Bijlage 1 - Gemeentelijk Grondstoffenplan (2026-2030) Gemeente Hoorn

Pagina 27 van 53

De rol van de gemeente De gemeente legt de nieuwe spelregels vast voor het nieuwe beleid, communiceert deze en geeft de inwoners inzicht in welke acties van hun worden verwacht binnen het beleid, en hoe ze van het nieuwe inzamelen kunnen profiteren. De gemeente ondersteunt het nieuwe beleid met maatwerk voor die situaties waarin er onbedoelde effecten optreden. Daarnaast zorgt de gemeente ook voor nieuwe inzamelmiddelen en hulpmiddelen om het nieuwe beleid tot een succes te maken. In de komende hoofdstukken werken we deze maatregelen verder uit. • • • • • • •

In Hoofdstuk 7 gaan we in op de maatregelen om restafval te ontmoedigen In Hoofdstuk 8 gaan we in op de maatregelen voor het beter recyclen van grondstoffen In Hoofdstuk 9 beschrijven we de Communicatie aanpak In Hoofdstuk 10 beschrijven we het ondersteunend maatwerk voor doelgroepen In Hoofdstuk 11 gaan we in op maatregelen van preventie In Hoofdstuk 12 bekijken we de effecten van grondstoffenbeleid in de Openbare Ruimte. In Hoofdstuk 13 geven we een financiële weergave van de maatregelen in het grondstoffenplan

Pagina 28 van 53

7. Restafval ontmoedigen Samenvatting en conclusie De meest effectieve manier om de resultaten te bereiken op het gebied van milieudoelstellingen en kostenbeheersing is het verminderen van de hoeveelheid restafval. Gemeenten die een combinatie van serviceprikkels en tariefprikkels doorvoeren zijn het meest effectief in het verminderen van de hoeveelheid restafval. Door de invoering van een tariefprikkel is het voor de gemeente Hoorn mogelijk om onder de 100 kilo per inwoner per jaar te komen voor de inzameling van huishoudelijk restafval. Er zijn voor de gemeente Hoorn twee vormen van tariefprikkel mogelijk: Recycle-tarief op basis van volume-frequentie en Recyclekeuze. ADVIES Grondstoffenplan: 2026: Start met de technische voorbereidingen voor de implementatie van een tariefprikkel 2026: Start grofvuil aan huis tegen betaling 2027: Keuze voor de vorm van de tariefprikkel, inrichting administratie proces en communicatie 2028: Implementatie gekozen tariefprikkel In Hoofdstuk 2 bleek dat de fors stijgende overheidsheffingen op het verbranden van restafval in grote mate de stijging gaan bepalen van de kosten voor afvalinzameling. De meest effectieve manier om de resultaten te bereiken op het gebied van milieudoelstellingen en kostenbeheersing is het verminderen van de hoeveelheid restafval.

Hiervoor zijn maatregelen nodig die het aanbieden van afval in de grijze bak of zak minder aantrekkelijk maken. Dit kunnen servicemaatregelen zijn of financiële prikkels. In deze grafiek van de benchmark huishoudelijk afval5 worden de gemaakte keuzes van gemeenten afgezet tegen de beheerskosten en de hoeveelheid restafval per inwoner per jaar. Gemeenten met alleen voorzieningen voor gescheiden afval en communicatie zijn de lichtgrijze stippen in dit systeem. De gemeenten met service differentiatie voeren in de service een of meerdere maatregelen door die het minder makkelijk maken om restafval aan te bieden. In de grafiek wordt dit weergegeven in de roze stippen. Zij hebben gemiddeld betere resultaten dan de gemeenten met enkel een basissysteem De gemeente Hoorn heeft in 2016 ook een servicemaatregel Figuur 28: Resultaat Benchmark Afvalinzameling 2024 (peiljaar 2023) ingevoerd bij de laagbouw, door de frequentie van de inzameling restafval vs inzamelsysteem van het restafval te verminderen van 1x2 weken naar 1x4 weken. Hiermee valt de gemeente Hoorn in het gebied van de roze stipjes. De gemeente kan haar prestaties nog verder verbeteren door aanvullend aan de serviceprikkel ook een financiële prikkel toe te voegen.

Op die wijze verschuiven de resultaten van de gemeenten Hoorn van de roze naar de groene stippenwolk, met aantoonbaar minder restafval en een gemiddeld lagere afvalstoffenheffing. 5

Aan deze benchmark doen op jaarbasis ca 180 gemeenten mee. Pagina 29 van 53

Financiële Prikkels Bij een financiële prikkel worden inwoners beloond voor goed scheidingsgedrag; Inwoners die minder restafval aanbieden betalen minder afvalstoffenheffing dan mensen die minder goed scheiden.

Tariefprikkels in Nederland Een tariefprikkel is in steeds meer gemeenten ingevoerd. De eerste gemeenten voerden in de jaren 90 een tariefprikkel in. Anno 2025 is een vorm van tariefprikkel ingevoerd bij ruim de helft van de Nederlandse gemeenten. Het verbeterpotentieel dat ontstaat door de invoering van tariefprikkels is goed te zien in de gemeentelijke inzamelresultaten die jaarlijks worden verzameld door het CBS. Gemeenten met een tariefprikkel hebben in alle stedelijkheids-klassen gemiddeld ongeveer 90 kilo minder restafval per inwoner per jaar dan gemeenten zonder tariefprikkel. Gemeente Hoorn (2024)

Figuur 29: Ontwikkeling tariefprikkel in Nederland

Gemeenten met een tariefprikkel Cijfers 2023 Restafval (kg/inw/jr)

Grof rest (kg/inw/jr)

100

21

Aantal gemeente n 2

110

23

Stedelijk

89

Weinig stedelijk

Gemeenten zonder een tariefprikkel Cijfers 2023 Restafval (kg/inw/jr)

Grof rest (kg/inw/jr)

194

28

Aantal gemeente n 18

28

169

26

44

20

40

151

24

37

80

19

88

141

22

33

Zeer weinig stedelijk

92

19

32

239

38

17

Gemiddeld

88

20

190

169

26

149

Restafval (kg/inw/jr)

Grof rest (kg/inw/jr)

Zeer sterk stedelijk Sterk Stedelijk

151 (140 na nascheidi ng)

41

Figuur 30: Resultaten restafval in kg/inwoner/jaar in Nederland in 2023 gesplitst in gemeenten met en zonder tariefprikkel

De gemeente Hoorn doet het in vergelijking met de totale groep gemeenten zonder tariefprikkel gemiddeld goed met 151 kilo restafval per inwoner per jaar uit de huishoudelijke inzameling. Dit komt doordat de gemeente in de laagbouw minder vaak is gaan inzamelen. Zonder een aanvullende tariefprikkel is het niet aannemelijk dat deze resultaten verder veel gaan verbeteren.

Vormen van tariefprikkels Er zijn verschillende vormen van tariefprikkels, elk met hun eigen voor- en nadelen, en met hun eigen spelregels. Recycle-keuze is een nieuwe variant die op dit moment in ontwikkeling is bij HVC. Deze optie is op dit moment nog nergens geïmplementeerd. Twee gemeenten binnen HVC besluiten binnenkort of ze dit systeem willen invoeren. Deze optie kan ook voor de gemeente Hoorn interessant zijn.

Pagina 30 van 53

Recycle-tarief Bij Recycle-tarief wordt de rekening voor de afvalstoffenheffing - net als de rekening van energie- gesplitst in een vast deel en een variabel deel. Het vaste deel ligt lager dan de huidige afvalstoffenheffing. Het vaste deel van de rekening wordt net als nu elk jaar aan het begin van het jaar geheven. Het variabele deel wordt een jaar later in rekening gebracht samen met het vaste deel van het jaar erna. Via de HVC-app kunnen inwoners steeds hun actuele aanbiedgedrag volgen. Het variabele deel is afhankelijk van het aanbiedgedrag. Binnen het Recycle-tarief zijn er een aantal opties: •

Bij Recycle-tarief op basis van Volume-Frequentie (1) wordt het variabele deel bepaald door het aantal keren dat iemand een grijze bak aan huis voor restafval aanbiedt, of het aantal keren dat iemand een zak met restafval in een ondergrondse container gooit. Mensen met een grote bak voor restafval (240 liter) betalen een hoger bedrag per aanbieding dan mensen met een kleinere bak voor restafval (140 liter).

•

Bij Recycle-tarief op basis van gewicht (2) wordt het variabele deel bepaald door het gewicht (in kilogrammen) van het ongescheiden afval dat iemand in zijn grijze bak of zak aanbiedt

•

Bij Recycle-tarief op basis van gewicht-frequentie (3) wordt het variabele deel bepaald door een combinatie van deze twee factoren. Het aantal keren dat iemand aanbiedt en het gewicht dat in het inzamelmiddel zit. Er wordt in dit geval geen verschil gemaakt in het volume van de afvalbak.

Een speciale categorie van Recycle-tarief zijn de gemeenten die gebruik maken van een Dure zak (4). De gemeentelijke heffing betreft alleen het vaste deel dat jaarlijks aan het begin van het jaar in rekening wordt gebracht. In dure zak gemeenten mogen inwoners het restafval alleen in speciale restafvalzakken van de gemeente aanbieden. Deze kunnen ze gedurende het jaar kopen op diverse punten. De opbrengst van deze zakken dekt het variabele deel van de afvalstoffenheffing. De inwoners ontvangen geen aparte rekening achteraf.

Recycle-keuze Bij Recycle-keuze (5) bepalen inwoners vooraf zelf of ze meedoen aan het nieuwe systeem, en kunnen door hun deelname een korting verdienen op hun afvalstoffenheffing. Inwoners die vooraf aangeven dat ze hun container slechts 7 keer (van de 13 keer) aan de weg zetten verdienen hiermee een korting van € 30 euro op de afvalstoffenheffing. Echte goede afvalscheiders die hun bak maximaal 4 keer aan de weg zetten ontvangen een korting van € 45,- per jaar. De Figuur 31: Recycle-keuze wordt net als Recycle-tarief begeleid via de HVC app mensen die zakken aanbieden ontvangen deze korting bij maximaal 68 zakken (€ 30,-) of bij maximaal 48 zakken (€45,-). Hierin is meegenomen dat deze mensen hun PBD niet gescheiden kunnen aanbieden. Gedurende het jaar wordt het aanbiedgedrag van de inwoners gemeten. Als blijkt dat ze alsnog meer aanbiedingen doen dat ze vooraf hebben aangegeven, vervalt (een deel van) de korting. Er is in dit systeem geen splitsing van een vaste en een variabele heffing, en dat betekent dat de mensen die niet meedoen de volledige vaste heffing betalen. Pagina 31 van 53

In overzicht zetten we de diverse systemen voor u op een rij: (1) Volume Frequentie Aantal gemeenten

(2) Gewicht

(3) Gewicht Frequentie

(4) Dure Zak

(5) Recyclekeuze

124

2

13

42

0

Hoe werkt het

Vast en variabel gescheiden. Variabel op basis van de grootte van de bak in combinatie met het aantal aanbiedingen van zak of bak

Vast en variabel gescheiden. Variabel op basis van het gewicht van de bak of zak

Vast en variabel gescheiden. Variabel op basis van een combinatie van gewicht en het aantal aanbiedingen van bak of zak

Vast en variabel gescheiden. Variabel door middel van het kopen van dure zakken.

Inwoners bepalen zelf of ze meedoen. Geen splitsing in vast en variabel. Door mee te doen kunnen inwoners een vaste korting verdienen

Effecten gedrag inwoners

Inwoners zullen proberen zo min mogelijk zakken en bakken aan huis aan te bieden

Inwoners zullen proberen zo weinig mogelijk gewicht aan te bieden. Er is geen prikkel om zo weinig mogelijk bakken of zakken aan te bieden.

Inwoners zullen proberen zo min mogelijk zakken en bakken aan huis aan te bieden, die ook zo licht mogelijk zijn.

Dit is het meest effectieve systeem, omdat de afrekening en de prikkel iedere keer opnieuw wordt herhaald bij het kopen van een nieuw rolletje zakken

Inwoners zullen proberen om exact het aantal bakken/ zakken aan te bieden wat nog binnen de korting past.

Aandachtspunten

Geen, zeer beproefd systeem.

Bij de systemen die afrekenen op basis van gewicht maakt het financieel uit als anderen hun afval in jouw bak gooien. Dit is niet wenselijk. Bovendien zijn de ondergrondse containers en de voertuigen van HVC niet uitgerust met weegsensoren. Vanwege de storingsgevoeligheid raadt HVC dit systeem af.

Dure Zak gemeenten zijn gemeenten die inzamelen met zakken. Deze zorgen voor overlast in de openbare ruimte.

Het systeem is nog nergens ingevoerd. We weten hierdoor nog niet precies wat de effecten en de uitdagingen zijn

Figuur 32: Overzicht tariefprikkels

Analyse voor de gemeente Hoorn Voor de gemeente Hoorn zijn er twee financiële prikkels die de gemeente kunnen helpen om de hoeveelheid restafval fors terug te dringen. De invoering van recycle-tarief op basis van volume- frequentie en de invoering van recycle-keuze. Voor een invoering van recycle-tarief op basis van gewicht of gewicht-frequentie zijn hele forse aanvullende investeringen nodig in de inzamelmiddelen en dat levert een systeem op dat storingsgevoelig is, en niet volledig hufterproof6. Ook de inzameling door middel van dure zakken is voor de gemeente Hoorn niet een wenselijk systeem. De gemeente zet juist in op het verwijderen van zakken uit het straatbeeld. De snelste en de beste resultaten kan de gemeente Hoorn behalen door het invoeren van Recycle-tarief op basis van Volume-Frequentie. Recycle-tarief is een zeer beproefd systeem in Nederland, en is anno 2023 in meer dan 124 gemeenten in Nederland ingevoerd. Hierdoor is het mogelijk om goed te voorspellen wat de resultaten voor de gemeente Hoorn kunnen opleveren, welke kosten hierbij horen, en welke activiteiten we moeten uitvoeren om dit systeem te implementeren. De draaiboeken voor de implementatie liggen klaar, en -omdat HVC dit inmiddels in negen gemeenten heeft ingevoerd- ligt ook de basis voor het communicatieplan klaar.

6 We gebruiken de term hufterproof voor de inwerptrommels als aanduiding hoe goed ze in staat zijn om ook tijdens oneigenlijk gebruik te blijven

functioneren. Pagina 32 van 53

Recycle-keuze heeft ten opzichte van Recycle-tarief voor- en nadelen. Recycle-keuze geeft mensen de keuze of ze wel of niet meedoen. Dit betekent dat de resultaten minder groot zullen zijn dan bij de invoering van Recycle-tarief. Voor de inwoners betekent dit dat de kosten aan de bovenkant gemaximaliseerd zijn. Als ze veel (of zelfs meer) restafval blijven aanbieden dan zien ze dat niet terug in de heffing. Het feit dat inwoners zelf mogen kiezen of ze meedoen draagt naar verwachting wel bij aan het draagvlak van het nieuwe systeem. Er hoeven bij Recycle-keuze ook geen aanvullende maatwerkregelingen te worden getroffen voor medisch afval en de regeling voor kwijtschelding blijft zoals hij is. Voor deze mensen verandert er ten opzichte van de huidige inzameling niets. De technisch-administratieve invoering van recycle-keuze is echter nog niet beproefd. Dit betekent dat de implementatie meer tijd kost en er tijdens de implementatie, en tijdens de afrekening na het eerste jaar nog onvoorziene omstandigheden kunnen ontstaan, waardoor er tijdens de invoering gerepareerd moet worden. De eerste besluitvorming over dit systeem in andere gemeenten vindt dit jaar plaats, waardoor de eerste implementatie pas op zijn vroegst op 1 januari 2027 gepland is, met een eerste afrekening in Q1 2028.

Tot dat moment is niet met zekerheid iets te zeggen over de uitkomsten en de haalbaarheid van deze keuze.

Grof restafval De resultaten van de gemeente Hoorn op grof restafval (het deel van het grove afval dat verbrand wordt) zijn niet gunstig. Met 41 kilo grof restafval per inwoner per jaar ligt de gemeente Hoorn ver boven het gemiddelde van de eigen stedelijkheidsklasse. Om dit te veranderen stellen we in dit plan twee maatregelen voor.

Toegangssysteem op het afvalbrengstation De afvalbrengstations van HVC zijn toegankelijk voor alle inwoners in het verzorgingsgebied. De tonnages worden via een verdeelsleutel toegerekend aan de diverse gemeenten. Omdat dit alle bewoners van het verzorgingsgebied een grotere vrijheid en keuze geeft, willen de gemeenten deze brede toegankelijkheid blijven ondersteunen. Niet wenselijk is dat inwoners van gemeenten buiten het verzorgingsgebied die moeten betalen voor toegang op de eigen milieustraat en bedrijven uit de omgeving hun afval op het afvalbrengstation van de gemeente Hoorn komen brengen. Bij de poort is er op dit moment geen toegangscontrole. Alleen duidelijk herkenbare bedrijfsbussen worden geweerd. Met HVC zijn we in overleg over de mogelijkheid om een vorm van toegangscontrole in te voeren op het afvalbrengstation. Voor de implementatie van deze maatregel werken we samen met HVC en de andere West-Friese gemeenten.

Grofvuil aan huis tegen betaling De voorkeursmethode voor het aanleveren van grof afval is via het afvalbrengstation. Immers daar kunnen de afvalstromen in grove grondstoffen worden gescheiden. Dit is beter voor het milieu, en levert lagere kosten. Het grove afval dat we ophalen aan huis wordt in de inzamelwagen geperst. Hier is enkel grove machinale nascheiding mogelijk. Ter vergelijk; op de milieustraat wordt een scheidingspercentage gehaald van rond 90%, terwijl de recycleopbrengst van de inzameling aan huis blijft steken onder 50%. Voor de gemeente is de service van grofvuil aan huis een dure service, met een slecht scheidingsresultaat. Pagina 33 van 53

Op dit moment is er geen prikkel voor mensen om te kiezen voor het wegbrengen naar de milieustraat. Voor inwoners is het zelfs gunstiger om het grofvuil aan huis te laten ophalen, want dan hoeven ze geen moeite te doen om goed te scheiden en sparen ze de benzine uit. Dit is een niet gewenste (omgedraaide) prikkel. Het voorstel is om deze prikkel om te draaien, en de inzameling aan huis een betaalde service te maken, waarbij inwoners voor een grofvuilafspraak bijdragen in de kosten. Dit bedrag hoeft niet kostendekkend, te zijn, maar moet voldoende zijn om inwoners te bewegen een zorgvuldige afweging te maken. Dit zorgt ervoor dat de gemeente wel een achtervang kan blijven leveren voor de mensen die om de een of andere reden niet in staat zijn om zelf het afval naar de milieustraat te brengen, maar zorgt er ook voor dat mensen die dat wel kunnen vaker de afweging maken om dat wel te doen. Het wegbrengen naar de milieustraat blijft immers gratis. Deze maatregel is in de meerderheid van de Nederlandse gemeenten inmiddels ingevoerd. De prikkel zorgt ervoor dat de hoeveelheid grofvuilafspraken aan huis verminderen omdat inwoners hun afval voortaan wegbrengen, maar zorgt er ook voor dat inwoners die wel gebruik blijven maken van de inzameling aan huis hun grove afval beter opsparen voordat ze een afspraak maken.

Om meer mensen de mogelijkheid te geven om hun afval toch naar de milieustraat te blijven brengen, onderzoeken we ook de mogelijkheid van een (elektrische) leenbakfiets. De maatregel van het instellen van een betaalde service voor grofvuil aan huis gaat in per 2027 en is toegevoegd aan beide scenario’s.

De effecten van bron- en nascheiding op een tariefprikkel In Hoorn maken de inwoners van de laagbouw gebruik van drie bakken aan huis. Een voor GFT en etensresten, een voor PBD en een voor restafval. De inwoners van de binnenstad en de hoog- en stapelbouw bieden hun PBD en restafval gecombineerd aan in de ondergrondse containers. Alle inwoners hebben de mogelijkheid om GFT en etensresten gescheiden aan te leveren. De inwoners van de laagbouw en de bewoners van benedenwoningen in stapelbouw ontvangen hiervoor een bak aan huis. De bewoners van de binnenstad, de hoogbouw en de bovenwoningen maken gebruik van cocons. De inzameling van oud papier, glas en textiel is voor alle inwoners van de gemeente Hoorn gelijk. De inwoners die gebruik maken van een bak aan huis voor de PBD inzameling hebben meer mogelijkheden om de hoeveelheid aangeboden restafval te verminderen, dan de inwoners die de hoeveelheid restafval en PBD gecombineerd in een zak in de ondergrondse verzamelcontainers moeten aanbieden. Hier houden we bij de tariefstelling rekening mee. In volledige bronscheidingsgemeenten passen 4 60liter zakken in een 240 liter container. De inwoners van de hoog en stapelbouw kunnen bij hetzelfde aantal liters 28 zakken aanbieden.

Voorbeeld: Bij een laagfrequente inzameling van 13x per jaar in een stedelijkheidsklasse 2 gemeente is de ervaring dat na de invoering van een tariefprikkel inwoners 6,5x per jaar (of minder) hun restafvalbak aan de weg zetten. Inwoners van de hoogbouw kunnen voor hetzelfde geld 26 keer hun zak in de container gooien.

Pagina 34 van 53

Echter indien de inwoners van de hoog en stapelbouw hun kunststof gecombineerd moeten aanbieden met het restafval verdubbelt het aantal zakken dat door de hoogbouw wordt aangeboden naar 52 zakken per jaar (of iets meer dan 1 per week). Deze gegevens worden in de volledige tariefprikkel doorgevoerd. Zowel bij Recycle-keuze als bij Recycle-tarief, en ook bij de kwijtschelding en de medische regeling. Op deze wijze worden de inwoners van de hoogbouw gecompenseerd voor het feit dat ze het PBD afval niet gescheiden kunnen aanbieden

Samenvatting en advies

Indien de gemeente Recycle-tarief op basis van Volume-Frequentie invoert is de verwachting dat de hoeveelheid restafval die de gemeente inzamelt in de bak en zak aan huis met tussen de 32 en 38% vermindert naar ongeveer 95-105 kilo per inwoner per jaar. Voor de inzamelkosten betekent deze keuze een structurele besparing van de kosten per woonhuisaansluiting die gemiddeld tussen de € 10 en € 25 euro zal uitkomen ten opzichte van de kosten van de inzameling op basis van het project “basis op orde”. De kosten voor de invoering bedragen eenmalig ca. € 1.100.000,- . Deze eenmalige kosten betreffen de implementatie en projectkosten, de aanpassing van middelen, de administratieve link met het belastingsysteem, communicatie en handhaving. Indien de gemeente Recycle-keuze invoert is de verwachting dat de hoeveelheid restafval die de gemeente inzamelt in de bak en zak aan huis met tussen de 16 en 19 % vermindert naar ongeveer 122128 kilo per inwoner per jaar. Voor de inzamelkosten betekent deze keuze een structurele besparing van de kosten per woonhuisaansluiting die gemiddeld tussen de € 0 en € 15 euro zal uitkomen ten opzichte van de kosten van de inzameling op basis van het project “basis op orde”. De kosten voor de invoering bedragen net als de kosten voor Recycle-tarief eenmalig ca. € 1.100.000,- .

In dit scenario zijn de kosten voor handhaving naar verwachting lager, en de kosten voor communicatie hoger. Deze eenmalige kosten betreffen de implementatie en projectkosten, de aanpassing van middelen, de administratieve link met het Pagina 35 van 53

belastingsysteem, communicatie en handhaving. In dit scenario zijn de kosten voor handhaving waarschijnlijk lager en de kosten voor communicatie hoger.

Twee-fasen aanpak Om een goede keuze te kunnen maken tussen beide systemen stellen we een twee-fasen aanpak voor. Dit kan omdat een groot deel van de techniek van beide systemen gelijk is. Alleen de administratieve processen rondom deze techniek en de communicatie rondom beide systemen wijkt van elkaar af. Fase 1: 2026 Voorbereiding In fase 1 treffen we alle technische voorbereidingen voor de technische invoering van de tariefprikkel. We zorgen ervoor dat op alle plekken de inzameling geregistreerd kan plaatsvinden. Op een groot aantal locaties is dat al het geval. Op een aantal andere plekken wordt hier met de Basis op Orde al een vervolgstap in gezet. Aan het einde van 2026 zijn we er technisch klaar voor om een tariefprikkel in te voeren. Inwoners betalen vanaf 2027 per afspraak om het grofvuil aan huis te laten ophalen. Het wegbrengen van grofvuil naar het afvalbrengstation blijft gratis Fase 1: Q4 2026 Besluitvorming In het laatste kwartaal van 2026 bereiden we een besluitvormingsnotitie voor waarin we een definitieve keuze maken tussen Recycle-tarief en Recycle-keuze. Op deze manier kan de gemeente optimaal profiteren van de leercurve van andere gemeenten die mogelijk dit jaar kiezen voor Recycle-keuze. In deze besluitvormingsnotitie nemen we de aanbevelingen uit het implementatietraject van deze gemeenten mee.

Er zijn dan nog geen ervaringscijfers van het gebruik omdat de eerste invoering pas in 2028 start. Fase 2: 2028-2029 Implementatie gekozen tariefprikkel Op basis van de besluitvorming in Q1 2027 kunnen de administratieve processen verder worden ingericht, en kan de communicatiecampagne worden opgestart. Dit maakt een implementatie in de periode 20282029 mogelijk.

Pagina 36 van 53

8. Meer en betere grondstoffen Samenvatting en conclusie In het grondstoffenbeleid streeft de gemeente ernaar om zoveel mogelijk grondstoffen opnieuw te gebruiken. Hiervoor maken we het aanbieden van grondstoffen voor alle inwoners van de gemeente Hoorn zo makkelijk mogelijk. Een deel van de maatregelen wordt uitgevoerd binnen het partnerproject van het grondstoffenplan “De Basis op Orde”. ADVIES Grondstoffenplan: •

Inwoners van Hoog- en stapelbouw, de binnenstad en de historische schil kunnen hun restafval en PBD voortaan gecombineerd aanbieden in ondergrondse verzamelcontainers. Deze containers worden bij HVC nagescheiden. (Basis op Orde)

•

Het wordt voor alle inwoners van Hoorn mogelijk om GFT en etensresten te scheiden. Hiervoor komen bij alle ondergrondse containers ook cocons voor GFE (hoog- en stapelbouw en in de binnenstad). (Basis op Orde)

•

We organiseren de inzameling van textiel zodanig dat we een duurzame verwerking kunnen garanderen.

•

We organiseren extra glasbakken op locaties waar de spreiding op dit moment te minimaal is.

•

We evalueren de papierinzameling met het oog op veiligheid van de vrijwilligers. We betrekken de vrijwilligers bij de plannen voor de toekomst. (vervolg Basis op Orde)

•

We volgen via HVC de mogelijkheden voor aansluiting in de verwerking van luier en incontinentiemateriaal

•

We ontwikkelen een communicatie-campagne voor de aandachtstromen die problemen kunnen veroorzaken in het riool

Blijven inzetten op bronscheiding In de media is er veel aandacht voor gemeenten die overstappen van bronscheiding naar nascheiding. Er zijn hier ook veel misverstanden over. In de media wordt soms het beeld geschetst dat in nascheidingsgemeenten de inwoners nog maar 1 bak hebben waar alles in mag. Dit is niet correct. Nascheiding is op dit moment alleen maar geschikt voor het achteraf scheiden van plastic, blik en drinkpakken. De grondstoffen GFT en etensresten, oud papier en karton en textiel zijn niet meer geschikt om te recyclen in het geval van nascheiding. Om een goede kwaliteit grondstoffen te garanderen is het van belang om in te blijven zetten op bronscheiding. Dit is in de wetgeving vastgelegd. Figuur 33: Bronscheiding via een bak aan huis

GFT en etensresten Uit de sorteeranalyse van Hoofdstuk 3 blijkt dat ruim 1/3 van het afval dat we in de grijze bak en zak aanbieden bestaat uit GFT. Dit zijn met name etensresten. Het tuinafval wordt wel voor het grootste deel Pagina 37 van 53

aangeboden via de groene bak aan huis. Inwoners ervaren bij deze afvalstroom een mindere urgentie tot afvalscheiding. En dat is jammer want juist bij de afvalstroom GFT en etensresten kunnen er door recycling meerdere mooie producten gemaakt worden. Om dit aan te pakken hebben we een aantal maatregelen gepland: 1. In de Basis op Orde maken we het scheiden van GFT en etensresten niet alleen mogelijk voor de laagbouw maar ook voor de hoog- en stapelbouw 2. We organiseren een communicatiecampagne rondom etensresten waarbij we eenmalig een pakketje composteerbare zakken uitdelen bij alle inwoners van de gemeente Hoorn, met een informatiefolder over nut en noodzaak van gescheiden inzameling van GFT en etensresten. 3. We blijven inzetten op het verbeteren van de kwaliteit van het aangeboden GFT. De afkeur van GFT in de gemeente Hoorn is laag, en dat willen we graag zo houden. Daarom blijven we inzetten op periodieke controles en extra voorlichting over de kwaliteit van GFT en etensresten. Hierbij maken we gebruik van de welles-nietes lijsten die door de centrale overheid in het VANG dossier zijn opgesteld. Figuur 34: Figuurlijke weergave welles-nietes lijst GFT

Plastic, Blik en Drinkpakken (PBD) De inzameling van Plastic Blik en Drinkpakken is ook aangepast binnen het project de Basis op Orde. Deze aanpassing is volledig in lijn met de nieuwe afspraken en prioriteitsvolgorde (Hoofdstuk 2) die door de overheid samen met de verpakkingsindustrie gemaakt zijn. In de laagbouw blijven we PBD gescheiden inzamelen door middel van de oranje bak aan huis. In de binnenstad en in de hoog- en stapelbouw mogen inwoners hun PBD en restafval gecombineerd aanbieden in de ondergrondse verzamelcontainers. Deze afvalstroom wordt bij HVC nagescheiden. Om de vergoeding te bepalen die de verpakkingsindustrie betaalt voor het inzamelen van het PBD afval, moet de gemeente voortaan periodieke samenstellingsanalyses laten uitvoeren op het brongescheiden PBD. Deze samenstellingsanalyses geven inzicht in het percentage vervuiling van de stroom, en bepalen daarmee in welke staffel de gemeente wordt ingedeeld voor wat betreft de hoogte van de vergoeding per ton. Verbeteringen van de kwaliteit leiden tot een hogere vergoeding. Om de kwaliteit van deze afvalstroom te verbeteren, maakt de inzamelaar periodiek gebruik van zogenaamde voorloopcontroles, in combinatie met bakhangers. Bakken waarin vervuiling wordt gevonden blijven staan en krijgen een hanger met uitleg waar ze deze afvalstroom wel mogen aanbieden.

Oud papier en karton De gemeente Hoorn zamelt oud papier in met de hulp van vrijwilligers. Niet alle gemeenten gaan op dezelfde manier om met het inzamelen van oud papier en karton. Een steeds groter aantal gemeenten stopt met de inzet van vrijwilligers in de inzameling, omdat dit niet veilig genoeg meer is. Het verkeer wordt drukker, steeds meer geparkeerde auto’s in smalle straten maken de inzameling met de zware voertuigen een steeds grotere uitdaging, en de agressie van omstanders naar nutsvoorzieningen en hulpdiensten neemt toe. De Arbonormen over de inzet van vrijwilligers zijn landelijk aangescherpt na een aantal (bijna) Pagina 38 van 53

ongelukken. Veel commerciële inzamelorganisaties en ook een aantal overheidsgedomineerde inzamelaars hebben daarom laten weten dat ze de veiligheid niet langer kunnen garanderen en kiezen ervoor om de inzameling met vrijwilligers te stoppen. Bij onze inzamelaar HVC wordt er op dit moment nog ingezameld met vrijwilligers. Maar HVC heeft aangegeven dat deze dienstverlening voor de toekomst wordt geëvalueerd. Uit deze evaluatie komt óf en op welke wijze de veiligheid van de vrijwilligers kan worden gegarandeerd7. De verwachting is dat over een aantal jaren er geen inzameling meer zal plaatsvinden samen met vrijwilligers. Gemeenten die de keuze maken om te stoppen met de inzet van vrijwilligers bieden meestal alternatieven aan om de derving van de inkomstenbron te dekken. Gemeenten kiezen meestal voor een financiële afbouwregeling, al dan niet in combinatie met •

Zwerfafval opruimen

•

Kerstbomen ophalen

• Het adopteren van een ondergrondse container. De gemeente gaat met de papierverenigingen en de inzamelaar het gesprek aan over de mogelijkheden voor de toekomst. De uitkomsten van deze gesprekken presenteren we in de evaluatie van en het vervolg op de “Basis op Orde”.

Textiel De gemeente Hoorn wil garanderen dat het textiel op een duurzame wijze wordt verwerkt, en het niet ongewild op een buitenlandse vuilstort terecht komt. Daarom vindt de gemeente het belangrijk om samen te werken met partijen die over het hele proces transparantie kunnen geven. In najaar 2025 schrijft de gemeente alle eigenaren aan van de textielcontainers die door de gemeente Hoorn niet zijn aangewezen als inzamelaars voor textiel. Deze containers zullen worden vervangen door containers van HVC die op een aantal centrale locaties worden geplaatst. HVC zamelt het textiel in dat in de verzamelcontainers terecht komt. Na lediging laat HVC het textiel eerst opschonen, omdat er nog wel eens vervuiling in deze bakken terecht komt. Het opschonen wordt deels uitgevoerd door mensen met afstand tot de arbeidsmarkt, die nat textiel en vervuiling verwijderen en los textiel verpakken in zakken. Dit textiel wordt bij Nederlandse fijnsorteerders handmatig uitgesorteerd in diverse stoffen en/of productcategorieën. De uiteindelijke gesorteerde stromen worden waar mogelijk opnieuw op de markt gezet (in Nederland, Europa of de wereldmarkt). De nieuwe contracten voor deze afzet zetten in op volledige ketentransparantie van dit traject, ook als de kleding naar het buitenland wordt gebracht om te verkopen.

Textiel dat niet geschikt is om opnieuw te verkopen wordt vervezeld, en omgezet in andere producten zoals viltmatten, isolatiemateriaal ed.

7 Ook vanuit de verenigingen is landelijk een afnemende belangstelling voor het inzamelen te zien, omdat ze hiervoor steeds lastiger mensen

kunnen vinden. Pagina 39 van 53

Glas De inzameling van glas vindt plaats volgens de best practice methode van de benchmark afvalinzameling. In deze methode kunnen de inwoners de lege potten en flessen inleveren in de buurt van de verkooppunten van nieuw glas. Inwoners nemen het lege glas net als de statiegeldproducten mee als ze boodschappen gaan doen. De ervaring leert dat dit een logisch moment is. Het plaatsen van containers in woonwijken vermijden we tenzij er in de omgeving geen supermarkt beschikbaar is. Hiermee maximaliseert de gemeente de voorspelbaarheid van de inzamelpunten en minimaliseert ze de geluidsoverlast voor de omwonenden.

Luiers en incontinentiemateriaal Iets minder dan 10% van ons restafval bestaat uit luier- en incontinentiemateriaal. Deze afvalstroom kan inmiddels duurzaam worden verwerkt, maar op dit ogenblik is er binnen Nederland te weinig verwerkingscapaciteit. Er is één verwerkingslocatie bij Nijmegen, en deze zit volledig vol. Meerlanden8 inventariseert de mogelijkheid om in het westen van het land in het gebied rondom Amsterdam een tweede verwerkingslocatie te starten. HVC is namens de HVC-gemeenten betrokken bij dit project, en houdt de mogelijkheden om aan te haken in de gaten. Zodra de verwerkingscapaciteit beschikbaar komt volgt een voorstel om hier gebruik van te gaan maken.

Figuur 35: Verwerkingsmogelijkheid luier en incontinentiemateriaal

Aandacht-stromen De bovenstaande afvalstromen zijn de belangrijkste afvalstromen die met regelmaat aan huis vrijkomen. Daarnaast hebben we een aantal aandacht stromen. Deze zijn meestal niet groot van omvang, maar ze kunnen grote effecten hebben als inwoners niet goed weten hoe ze deze goed kunnen scheiden. Olie en Frituurvet De hoeveelheid plantaardige en dierlijke oliën en vetten nemen de laatste jaren af door de opkomst van de air-fryer. De overgebleven afvalstroom kan echter nog steeds schade aanrichten aan het gemeentelijke rioolstelsel als inwoners besluiten om vet en olie via de gootsteen af te voeren.

8 Meerlanden is net als HVC een publiek bedrijf dat actief is op inzameling en verwerking van huishoudelijk afval. Zij zamelen in in de gemeenten

Aalsmeer, Bloemendaal, Diemen, Haarlemmermeer, Heemstede, Hillegom, Lisse en Noordwijk Pagina 40 van 53

Medicijn afval Ook medicijnen worden regelmatig afgevoerd via het riool. Vaak via de ontlasting en soms via het doorspoelen van overgebleven medicatie. Via innovatie binnen de medische wetenschap en nieuwe hulpmiddelen probeert men de afvoer via de ontlasting te verminderen. De effecten van het doorspoelen van olie- en frituurvet en medicijn-afval en de alternatieven die inwoners hebben om deze afvalstromen goed gescheiden in te leveren, nemen we mee in een separate communicatiespecial.

Pagina 41 van 53

9. Communicatie Samenvatting en conclusie Bij het vormgeven van de communicatie rondom afval en grondstoffenbeleid maken we gebruik van de input van onze eigen inwoners uit het voorbereidingstraject, en van de lessen in andere gemeenten. We maken gebruik van een combinatie van online- en offlinecommunicatie. Daarnaast spelen de afvalcoaches een belangrijke rol in het ondersteunen van het nieuwe beleid in de wijken. De boodschap rondom het nieuwe grondstoffenbeleid en de tariefprikkel is dat inwoners voortaan invloed kunnen uitoefenen op de hoogte van de eigen afvalstoffenheffing. Mensen die goed scheiden zijn goedkoper uit dan mensen die dit niet doen. Inwoners vinden afval belangrijk en weten doorgaans dat er aanvullende stappen moeten worden gezet om de afvalscheiding te verbeteren. Dit was ook het resultaat van de bewonersenquête en het klanttevredenheidsonderzoek (hoofdstuk 5) die in de gemeente Hoorn zijn gehouden. Ze zijn neutraal over de mogelijkheid van het invoeren van een tariefprikkel. Bewoners vinden een aantal zaken erg belangrijk op het gebied van communicatie: •

Waarom: Willen goede communicatie over waarom de verandering nodig is.

•

Hoe en Wat: Willen goede informatie over wat er voor hen verandert, hoe ze afval kunnen voorkomen en dat wat er nog is zo goed mogelijk kunnen scheiden.

•

Coaching en Maatwerk: Hebben behoefte aan hulp bij praktische vraagstukken.

•

Gehoord worden: Willen van de gemeente dat ze gehoord worden bij klachten en meldingen.

•

Hulpmiddelen: Willen inzicht in het eigen aanbiedgedrag via de afvalapp in het geval van een tariefprikkel

In de voorbereiding van dit plan hebben we gekeken naar de ervaringen van andere gemeenten die succesvol nieuw grondstoffenbeleid hebben geïmplementeerd. Daaruit komt dat de gemeente een aantal randvoorwaarden op orde moet brengen voordat een tariefprikkel op een succesvolle manier kan worden geïmplementeerd. •

Basis op Orde: Alle inwoners moeten de mogelijkheid hebben om hun afval gescheiden aan te kunnen leveren, of moeten worden gecompenseerd voor het afval dat ze niet kunnen scheiden.

•

Administratie: De inzamelmiddelen moeten klaar zijn om geregistreerd te kunnen inzamelen.

•

Maatwerk: Er moeten maatwerkoplossingen komen voor mensen die onvermijdbaar restafval hebben.

•

Aandacht Openbare Ruimte en snelle bijsturing: Als er problemen ontstaan in de openbare ruimte moeten er mogelijkheden zijn voor snelle bijsturing.

Aanpak gemeente Hoorn De aanpak in de gemeente Hoorn sluit aan bij deze wensen van de inwoners en de lessen uit andere gemeenten. Onze aanpak bestaat uit: Pagina 42 van 53

1. We zorgen dat alle inwoners hun grondstoffen gescheiden kunnen aanbieden en waar gescheiden inzameling niet mogelijk is, compenseren we hiervoor. (hoofdstuk 7 en 8) 2. We zorgen dat de inzamelmiddelen voorbereid zijn op geregistreerde inzameling (hoofdstuk 7) 3. We organiseren maatwerk voor doelgroepen (hoofdstuk 10) 4. We stellen een uitvoeringsplan op met maatregelen in de openbare ruimte, een communicatieplanning en ondersteunend beleid. (Hoofdstuk 11 en 12) 5. We zetten afvalcoaches in tijdens de implementatie om inwoners te begeleiden.

Communicatie boodschap Communicatie richt zich op nut en noodzaak van afvalscheiding en ondersteunt de wijzigingen in dit grondstoffenbeleid. In de tweede fase van het grondstoffenbeleid staat de implementatie van een tariefprikkel gepland. Hiervoor is de boodschap: U krijgt meer invloed op de hoogte van de afvalstoffenheffing. Door goed te scheiden kunt u de kosten zo laag mogelijk houden.

Communicatieplan Het doel is om iedereen te informeren over de nieuwe spelregels. Bij de invoering van de tariefprikkel komt er een eigen webpagina. Hierop kunnen mensen makkelijk vinden wat er verandert, en wat dat voor hun betekent. Hier kunnen de inwoners (na de definitieve vaststelling van de tarieven) ook rekenvoorbeelden terugvinden. Deze website is up to date en nieuwe vragen van inwoners worden steeds toegevoegd. Het communicatieteam van de gemeente en HVC plaatsen regelmatig berichten op Facebook, Instagram en andere platforms over de veranderingen. Hierbij maken we gebruik van plaatjes en korte video's om het leuk en duidelijk te maken. De plaatjes helpen ook voor mensen die anderstalig zijn of een beperkte leesvaardigheid hebben. Als het nodig is vertalen we de informatie naar andere talen. Zodra de eerste resultaten beschikbaar komen laten we de inwoners zien wat ze hebben bereikt. Waar mogelijk betrekken we ook de wijkambassadeurs bij de communicatie richting de inwoners. Het plan is simpel en flexibel, zodat we snel kunnen reageren op vragen en veranderingen.

Afvalcoaches De afvalcoaches bieden praktische hulp bij problemen bij de afvalscheiding en beantwoorden vragen van bewoners, en helpen met een wijkgerichte aanpak bij laagtaligheid. Met inwoners die herhaaldelijk restafval in grondstoffencontainers aanbieden of bewoners die bijplaatsingen naast de ondergrondse containers plaatsen gaan ze in gesprek. Na de invoering van een tariefprikkel helpen de afvalcoaches ook de mensen die door erg veel aanbiedingen een hogere rekening dreigen te krijgen met tips en adviezen over afvalscheiding. Figuur 36: Afvalcoaches in de wijk

Afvalapp We maken gebruik van de afvalapp van HVC. In deze app kunnen inwoners eenvoudig zien wanneer hun bak aan de weg moet, waar de dichtstbijzijnde verzamelcontainer is, en in welke bak ze een bepaald product moeten gooien. Als er een tariefprikkel is ingevoerd kunnen ze in de app ook precies zien hoe vaak ze in het lopend jaar al hebben aangeboden. Pagina 43 van 53

10.

Maatwerk en doelgroepen

Samenvatting en conclusie We willen voorkomen dat inwoners door de maatregelen in het grondstoffenplan onevenredig worden geraakt, vooral als deze maatregelen een financieel effect hebben dat ze niet kunnen beïnvloeden. Daarom kiezen we ervoor voor deze groepen maatwerk in te richten. Er is maatwerk voorzien voor mensen die kwijtschelding ontvangen, mensen met medisch afval en vrijwilligers die helpen om de openbare ruimte schoon te houden. Dit maatwerk ziet er anders uit voor de verschillende vormen van tariefprikkels.

Mensen met kwijtschelding Inwoners die door een laag inkomen niet in staat zijn om de gemeentelijke belastingen te betalen kunnen hiervoor kwijtschelding aanvragen. Wanneer de gemeente een tariefprikkel invoert kan dit effect hebben op deze groep. We geven hieronder aan wat dat betekent voor de diverse opties:

Recycle-keuze Bij Recycle-keuze blijft de afvalstoffenheffing ongedeeld, en kunnen inwoners een korting ontvangen voor goed scheidingsgedrag. Mensen met kwijtschelding ontvangen standaard een maximale korting van 100%. Bij Recycle-keuze verandert er voor deze groep niets.

Recycle-tarief Bij Recycle-tarief splitsen we de afvalstoffenheffing in een vast en een variabel deel. Het vaste deel is voor alle inwoners gelijk en het variabele deel is afhankelijk van het aantal aanbiedingen van een bak of zak met restafval. Mensen met kwijtschelding krijgen net als nu 100% kwijtschelding van het vaste deel van de afvalstoffenheffing. Voor de afrekening van het variabele deel combineren we de beginselen uit de kwijtschelding net als bij de andere inwoners met een prikkel voor afvalscheiding. Dit betekent het volgende: •

De toetsing of iemand in aanmerking komt voor kwijtschelding van de afvalstoffenheffing blijft gelijk.

•

In de kwijtscheldingsregeling wordt net als nu het vaste deel van de afvalstoffenheffing volledig kwijtgescholden.

•

Elk jaar wordt voorafgaand aan het jaar het gemiddeld aantal inworpen/aanbiedingen van de bak aan huis van het afgelopen jaar vastgesteld. Dit is dus het aantal ledigingen dat een gemiddeld huishouden heeft dat in de gemeente Hoorn woont.

•

In het eerste jaar stellen we dit gemiddelde vast op 56 inworpen van een zak in de ondergrondse container of 7 aanbiedingen van de bak aan huis9. Deze worden bij de afrekening van het variabele recht bij de mensen die kwijtschelding krijgen niet in rekening gebracht.

9

In deze verdeling is er rekening mee gehouden dat de inwoners met een bak aan huis hun PBD kunnen scheiden en de inwoners die gebruik maken van een verzamelcontainer hun PBD gecombineerd met het restafval aanbieden. Dit zorgt ervoor dat de inwoners die zakken-aanbieden grotere volumes aanbieden. Pagina 44 van 53

Alle aanbiedingen die de aanvragers van kwijtschelding aanbieden bovenop dit jaarlijks vastgestelde gemiddelde, worden wel in rekening gebracht. Op deze wijze combineren we de bestaande regeling van een gemiddelde kwijtschelding met een prikkel om ook bij deze doelgroep afvalscheiding te bevorderen.

Mensen met medisch afval Het meeste medische afval is restafval. We willen voorkomen dat mensen die door ziekte onvermijdelijk extra restafval hebben, door de invoering van Recycle-tarief extra hoge kosten krijgen. Ook voor deze groep treffen we hierom een speciale regeling. Deze regeling wordt alleen ingevoerd bij Recycle-tarief. Bij Recycle-keuze verandert er voor deze groep niets.

Recycle-tarief Voor deze groep treffen we een speciale regeling. We compenseren voor deze groep de eerste 24 zakinworpen van het kalenderjaar, of de eerste 6 bakken aan huis bij de afrekening van het variabel recht. De mogelijkheid van 24 inworpen of 6 bakken aan huis extra per jaar zorgt ervoor dat ze het afval elke week of elke inzamelbeurt kunnen aanbieden zonder hiervoor op hogere kosten uit te komen dan het verwachte gemiddelde in de gemeente Hoorn. De regeling zal gedurende 2026 nader worden uitgewerkt en samen met de keuze over de tariefprikkel ter besluitvorming worden aangeboden. De regeling gaat pas in op het moment dat de tariefprikkel wordt ingevoerd. De contouren voor de regeling passen binnen de spelregels de wet AVG stelt aan de bescherming van bijzondere persoonsgegevens: •

De regeling betekent dat de eerste 26 zakinworpen of de eerste 6 aanbiedingen van de bak aan huis ieder kalenderjaar niet betaald hoeven te worden.

•

De aanvrager van de regeling betaalt net als alle andere inwoners jaarlijks het vastrecht.

•

De inwoners die gebruik van deze regeling willen maken vragen deze jaarlijks zelf aan. Dit kan tot 1 oktober van het lopende jaar. De aanvraag is op basis van vertrouwen, er hoeven geen bewijsstukken geleverd te worden. De gemeente behoudt het recht om bij vermoeden van misbruik te controleren.

•

De registratie van de aanvraag wordt door de gemeente bewaard voor de wettelijke duur voor de grondslag van de heffing. Daarna wordt deze registratie verwijderd

•

De vergoeding wordt verrekend met de variabele tarieven die in het jaar erna in rekening worden gebracht. De regeling is alleen geldig voor inwoners van de gemeente Hoorn die afvalstoffenheffing betalen.

•

Er wordt maar één compensatie per huishouden dat afvalstoffenheffing betaalt toegekend.

•

Als de gebruiker van de regeling minder dan 24 inworpen heeft of de bak aan huis minder dan 6 keer aanbiedt, dan bedraagt de hoogte van de variabele heffing € 0. Er worden door de gemeentelijke belastingdienst geen bedragen uitgekeerd.

Deze regeling wordt tweejaarlijks geëvalueerd. Als tijdens de evaluatie blijkt dat er structureel een groter gat zit tussen aanbieders van medisch afval en aanbieders zonder medisch afval, dan kan de compensatie voor medisch afval worden bijgesteld. Als blijkt dat de regeling voor een individueel geval niet passend is, dan bestaat de mogelijkheid om een beroep te doen op de hardheidsclausule. In zo'n geval bekijken we Pagina 45 van 53

samen met de betrokkene en de afvalcoach wat wel een passende oplossing is. Hierover wordt een separaat individueel besluit genomen.

Vrijwilligers die helpen opruimen in de openbare ruimte Een specifieke doelgroep binnen dit Grondstoffenplan zijn de vrijwilligers binnen de gemeente Hoorn die in hun vrije zwerfafval dat door andere mensen is achtergelaten van de straat inzamelen en zorgen dat deze worden aangeboden in de lokale inzamelmiddelen. De gemeente waardeert de inzet van deze vrijwilligers enorm, en wil voorkomen dat deze vrijwilligers extra kosten krijgen door hun inzet. Voor deze groep ontwikkelen we een maatwerkoplossing die erin voorziet dat zij voor het opruimen van het afval uit de openbare ruimte geen kosten hoeven maken. Daarnaast voorziet de gemeente deze vrijwilligers van hulpmiddelen om hen te ondersteunen in hun werkzaamheden.

Pagina 46 van 53

11.

Preventie en Hergebruik

Samenvatting en conclusie De gemeente is volgens de wet verantwoordelijk om afval dat bij huishoudens ontstaat op een zo duurzaam mogelijke wijze in te zamelen en te laten recyclen of verwerken. Duurzamer is het om te zorgen dat het afval niet ontstaat, door potentieel afval niet te produceren, of producten een tweede (of derde) leven te gunnen. Dit is geen wettelijke taak van de gemeente. De gemeente ondersteunt deze initiatieven wel met bekendheid en met hulpmiddelen.

Preventie Bij preventie is de intentie om ervoor te zorgen dat er geen afval ontstaat. Immers wat niet ontstaat hoeft ook niet te worden opgeruimd. De markt ontwikkelt vanuit zichzelf initiatieven die erop gericht zijn om de hoeveelheid afval te verminderen. Bij commerciële organisaties zit er doorgaans een verdienmodel achter, maar dat neemt niet weg dat ze daadwerkelijk kunnen bijdragen aan het verminderen van de hoeveelheid afval. Nieuwe initiatieven zullen worden beoordeeld op toepasbaarheid voor de gemeente Hoorn. Veel inwoners weten echter niet of weinig over deze initiatieven. De gemeente kan hierin een rol spelen om deze initiatieven zichtbaar te maken via haar gemeentelijke website, en artikelen in de lokale krant. In mijn bus Het verspreiden van grote folderpakketten die zomaar de oud-papier bak in worden gegooid, is niet alleen frustrerend voor gemeenten, maar ook voor de mensen die deze folders uitgeven. Daarom heeft de reclame-industrie in de laatste jaren gewerkt aan de ontwikkeling van een nieuwe database die inmiddels in het grootste deel van Nederland is geïmplementeerd. Inwoners kunnen via deze website (inmijnbus.nl) aangeven dat zij het folderpakket van de grootste verspreider Spotta niet meer willen ontvangen, bij vakanties stil willen zetten, of kiezen voor een beperkte samenstelling van de folders.

De kleinere lokale verspreiders maken nog geen gebruik van in-mijn-bus. Wasbare luiers Een gemiddeld kind krijgt in zijn eerste jaren meer dan 5000 keer een schone luier. Deze luiers zorgen voor veel afval. Een alternatief voor de wegwerpluiers uit de supermarkt zijn wasbare luiers. Steeds meer ouders maken gebruik van dit alternatief. Door de wasbare luiers zijn kinderen gemiddeld sneller zindelijk en voorkomen ouders veel afval en CO2 uitstoot. Zelfs als je het wassen meetelt zijn wasbare luiers hierdoor beter voor het milieu. Ook financieel zijn de wasbare luiers gunstig. Ze zijn relatief duur in de aanschaf, maar over de gehele periode goedkoper dan de wegwerp variant. De markt van de wasbare luiers heeft zich in de afgelopen jaren ontwikkeld tot een volwaardige vervanging voor de wegwerp variant. Via allerlei websites kunnen ouders zich aanmelden voor kleinere proefpakketten, waarbij ouders meestal een keuze hebben in de mogelijkheden voor de vormgeving (klittenband, drukknopen) en het gebruik (dag en/of nacht). Zo kunnen ouders de wasbare luiers eerst een tijdje uitproberen op, alvorens ze een besluit nemen of ze deze keuze voor hun kind willen maken. Pagina 47 van 53

Too good to go Supermarkten en horeca, bakkers en kleine kruideniers maken steeds vaker gebruik van “too good to go” initiatieven, waarbij particulieren aan het einde van de dag tegen een gereduceerd tarief producten kunnen ophalen die anders mogelijk over de houdbaarheidsdatum heen gaan, of niet langer mogen worden verkocht. Op deze wijze werkt ook deze sector mee aan het verminderen van voedselverspilling. Go Droppie Go Droppie is strict genomen geen preventie-initiatief maar een Recycling initiatief van de markt. In de vier grootste gemeenten van Nederland zijn er innamewinkels van Go Droppie waar inwoners Ewaste, textiel, statiegeld en PBD kunnen inleveren, en hiervoor in een aantal gevallen een (kleine) vergoeding ontvangen. Voor de gemeente Hoorn is dit initiatief niet opportuun. In de vier grote steden wordt al het afval nagescheiden. De gemeente Hoorn maakt gebruik van een gecombineerde bron- en nascheiding van PBD. In de binnenstad en bij de hoogbouw is er nascheiding, maar in alle wijken is er sprake van bronscheiding door middel van oranje bakken aan huis. We willen voorkomen dat mensen deze containers leeghalen om ze in te leveren voor een financiële beloning. Dit ondermijnt het succes van bronscheiding, waardoor de vergoeding voor het PBD voor de gemeente (die wordt verwerkt in de afvalstoffenheffing) gevaar loopt.

Het initiatief staat ook haaks op de nieuwe afspraken met Verpact, die uitgaan van maximaal één inzamelmethodiek per adres. De inwoners die gebruik maken van nascheiding worden hiervoor al financieel gecompenseerd bij de invoering van een tariefprikkel. Voor alle stromen van Go Droppie zijn in de gemeente Hoorn goede alternatieven. Textiel mag worden ingeleverd bij de kringlopen, of in de gemeentelijke bakken, Elektr(on)ische apparaten mogen worden ingeleverd bij de grote klussupermarkten, witgoedzaken en op de milieustraat en PBD mag worden ingeleverd aan huis. Voor het statiegeld ontvangen inwoners ook een vergoeding in de supermarkt.

Hergebruik Hergebruik staat niet in het teken van het voorkomen van afval, maar is gericht op het verlengen van de gebruiksfase van een product. Dit staat hoger op de circulaire ladder dan recycling. Bij recycling wordt het product afgedankt, en worden de grondstoffen teruggewonnen. Bij hergebruik gaan de producten nog een extra rondje mee voordat ze gerecycled worden.

Lokale initiatieven Repair Café Het Repair Café is een plek waar mensen hun kapotte spullen kunnen laten repareren door vrijwilligers. Het doel van het Repair Café is om onnodig afval te verminderen en de verspilling van grondstoffen te verminderen. De vrijwilligers hebben kennis en ervaring op het gebied van reparaties en zijn in staat om veel verschillende spullen te repareren, zodat een apparaat nog een tijdje langer gebruikt kan worden.

Pagina 48 van 53

In de gemeente Hoorn worden Repair Cafés gehouden verschillende locaties in Hoorn, waar inwoners op vooraf vastgestelde tijden welkom zijn om hun oude koffiezetapparaat, gereedschap of radio te laten repareren. De tijden worden op de website van in Hoorn gepubliceerd. Kringloopwinkels Binnen de gemeente Hoorn zijn er ook een aantal kringloopinitiatieven. Zij vervullen een belangrijke rol in het verlengen van de levensduur van producten. Spullen die via de kringloopwinkel een nieuwe eigenaar krijgen hoeven minder snel te worden gerecycled. Voor een aantal kringloopbedrijven is er een financiële ondersteuning in de vorm dat de gemeente Hoorn de kosten draagt voor het verwerken (meestal in de vorm van verbranden) van het afval dat zij niet in hun winkel kunnen verkopen. Andere kringloopinitiatieven hebben het verzoek ingediend om ook in aanmerking te komen voor deze financiële ondersteuning. Binnen het grondstoffenplan is dit verzoek gewogen. Het advies is om over te gaan tot de implementatie van een nieuwe regeling, die beter past bij de uitgangspunten van het grondstoffenbeleid. Hierbij versoberen we de dienstverlening op restafval, ondersteunen we beter gebruik van grondstoffen, en leggen we meer de nadruk op transparantie en herleidbaarheid binnen de recycling. Daarom stelt de gemeente Hoorn de volgende uitgangspunten vast voor de nieuwe regeling. •

De gemeente betaalt niet langer voor het verbranden van restafval, maar geeft een bijdrage voor de dienstverlening op Recycling die de kringloop levert. Het staat de kringloop vrij om deze bijdrage (deels) in te zetten voor de kosten die ze hebben voor spullen die niet verkoopbaar zijn.

•

De bijdrage wordt per kwartaal achteraf uitgekeerd.

•

Om te kunnen garanderen dat de dienstverlening op een duurzame, inclusieve en transparante wijze verloopt moeten kringloopbedrijven in het bezit zijn van het keurmerk van de Branchevereniging Kringloopbedrijven Nederland (BKN).

Leencorners, ruilinitiatieven en tijdelijk uitleen Daarnaast zijn er in alle gemeenten in Nederland en op landelijk niveau op een aantal wijzen leen- en ruilinitiatieven opgestart. Deze variëren van lokale facebook-groepen, straatbibliotheken en weggeefmomenten fysiek en digitaal via marktplaatsachtige constructies. Ook met deze initiatieven krijgen spullen toch nog een kans op een tweede leven, en wordt de levenscyclus verlengd.

Pagina 49 van 53

12 Openbare Ruimte Samenvatting en conclusie De keuzes die de gemeente maakt in het Grondstoffenplan kunnen een effect hebben in de Openbare Ruimte. Alle gemeenten hebben last van ongewenst aanbiedgedrag, maar met name tijdens de gewenningsperiode na een verandering zien we vaak een tijdelijke toename van overlast. Onderzoeken en rapporten laten zien dat deze overlast na de initiële periode weer afneemt naar het oorspronkelijke niveau. Om tijdens de implementatieperiode van het grondstoffenbeleid de overlast te minimaliseren maken we gebruik van een combinatie van opruimen, coaching en handhaving. Zowel voorafgaand aan de invoering als ook tijdens en na de implementatie houden we metingen in de openbare ruimte om de overlast ook kwantitatief goed te kunnen monitoren. De keuzes die we maken in het afvalbeleid hebben een effect in de Openbare Ruimte. Niet iedereen beoordeelt dit op dezelfde manier. In het project “de Basis op Orde” juichen de meeste bewoners het toe dat de zakken in de binnenstad van de gemeente Hoorn vervangen worden door ondergrondse containers. De mensen die in de buurt wonen van zo’n container hebben hier een dubbel gevoel bij. Hetzelfde geldt overigens voor mensen die juist verder weg wonen en een grotere afstand moeten afleggen. In alle gemeenten in Nederland is er overlast van afval-gerelateerde zaken in de openbare ruimte.

Dit is ongeacht het inzamelsysteem, de hoogte van tarieven en de beschikbaarheid van hulpmiddelen. De oorzaken van deze overlast zijn niet eenduidig. Dit kan te maken hebben met onwetendheid of onbekendheid, weerstand, storingen in de inzamelmiddelen of volle bakken, keuzes in de inzamelsystemen en verkeerde inschattingen10. In slechts enkele gevallen is het doelbewust. Doordat de oorzaak van de overlast diffuus is, maken we ook gebruik van een gecombineerde aanpak op communicatie zoals omschreven in hoofdstuk 9, en met maatwerk zoals uitgewerkt in hoofdstuk 10. Na de implementatie van een verandering (zoals bijvoorbeeld de implementatie van ondergrondse containers of van een tariefprikkel) is er een periode waarin inwoners moeten wennen aan de nieuwe situatie en waarin er weerstands- en ontwijkgedrag toeneemt. Ervaringen in andere gemeente laten zien dat na deze gewenningsperiode de overlast terugloopt naar het niveau voor de wijziging.

Bijplaatsingen en dumpingen Een van de meest zichtbare verstoring in de Openbare Ruimte zijn bijplaatsingen en dumpingen. Een bijplaatsing is een hoeveelheid afval die naast een inzamelmiddel of clusterplek wordt aangeboden. Dit kan het afval zijn dat in de container hoort (bijvoorbeeld restafvalzakken naast een ondergrondse restafval container) of afval dat niet in de container hoort (bijvoorbeeld karton, plastic of grof afval naast een ondergrondse restafval container). Door het afval op een locatie te plaatsen waar ‘de gemeente het ziet en langskomt’ is de veronderstelling dat het snel wordt opgeruimd. Bij een dumping wordt ook afval 10 Als één iemand z’n pas vergeten is, en de container naast de bak zet, veronderstellen veel buren dat de bak vol is en zetten hun

zak ook ernaast. Pagina 50 van 53

achtergelaten in de openbare ruimte, maar doorgaans in een afgelegen gebied (natuur, bedrijventerrein) met minimale sociale controle. Dit zien we sneller met bijvoorbeeld drugsafval. Bijplaatsingen en dumpingen hebben gemeen dat de mensen die de overlast ervaren doorgaans niet de mensen zijn die de overlast hebben veroorzaakt. Om deze reden kiest de gemeente ervoor om het afval zo snel als mogelijk op te ruimen. Als de adresgegevens te achterhalen zijn wordt bekeken welke vervolgactie opportuun is. Dit kan een gesprek zijn met een coach om de spelregels uit te leggen of een boete indien er herhaling optreedt. Tijdens de implementatieperiode is HVC extra alert op storingen en verklemmingen11 in de verzamelcontainers om te voorkomen dat de inwoners hun zakken met restafval naast de containers plaatsen. Daarnaast werken we met positieve communicatie om inwoners een handelingsperspectief te bieden als de bakken vol of in storing zijn.

Vervuiling van de grondstoffen Het gescheiden inzamelen van grondstoffen heeft weinig nut als deze grondstoffen te veel vervuild zijn om gerecycled te worden. Sommige inwoners uiten hun ongenoegen over de wijzigingen in beleid door afval te dumpen in grondstoffencontainers, waardoor deze ongeschikt worden voor recycling. Dit gebeurt bijvoorbeeld door luiers of restafval bij textiel te doen, plastic bij het gft te gooien, of restafval in de zak voor plastic te deponeren. Dit gedrag ondermijnt de inspanningen voor recycling en maakt het moeilijker om deze grondstoffen opnieuw te gebruiken. Hierdoor nemen ook de kosten voor het verwerken toe. De meest effectieve manier om deze vervuiling van de grondstoffen te voorkomen is een regelmatige controle van de aangeboden grondstoffen door inzamelmedewerkers en afvalcoaches, waar nodig ondersteund door een BOA. In inzamelroutes waar regelmatig vervuiling of afkeur plaatsvindt zijn regelmatige controles een bewezen effectief middel om deze vervuiling terug te brengen. De weerstand die ontstaat na de invoering van een tariefprikkel is in tijd beperkt. In het laatste rapport van IPR NORMAG over de neveneffecten van Diftar (bijlage) kunt u lezen dat de grondstoffen PBD en GFT doorgaans zelfs iets schoner zijn in gemeenten die een tariefprikkel hebben ingevoerd.