerking met Venray en andere omliggende gemeentes. Rondom de inschrijvingen arbeidsmigranten werken we in een landelijk experiment om grip en zicht te krijgen op de registratie en huisvesting van de arbeidsmigranten in onze gemeente.
7.2 Openbare orde en veiligheid (beleidsveld 7.3) Wij willen dat iedereen in onze gemeente kan wonen, verblijven en ondernemen en zich daarbij ook veilig voelt. Het thema veiligheid staat wellicht hier op een vreemde plek; eerder loopt het als een rode draad door alle voorgaande programma’s. De ontwikkelingen in onze huidige samenleving laten in ieder geval een aantal grote veiligheidsuitdagingen zien die ook in de komende jaren onze aandacht en inzet blijven vragen. Het betreft thema’s als georganiseerde en ondermijnende criminaliteit (waaronder mensenhandel), maatschappelijke onrust/polarisatie/verharde samenleving en kwetsbare groepen. Dit gaan we doen: • • • •
•
Om een effectieve invulling te blijven geven aan de regierol van de gemeente, leggen we in 2024 een nieuw Integraal Veiligheidsplan 2024-2027 aan de raad voor. We bundelen onze krachten met wetshandhavingsinstanties en partners om georganiseerde criminaliteit te bestrijden. We bevorderen de dialoog tussen diverse groepen in de samenleving om maatschappelijke onrust en polarisatie te verminderen en versterken we de toegang tot sociale diensten om kwetsbare doelgroepen te beschermen. In de uitvoering van de Regio Deal, specifiek het thema 'Investeren in een veilige en leefbare omgeving en aanpak van ondermijnende criminaliteit', voeren we projecten uit gericht op de bestuurlijke aanpak ondermijning (zoals ACT!, Keurmerk Veilig Ondernemen Buitengebied, Meld Misdaad Anoniem). Het Bibob- instrumentarium is herijkt. De komende jaren passen we de Bibob-toets op steeds meer aanvragen toe. Met de Bibob-toets onderzoeken we of een aanvrager en zijn zakelijke
53
• •
kring integer zijn. En dus of er gevaar bestaat voor crimineel misbruik van bijvoorbeeld vergunningen, subsidies en vastgoedtransacties. We implementeren het regionale beleid mensenhandel. De samenwerking met het Zorg- en Veiligheidshuis zetten we voort.
We zijn ons bewust van onvoorspelbare rampen en crises en de mogelijke impact daarvan op de gemeente en de ambtelijke organisatie. We blijven voorbereid op de aanpak van rampen/crises in de breedste zin van het woord (uitval systemen, hittestress, brand door droogte, overstromingen, virussen, planten/dierziektes, et cetera). De coronacrisis en de opvang van ontheemden, maakt duidelijk dat crisisbeheersing om een integrale benadering van fysieke, sociale en maatschappelijke veiligheid, gezondheid en openbare orde vraagt. Intensieve samenwerking blijft nodig. De kerntakendiscussie binnen de Veiligheidsregio is nog niet afgerond. Het effect op de meerjarenbegroting is daarom nog onduidelijk. Loon- en prijsstijgingen vragen een structurele verhoging van de gemeentelijke bijdrage. 7.3 Toezicht en handhaving (beleidsveld 7.4) Slagvaardiger zijn in toezicht en handhaving: met die ambitie hebben we de afgelopen jaren stappen gezet om toezicht en handhaving zelf weer te organiseren, dichter bij de organisatie en bestuur. In 2023 hebben we een nieuw meerjarig VTH-beleid (Vergunningen, Toezicht en Handhaving) opgesteld, met daarin de prioriteiten voor de komende jaren. De belangrijkste thema’s betreffen: actualisatie IPPC-vergunningen (zie ook paragraaf 5.2) en toezicht en handhaving rond de huisvesting van arbeidsmigranten, ondermijning en energie. Dit gaan we doen: •
We ronden de samenwerking met Venray af. 2024 is het laatste jaar van de samenwerking. Tegelijkertijd breiden we onze eigen capaciteit verder uit. • We investeren in een verbetering van onze processen en daarmee onze kwaliteit van dienstverlening. Voor de ontwikkeling van Toezicht en handhaving is structureel € 500.000,- extra in de begroting opgenomen. Als gevolg van krapte bij de politie, de energie- en klimaatdoelstellingen, de woonopgave en diverse landelijke onderzoeken vindt de komende jaren een doorontwikkeling plaats van het toezichtstelsel van gemeenten, omgevingsdiensten en provincies. Dit kan gevolgen hebben voor de wijze waarop toezicht en handhaving momenteel is georganiseerd binnen de gemeente en de Omgevingsdienst RUDLN. Voor wat betreft de Omgevingsdienst is duidelijk dat hier, ingegeven door landelijke eisen, een ontwikkeling ingezet gaat worden. Het huidige construct voldoet namelijk niet aan de vereisten. Dit heeft ook financiële gevolgen. Het exacte bedrag is echter nog niet in beeld. 7.4 Overhead (beleidsveld 7.5) Dienstverlening, informatievoorziening en digitale transformatie In de periode 2024-2027 richten we onze dienstverlening beter in volgens de behoefte van de inwoners, ondernemers en verenigingen. Die behoeften hebben we duidelijk in beeld. Inwoners willen vooral gemakkelijker contact opnemen met de gemeente.
Een toename van gemeentelijke taken, een groei van een gemeentelijke organisatie, een toenemende digitalisering en dataficering van onze maatschappij en nieuwe wetgeving, vragen om een modernisering en doorontwikkeling van Bedrijfsvoering, systemen en ICT-middelen. Medewerkers en inwoners moeten altijd kunnen bouwen op betrouwbare informatie in een veilige, digitale omgeving. Onze belangrijkste uitdagingen zijn: • • •
digitale dienstverlening veilig, eenvoudig en toegankelijk inrichten zodat iedereen deze kan gebruiken; ook mensen die minder digitaal vaardig zijn (vanuit het programma sociale basis werken we ook aan een verbetering van digitale vaardigheden; zie paragraaf 2.5); verbeteren van onze telefonische bereikbaarheid en het naleven van terugbelverzoeken; digitaal meer inzicht verschaffen in de status van een aanvraag of melding. We doen dit in samenhang met de inspanningen voor de implementatie van de Wet modernisering elektronisch bestuurlijk verkeer (Wmebv);
54
•
duidelijker en transparanter informatie publiceren. Transparant betekent hierbij dat we duidelijk en in begrijpelijke taal uitleggen wat we doen en waarom. De behoefte van de inwoner en ondernemer staat hierbij centraal. Documenten en gegevens zijn eenvoudig beschikbaar. We helpen mensen om de informatie te vinden die zij zoeken.
Dit gaan we doen: • • • •
We werken in de coöperatie Dimpact met de andere leden aan (nieuwe) oplossingen voor publieke digitale dienstverlening. We versterken de vaardigheden van medewerkers, zodat zij nog meer dan voorheen denken en handelen vanuit de gedachte ‘de klant centraal’. Om dit te bereiken, betrekken we inwoners bij de ontwikkeling van beleid en uitvoering. We maken stappen in de digitale transformatie van onze organisatie. We gaan door op de ingeslagen weg; verbeteren processen, de toegankelijkheid van systemen en transparantie van informatievoorziening. We investeren in middelen en personeelscapaciteit voor de digitalisering en procesmatig werken. De digitale ontwikkelingen gaan heel snel. Om daarop snel en wendbaar in te spelen, willen we voor de komende jaren een Digitaal Transformatie Ontwikkelbudget organiseren.
Organisatieontwikkeling en programmatisch werken De gemeentelijke organisatie maakt een transformatie door: in een tijdgeest waarin steeds meer van ons wordt gevraagd, waar we te maken krijgen met nieuwe wet- en regelgeving (onder andere Open Overheid) en waar opgaven buiten complexer worden, moeten we als organisatie flexibel zijn, efficiënt in kunnen spelen op vragen en veranderingen ‘buiten’ en tegelijkertijd in control zijn. Hiervoor zijn we in 2022 een doorontwikkeling van de organisatie gestart, die ook de komende jaren nog verder vorm krijgt. Sleutelwoorden in die organisatieontwikkeling zijn onder andere: Samenwerken: als gemeente vervullen we andere rollen; steeds minder vaak als kartrekker of initiatiefnemer; steeds vaker als ondersteuner of facilitator. Dit vraagt om andere competenties van medewerkers en bovenal meer samenwerking met partijen buiten: inwoners, ondernemers of maatschappelijke partners bijvoorbeeld. Integraal werken: ofwel, werken over de grenzen van beleidsterreinen en zelfs de eigen organisatie heen. Maatschappelijke vraagstukken op het gebied van – bijvoorbeeld woningbouw, arbeidsmigranten of de energietransitie – kennen vele facetten. Die kunnen we niet meer vanuit één team of cluster oplossen. Sterker nog: die kunnen we als gemeente niet alleen oplossen. Dit gaan we doen: •
• •
In 2024 starten we met programmatisch werken; een manier van werken die ons helpt om flexibel in te kunnen spelen op grote veranderopgaven. Tevens verandert hiermee de structuur van onze organisatie. Programmamanagers worden verantwoordelijk voor de sturing op en inrichting van integrale programma’s (waarvan de eerste contouren in deze begroting al zichtbaar zijn). Zij stellen voor elk programma een programmaplan op; deze landen in de begroting van 2025. We wachten niet tot de hele organisatie staat; in de pilotprogramma’s Vitale Kernen en Duurzaam Horst aan de Maas zetten we al stappen en doen we ervaring op met deze nieuwe manier van werken. We herzien de planning & control (P&C)-cyclus, in nauw overleg met college en raad. We investeren in de ontwikkeling van competenties en vaardigheden van medewerkers. Denk aan samenwerken, programmatisch werken, regie op de loopbaan en bestuurlijke sensitiviteit (zie ook paragraaf 7.5).
In de begroting 2024 – 2027 zijn jaarlijks extra financiële middelen opgenomen voor deze organisatieontwikkeling. Communicatie In de komende jaren staan het college en de gemeenteraad voor grote besluiten, met een grote maatschappelijke impact. Denk aan besluiten over onderwerpen als de Omgevingsvisie, grootschalige energieopwek en de toekomst van de agrarische sector.
55
In de eerder geschetste dynamiek, wordt transparante communicatie steeds belangrijker. Dat wil zeggen: helder uitleggen wat we doen, wat onze rol is en welke besluiten we – waarom – nemen. Maar ook: het gesprek met inwoners faciliteren en participatie bevorderen. Dit gaan we doen: • •
Communicatie is een buitenboordmotor voor organisatieontwikkeling; het is belangrijk om medewerkers goed mee te nemen in de ontwikkeling die we als organisatie doormaken. We versterken tijdelijk onze capaciteit, vooral voor interne (verander)communicatie. In een krappe arbeidsmarkt kan goede communicatie (employer branding) het verschil maken om potentiële medewerkers aan onze organisatie te binden en te (blijven) boeien. We versterken het werkgeversmerk en met interne en externe campagnes zorgen we voor betere zichtbaarheid van vacatures.
Samenwerking Samenwerken – onder andere met gemeente Venray – helpt ons om adequaat in te spelen op complexe vraagstukken, kwaliteit te borgen en te verbeteren en kosten beheersbaar te houden. De opgeleverde evaluatie over de samenwerking met gemeente Venray laat zien dat we veel hebben bereikt, maar ook dat we nog veel winst kunnen behalen. Willen we volgende stappen zetten, dan is een robuuste samenwerking nodig. Dat vraagt om inspanningen en investeringen van beide partijen. Daar waar we in 2022 en 2023 middelen beschikbaar hadden (beschikbaar gesteld bij de instelling van de GR) is voor 2024 en 2025 aanvullend een bedrag nodig voor communicatie en programmamanagement. 7.5 Bestuur (beleidsveld 7.2) We staan voor grote maatschappelijke opgaven. Hiervoor is nodig dat de gemeenteraad, college en ambtelijke organisatie anders gaan samenwerken. Hierdoor komen we tot snellere, betere en duidelijke besluiten. Dit is bestuurlijke vernieuwing, geen doel op zich, maar een nieuwe manier van samenwerken om de grote maatschappelijke opgaven te realiseren. Dit gaan we doen: • •
We ontwikkelen onze politiek-bestuurlijke sensitiviteit om het college en de raad beter te kunnen adviseren en te helpen bij koersvaste, integrale besluitvorming. We verbeteren het samenspel tussen (bestuurlijk en ambtelijk) opdrachtgever- en opdrachtnemerschap.
7.6 Algemene baten en lasten Uitgangspunt voor de (meerjaren)begroting is en blijft dat die structureel in evenwicht is. Structurele lasten worden gedekt door structurele baten. Hierbij hoort logischerwijs ook, dat we de financiële weerbaarheid niet verlagen. De jaarschijf 2024 en 2025 van deze begroting zijn structureel sluitend waarbij het structurele overschot in 2024 € 2,9 miljoen en in 2025 € 4,7 miljoen bedraagt. Hiermee voldoen we aan de eisen van de onze toezichthouder, de Provincie. De jaarschijven 2026 en 2027 van de meerjarenraming zijn niet structureel sluitend en zijn respectievelijk € 1,4 miljoen en 2,8 miljoen negatief. De tekorten in 2026 en 2027 worden voornamelijk veroorzaakt doordat het Rijk vanaf 2026 het trap op/trap af principe loslaat. Hierdoor ontvangen gemeenten structureel ongeveer € 3 miljard minder. Op landelijk niveau vinden de komende periode nog veelvuldig gesprekken plaats over de financiering van gemeenten door het Rijk vanaf 2026. Gelet op deze financiële onzekerheid heeft de raad bij de Kaderbrief 2023 reeds aangegeven dat we vooruitlopend hierop niet nu al onze ambities naar beneden gaan bijstellen of forse ombuigingen in de begroting gaan verwerken. Het besluit bij de Kaderbrief is ook in lijn met het advies van de VNG.
Gelet op de hierboven genoemde onzekerheden en de dreiging van een hoge inflatie en stijgende (grondstof- en energie)kosten, streven we ernaar onze reservepositie en ons weerstandsvermogen verder te verstevigen en bouwen we een buffer op om toekomstige tegenvallers op te kunnen vangen. Zo voegen we binnen de kaders van een sluitende begroting in 2024 € 2 miljoen en in 2025 € 4 miljoen toe aan de algemene reserve. Ook schuiven we geen onnodige kosten door naar de toekomst 56
en zijn we continue op zoek naar een gezond evenwicht tussen ambitie (wat willen we bereiken?) en lastendruk (wat vragen we van onze inwoners en bedrijven?). 7.7 Algemene dekkingsmiddelen Na jaren van discussie en onduidelijkheid is er duidelijkheid over de uitkomsten van de zogenaamde herijking van het Gemeentefonds. Een herijking die voor onze gemeente positief uitpakt. Vervolgens zien we dat gemeenten door de zogenaamde trap op / trap af systematiek een paar jaren relatief veel geld erbij krijgen. Echter, het Rijk kondigt tegelijk ook aan om vanaf 2026 te willen stoppen met die methodiek. Dat leidt tot heel veel onzekerheid over de structurele ontwikkeling van de belangrijkste inkomstenbron van de gemeente vanaf 2027. Onzekerheid bestaat er ook omtrent (de gevolgen van) loon- en prijsinflatie. Gegeven die (onzekere) omstandigheden staan we gezamenlijk voor de uitdaging om een stabiel financieel beleid te voeren. De OZB-opbrengsten zijn vanaf 2023 als een constante opbrengst ingerekend. Eenzelfde systematiek als bij de kosten: begroten tegen constante prijzen. Constante prijzen die met de meicirculaire geïndexeerd worden naar het niveau van volgend jaar. De OZB-tarieven niet-woningen blijven al vele jaren ver achter bij het gemiddelde van alle gemeenten in de provincie Limburg.
In deze begroting gaan we er van uit dat in de periode 2024 -2027 het OZBtarief niet-woningen gelijkmatig toegroeit naar het provinciale gemiddelde. Concreet betekent dit jaarlijks vanaf 2024, naast de reguliere inflatiecorrectie een extra stijging van 5%. Bij dit programma horen de volgende beleidsvelden: 7.1 Burgerzaken 7.2 Bestuur 7.3 Openbare orde en veiligheid 7.4 Toezicht en handhaving 7.5 Overhead 7.6 Financiën Beleidsindicatoren programma Gezonde, duurzame en ondernemende organ. Omschrijving
2021
2022
2023
2024
Overhead % van totale lasten
11,9%
11,2%
13,9%
13,5%
Fte per 1.000 inwoners (formatie)
7,46
8,02
8,31
8,89
Fte per 1.000 inwoners (bezetting)
7,46
7,60
8,12
8,18
Apparaatskosten per inwoner
684
731
789
878
Externe inhuur als % (van loonsom + totale kosten inhuur externen) Verwijzingen Halt per 10.000 jongeren
11,9%
11,2%
13,9%
16,6%
50
80
N.n.b.
N.n.b.
Winkeldiefstallen per 1.000 inwoners
0,9
0,9
N.n.b.
N.n.b.
Geweldsmisdrijven per 1.000 inwoners
2,4
3,3
N.n.b.
N.n.b.
Diefstallen uit woning per 1.000 inwoners
1,3
1,0
N.n.b.
N.n.b.
Vernielingen en beschadigingen (in de openbare ruimte) per 1.000 inwoners Gemiddelde WOZ-waarde in duizend euro
3,3
3,9
N.n.b.
N.n.b.
279
295
324
N.n.b.
785
856
N.n.b.
N.n.b.
846
924
N.n.b.
N.n.b.
Gemeentelijke woonlasten eenpersoonshuishouden in euro's Gemeentelijke woonlasten meerpersoonshuishouden in euro's
57
Wat gaat dat kosten?
2023 Begroting 2022 na 2024 2025 2026 2027 Werkelijk wijziging Begroting Begroting Begroting Begroting Lasten 7-1 Burgerzaken
-1.323
-1.449
-1.753
-1.758
-1.821
-1.867
7-2 Bestuur
-2.817
-2.850
-3.167
-3.160
-3.163
-3.096
7-3 Openbare orde en veiligheid
-6.101
-8.318
-8.263
-7.931
-7.937
-7.327
7-4 Toezicht en handhaving
-1.206
-1.357
-1.908
-1.624
-1.624
-1.624
7-5 Overhead
-19.253
-23.408
-21.980
-21.057
-20.337
-20.284
7-6 Algemene baten en lasten
123
344
424
295
717
710
7-7 Algemene dekkingsmiddelen
-1.705
-2.050
-1.776
-2.086
-2.355
-2.480
-32.281
-39.087
-38.422
-37.321
-36.520
-35.967
579
328
739
740
877
963
7-2 Bestuur
1.027
4
4
4
4
4
7-3 Openbare orde en veiligheid
1.289
2.465
1.939
1.590
1.554
944
109
0
0
0
0
0
4.174
2.060
1.334
1.239
1.299
1.298
9
0
0
0
0
0
91.387
92.691
99.838
102.152
96.537
96.111
Totaal Baten
98.574
97.548
103.853
105.725
100.272
99.322
Saldo van baten en lasten
66.293
58.461
65.431
68.404
63.752
63.354
Storting in de reserves
-652
-350
-2.695
-4.595
-595
-595
Aanwending van de reserves
2.736
2.818
1.847
890
598
598
Resultaat
68.377
60.929
64.584
64.700
63.755
63.357
Totaal Lasten Baten 7-1 Burgerzaken
7-4 Toezicht en handhaving 7-5 Overhead 7-6 Algemene baten en lasten 7-7 Algemene dekkingsmiddelen
58
Onderstaande tabel geeft het verloop van de begroting sinds de vastgestelde meerjarenbegroting 2023-2026 weer.
2024 2025 2026 2027 Begroting Begroting Begroting Begroting Lasten inclusief mutatie reserves Meerjarenbegroting 2023-2026
-36.703
-37.506
-31.745
-31.616
Raadsbesluiten t/m 11 juli
-3.360
-2.654
-3.326
-2.718
Lasten Actuele begroting
-40.063
-40.161
-35.071
-34.334
0
-470
-45
-52
-2.291
-2.304
-2.326
-2.326
43
-48
-500
-631
Onontkoombaar knelpunt
-794
-774
-769
-815
Overige ontwikkelingen
-532
-684
-1.392
-1.392
Overige technische mutaties
2.521
2.525
2.989
2.989
-41.117
-41.916
-37.114
-36.562
2024 raming
2025 raming
2026 raming
2027 raming
Meerjarenbegroting 2023-2026
97.385
98.962
92.752
92.752
Raadsbesluiten t/m 11 juli
3.175
2.451
4.128
829
Baten Actuele begroting
100.560
101.412
96.880
93.581
3.735
4.145
2.616
4.374
Loon- en prijscompensatie
601
601
601
601
Rente, afschrijving en financiering
-66
-97
47
10
Onontkoombaar knelpunt
716
905
1.016
1.103
Overige ontwikkelingen
153
48
109
250
0
-400
-400
0
Totaal baten Meerjarenbegroting 2024-2027
105.700
106.615
100.869
99.920
Gezonde, duurzame en ondernemende organ.
64.584
64.700
63.755
63.357
Gemeentefonds Loon- en prijscompensatie Rente, afschrijving en financiering
Totaal lasten Meerjarenbegroting 2024-2027
Baten inclusief mutatie reserves
Gemeentefonds
Overige technische mutaties
Onderstaande tabel bevat de toelichting op de financiële mutaties uit deze meerjarenbegroting. . Gemeentefonds
3.735
3.675
2.571
4.322
Meicirculaire 2023
2024
2025
2026
2027
Lasten
0
-470
-45
-52
Baten
3.735
4.145
2.616
4.374
Op 31 mei 2023 heeft het ministerie van Binnenlandse zaken de meicirculaire voor het gemeentefonds gepubliceerd. Op hoofdlijnen bent u hier met de raadsinformatiebrief in de raadsvergadering van 11 juli 2023 geïnformeerd. Het financiële effect van de afschaffing van het abonnementstarief Wmo en de invoering van de
59
inkomensafhankelijke eigen bijdrage voor alle Wmo-voorzieningen per 1 januari 2026 is ook hierin verwerkt. Daarnaast zijn de extra verkregen middelen voor het uitvoeren van het integraal zorgakkoord hiervoor gereserveerd. . Onontkoombaar knelpunt
78
131
247
288