Bijlage 1 - Gemeentelijk Grondstoffenplan (2026-2030) Gemeente Hoorn

Pagina 1 van 53

0. Samenvatting en Advies Ambitie en aanleiding Het doel van duurzaam grondstoffenbeleid is om de uitputting van de natuurlijke grondstoffen te verminderen, de afhankelijkheid van niet-hernieuwbare bronnen te beperken en de overgang naar de circulaire economie te bevorderen. Het Nederlandse beleid wordt vormgegeven door een steeds hoger wordende verbrandingsbelasting en een CO2-heffing die het Rijk heft op het verbranden van restafval. Dit verbranden van huishoudelijk en grof restafval wordt door deze belastingen elk jaar duurder. Voor de gemeente Hoorn betekent dit dat bij gelijkblijvende hoeveelheden restafval de kosten voor verwerking van dit restafval naar verwachting stijgen van € 1,9 miljoen naar € 3,9 miljoen in 2030. De kosten voor het inzamelen en verwerken van afval bevatten veel meer dan alleen de verwerking van restafval, maar deze post is de meest toonaangevende voor de kostenstijging in de nabije toekomst, en hiermee de belangrijkste knop waaraan de gemeente kan draaien om de afvalstoffenheffing beheersbaar te houden. Minder restafval is dus beter voor milieu én financiën. De gemeente Hoorn heeft de ambitie om de hoeveelheid restafval te verminderen naar minder dan 100 kilo restafval per inwoner per jaar. In 2024 zamelde de gemeente Hoorn 181 kilo restafval per inwoner in.

Dit bestaat uit 151 kilo huishoudelijk restafval, waar na de nascheiding nog 140 kilo van over blijft, en 41 kilo grof huishoudelijk afval. Van het huishoudelijk afval is meer dan 75% opnieuw te gebruiken als inwoners dit gescheiden aanbieden.

Uitgangspunten De gemeente Hoorn formuleert de volgende uitgangspunten voor het nieuwe Grondstoffenplan 1. We verminderen de hoeveelheid restafval die we verbranden. Onze ambitie is om onder de 100 kilo restafval per inwoner per jaar te komen 2. We verhogen het Recyclepercentage. We streven ernaar om zoveel mogelijk grondstoffen opnieuw te gebruiken. Daarom zetten we in op een goede afvalscheiding met kwalitatief goede grondstoffen 3. We streven naar een inzamelsysteem dat toegespitst is op de leefomgeving van onze inwoners. Dit betekent dat de omgeving (laagbouw, hoogbouw, binnenstad) kan leiden tot andere inzamelmiddelen en – keuzes. 4. Waar de standaard dienstverlening onvoldoende voorziet, bekijken we de mogelijkheden voor maatwerk. Pagina 2 van 53

5. Ons doel is om de stijging van de afvalstoffenheffing beheersbaar te houden. 6. Bij alle inzamelkeuzes betrekken we ook de effecten van deze keuzes op de openbare ruimte.

Inwonerparticipatie In aanloop naar dit beleidsplan heeft inwonerparticipatie plaatsgevonden. De inwoners van de gemeente Hoorn vinden afval scheiden belangrijk, maar overschatten hun eigen gedrag. Voor het behalen van de ambitie is een gedragsverandering nodig, die bemoeilijkt wordt omdat veel gedrag onbewust is. De enquêtes en werkateliers laten zien dat inwoners betrokken zijn en ideeën aandragen. De ideeën zijn verwerkt in dit plan.

Nieuw Beleid Het nieuwe beleid is een combinatie van maatregelen die het aanbieden van ongescheiden restafval ontmoedigen, het aanbieden van grondstoffen makkelijker maken, een goed communicatieplan en maatwerk voor doelgroepen.

Restafval ontmoedigen De ervaringen in het land laten zien dat een tariefprikkel het meest effectief is om een gedragsverandering te bewerkstelligen. Deze tariefprikkel kan meerdere vormen aannemen. Inmiddels is in 2023 in 190 gemeenten een vorm van tariefprikkel ingevoerd. De meeste gemeenten (124 in 2023) kiezen voor volume-frequentie. In dit systeem wordt de afvalstoffenheffing -net als de energierekening- gesplitst in een vast1 en een variabel deel. Inwoners betalen daarnaast een bedrag per keer dat zij hun bak of zak aanbieden en krijgen hierdoor invloed op de hoogte van hun afvalstoffenheffing. Inwoners die goed scheiden betalen minder dan inwoners die minder goed scheiden. Doordat er al heel veel gemeenten gekozen hebben voor dit systeem zijn de resultaten goed te voorspellen. Een alternatief hiervoor is in ontwikkeling door HVC. Dit is recycle-keuze. Hierbij maken inwoners zelf de afweging of ze willen meedoen, en kunnen ze korting verdienen op de afvalstoffenheffing als ze hun bak of zak minder vaak aanbieden. Inwoners kunnen in deze variant er ook voor kiezen om niet mee te doen. De verwachting is dat deze optie op meer draagvlak kan rekenen, maar dat de resultaten lager zullen zijn. Omdat er nog geen gemeente heeft gekozen voor dit systeem zijn de resultaten lastiger te voorspellen.

Eind dit jaar besluiten twee andere gemeenten van HVC over een mogelijke implementatie. Ook de gemeente Hoorn heeft interesse in dit systeem getoond. Om goed te kunnen beoordelen welk systeem het beste past bij de gemeente Hoorn stellen we voor om in 2026 de mogelijkheden voor Recycle-keuze voor de gemeente Hoorn nader te

1 Het vaste deel is lager dan de huidige afvalstoffenheffing

Pagina 3 van 53

onderzoeken. Eind 2026 volgt vervolgens een definitieve keuze. Beide systemen kennen eenzelfde voorbereiding. Er moet geregeld worden dat inwoners op alle locaties geregistreerd kunnen inzamelen en er moet een technische link worden gebouwd tussen de registratiesystemen en de gemeentelijke belastingen. Deze voorbereiding start in 2026. In fase 1 worden alleen die maatregelen uitgevoerd die voor beide systemen gelijk zijn. De rest van de implementatie vindt pas plaats na een definitieve keuze aan het einde van 2026. Het jaar 2027 gebruiken we voor de voorbereidende maatregelen voor het gekozen systeem. Dit betekent dat de tariefprikkel op zijn vroegst in 2028 kan worden ingevoerd.

Meer en betere grondstoffen Het makkelijker maken van het aanbieden van grondstoffen wordt voor een groot deel geregeld binnen het project van de Basis op Orde. Binnen dit project komen er verzamelcontainers in de binnenstad en bij de hoogbouw. In deze verzamelcontainers kunnen de inwoners hun Plastic, blik en drinkpakken (PBD) gecombineerd aanbieden met het restafval. Hierdoor hoeven ze minder afval intern op te slaan. De inwoners kunnen hun afval te allen tijde aanbieden en hoeven niet langer te wachten op een inzameldag. In de binnenstad en bij de hoogbouw komen cocons voor Groente-Fruit en etensresten, en er komt een campagne om deze stroom beter te scheiden. Op locaties waar dat mogelijk is plaatst de gemeente extra glascontainers en we maken de textielinzameling transparanter.

Grof afval Het gratis ophalen aan huis ontmoedigt afvalscheiding. De inzet van het nieuwe beleid is om inwoners zoveel als mogelijk te stimuleren om het afval weg te brengen naar het afvalbrengstation, waar het afval goed kan worden gescheiden. De service aan huis blijft bestaan als een achtervang maatwerk service. Dit betekent dat de inwoners vanaf 2027 gaan betalen voor het maken van een afspraak. Het wegbrengen van grofvuil naar de milieustraat blijft gratis.

Communicatie en maatwerk De gemeente ondersteunt het nieuwe beleid met een uitgebreid communicatie-programma. De insteek voor dit programma is de vraag waarom afval scheiden nuttig en nodig is. De communicatie vindt plaats in meerdere talen en waar mogelijk met plaatjes om het voor iedereen begrijpelijk te maken. De gemeente werkt hiervoor samen met de communicatie en klantenservice afdelingen van HVC en de gemeente en met de handhavers. De afvalapp van HVC is voorbereid om alle veranderingen te ondersteunen. Daarnaast gaan er afvalcoaches op pad in de wijken om inwoners te ondersteunen bij vragen en knelpunten. Pagina 4 van 53

Om te voorkomen dat er inwoners onevenredig geraakt worden door het nieuwe beleid komt er een maatwerkregeling voor mensen die medisch afval hebben, mensen die kwijtschelding ontvangen en voor mensen die de gemeente helpen de Openbare Ruimte schoon te houden.

Afbakening Dit grondstoffenplan gaat over de inzameling van huishoudelijk afval. De inzameling van bedrijfsafval maakt hier geen onderdeel van uit. Dit betekent concreet dat het eigen afval op de gemeentelijke locaties, en bijvoorbeeld de inzameling op scholen en in het havengebied geen onderdeel uitmaakt van dit plan. Hiervoor zal in 2026 een aparte notitie opgesteld worden. De inzameling van zwerfafval maakt alleen onderdeel uit van dit plan, voor zover dit ontstaat als gevolg van de inzameling van huishoudelijk afval (waai- en morsafval, bijplaatsingen en dumpingen). Afval dat ontstaat als gevolg van recreëren in de openbare ruimte wordt opgenomen in de Aanpak Zwerfafval en Prullenbakken die in 2027 zal worden opgesteld.

Pagina 5 van 53

Inhoudsopgave Grondstoffenplan 0.

Samenvatting en Advies ............................................................................................................................................................. 2 Ambitie en aanleiding ...................................................................................................................................................................... 2 Uitgangspunten ............................................................................................................................................................................... 2 Inwonerparticipatie .......................................................................................................................................................................... 3 Nieuw Beleid ................................................................................................................................................................................... 3 Afbakening ...................................................................................................................................................................................... 5 Inhoudsopgave Grondstoffenplan ................................................................................................................................................... 6 1.

Grondstoffenplan Gemeente Hoorn ............................................................................................................................................ 7 Uitgangspunten ............................................................................................................................................................................... 7 2. (Inter-) nationale ontwikkelingen ................................................................................................................................................. 9 Europese wet- en regelgeving ........................................................................................................................................................ 9 Nationaal Programma Circulaire Economie (NPCE) ..................................................................................................................... 10 Toenemende druk op de Openbare Ruimte .................................................................................................................................. 11 Juridische prikkels .........................................................................................................................................................................

12 Financiële Prikkels Overheid ......................................................................................................................................................... 13 Overheidsgedomineerde inzameling huishoudelijk afval .............................................................................................................. 14 3. Huidige situatie ......................................................................................................................................................................... 15 Afval dat we verbranden ............................................................................................................................................................... 15 Grondstoffen ................................................................................................................................................................................. 17 Basis op Orde ............................................................................................................................................................................... 20 Afvalstoffenheffing ........................................................................................................................................................................ 21 4.

Gedragsverandering ................................................................................................................................................................. 22 5. Participatie ................................................................................................................................................................................ 23 Enquête gemeente Hoorn ............................................................................................................................................................. 23 Klanttevredenheidsonderzoek HVC .............................................................................................................................................. 24 Werkateliers grondstoffen ............................................................................................................................................................. 25 6. Nieuw Grondstoffenplan ........................................................................................................................................................... 27 Een nieuwe gewoonte ...................................................................................................................................................................

27 De rol van de gemeente ................................................................................................................................................................ 28 7. Restafval ontmoedigen ............................................................................................................................................................. 29 Financiële Prikkels ........................................................................................................................................................................ 30 Recycle-tarief ................................................................................................................................................................................ 31 Recycle-keuze .............................................................................................................................................................................. 31 Analyse voor de gemeente Hoorn ................................................................................................................................................. 32 Grof restafval ................................................................................................................................................................................

33 Samenvatting en advies ................................................................................................................................................................ 35 8. Meer en betere grondstoffen .................................................................................................................................................... 37 Blijven inzetten op bronscheiding .................................................................................................................................................. 37 GFT en etensresten ...................................................................................................................................................................... 37 Plastic, Blik en Drinkpakken (PBD) ............................................................................................................................................... 38 Oud papier en karton .................................................................................................................................................................... 38 Textiel ...........................................................................................................................................................................................

39 Glas............................................................................................................................................................................................... 40 Luiers en incontinentiemateriaal ................................................................................................................................................... 40 Aandacht-stromen ......................................................................................................................................................................... 40 9. Communicatie ........................................................................................................................................................................... 42 Aanpak gemeente Hoorn .............................................................................................................................................................. 42 10. Maatwerk en doelgroepen ........................................................................................................................................................ 44 Mensen met kwijtschelding ...........................................................................................................................................................

44 Mensen met medisch afval ........................................................................................................................................................... 45 Vrijwilligers die helpen opruimen in de openbare ruimte ............................................................................................................... 46 11. Preventie en Hergebruik ........................................................................................................................................................... 47 Preventie ....................................................................................................................................................................................... 47 Hergebruik .................................................................................................................................................................................... 48 12 Openbare Ruimte ..................................................................................................................................................................... 50 Bijplaatsingen en dumpingen ........................................................................................................................................................

50 Vervuiling van de grondstoffen ...................................................................................................................................................... 51 Meten ............................................................................................................................................................................................ 51 Handhaving ................................................................................................................................................................................... 51 13 Financiële uitwerking ................................................................................................................................................................ 52

Pagina 6 van 53

1. Grondstoffenplan Gemeente Hoorn Samenvatting en conclusie In dit plan vindt u een afgewogen mix van maatregelen om de afvalscheiding in de gemeente Hoorn te verbeteren. Het uitgangspunt van dit nieuwe Grondstoffenplan is het verminderen van de hoeveelheid restafval die verbrand wordt en het optimaliseren van de hoeveelheid grondstoffen die we opnieuw kunnen gebruiken.

Uitgangspunten Bij het bepalen van de uitgangspunten voor het grondstoffenplan maken we in Nederland vaak gebruik van de afvalstoffendriehoek. In de afvalstoffendriehoek worden de maatregelen binnen een afwegingskader van kosten, milieu en service gewogen.

Milieu

Service

Kosten

In de afgelopen jaren merken we steeds vaker dat deze driehoek geen compleet beeld geeft van de discussies die gevoerd worden over afvalscheiding. Als we naar deze discussies kijken dan komt er een dimensie bij in de puzzel van afvalscheiding: de effecten van de inzameling in de openbare ruimte.

Figuur 1: Grondstoffendriehoek

Een beter beeld van de belangenafwegingen die we maken is gevat binnen deze puzzel van milieu, kosten, service en openbare ruimte. De effecten van nieuw beleid op milieu en kosten zijn goed meetbaar en voorspelbaar. De effecten voor service en de openbare ruimte zijn vaak minder goed meetbaar, en ze zijn vaak ook subjectief. Inwoners kunnen nog wel eens van mening verschillen over wat een hoge service is (afval wegbrengen naar een ondergrondse containers is voor sommige mensen een wens, en voor andere een verslechtering van de service van ophalen aan huis). Deze elementen zijn wel goed voelbaar, en bepalen dus in grote mate de discussie rondom nieuw grondstoffenbeleid.

Milieu

Kosten

Service

Openbare Ruimte

Figuur 2: Grondstoffenpuzzel

Pagina 7 van 53

Dit gemeentelijke grondstoffenplan gaat uit van de volgende uitgangspunten: 1. We verminderen de hoeveelheid restafval die we verbranden. Onze ambitie is om onder de 100 kilo restafval per inwoner per jaar te komen 2. We verhogen het Recyclepercentage. We streven ernaar om zoveel mogelijk grondstoffen opnieuw te gebruiken. Daarom zetten we in op een goede afvalscheiding met kwalitatief goede grondstoffen 3. We streven naar een inzamelsysteem dat toegespitst is op de leefomgeving van onze inwoners. Dit betekent dat de omgeving (laagbouw, hoogbouw, binnenstad) kan leiden tot andere inzamelmiddelen en – keuzes. 4. Waar de standaard dienstverlening onvoldoende voorziet, bekijken we de mogelijkheden voor maatwerk. 5. Ons doel is om de stijging van de afvalstoffenheffing beheersbaar te houden. 6. Bij alle inzamelkeuzes betrekken we ook de effecten van deze keuzes op de openbare ruimte.

Pagina 8 van 53

2. (Inter-) nationale ontwikkelingen Samenvatting en conclusie Het doel van duurzaam grondstoffenbeleid is om de uitputting van de natuurlijke grondstoffen te verminderen, de afhankelijkheid van niet-hernieuwbare bronnen te beperken en de overgang naar de circulaire economie te bevorderen. In dit hoofdstuk vindt u de vertaling van de (inter-)nationale kaders naar het Nationale Programma Circulaire Economie en het uitvoeringsprogramma van Afval naar Grondstof. Daarnaast gaan we in op een aantal sociaaleconomische ontwikkelingen die van belang zijn bij het opstellen van nieuw grondstoffenbeleid, zoals de toenemende druk op de openbare ruimte, en het verdwijnen van commerciële inzamelaars in de huishoudelijke inzameling. Nederland streeft ernaar om in 2050 volledig circulair te zijn. Binnen de circulaire economie is het uitgangspunt om producten, materialen en grondstoffen zo lang mogelijk te gebruiken, opnieuw te gebruiken en te recyclen en om afval en verspilling te minimaliseren. Het doel is om een duurzame en gesloten kringloop te creëren, waarbij de waarde van materialen behouden blijft en de afhankelijkheid van nieuwe grondstoffen afneemt. Dit kunnen we grafisch weergeven met de R-ladder: Hoe hoger op de ladder, des te beter lukt het om de verspilling van natuurlijke grondstoffen te voorkomen.

Circulair design (R0-R2) R0 Refuse: Product overbodig maken door van zijn functie af te zien, of die met een radicaal ander product te leveren. R1 Rethink: Productgebruik intensiveren (bijvoorbeeld door producten te delen of multifunctionele producten). R2 Reduce: Verminderen van grondstofgebruik, ontwerp en gebruik tijdens de productie en het gebruik van producten

Levensduurverlenging (R3-R7) R3 Re-use: Hergebruik in zelfde functie R4 Repair: Reparatie en onderhoud van kapot product voor gebruik in zijn oude functie. R5 Refurbish: Opknappen of moderniseren van oud product R6 Remanufacture: Onderdelen hergebruiken in nieuw product met zelfde functie R7 Repurpose: Onderdelen hergebruiken in nieuw product met een andere functie

Recycling (R8-R9) R8 Recycling: Materialen verwerken tot dezelfde of mindere kwaliteit R9 Recover: Verbranden van materialen met energieterugwinning

Figuur 3: Grafische weergave circulaire economie (Bron PBL)

De gemeente Hoorn heeft de ambitie om al in 2040 circulair te zijn. De circulaire economie is verankerd in wetgeving en uitvoeringsprogramma’s.

Europese wet- en regelgeving De basis voor de Europese wet- en regelgeving op het gebied van afval is de Kaderrichtlijn Afvalstoffen (KRA). In deze kaderrichtlijn zijn de volgende beginselen vastgelegd: 1. Afvalhiërarchie: Er is een vaste volgorde voor hoe we met afval moeten omgaan. Het beste is om afval te voorkomen. De volgende stap is hergebruik, en daarna recycling. Het minst gunstige Pagina 9 van 53

scenario is verbranden en er energie uit te halen. Het storten van afval haalt grondstoffen totaal uit de keten en maakt geen onderdeel uit van de circulaire economie. 2. De vervuiler betaalt: De kosten voor het verwerken van afval moeten worden betaald door degene die het afval maakt, bezit, of heeft gehad. 3. Bescherming van gezondheid en milieu: Het verwerken van afval moet veilig zijn. Het mag geen risico vormen voor water, lucht, grond, dieren of planten. Ook mag het geen stank, geluidsoverlast en schade aan de natuur of het landschap veroorzaken 4. Uitgebreide producentenverantwoordelijkheid (UPV): Producenten of bedrijven die producten maken of invoeren, zijn (deels) verantwoordelijk voor wat er met die producten gebeurt als ze afval worden. In Nederland geldt dit bijvoorbeeld voor verpakkingen, auto’s, autobanden, elektronica, batterijen en textiel. Aan een UPV voor luiers en incontinentiemateriaal wordt gewerkt. De landen van de EU hebben met elkaar als doel afgesproken dat steeds meer afval wordt gerecycled. In 2025 moet minstens 55% van al het afval worden gerecycled. In 2035 moet dit minstens 65% zijn.

Nationaal Programma Circulaire Economie (NPCE) Het Nationaal Programma Circulaire Economie is de Nederlandse invulling van de Europese doelstelling. Het gaat niet alleen over grondstoffen, maar ook over energie, klimaat, biodiversiteit, schone lucht, schoon water en handel.

Het programma over huishoudelijk afval is verwoord binnen VANG.

Figuur 4: Nationaal programma Circulaire Economie

Van Afval naar Grondstof (VANG) Binnen het programma VANG werkt de rijksoverheid (Rijkswaterstaat) samen met gemeenten, brancheorganisaties en producenten aan de circulaire economie. Binnen VANG zijn de internationale recycledoelstellingen vertaald naar meetbare doelstellingen. Dit VANG programma startte in 2015 met als belangrijkste doel de hoeveelheid restafval fors te verminderen. Vanaf 2020 verschuift de focus van het programma van afvalscheiding naar recycling. Dus niet alleen gescheiden inzamelen, maar ook meer maatregelen om de kwaliteit van deze grondstoffen te borgen. Dit betekent dat we aan de slag gaan met twee belangrijke doelen: • Het nog beter scheiden van restafval. • Het verbeteren van de kwaliteit van grondstoffen.

Pagina 10 van 53

Ontwikkeling restafval in Nederland in kg per inwoner per jaar 250,0

Coronajaren

204,1 200,0

192,6 181,6

175,8 165,9

170,5

163,2 152,1

150,0

180,2

168,6

100,0

156,5

150,5

140,6

143,2

147,5

138,0 128,1

124,7

50,0

23,9

24,0

25,1

25,3

25,3

27,4

25,2

24,0

22,8

2015

2016

2017

2018

2019

2020

2021

2022

2023

0,0 Grof huishoudelijk restafval

Huishoudelijk restafval

Figuur 5: Ontwikkelingen hoeveelheid huishoudelijk en grof restafval in Nederland vanaf 2015

De VANG doelstelling van 2020 (gemiddeld minder dan 100 kilo restafval per inwoner per jaar) is niet gehaald. Toch heeft het programma wel een forse vermindering van de gemiddelde hoeveelheid restafval per jaar teweeggebracht van gemiddeld 204 kg/inw/jr naar 147,5 kg/inw/jr (-27%.)

Toenemende druk op de Openbare Ruimte De vraag naar woningen, groen, water, parkeerplaatsen, energie en recreatie groeit in Nederland. Afvalinzameling kost ruimte, zowel thuis (keuken, schuur, en tuin) als in de buurt (openbare inzamelvoorzieningen). Daarnaast stijgt gemiddelde leeftijd van Nederlanders, en blijven deze mensen ook nog langer in huis wonen. Dit betekent vaak dat er aan de voorzieningen voor deze mensen aanvullende eisen worden gesteld.

Pagina 11 van 53

Alle inwoners beoordelen de keuzes en de prioriteiten over de invulling van de openbare ruimte individueel. Een keuze die positief is voor de sommige inwoners kan soms niet optimaal zijn voor anderen. Er is voor de inzameling van huishoudelijk afval niet altijd een mogelijkheid om af te wijken van de standaard dienstverlening. Bij de keuzes die we binnen de kaders van dit grondstoffenplan maken, houden we rekening met deze beperkte ruimte en we beargumenteren welke afweging we maken.

Juridische prikkels (Uitgebreide) Producentenverantwoordelijkheid (UPV) UPV betekent dat producenten en importeurs verantwoordelijk zijn voor het afval van de producten die zij in Nederland verkopen. Ze moeten ervoor zorgen dat hun producten in de afvalfase worden ingezameld en gerecycled. Vaak voert de gemeente de inzameling uit, en zijn de producenten en importeurs verantwoordelijk voor de financiële dekking van deze activiteiten en voor de recycling ervan. Er zijn verschillende vormen van UPV. Voor elk soort gelden eigen regels. In Nederland zijn er inmiddels UPV’s afgesloten voor verpakkingen, textiel, matrassen, elektr(on)ische apparaten, autobanden, auto’s, vlakglas en batterijen en vistuig. Ontwikkelingen in de UPV van kunststof verpakkingen De Vereniging Nederlandse Gemeenten heeft namens haar leden medio 2024 besloten het bestaande akkoord met Verpact (de uitvoeringsorganisatie van de verpakkingsindustrie) niet te verlengen. Partijen hebben vervolgens hard gewerkt aan een nieuw akkoord, dat erop gericht is om meer kwalitatief goed plastic, blik en drinkpakken (PBD) te krijgen uit de huishoudelijke inzameling. De nieuwe afspraken zijn in juni bijna unaniem aangenomen door de leden van de VNG. De afspraken worden nu uitgewerkt in een nieuw uitvoeringsprotocol. Dit betekent; •

dat er een duidelijke voorkeursvolgorde is uitgesproken door beide partijen: Bronscheiding waar het kan, en nascheiding waar bronscheiding niet mogelijk is

•

dat verzamelcontainers voor brongescheiden PBD zullen worden uitgefaseerd in de komende jaren, tenzij gemeenten kunnen aantonen dat de kwaliteit van het PBD in deze containers boven de 65% ligt

•

dat bronscheidingsgemeenten vanaf 2025 aan de hand van samenstellingsmetingen van de PBD bakken of zakken worden ingedeeld in een staffel, en dat deze staffel de vergoeding bepaalt. De staffel is rolling forward, zodat verbeteringen en verslechteringen in de samenstelling kunnen worden verwerkt in de tarieven. Kort gezegd; gemeenten met een goede kwaliteit PBD ontvangen meer vergoeding per ton dan gemeenten met veel vervuiling. De nieuwe afspraken gaan effect hebben op de vergoedingen voor de gemeenten. Deze zullen naar verwachting voor een groot aantal gemeenten lager worden. De precieze uitwerking en de staffel-ranking per gemeente zal pas in 2026 plaatsvinden.

Einde afval-status De circulaire economie is erop gericht om grondstoffen opnieuw te gebruiken. Dit gaat het makkelijkst als grondstoffen niet als afval worden gezien, maar als grondstoffen voor nieuwe producten. Toch blijft de overheid terughoudend om de status ‘einde afval’ toe te kennen aan een grondstof. Pas als een verwerker kan aantonen dat hij de grondstof kan inzetten voor een bepaald doel, dat een duidelijke markt heeft, het Pagina 12 van 53

materiaal aan technische eisen en wetgeving voldoet, en geen schadelijke gevolgen heeft voor mens en milieu kan deze status worden toegekend. Op deze manier probeert de overheid te voorkomen dat grondstoffen verhandeld worden op de wereldmarkt om vervolgens op een andere locatie op de lokale stort te belanden.

Financiële Prikkels Overheid De overheid gebruikt belastingen om het grondstoffenbeheer beter te regelen. Zo wil ze zorgen dat er minder afval wordt verbrand. Alle gemeenten betalen sinds 2017 verbrandingsbelasting per ton afval die wordt verbrand. In 2017 was dit € 13,11 per ton, in 2025 is dit gestegen naar € 39,70 per ton. De verwachting is dat dit bedrag elk jaar verder stijgt. In 2021 is er ook een CO2-heffing bijgekomen. Bedrijven moeten betalen voor de CO2-uitstoot die ze veroorzaken. Dit geldt ook voor de afvalverwerkers. In de afgelopen jaren is er dispensatie verleend aan de industrie over deze heffing. Hiermee is er tijd gecreëerd voor de industrie om hun processen duurzamer te maken. Deze dispensatie zou in 2026 eindigen. Bij de behandeling van de voorjaarsnota 2025 in het kabinet is er een motie aangenomen, die de toekomst van deze heffing onduidelijk maakt. Dit geldt ook voor de belasting die gepland was voor bedrijven die plastic produceren (circulaire plastic heffing). De regering heeft deze ‘plastictaks’ ook tegengehouden, maar nog geen dekking gevonden voor het ontstane tekort. De uitkomst van Prinsjesdag 2025 is dat de CO2 belasting en de circulaire plastic heffing gecombineerd zullen worden in een tarief dat de overheid gaat heffen op de verwerking van restafval.

De definitieve hoogte hiervan zal waarschijnlijk pas vormkrijgen onder een nieuwe regering, maar de indicatie is dat dat de kosten hierdoor fors zullen stijgen.

Effecten overheidsheffingen restafval voor de gemeente Hoorn Dit betekent voor de gemeente Hoorn dat de kosten voor het verbranden van restafval steeds sneller stijgen. Als we dit voor de gemeente Hoorn in een grafiek uitzetten dan stegen de kosten tussen 2017 van € 1,2 miljoen naar ruim € 1,9 miljoen in 2025 bij nagenoeg gelijkblijvende tonnages. Indien de gemeente geen aanvullende maatregelen neemt om het tonnage restafval te verminderen stijgen deze kosten naar verwachting door naar € 3,9 miljoen in 2030. ONTWIKKELING

KOSTEN RESTAFVAL INCL OVERHEIDSHEFFINGEN

CO2 heffing afvalstoffenbelasting verwerking restafval

2017

2020

2025

2026

2028

2030

Figuur 6: Ontwikkeling kosten verbranding restafval in de gemeente Hoorn

Pagina 13 van 53

Overheidsgedomineerde inzameling huishoudelijk afval In de afgelopen jaren is er In Nederland veel veranderd in hoe gemeenten afval ophalen en verwerken. Veel inzamelbedrijven zijn samengevoegd. Dit is gedaan om kosten te besparen. Daardoor zijn er nu veel minder partijen in de markt die afval inzamelen. Vroeger konden gemeenten kiezen: ze besteden de inzameling aan bij een commercieel bedrijf, of ze besteden het in bij een publieke organisatie zoals HVC.

Figuur 7: Ontwikkeling Commerciële versus Overheidsgedomineerde inzameling 2000-2022 (bron IPR Normag). Deze ontwikkeling is in de afgelopen 2 jaar versneld doorgezet

De twee grootste landelijke commerciële inzamelbedrijven, PreZero en Renewi, hebben in de afgelopen twee jaar aan al hun gemeenten laten weten dat ze stoppen met het ophalen van huishoudelijk afval. Hierdoor is er bijna geen concurrentie meer op de aanbestedingsmarkt. Soms zijn er geen bedrijven die zich aanmelden voor een opdracht, of vragen ze een heel hoge prijs. Daarom kiezen steeds meer gemeenten ervoor om het afval, net als Hoorn, te laten ophalen door een publieke organisatie.

Pagina 14 van 53

3. Huidige situatie Samenvatting en conclusie De gemeente Hoorn zamelt 151 kg huishoudelijk restafval aan huis in, waarvan 11 kilo door HVC wordt nagescheiden. Daarnaast leveren de inwoners ook nog eens 41 kilo grof huishoudelijk restafval in op de milieustraat en bij de grofvuilroute aan huis. Hierdoor komt de totale hoeveelheid restafval in 2024 in de gemeente Hoorn terecht op 181 kilo per inwoner per jaar. Dit ligt fors boven het gemiddelde van Nederland, en nog ver van de VANG doelstelling. Ruim 75% van wat de inwoners weggooien in de grijze bak aan huis kan worden gerecycled. Om een goed beeld te krijgen van de huidige situatie en potentie in Hoorn, vergelijken we de gegevens van de gemeente Hoorn met de gegevens van andere gemeenten. Hiervoor gebruiken we de gegevens die de gemeenten hebben aangeleverd aan het CBS, en de cijfers die de gemeenten hebben aangeleverd in de benchmark afvalinzameling voor gemeenten. We vergelijken op het niveau van Nederland, de provincie Noord-Holland en vergelijkbare gemeenten die net als Hoorn tussen 20-29% hoogbouw hebben en/of de gemeenten die net als Hoorn sterk stedelijk zijn (stedelijkheidsklasse 2, 1500 tot 2500 adressen per km2). De meest actuele bekende gegevens zijn in veel gevallen de eindresultaten van 2023.

Afval dat we verbranden Huishoudelijk restafval Het restafval is het afval dat inwoners aanbieden via hun grijze bak aan huis of via de verzamelcontainers. Dit afval wordt verbrand. De grijze bak wordt elke vier weken ingezameld.

Restafval in kg/inwoner/jaar

Noord Holland 154

200

Stedelijkheid2 147

180

Hoogbouw 20-29% 133

160 140

2019

2020

2022

2023

Hoorn 151

Hoorn 150

Hoorn 150

Hoorn 169

2021

Nederland 125

0

Nederland 128

20

Nederland 138

40

Nederland 143

60

Hoorn 162

80

Nederland 141

100

Hoorn 151

120

2024

Figuur 8: restafval per inwoner per jaar gemeente Hoorn in vergelijk met Nederland

In de gemeente Hoorn is de hoeveelheid huishoudelijk restafval in de afgelopen jaren relatief constant, met uitzondering van een (landelijke) piek tijdens de coronajaren. In 2024 zamelde de gemeente Hoorn 151 kg restafval per inwoner in. Hier wordt door HVC nog 11 kilo plastic, blik en drinkpakken uit nagescheiden, Pagina 15 van 53

waardoor er effectief 140 kg restafval overblijft. Dit is meer dan het gemiddelde in Nederland, maar komt wel overeen met de gemiddelden van de stedelijkheidsklasse en de gemeenten met een vergelijkbaar hoogbouwpercentage. Het gemiddelde van de provincie ligt hoger. Sorteeranalyse Huishoudelijk restafval

Als we de samenstelling van het huishoudelijk restafval toetsen zien we dat meer dan 65% van wat inwoners weggooien grondstoffen zijn die opnieuw gebruikt hadden kunnen worden. Zodra er in Nederland extra recyclecapaciteit beschikbaar komt voor luiers en incontinentiemateriaal stijgt dit percentage naar ruim 75%. Alleen een deel van het PBD kunnen we met behulp van nascheiding achteraf uit het restafval halen.

Effectief is slechts 34 kilo van de 151 kilo die inwoners weggooien bij het restafval echt restafval.

Figuur 9: Gegevens Sorteeranalyse huishoudelijk restafval gemeente Hoorn 2024

Grof restafval Grof restafval kunnen inwoners aanleveren via grofvuil aan huis en op het afvalbrengstation van HVC.

Grof restafval in kg/inwoner/jaar 50 45

Noord Holland 31

40 Stedelijkheid2 25

35

2019

2021

Hoorn 41

Hoorn 40

Hoorn 41

Hoorn 43

2020

2022

Nederland 23

0

Nederland 24

5

Nederland 25

10

Nederland 27

15

Hoogbouw 20-29% 25

Hoorn 44

20

Nederland 25

25

Hoorn 39

30

2023

2024

Figuur 10: Grof restafval per inwoner per jaar gemeente Hoorn in vergelijk met Nederland

Pagina 16 van 53

Ook het aanbod van grof restafval is relatief constant. De inwoners van de gemeente Hoorn zamelden in 2024 gemiddeld 41 kg grof restafval in. Dit is veel hoger dan de gemiddelden in Nederland, in de eigen stedelijkheidsklasse en in gemeenten die net als Hoorn tussen de 20% en 29% hoogbouw hebben. Het is ook fors hoger dan het gemiddelde in de provincie. Dit lijkt meerdere oorzaken te hebben; 1. De regeling van grofvuil aan huis is gratis, en hierdoor zeer laagdrempelig. Het afval dat mensen aan huis aanbieden wordt ongescheiden gecombineerd aangeboden, en afgevoerd als restafval. 2. De controle op het afvalbrengstation op juiste afvalscheiding richtte zich voorheen minder op de restafvalpers. Sinds dit jaar is dit aangescherpt, en we zien hierdoor de hoeveelheden grof restafval op de milieustraat afnemen.

Grondstoffen Groente Fruit en Tuinafval en Etensresten (GFT&E) De inwoners kunnen hun GFT&E elke twee weken aanbieden in de bak aan huis met het groene deksel.

GFT-E in kg/inwoner/jaar 140

Hoogbouw 20-29% 114 Noord Holland 92

120

Stedelijkheid2 88

100

2019

2020

2021

2022

2023

Hoorn 78

Nederland 115

Hoorn 79

Nederland 113

Hoorn 77

Hoorn 88

Nederland 125

0

Nederland 125

20

Nederland 114

40

Hoorn 81

60

Hoorn 93

80

2024

Figuur 11: GFT&E per inwoner per jaar gemeente Hoorn in vergelijk met Nederland

De hoeveelheden schommelen door de jaren heen. Dit heeft te maken met de hoeveelheid zon, en de hoeveelheid neerslag in een jaar. Hierdoor varieert de lengte van het groeiseizoen en hiermee het aanbod van het tuinafval. De inhoud van de groene bak bevat grotendeels tuinafval. In de gemeente Hoorn zamelden de inwoners gemiddeld in 2024 78 kilo GFT&E gescheiden in. Dit is in vergelijking met de provincie, met Nederland, en met vergelijkbare gemeenten laag.

Pagina 17 van 53

Uit de sorteeranalyse van het restafval blijkt dat er daarnaast nog ca 54 kilo GFT&E in het restafval zit. Dit zijn met name etensresten. De mensen van de hoogbouw waren in 2024 nog niet in staat om hun afval gescheiden aan te bieden. Toch blijkt uit de sorteeranalyse niet dat zij veel meer GFT aanbieden in het restafval dan de inwoners van de laagbouw. Sterker nog, de hoeveelheden etensresten uit de hoogbouw in het restafval zijn gemiddeld iets lager dan de hoeveelheden etensresten in het restafval in de laagbouw. Deze grote hoeveelheid etensresten in het restafval zorgen er samen met de vervuiling in het composteringsproces voor dat meer dan de helft van deze afvalstroom wordt verbrand. Figuur 12: Recycling GFT en etensresten in Hoorn

Plastic, Blik en Drinkpakken (PBD)

PBD in kg/inwoner/jaar Hoogbouw 20-29% Noord Holland 23 Stedelijkheid2 23

35 30 25

2022

2023

Hoorn 27

Nederland 25

2021

Hoorn 26

2020

Nederland 29

2019

Hoorn 26

Hoorn 31

Hoorn 32

Hoorn 29

Nederland 30

0

Nederland 31

5

Nederland 26

10

30

25

20 15

32

30

2024

Figuur 13: PBD per inwoner per jaar gemeente Hoorn in vergelijk met Nederland

De hoeveelheid PBD is de laatste jaren redelijk constant. In 2024 werd ongeveer 4,5% van het PBD door vervuiling afgekeurd2. De gemeente Hoorn scoort beter dan de gemiddelden van NoordHolland, van Stedelijkheidsklasse 2 en ook beter dan het gemiddelde in Nederland. Dit duidt erop dat de combinatie van bronscheiding in de laagbouw en nascheiding in de hoogbouw binnen de gemeente een succesvolle aanpak is. Onze inwoners gooien gemiddeld nog 13 kilo PBD in het restafval. Door ook in de binnenstad te kiezen voor nascheiding wordt meer van dit restafval nagescheiden en zal deze verdeling naar verwachting iets gunstiger gaan uitkomen. Figuur 14: Recycling Plastic Blik en Drinkpakken in Hoorn

2

Gemeten volgens het oude acceptatieprotocol. Dit wijzigt per 2026. De nieuwe criteria worden op dit moment uitgewerkt. Pagina 18 van 53

Oud papier en karton (OPK)

Oud Papier in kg/inwoner/jaar 70 Noord Holland 43

60

Stedelijkheid2 40

50

2020

2022

Nederland 47

2021

Hoorn 59

Hoorn 54

Nederland 50

2019

Nederland 56

0

Nederland 56

10

Hoorn 58

20

Nederland 57

30

Hoorn 57

40

2023

Hoorn 47

Hoogbouw 20-29% 44

2024

Figuur 15: Oud Papier per inwoner per jaar gemeente Hoorn in vergelijk met Nederland

In de gemeente Hoorn zien we net als in de rest van Nederland de hoeveelheden oud papier afnemen, alhoewel de afname in Hoorn vertraagd lijkt ten opzichte van de rest van Nederland. Een reden hiervoor is niet direct aan te wijzen. De algehele afname komt doordat er minder papier is (gidsen, kranten, post, tijdschriften, catalogi etc.) Veel van deze producten zijn vervangen door digitale alternatieven. Er is wel meer karton gekomen (met name door pakketpost) maar dit is een relatief lichtere afvalstroom. Omdat het karton wel volumineus is, zien we met name in de bijplaatsingen wel meer overlast ontstaan van mensen die de grote dozen naast de containers plaatsen. In 2024 is er geen afkeur geweest van oud papier. De inwoners gooien gemiddeld 10,5 kilo oud papier weg via het restafval. De inwoners beseffen dus van het oud papier veel beter de urgentie om dit gescheiden weg te gooien dan voor bijvoorbeeld het GFT en etensresten. Figuur 16: Recycling oud papier in Hoorn

Glas en Textiel In de gemeente Hoorn wordt in 2024 ca 23 kilo glas per inwoner per jaar ingezameld. Dit is vergelijkbaar met de hoeveelheden die we gemiddeld in Nederland aantreffen. De gemeente Hoorn maakt ook gebruik van de best practice voor het inzamelen van glas, waarbij de verzamelcontainers geplaatst zijn in de buurt van supermarkten. Hierdoor is het voor inwoners een handige routine, waarbij ze lege flessen en potten meenemen als ze nieuwe producten gaan halen. Figuur 17: Glas per inwoner per jaar gemeente Hoorn in vergelijk met Nederland

Pagina 19 van 53

De hoeveelheid ingezameld textiel is met 3,5 kilo per inwoner per jaar relatief laag in de gemeente Hoorn. Dit heeft naar verwachting te maken met de grote hoeveelheid containers van externe partijen. Deze zijn niet officieel aangewezen als inzamelaar en leveren geen inzamelresultaten aan. In 2025 is een opschoonactie van deze containers gestart.

Figuur 18: Textiel per inwoner per jaar gemeente Hoorn in vergelijk met Nederland

Basis op Orde De raad van de gemeente Hoorn heeft op 12 maart 2024 het plan Basis op Orde vastgesteld. Binnen dit plan regelen we dat alle bewoners van Hoorn in staat worden gesteld om hun afval te scheiden. Concreet worden in dit plan binnen deze fase de volgende maatregelen doorgevoerd Binnenstad en de Historische Schil: •

Er worden ondergrondse containers geplaatst voor de gecombineerde inzameling van restafval en PBD. Deze afvalstroom wordt bij HVC nagescheiden waarbij het PBD uit het restafval wordt gesorteerd.

•

Er worden GFE cocons geplaatst voor de inzameling van Groente Fruit en Etensresten3. De cocons staan in de nabijheid van de ondergrondse verzamelcontainers en kunnen met dezelfde pas worden geopend. Hoog en stapelbouw •

We vervangen op een aantal locaties de ondergrondse containers en we plaatsen op een aantal locaties nieuwe containers voor de gecombineerde inzameling van restafval en PBD. Deze afvalstroom wordt bij HVC nagescheiden waarbij het PBD afval uit het restafval wordt gesorteerd.

•

In de nabijheid van alle ondergrondse verzamelcontainers plaatsen we GFE cocons voor de inzameling van Groente Fruit en Etensresten. Deze cocons kunnen met dezelfde pas worden geopend.

Planning September 2025 Q4 2025 December 2025 Q1 2026 Januari Q2 2026

Afronding zienswijzeprocedures en definitieve vaststelling locaties Voorbereiding communicatiecampagne implementatie Afronding bezwaarprocedures Start met plaatsing ondergrondse containers en GFE cocons Binnenstad Start communicatiecampagne nieuwe manier van inzamelen Implementatie nieuwe manier van inzamelen binnenstad

3

We spreken in de binnenstad en in de hoogbouw van GFE (groente fruit en etensresten) om aan te geven dat op deze locaties weinig tuinafval vrijkomt en omdat we meer nadruk willen leggen op het in de juiste bak weggooien van etensresten. Uiteraard mag ook ander composteerbaar materiaal (bosjes bloemen bijvoorbeeld) in de GFE cocons. Voor de huizen in de binnenstad die wel een tuin hebben organiseren we in het vooren najaar een grof tuinafvalroute. Pagina 20 van 53

Q2 2026

Q4 2026

Start met plaatsing GFE cocons bij Hoog en stapelbouw met een bestaande ondergrondse verzamelcontainer. In deze gevallen is er geen zienswijzeprocedure nodig. Afronding Basis op Orde

Afvalstoffenheffing De afvalstoffenheffing tussen gemeenten is niet één op één vergelijkbaar. Met name in de toerekening van kosten, kwijtscheldingen en overhead maken gemeenten nog wel eens andere afwegingen4. Ook houdt niet elke gemeente 100% kostendekkendheid aan. Toch geeft het over het algemeen een goed beeld van de kosten van de gemeente op het dossier afval. De afvalstoffenheffing in de gemeente Hoorn bedraagt in 2025 •

Meerpersoonshuishouden: € 397,34

• Eenpersoonshuishouden: € 287,99 Gemiddeld betalen de huishoudens in de gemeente Hoorn in 2025 € 356,21 per jaar. De meest actuele vergelijkingscijfers voor de afvalstoffenheffing stammen uit 2024, en worden door Rijkswaterstaat verzameld. De gemiddelde afvalstoffenheffing in Hoorn was in 2024 € 345 per huishouden per jaar. Ook bij deze vergelijking houden we rekening met de stedelijkheidsklasse. Gemeenten die zeer sterk stedelijk zijn hebben doorgaans hogere kosten dan gemeenten die minder stedelijk zijn. Daarnaast maken we ook verschil tussen gemeenten met een Recycle-tarief, en gemeenten zonder Recycle-tarief, zoals de gemeente Hoorn. Over het algemeen zien we dat de gemeenten met Recycle-tarief goedkoper uit zijn. Wie

Met Recycle-tarief

Zonder Recycletarief

Gemiddeld totaal

Gemeente Hoorn

nvt

€ 345,00

€ 345,00

Sterk stedelijk (2)

€ 305,00

€ 348,82

€ 331,78

Provincie Noord-Holland

€ 328,11

€ 356,77

€ 350,91

Nederland

€ 274,53

€ 327,94

€ 298,00

Figuur 19: Vergelijking Afvalstoffenheffing 2024

De gemeente Hoorn heeft een vergelijkbare afvalstoffenheffing met de gemeenten in haar eigen stedelijkheidsklasse (sterk stedelijk 2) die geen Recycle-tarief hebben ingevoerd. Als we kijken naar de gemeenten in de eigen provincie is de afvalstoffenheffing gemiddeld zelfs iets lager. De gemeenten met een recycle-tarief hebben gemiddeld een lagere afvalstoffenheffing. Dit komt doordat deze gemeenten minder duur restafval hoeven te verbranden en juist meer goedkopere (of zelfs winstgevende) grondstoffen hebben.

4

Rijkswaterstaat houdt binnen de berekeningen rekening met gemeenten die een variabel tarief hebben voor restafval. Kosten voor het ophalen van grof afval aan huis, of de toegang tot de gemeentelijke milieustraat worden niet altijd doorgerekend. Pagina 21 van 53

4. Gedragsverandering Samenvatting en conclusie Het aanbieden van afval is vaak geen bewuste keuze maar een actie die inwoners ‘op de automatische piloot’ uitvoeren. Om het gedrag te veranderen is het daarom nodig om bewoners eerst bewust te maken van het gedrag en vervolgens het gedrag te veranderen. Het veranderde gedrag mag vervolgens weer een automatisme worden. Als we afval beter willen scheiden, moeten mensen hun gedrag veranderen. In de gedragstheorie zijn er verschillende manieren om dit te doen. Vroeger dachten mensen dat gedrag vooral logisch en bewust is. Maar onderzoek laat zien dat dit niet klopt. De meeste dingen die we doen, doen we automatisch zonder erbij na te denken. Ongeveer 95% van ons gedrag is onbewust. Slechts 5% is bewust en gepland. Automatisch gedrag is handig in het dagelijks leven, maar het is moeilijk om het te veranderen. Als mensen iets anders moeten gaan doen, zitten ze vaak vast in hun gewoontes. Bij afval scheiden is er nog een probleem: bijna iedereen denkt oprecht dat hij zijn afval al goed scheidt. Maar in de praktijk klopt dat niet altijd. Daarom is het belangrijk om mensen bewust te maken van hun gedrag. Ze moeten leren dat ‘goed bedoeld’ nog niet altijd ‘goed genoeg’ is. Bij het invoeren van nieuw beleid worden gedragsinzichten gebruikt. Zo kunnen we maatregelen en communicatie beter afstemmen op verschillende groepen mensen.

Dit betekent dat we in het plan gebruik maken van individuele prikkels, kennis en informatie, nudging, persoonlijke ondersteuning waar noodzakelijk en verandering in sociale Figuur 20: Gedragsverandering Afvalscheiding normen waar mogelijk. Hierbij sluiten we zo veel als mogelijk aan bij pilots die elders in het land zijn gehouden en waarvan de uitkomst succesvol is.

Pagina 22 van 53

5. Participatie Samenvatting en conclusie Om de input van onze bewoners op te halen organiseerden we inwoner-enquêtes en werkateliers. Een grote meerderheid van de inwoners van de gemeente Hoorn vinden afvalscheiding belangrijk, en doen moeite om afval te verminderen en/of beter te scheiden. Hierbij wijken de eigen inschattingen van inwoners over hun gedrag wel af van de gemeten resultaten. In de werkateliers zijn we met een aantal inwoners de diepte in gegaan op een aantal thema’s. De suggesties over communicatie, preventie, hergebruik en systeemregels zijn verder uitgewerkt in dit grondstoffenplan. De resultaten van het nieuwe Grondstoffenplan worden in belangrijke mate bepaald door de inzet van de inwoners van de gemeente Hoorn. Daarom peilden we op diverse manieren de meningen van de inwoners. Bij een enquête of een klanttevredenheidsonderzoek staan kwantitatieve gegevens centraal. In de werkateliers is niet de insteek om iets te kunnen zeggen over ‘hoe de gemiddelde inwoner van Hoorn’ iets vindt, maar zijn we samen met inwoners op een aantal thema’s de diepte in gegaan, om ideeën op te halen en suggesties om knelpunten te verbeteren in kaart te brengen.

Enquête gemeente Hoorn Van 17 april 2024 tot en met 1 mei 2024 heeft de gemeente Hoorn een online enquête over afvalinzameling gehouden. De enquête is 2252 keer ingevuld. In de enquête zijn de meningen van jonge volwassenen (<26) ondervertegenwoordigd en de meningen van meerpersoonsgezinnen in de laagbouw oververtegenwoordigd. Hierop is in de weergave van de resultaten niet gecorrigeerd. Uit deze enquête komen de volgende resultaten: Intentie afvalpreventie en afvalscheiding De meeste inwoners vinden afval een belangrijk thema. Veruit een meerderheid doet ook moeite om afval te verminderen en/ of beter te scheiden. Figuur 21: Bewonersenquête: Belang van Afvalpreventie en Afvalscheiding Gemeente Hoorn

Pagina 23 van 53

Gedrag over afvalscheiding Naast de intentie peilden we ook het gedrag met betrekking tot afvalscheiding. Hieruit komt een heel ander beeld. We vroegen de bewoners of ze gebruik maakten van de mogelijkheden tot afvalscheiding. De meeste mensen geven aan dat zij hun GFT en etensresten en hun plastic, blik en drinkpakken meestal scheiden. Hierin zien we de vertekening terug die we zagen in het vorige hoofdstuk, namelijk dat de meesten mensen oprecht denken dat ze het al heel goed doen. In de sorteeranalyse in hoofdstuk 4 zagen we dat de werkelijke hoeveelheid GFT en etensresten en PBD in het restafval niet aansluit bij de geschetste antwoorden. Het lijkt er dus op dat inwoners hun eigen gedrag niet goed kunnen inschatten.

GFT en etensresten in de bak aan huis

9% 13%

PBD 3%

in de bak aan huis

11%

in zak of verzamelcontai ner

in zak of verzamelcontai ner

78%

in het restafval

86%

in het restafval

Figuur 22: Bewonersonderzoek gescheiden inzameling aan huis GFT en PBD Gemeente Hoorn

Wenselijkheid tariefprikkel Tot slot peilden we de wenselijkheid van een tariefprikkel om te zorgen dat er minder restafval komt. De vragen over de hoogte van de afvalstoffenheffing worden relatief neutraal beantwoord. Er zijn ongeveer evenveel voor- als tegenstanders. Op de vraag over een tariefprikkel op Figuur 23: Bewonersonderzoek: Houding ten aanzien van een tariefprikkel restafval zien we wel dat de groep mensen die hier sterk positief of sterk negatief op reageren groter is dan bij de vraag over stijgende kosten over gemak.

Klanttevredenheidsonderzoek HVC In september van 2024 heeft Ipsos in opdracht van HVC een klanttevredenheidsonderzoek gehouden over de dienstverlening in de gemeente Hoorn. Hieraan deden vanuit de gemeente Hoorn 1002 inwoners mee. Zij peilden voor een deel vergelijkbare vragen met vergelijkbare antwoorden, maar omdat HVC dit onderzoek al een aantal jaren doet, kunnen we ook trends ontdekken. De tevredenheid over de inzamelfrequentie van de bakken aan huis neemt toe. De tevredenheid over de inzamelfrequentie van de bakken aan huis neemt voor zowel GFT en etensresten, voor plastic, blik en drinkpakken als ook voor restafval toe ten opzichte van de vorige jaren. De stijging is Pagina 24 van 53

het grootst bij restafval en PBD. Dit lijkt erop te duiden dat steeds meer inwoners aan het huidige inzamelsysteem gewend zijn. Tevredenheid Afvalbrengstation In het KTO van HVC wordt ook gepeild hoe vaak inwoners het afvalbrengstation (ABS) bezoeken, en hoe tevreden ze zijn over de openingstijden. 78% van de inwoners bezocht in het afgelopen jaar één of meerdere keren het ABS. 23% deed dat meer dan vier keer. Dit komt overeen met de uitkomst in het bewonersonderzoek van de inwoners die regelmatig het ABS bezoeken. De tevredenheid over de openingstijden is stabiel op 78%, en de ontevredenheid neemt fors af.

Figuur 24: HVC Klanttevredenheidsonderzoek Afvalbrengstation

De inwoners waarderen de dienstverlening voor de afvalinzameling met een 7,1. Ook dit is een forse stijging ten opzichte van de vorige meting in 2022 (6,3)

Werkateliers grondstoffen

Figuur 25: Gemeente Hoorn, werkatelier afval en grondstoffen 2024

Na de online enquête zijn bewoners van Hoorn via diverse kanalen uitgenodigd voor een werkatelier. De deelnemers kwamen samen op 27 mei in MFA De Kreek of Wijkcentrum Kersenboogerd. De werkateliers zijn niet bedoeld om kwantitatief meningen te peilen, maar juist om kwalitatief met een aantal inwoners de diepte in te gaan op een aantal thema’s.

De ateliers werden gehouden rondom de volgende twee vragen: 1. Hoe krijgen we minder afval in Hoorn (denk aan preventie, reparatie en hergebruik); 2. Hoe krijgen we minder restafval? (denk aan betere afvalscheiding);

Pagina 25 van 53

De resultaten van dit werkatelier laten zich rubriceren in thema’s. Deze thema’s zijn verder uitgewerkt binnen dit grondstoffenplan. Communicatie en Voorlichting

Preventie en Hergebruik

Afvalscheiding

Regels en Controle

Communicatie gericht op doelgroepen. Gebruik makend van apps, social media, beeldmateriaal en humor.

Aansluiten bij diverse landelijke initiatieven (consuminderen, verpakkingsvrij kopen), en diverse ruil en uitleen corners

Meer inzamelplekken voor glas, oud papier en piepschuim

Voordelen voor mensen die goed scheiden

Beter inzicht geven in wat gedragsverandering oplevert, ondersteund met data

Repaircafé’s en kringlopen beter integreren in het inzamelsysteem

Keukenbakje voor GFT en etensresten

Verantwoordelijkheid voor goede scheiding bij verhuurder en niet bij de huurder in appartementen.

Meertalige communicatie, en communicatie met plaatjes voor mensen die laagtalig zijn

Ondersteunen van thuiscompost en wormenhotels

Meer mogelijkheden om bij de bron je afval te scheiden (winkels)

Betere controle op de inhoud van de bakken

Gericht communicatiecampagnes organiseren die aansluiten bij buurtevenementen

Aandacht voor hergebruik bij evenementen (bijvoorbeeld lappendag met een insteek van hergebruik van materialen)

Buurtbakken waar meerdere mensen samen gebruik maken van één bak

Bedrijven controleren op bedrijfsinzamelcontracten

Zero Waste wandeltours in Hoorn

Bakfiets voor het ABS voor mensen die geen auto/ rijbewijs hebben

Figuur 26: Output Werkatelier Afval en Grondstoffen

Pagina 26 van 53

6. Nieuw Grondstoffenplan Samenvatting en conclusie Het succesvol verbeteren van afvalscheiding vereist een gedragsverandering bij inwoners. Een groot deel van dit gedrag is onbewust gedrag. Tijdens de participatie zagen we al dat de inwoners hun eigen aanbiedgedrag moeilijk kunnen inschatten. Daarom werken we met prikkels die dit onbewuste gedrag bewust maken. Op deze wijze kunnen we het gedrag veranderen en een nieuw normenpatroon ontwikkelen. In het grondstoffenbeleid draaien we daarom aan drie knoppen: restafval ontmoedigen, het aanbieden van grondstoffen makkelijker maken en een goede communicatie.

Een goed afvalbeleid zorgt ervoor dat mensen minder restafval hebben en beter scheiden. Dit lukt alleen met een aanpak die gebaseerd is op drie elementen.

Duidelijk uitleggen waarom afval scheiden belangrijk is Het gescheiden aanbieden van grondstoffen (zoals papier, plastic en gft) zo makkelijk mogelijk maken Het aanbieden van restafval minder aantrekkelijk maken

Figuur 27: Maatregelen piramide Afvalbeleid

Gemeenten die zich concentreren op slechts een deel van deze maatregelen zijn minder effectief dan gemeenten die alle maatregelen inzetten. De maatregelen die zich richten op het minder aantrekkelijk maken van restafval zijn in Nederland het meest succesvol in het ombuigen van gedrag.

Een nieuwe gewoonte In het vorige hoofdstuk zagen we dat voor het bereiken van de ambitie een trendbreuk nodig is. Hiervoor is een gedragsaanpassing noodzakelijk. We willen dat afval scheiden normaal wordt. Dat lukt als mensen: ✓ snappen waarom het nodig is ✓ het makkelijk kunnen doen ✓ zich er prettig bij voelen Als mensen het zelf willen doen, zijn er minder regels, controles en boetes nodig. Er is dan ook minder onbegrip en weerstand. Dit zorgt voor een betere sfeer in de wijk en meer tevredenheid onder inwoners.