2024 06 27 Gemeente Hoogeveen Gemeenteraad Hoogeveen

Pauze

4.

Debatronde (Raadzaal)

4.1 Heropening debatronde De voorzitter: Goed, dames en heren, beste mensen, de meeste mensen zitten weer. Betekent dat we bij punt 4.1. de debatronde heropenen.

4.2 Strategische beschouwingen SP, FvD, D66, SGP, GL De voorzitter: Dan gaan we verder met de strategische beschouwingen en wij mogen luisteren naar de bespiegeling van de heer Pomper, denk ik, van de SP. Gaat uw gang. De heer Pomper: Zo, schermen bijdraaien, want anders kan ik nog niet lezen. Voorzitter, raadsleden, goedenavond, goedemiddag is het nog steeds, op deze mooie zomerse dag en Hoogeveen lijkt ook wel in een heel mooie zomerse dag belandt, want het staat er financieel gezond voor en ook mede dankzij extra overheidsbijdragen. We hebben onze reserves mooi aangevuld en dat is natuurlijk slim met het oog op moeilijke toekomstige jaren, de ravijnjaren, zoals ze ook wel genoemd worden, en we gaan ook weer flink investeren in 2025. Maar veel van deze investeringen zijn eigenlijk ook achterstallig onderhoud en sommige investeringen zijn uitgesteld naar 2025. Maar het is wel hoog tijd dat we gaan beginnen, de schop moet de grond in. Hoogeveen wil een sociale gemeente zijn en hoewel de armoede cijfers gedaald zijn, leeft nog steeds een aanzienlijk deel van onze inwoners, waaronder veel gezinnen, in armoede en we vinden het lastig deze mensen goed te bereiken en te ondersteunen. Onze buurtteams maken al een goed begin, maar juist deze teams kunnen tijdens bezuinigingen weer wegbezuinigd worden.

Dat moet natuurlijk niet, dat is voor de SP ook niet bespreekbaar, dus laten we ook juist bouwen aan onze buurtteams en laten we daarom ook de kansenongelijkheid bestrijden. We willen graag woningen voor iedereen. Sociale huur en starterswoningen lijken echter flink achter te lopen als je gaat kijken naar de bouwopgave. De focus moet liggen op wat in Hoogeveen nodig is, want het is toch echt onverkoopbaar wanneer jouw zevenentwintigjarige kind nog steeds bij jou thuis woont omdat hij geen woning kan vinden. De gemeente moet wat dat betreft nog meer de regie nemen op woningbouw en een nieuwe woonwijk, zoals het CDA bijvoorbeeld al heeft geopperd, is eigenlijk helemaal nog niet zo'n gek idee. Laten we daar eens met zijn allen naar gaan kijken. Laten we echt eens een keer gaan bouwen, bouwen, bouwen. Geen woorden, maar daden. En overigens, er is nou een nieuwe wet betaalbare huur aangenomen, ook door de Eerste Kamer, die biedt mogelijk ook weer nieuwe kansen. De SP is eigenlijk ook wel benieuwd, en dan kijken we de wethouder aan, wat de invloed van deze wet is op de Hoogeveense woonzorgvisie en ook indirect op de kadernota. Investeringen, we hebben het er al over gehad, andere partijen ook. In 2025 beginnen we aan een aantal belangrijke projecten, zoals het Wolfsbos college en mogelijk ook een nieuwe brandweerkazerne.

We investeren ook fors in buiten sportfaciliteiten, vooral ook in de dorpen. Onze inwoners verdienen ook goede faciliteiten. Ook een nieuw zwembad. En laten we niet langer wachten. Over zwemmen gesproken, er zijn ook nog steeds veel kinderen zonder zwemdiploma. Maar wat investeringen betreft, er zijn nog wel heel veel onzekerheden, zoals de bouwkosten die steeds stijgen. Maar gelukkig, we hebben ook een algemene reserve die flink aangedikt is. Daar moeten we ook dan gebruik van kunnen maken. Cultuur. Er wordt ook veel geïnvesteerd in cultuur. Kijk maar eens naar het podium, die wordt straks na de zomervakantie prachtig verbouwd en wordt een mooie regionale concertzaal en we hebben momenteel een onderzoek lopen hoe we de balans tussen inkomsten en uitgaven kunnen verbeteren. Maar we kunnen natuurlijk niet op deze resultaten gaan wachten. Mocht er geld bij moeten, dan moeten we daar als raad wel over in gesprek gaan, want cultuur is gewoon ontzettend belangrijk. Ik pak toch even een kopje water, want het is lekker warm. En dan de werkgelegenheid. We doen al jaren mee aan allerlei prachtige lobbyclubs, zoals de regiodeal, regio Zwolle en Dutch TechZone en toch is de werkgelegenheid gedaald. Er wordt in de kadernota gezegd van dat komt mede doordat het ziekenhuis in Emmen heel veel heeft overgenomen, maar dat is niet helemaal waar.

We moeten gewoon echt goed gaan kijken of we die deals ook echt optimaal kunnen benutten door de werkgelegenheid te creëren die aansluit op de vaardigheden van de Hoogeveners en een verstandige stap zou zijn om per direct de voorbereiding op de komst van FAGE stop te zetten. Want deze energieverspillende en water verslindende fabriek moeten we hier gewoon echt niet willen in Hoogeveen en ook met het oog op de oliewinning in Schoonebeek, waar binnenkort mee wordt gestart, is

het nog maar de vraag of we voldoende water overhouden, geen water, geen leven. En de SP die overweegt nog om hierover een motie in te dienen. Tot slot. We moeten vooruit blijven kijken, zeker als het gaat om de sociale zekerheid en investeringen in woningbouw en onderwijs. Het is belangrijk dat we een robuuste financiële buffer behouden om onverwachte economische uitdagingen aan te kunnen. Echter is deze buffer niet een doel op zich. Waar nodig zullen we de algemene reserve dus moeten inzetten bij tegenval lers. Veel werk aan de winkel, de SP die stelt zich dan ook constructief op om samen te werken aan een nog mooier en socialer Hoogeveen voor mens en dier. Voorzitter, tot zover. De voorzitter: Dank u wel. Ja, na een minuut of vijf slaat de droge lucht toe. De heer Pomper: Het is juist meer de luchtvochtigheid waar ik last van heb. De voorzitter: De heer Otten, gaat uw gang. De heer Otten: U hebt het erover dat er minder werkgelegenheid komt in Hoogeveen en tegelijkertijd zegt u: FAGE willen we niet hebben hier. Daar heeft u argumenten voor. Bent u ook voornemens daar een motie over in te dienen of zoiets? De heer Pomper: Ja, als u goed geluisterd heeft, zijn we dat inderdaad voornemens. De voorzitter: Dank u wel. De heer Klok. De heer Klok: Ja, dank u wel, voorzitter. Daarop voortbordurend: de SP stelt van FAGE gebruikt heel veel energie, maar ook heel veel water.

Maar begrijpt de SP dan wel dat dit goed is voor onze voedselvoorziening, dat dit ook nodig is. Dat water gaat niet bijvoorbeeld in metaal, maar juist in onze voedselvoorziening wat zo belangrijk is. En heeft de SP ook scherp, bijvoorbeeld, dat de WMD heeft geadviseerd dat dit makkelijk kan? De WMD adviseert positief over de komst van FAGE. Moet ik dan stellen dat de SP het beter weet dan de WMD, de specialisten? Dan ook over energie. Ja, het is een energieverslindend bedrijf. In de eerste vergunningsaanvraag stond er nog dat FAGE op gas moest of op gas kon. Nu in de laatste vergunningsaanvraag is dat zelfs ook al helemaal elektrisch geworden. Dus ik denk, en ik ben benieuwd of de SP met me eens is, dat FAGE een zeer vooruitstrevend bedrijf kan zijn voor Hoogeveen. En juist ook waar de SP over spreekt dat die de werkgelegenheid in Hoogeveen kan helpen? Want FAGE gaat een heel breed scala aan beroepen toevoegen in onze mooie gemeente. Dank u wel. De heer Pomper: Veel vragen. Natuurlijk, dat zijn echte VVD vragen, waarvoor alle respect. Ik sta hier trots namens de SP. Er zullen ongeveer 150 banen komen. Heel veel van die banen zullen door mensen vanuit het buitenland ingevuld gaan worden. Dat is allemaal prima, maar het levert netto Hoogeveen heel weinig op. U wilt daar gelijk op reageren, zie ik. Nou ja, en ook voor de rest, het is water verspillend.

Kijk, het water is nodig om een product te maken. Dat klopt inderdaad. In Schoonebeek is ook water nodig om gas en olie weer op te wekken. Er is heel veel water nodig, maar als we kijken dat uiteindelijk kwark, wat ervan gemaakt wordt, is meer een luxeproduct dan een noodzakelijk product. Dan ziet de SP het als verspilling. De voorzitter: Een vervolgvraag, neem ik aan, van de heer Klok. De heer Klok: Ja, dank u wel, voorzitter. Op beide een vervolgvraag eigenlijk. De SP spreekt over 150 banen, maar heeft de SP in de gaten dat dit 150 directe banen zijn en hoe komt de SP aan de wijsheid dat dit met name buitenlandse arbeiders zijn? Die 150 directe banen zorgen ook voor een dubbel aantal of misschien wel

meer indirecte banen, wat juist heel goed is voor de maatschappij in Hoogeveen. Plus een andere vraag over Schoonebeek gebruikt ook heel veel water. Nou, daar kan ik de heer Pomper enigszins in volgen, over die discussie. Ik sta er wel wezenlijk anders in, maar dan denk ik van ja, FAGE maakt yoghurt inderdaad, kwark, dat is een levensmiddelenproduct, dat is een primaire levensbehoefte om te leven, om verder te gaan. Dat is toch direct logisch dat we dat nodig hebben om voort te bestaan? Dank u wel. De voorzitter: Het is aan de heer Pomper om te antwoorden en ik stel voor dat we daarna weer teruggaan … De heer Pomper: Zuivelproducten zijn geen primaire levensbehoefte. Dat is ooit door de overheid is dat natuurlijk begonnen. Met alle respect ook dat het levensbehoefte voor mensen is, dat is prima. Waar komt deze zuivel vandaan? Dat komt niet uit Nederland. Hiermee ondersteunen we de Nederlandse boeren wat dat betreft ook niet. Wij hebben de WMD die heeft natuurlijk een positief advies gegeven, maar de WMD kijkt ook niet verder dan dat. Maar dit wordt een hele lange discussie, ook over de poppetjes. De SP die komt met een motie. De voorzitter: Het lijkt mij nu wel voldoende, voor dit punt eigenlijk, dus zo lang wordt die discussie niet. Want ik stel toch voor dat we teruggaan naar het iets abstractere niveau wat we bij de algemene beschouwingen wensen.

Ik ga naar de heer Van Rijn. De heer Van Rijn: Nou, voorzitter, dan moet ik u, denk ik, even iets teleurstellen, want mijn vraag ging namelijk ook over FAGE, want ik vond het wel een hele vreemde opmerking. We hebben arbeiders te weinig, of het is dalende en dan kan er hier een mooie fabriek komen en dan hebben ze niet 150 maar 250 nodig, hebben ze opgegeven. De voorzitter: Maar ga naar uw vraag, alstublieft. De heer Van Rijn: Mijn vraag is hierbij van u hebt zo over dat water dat dat verspilling is, maar er is geen betere circulaire hergebruik als water. Dat gaat nooit niks verloren, het duurt wel wat langer, maar dat komt altijd weer terug. Dat heeft de WMD ook aangegeven. Dus ik weet niet hoe u over water verspilling denkt, maar het komt altijd weer terug op de plek waar wij het gewoon weer nodig hebben. Dank u wel. De voorzitter: Ik hoorde niet echt een vraag in dit verhaal, dus ik kijk even verder rond of er nog mensen zijn die vragen hebben aan de fractie van SP. Dat is niet het geval. Dan dank ik u voor uw bijdrage, dat ook nog het nodige los heeft gemaakt. En we gaan door naar de fractie van Forum voor Democratie. De heer Vos, gaat uw gang. De heer Vos: Dank u wel, voorzitter. Vandaag behandelen wij de kadernota. Het document waar wij eigenlijk een brede afbakening formuleren van onze visie op de gemeente.

Politiek is echter heel veel praten en weinig oplossingen en ons bestuur is voornamelijk bezig met symptoombestrijding. Dat moeten wij helaas ook weer constateren bij deze kadernota. Tegelijkertijd wordt de lokale politiek steeds meer geconfronteerd met het enorme probleem van een algemeen identiteitsverlies. Dat zien we onder de enorme depressiecijfers bij onze jeugd terug. Dit is het resultaat van het doorgeslagen liberalisme dat aan de ene kant iedereen maar voorhoudt dat ze kunnen worden wat ze willen, maar tegelijkertijd de veilige wieg waaruit mensen opgroeien en wat ze eigenlijk vormt actief in het afbreken is. Waar deze denktrant in het verleden eigenlijk best wel relatief succesvol was, slaat dit steeds meer om in een allesvernietigende drang tot afbraak. Het idee van individuele zelfontplooiing is natuurlijk best wel iets moois, maar zeker moet dit, net zoals wat het eigenlijk vroeger was, wel gepaard gaan met het opgroeien in een veilig gezin, een veilige omgeving en daarnaast ook

een samenleving waar mensen naar elkaar omkijken. Zowel het radicaal individualisme als aan de andere kant de microfobie, wat de drang naar alsmaar de schaalvergroting is, zijn de gevolgen van dit denken en deze hebben eigenlijk de traditionele samenleving, wat wij allemaal nog van vroeger kennen, afgebroken. Dit soort ontwikkelingen zijn eigenlijk alleen maar niet uit zichzelf komen ontstaan. Dat komt door de politiek. Het is het gevolg van politiek beleid. Wij zitten hier in de gemeenteraad, het politieke orgaan dat het dichtst bij de lokale gemeenschap staat. Voor ons is de taak weggelegd om weerstand te bieden tegen deze krachten en het leven voor onze inwoners op deze manier behapbaarder te maken. Deze ontwortelingsverschijnselen zien we alleen niet alleen in de samenleving, maar we zien het ook bij het bestuur. Zo ziet het bestuur correct hier, het college, dat nieuwe technologische veranderingen onze realiteit nog steeds meer aan het opschudden zijn. Dat klopt ook zeker, maar toch categoriseert het college bepaalde veranderingen als verkeerd. Zo zien we echt dat het de verkeerde kant met ons opgaat als we herwortelingsinitiatieven wegzetten als desinformatie. Dat staat expliciet genoemd in de kadernota.

Wij vinden eigenlijk dat hier het gesprek met ons met elkaar over aangegaan moet worden, juist in deze moeilijke tijd, om te kijken naar nieuwe ideeën en dan moeten we niet dingen gelijk afdoen als desinformatie, want dat is nou juist in deze tijd zo belangrijk. Waar de politiek daarnaast ook vooral bezig is met economie, of beter nog gezegd, het verdelen van de schaarste middelen, dat is de definitie die we vaak horen, waar politiek over zou moeten gaan, heeft de mens meer nodig dan alleen een dak boven zijn hoofd en een volle buik. Wij komen dan ook met concrete voorstellen, wijzigingen in de vorm van amendementen op onderdelen waar eigenlijk een nog fundamentelere analyse moet plaatsvinden, of moties die een aanzet zetten tot concrete veranderingen. Geen opportunisme of populisme, zoals het zeggen dat we een nieuw zwembad willen gaan bouwen, maar echt investeren in de belangrijke zaken in het leven. Ook willen wij in de toekomst concrete invulling gaan geven in de binnenstad, want dat is een belangrijk onderdeel van onze agenda. Met de prachtige architectuur en een rijk evenementen leven zullen wij zowel de Hoogeveense gemeenschap helpen en als Hoogeveen zelf ook meer op de kaart zet als de evenementenstad van Drenthe. Het komende naoberschapfonds vanuit de provincie kan ons daarbij ook gaan helpen.

Wij vi nden dan ook dat de gemeente ook hier een actieve rol in moet gaan spelen, ook met het inzetten op evenementen en het zaken te organiseren. Laten wij een voorbeeld nemen aan een stad als Deventer, waarin bijna elke week een evenement wordt georganiseerd. Variërend vanuit de bierfestivals tot de boekenmarkten. Samen zetten wij Hoogeveen echt op de kaart en zullen wij ervoor zorgen dat Hoogeveen een lichtpuntje zal worden in de duisternis van het huidige Nederland. FvD Hoogeveen luidt met deze speech dan ook het jaar van de lokale correctie in. Forum voor Democratie wil namelijk concreet een alternatief gaan bieden op de huidige staat van wanhoop. FvD staat voor herworteling en wil Hoogeveen vitaal en weerbaar maken. Dit doen wij door in te zetten op zingeving voor jongvolwassenen, verbeterde leefomgeving en een gezellige binnenstad. Wij zijn benieuwd wat alle andere partijen van onze voorstellen vinden, onze amendementen en moties. En maak je niet druk, we zijn nog met een paar andere bezig. We gaan nog even door. En nodigen ook het college uit om met ons mee te denken over dit soort fundamentele problematiek. Wij staan daar heel erg voor open en wij hopen dat het college dat ook doet. Dus ook de vraag aan het college, hoe denkt het college hierover? Dank u wel. De voorzitter: Dank voor uw bijdrage en uitgestoken hand. Ik zie mevrouw Rutgers van D66, gaat uw gang.

Mevrouw Rutgers: Iets te goed voorbereid. Twee vragen, als het mag. Eerste gaat over de wortel die u ons voorhoudt hè. Iets met ontworteling of herworteling heeft u het een paar keer over. Ik ben heel benieuwd waar dat in de kadernota staat, want ik zie niks over wortels, dus ik ben benieuwd. Andere is, u zegt, er moeten nog meer evenementen komen. Nou, fantastisch idee. Maar evenementen ontstaan natuurlijk niet vanzelf. Daar is aanwas voor nodig in bandjes, in orkesten, in nou, allerlei culturele infrastru ctuur. Dus bent u het dan ook met ons eens dat er meer geld naar kunst en cultuur zal moeten gaan?

De heer Vos: Ja. Op de tweede vraag kunnen we eigenlijk heel kort zijn. Wij vinden zeker dat het belangrijk is dat er ook geld naar kunst en cultuur wordt gegeven. Alleen ligt het eraan wel aan wat je wat je aan het doen bent. Dat komt eigenlijk terug op het eerste punt, want ik had ook eigenlijk wel verwacht dat D66 het een beetje grappig zou opgaan vatten. Want ja, ik geloof niet dat … D66 is eigenlijk een soort belichaming van het ontwortelingsidee. Dat zien we heel erg bij D66 terugkomen. Het idee dat alles steeds groter moet worden en dat alles steeds … We zien dat hier in de kadernota bijvoorbeeld, of überhaupt hoe we in de gemeente handelen, bijvoorbeeld met de samenwerking in de SWO zien we samenwerken, want dat wordt dan als efficiënt neer gezien, maar je ziet wat voor problematiek dat oplevert en we zien dan dat je dan tegelijkertijd een heel verlies in identiteit in de gemeentelijke ambtenarij hebt. Dat is niet iets positiefs. Dat zien we eigenlijk met heel veel zaken, dus dat zien we ook cultureel heel erg, we zien het vooral bij de jongeren natuurlijk. Ik heb het ook al eventjes genoemd. Het gaat er gewoon om dat er vroeger dus veel meer het idee was dat we dus heel erg veilig waren. Mevrouw Rutgers: Voorzitter? Ik vroeg, waar staat het in de kadernota en u geeft nu een heel nieuw pleidooi. Maar ik vroeg alleen, waar staat het en daar hoor ik nog geen antwoord op.

De heer Vos: De kadernota zelf staat gewoon vol met dat soort aannames. Het gaat er niet om dat iets er letterlijk in staat of figuurlijk in staat. De voorzitter: Akkoord. Ik wil er nog wel bij opmerkingen dat het ook een goed gebruik in Hoogeveen is en ook een goeie traditie dat we ook niet door de ondergrens van met elkaar met respect behandelen gaan. Dus een andere partij benoemen als belichaming van datgene wat in het eigen betoog als een probleem wordt gezien, vond ik nou niet meest fantastische. Dat geef ik nog maar even mee. De heer Vos: Ja, maar dat vond ik, met alle respect, voorzitter, dat vond ik ook met de opmerking die werd gemaakt, want ze begrijpt volgens mij donders goed wat ik bedoel. De voorzitter: Ja, u heeft mijn oproep wel gehoord. Ik ga naar de heer De Weerd. De heer De Weerd: Voorzitter, dank u wel. Nou, ik heb gewoon een verduidelijkingsvraag, want u spreekt over herworteling. Ik begrijp gewoon niet zo goed wat u daarmee bedoelt. Kunt u wat concrete voorbeelden daarvan geven? Dank u wel. De heer Vos: Ja nou, we zien bijvoorbeeld, de ChristenUnie noemde het net ook al, we zien dat gezinnen gebroken worden.

We zien enorm hoge scheidingspercentages, we zien onder het idee van je moet alles maar lopen kunnen en je alles moet maar en mag maar, wordt er een bepaalde verantwoordelijkheid naar de lokale samenleving wordt gewoon teniet gedaan en dat zie je dus terug in de vorming van hoe de gezinsbouw op is, je ziet het in de uitingen van bijvoorbeeld de architectuur. Dat hebben wij ook motie over ingediend. Je ziet eigenlijk dat er allemaal moderne architectuur eigenlijk wordt gebouwd overal en dat zijn allemaal ideeën die niet voor gemeenschapszin zorgen. Daarnaast zie je het bijvoorbeeld met dat we nog steeds een asielzoekerscentrum hebben. Dat is ook een uiting van we willen de hele wereld redden, maar de mensen in Hoogeveen zijn ongelukkig. Dus ook die drang van we moeten het allemaal steeds groter en steeds meer maken, terwijl onze eigen zaakjes niet geregeld zijn. Nou, dat is ook een echt een uiting van die vorm van, en dat zal echt niet bewust gaan, maar dat is wel een vorm van zelfhaat en dat is echt zonde. De voorzitter: Ik ga de vraag van de heer Van Dijk.

De heer Van Dijk: Ja, dank, voorzitter. De fractie van de ChristenUnie is het niet met alles eens wat u zegt, maar het doet ons goed om te zien dat u de beweging maakt van bekritiseren wat we hier in de gemeenteraad en in de politiek aan het doen zijn, naar concrete voorstellen voor hoe het anders kan. Dat dat doet ons goed. In uw analyse vinden we ook best een paar aanknopingspunten waar we elkaar kunnen vinden. Zo hebben wij zojuist in onze bijdrage iets gezegd over het probleem van echtscheidingen en wat ons betreft mag daar de aanpak best een beetje voor verstevigd worden. Zo zijn we wel benieuwd of u dat met ons eens bent. De heer Vos: Ja, wij vinden natuurlijk dat de gemeente daar een rol in heeft en dat de overheid daar een rol in heeft, dus wij verwachten het voorstel van uw kant en dan kijken we dat aan. Maar ik denk wel dat het idee is, het is wel veel complexer dan dat je een iemand aanneemt of maar mensen aanneemt en zegt van nou is het klaar. Uiteindelijk is dit een culturele kritiek die er plaatsvindt in de hele samenleving, maar ook binnen het bestuur. En iemand moet aan zet gaan raken en wij vinden dan van ja, dan moet het vanuit ons komen, want andere mensen doen het niet. Dus we vinden het wel een goed voorstel, maar we moeten niet denken dat je met … Het is ook wel ergens weer een vorm van symptoombestrijding, dus we moeten dat inderdaad goed even bekijken.

De voorzitter: Ik ga naar mevrouw Hooijer. Mevrouw Hooijer-Everts: Ja, voorzitter, dank u wel. Mijnheer Vos, ik hoor u zeggen dat u vindt het belangrijk opgroeien in een veilige omgeving en omzien naar elkaar. Maar ik heb het idee dat de kadernota en ook de kadernota’s hiervoor, daar juist heel veel aandacht voor hebben en zeker dat omzien naar elkaar. We hebben het steeds over, als we het hebben over de zorg ook, dat we niet willen dat er naar de tweede lijn zorg verwezen wordt, dat juist het gezin en de buurt dat die dan vooropgaan en we hebben ook zoiets als huizen van de buurt, dat staat ook in de kadernota, waar mensen terecht kunnen voor sociale contacten. Dus ja, ik vraag me af wat u bedoelt, nog meer, wat u dan nog meer wilt. Dat was vraag één. Vraag twee is, u wilt meer evenementen en we moeten ons op de kaart zetten, maar ik heb het idee dat in Hoogeveen al best heel veel gerealiseerd wordt en ook de Hoofdstraat, de Binnenstraat, hoe dat eruitziet. Hoofdstraat zuid wordt nu verbeterd. En ja, volgens mij is daar volop vertier. De heer Vos: Nou, de eerste zaak van, het is leuk dat het in bepaalde woorden wordt genoemd, maar het is allemaal wel binnen dat liberale kader wat ik eigenlijk net heb beschreven en dat werkt dus fundamenteel niet.

We zouden eigenlijk een traditioneel kader moeten hebben waarbinnen we ons beleid uitvoeren en tegelijkertijd, heel veel mooie woorden zijn het altijd, maar als we, we zagen het wel weer met de nota jeugd, we hebben een belachelijk hoog percentage van de jongeren die zelfmoord hebben overwogen de afgelopen jaren. Nou, dat betekent, dan kan je wel zeggen van ja, we doen het, maar er gaat dus iets mis. Dus we moeten dat op andere manieren gaan indelen en daar doen wij dan nu wat voorstellen voor, dat we daar fundamenteler over na gaan denken en dat willen we ook de komende tijd meer gaan doen en daar gaan wij ons dit jaar ook vooral op focussen. Het tweede gedeelte moet u me nog even helpen. Mevrouw Hooijer-Everts: Dat ging over de evenementen en de binnenstad, waarvan wij denken, nou, dat ziet er goed uit. Moet daar dan nog meer gebeuren? De heer Vos: Nou, wij vinden, er worden zeker genoeg dingen georganiseerd, maar wij vinden dat het nog wel beter kan, ja. En wij vinden bijvoorbeeld wat voor ons een focus van de binnenstad zagen, wat er bijvoorbeeld bij Maron, daar is gebouwd met de architectuur. Dat vinden wij iets heel moois, maar als je andere kanten van de Hoofdstraat ziet, dat kan een stuk beter. Dus wij vinden eigenlijk dat de gemeente daar zelf een visie op moet ontwikkelen. Dus wat vinden wij van architectuur? Hoe willen wij dat onze binnenstad er echt uit gaan

zien? Dus niet praten van we laten het allemaal aan iedereen over. Wij moeten zelf ook daarin iets gaan uitdragen en dat vinden we daarin heel belangrijk en dan, ja, daar zou onze focus op moeten liggen. Maar ook dat de gemeente dus zelf daar meer een actieve functie in gaat spelen, dat de gemeente ook met ideeën brengt en dat ook gewoon nog groter gaat marketen zelf. En dan ja, op die manier zien we eigenlijk de visie. De voorzitter: Dat is wat breder dan de evenementen. Ik wou eigenlijk tot slot naar de heer Van Rijn. De heer Van Rijn: Ja, dank u wel, voorzitter. Ik hoor u een paar keer zeggen: traditioneel kader en ja, dat kunt u begrijpen, dat zouden wij toch wel graag iets meer uitleggen. Kunt u heel kort een definitie geven van wat u onder traditioneel kader verstaat? De heer Vos: Een traditioneel kader is het idee dat, een soort metafysica eigenlijk hè, dan komen we natuurlijk in de geloofssferen terecht, dat is bij uw partij natuurlijk duidelijk aanwezig. Wij vinden het ook dat heel veel van de christelijke waarden eigenlijk heel erg goed zijn en dat dat Nederland heel sterk heeft gemaakt, dus wij vinden dat zeker een heel belangrijk iets, maar ook het herdenken eigenlijk in essenties.

Dus we zien nu heel erg steeds meer van je mag hier lekker jezelf zijn, je mag alles maar zelf bepalen, want dat werkt allemaal wel, maar we zien dat mensen daar heel ongelukkig van worden, dat mensen structuur nodig hebben en dat mensen een soort vaste basis nodig hebben, dus dat zijn met alle grote ideeën is dat eigenlijk zo. En wij vinden, en het traditionalisme zegt eigenlijk, dat we weer terug moeten gaan naar die basis en dat, ja, we zijn nou in de moderniteit nou eenmaal geraakt, er zijn heel veel processen gegaan een bepaalde kant op gegaan, maar dat kunnen we ook weer terugdraaien of op een andere manier vormgeven waardoor mensen gelukkiger worden. De voorzitter: Dank u wel. Ik stel voor, we hebben afgesproken dat we proberen ook een beetje tot de reactie in vijf minuutjes te houden, dat we daarmee ook tot de afronding komen. Dan dank ik u voor uw bijdrage en dan ga ik door naar mevrouw Rutgers namens D66. Mevrouw Rutgers: Dank u wel, voorzitter. De rode draad in deze kadernota 2025 met aandacht voor gelijke kansen, goed wonen en duurzaamheid spreekt ons zeer aan. Het zijn thema's die ook voor D66 heel belangrijk zijn. Echter, de kadernota leest wel als een labyrint met vele en bijzondere titels, vaak vage voornemens en we raken daardoor die rode draad af en toe een beetje kwijt. We pogen hier om aan de hand van onze eigen speerpunten doorheen te navigeren.

Een van onze speerpunten is goed en betrouwbaar bestuur. Dat is essentieel om alle complexe vraagstukken waar de gemeente voor staat in goede banen te kunnen leiden. Goed bestuur betekent voor D66 goed beleid maken en dit goed uitvoeren, maar het gaat ook over financiën en het is goed om te zien dat we de ravijnjaren niet met angst en beven tegemoet gaan, maar hier aardig tegen opgewassen zijn. Goed bestuur gaat ook over het herkennen van complexe vraagstukken en deze op een andere manier aanschouwen en oplossen. Dit aspect vinden wij nog onderbelicht. Een aantal punten vallen ons op als het gaat om goed en betrouwbaar bestuur. Dat de kadernota niet echt uitblinkt in concretie, titels lijken soms bij elkaar geraapt. Hoe komen sommige onderwerpen bij elkaar? Kan dat niet overzichtelijker en duidelijker? Bijvoorbeeld duurzaam en gastvrij, ruimtelijke ordening en sport. Bijzondere combinaties. Per programma val je dan ook in een opsomming van trends en voornemens, wat is nou precies per programma het doel dat wordt nagestreefd en wat ga je daarvoor doen? Wanneer is het succesvol? Dus niet: we zetten in op, we werken aan, we hebben oog voor, we blijven in gesprek. Nou, zo kan ik nog wel even doorgaan, maar actief taalgebruik.

Wat gaan we doen? Wanneer is het klaar? Welke impact heeft het en hoe gaan we dat meten? De mogelijkheden voor het meten van impact, hebben we de afgelopen jaren regelmatig onder de aandacht gebracht, dus we hopen dat dit nu ook opgepakt gaat worden, zodat we naar de toekomst toe onderbouwde keuzes kunnen maken. Een ander speerpunt voor ons is duurzaam bouwen en wonen. Op het

gebied van wonen, lezen we dat er veel nieuwe woningen nodig zijn, dat weten we natuurlijk al een tijdje, dat er versnelling nodig is en dat er allerlei acties op worden ingezet. Maar wat er wel of niet in de kadernota staat, roept nog wel wat vragen bij ons op. Het zijn deels technische, dus ik verwacht nu geen antwoorden. Versnelling is nodig, maar we lezen dat er in 2025 ingezet wordt op het ombouwen van gebouwen en op flexbouw, niet op nieuwbouw? Daarnaast wordt er gesproken over de woningbouwmonitor, maar waar kunnen we die eigenlijk zien en hoe vaak wordt die geactualiseerd? Dan wordt er ingezet op het wegnemen van belemmerende regelgeving. Zijn er knelpunten? Welke zijn dat dan en wanneer worden die weggenomen? Eerder dit jaar is de motie hoogbouw aangenomen. De raad sprak zich uit dat er een actualisatie moet worden gedaan in 2024 en het beleid in 2050 daarop moet worden aangepast. Hierover lezen we niks terug in de kadernota. We horen graag van het college hoe het staat met de actualisatie en wat over dit onderwerp nog toegevoegd zal of moet worden aan de kadernota. Duurzaamheid. Dat neemt een stevige plaats in de kadernota en daar zijn we blij mee. We zijn ook blij dat er meegedacht wordt met ondernemers over het verduurzamen van hun panden. Het isolatie offensief vinden we ook een hele positieve ontwikkeling. Toch zien we nog wel meer kansen.

Hoewel windenergie bijvoorbeeld minder oplevert dan zonne-energie, zouden we wel kunnen verkennen op welke plekken er mogelijkheden zijn voor windenergie. Denk hierbij bijvoorbeeld aan het plaatsen van windwokkels of een laan met aeroleafs, dat zijn boomvormige apparaten met zowel zonnepanelen als windwokkels. In het verlengde hiervan, de groene schoolpleinen. Er komt geld voor één plein per jaar en zo gaat het wel heel traag met die groene schoolpleinen, als we er meer dan 30 hebben. Hierop dienen we dan ook een amendement in en we zijn blij met de steunbetuiging en de schriftelijke inspraak van de heer Nanninga namens de werkgroep groen schoolplein regenboog die ook de hele raad oproept om met die groene schoolpleinen onze steun te betuigen. Het bruggetje naar onderwijs is zo snel gemaakt. De rijke schooldag maakt onderdeel uit van de nota jeugd, maar daar wordt niks over gezegd in de kadernota. Vraagt dat geen actie en geld, vroegen wij ons af. We zijn daar erg benieuwd naar en kijken uit naar een reactie van het college. We zijn ook blij dat de nieuwbouw van Wolfsbos nu een stap dichterbij komt. Samenwerking en afstemming tussen de VO-‘s is wel nodig om echt toekomstbestendig onderwijs te blijven bieden. We zijn benieuwd of de raad geïnformeerd kan worden over het gesprek hierover met beide scholen dat het college voerde en welke concrete afspraken dit opgeleverd heeft.

Samen en inclusief in Hoogeveen, een andere partij noemde het ook al. Tot op heden stond er nooit iets in de kadernota over inclusie, LHBTI en diversiteit en nu wel. Er wordt in ieder geval genoemd dat er meer aandacht voor komt, nu nog: hoe dan en concrete plannen. Wie worden betrokken, met welk doel willen we hier aandacht voor? Daar horen we graag een beeld bij van het college. Nou, ik kom al bijna aan het eind. Een paar punten die niet in de kadernota aan bod komen. Dat is de actualisatie van de cultuurvisie, want de huidige visie loopt tot met 2025. Dus in 2025 zullen we die moeten evalueren en actualiseren, maar daar wordt niks over gezegd. In het verlengde daarvan is in september een motie culturele BIZ aangenomen. Het college gaf aan, toen, dat die optie wordt meegenomen in de actualisatie van de cultuurvisie. We brengen dat punt dus graag onder de aandacht en horen graag van het college hoe het staat met het actualiseren of de planvorming rondom die actualisatie van de cultuurvisie. Als laatste, en daar dienen we ook een motie over in, valt het op dat AI niet genoemd wordt in de kadernota. Cyber wordt alleen genoemd als iets heel bedreigends en spannends, maa r wat gaan we doen om de kansen van AI te benutten? Afrondend, een kadernota met een rode draad waar we achter staan, maar dat hier en daar nog niet stevig naar voren komt.

Een labyrint dat vraagt om versimpeling en focus. Dank wel. De voorzitter: Dank u wel. Ik kijk rond. Het was … Oh, de heer Pomper.

De heer Pomper: Dank u, voorzitter. Dat is wel goed dat mevrouw Rutgers dat zegt, het labyrint, want zo ervaart SP dat ook. Maar hoe zou dat anders kunnen, want dat vraag ik mij eigenlijk ook wel af. Heeft u daar een idee over? Mevrouw Rutgers: Jazeker, anders hadden we het niet gezegd. Nou, we begrijpen dat de gemeente heel veel taken heeft en dan ook nog naast alle taken die er zijn, ook nog eigen speerpunten. Maar het zijn nu wel heel veel dingen. Dus we zeggen enerzijds: bepaal een rode draad en dat betekent dat je misschien sommige dingen niet benoemt die je wel doet, want dat is gewoon lopende zaken of misschien wil je bepaalde dingen niet doen. En we missen dat dan ook, wederom, het meten van impact, want we doen zoveel din gen, maar weten we nou echt wel dat we de goeie dingen doen, dat die ook werken? We bedenken eigenlijk alleen maar steeds meer dingen om het nog beter te maken, maar ja, zijn dat de goeie dingen of verliezen we door die veelheid onze eigen rode draad misschien wat uit het oog her en der? De voorzitter: Dank u wel. Dat was een helder betoog, blijkbaar, dank u wel. Ik ga graag naar de Staatkundig Gereformeerde Partij, de heer Van Rijn. De heer Van Rijn: Dank u wel, voorzitter. Alles wat uw hand vindt om te doen, doe dat met uw macht, want er is geen werk, noch verzinning, nog wetenschap, noch wijsheid in het graf waar gij heengaat.

Dit is een citaat uit het praktijkboek van de SGP. je kunt het vinden in het boek Prediker, negende hoofdstuk, tiende vers. Het zijn woorden geschreven door de koning Salomo, de wijste koning op aarde. De kortste verklaring hierbij is dat ieder mens tussen wieg en graf met zijn gekregen talenten zich volledig moet inzetten voor de maatschappij zodat het door die geleverde inspanningen een goed functionerende samenleving zal zijn. Ik denk dat wij bij voorliggende kadernota wel een heel mooie basis hebben in deze woorden. Trouwens, de VVD-fractie citeerde laatst ook uit het spreukenboek wat door Salomo geschreven is. Ja, en dat geeft dan ons dan wel weer hoop dat het met hen uiteindelijk goed zal komen. Voorzitter, wat wij wel weer bijzonder vreemd vinden, dat het startpunt van deze kadernota nog steeds de begroting is van 2024. Wel met daarin de gemrap verwerkt, gisteren had, ik heb hier vandaag staan, ik heb dat gisteren gemaakt, gisteren kregen we de meicirculaire waarvan ook de uitkomsten in deze kadernota verwerkt zijn of worden, maar bijzonder is wel dat de gemrap nog niet door de raad is vastgesteld en bij de informatie van de meicirculaire nog maar amper tot ons konden nemen. Toch wat vragen aan het college hierover.

Zijn die meer inkomsten in de meicirculaire vrij te besteden, of is dat geoormerkt, zodat we er alleen maar een doorgeefluik van zijn? Twee, bij de jaarrekening 2023 was het resultaat ten opzichte van de begroting behoorlijk meer. Maar als wij nu in de kadernota en straks in de begroting weer de begroting van 2024 als startpunt gebruiken, worden dan de verschillen met de jaarrekeningen niet steeds groter en is dat een wenselijke ontwikkeling? Vier, voldoet dit wel aan de afspraak met de raad over het realistische begroten? Dan wil ik wat over sociaal domein hebben, voorzitter. Wat er op sociaal domein nodig is, is naar onze beoordeling voldoende aandacht voor in deze kadernota en wij denken dat wij, hoe moeilijk die materie ook is, daar wel voldoende inspanning op leveren. Maar, achteroverleunen is hierbij natuurlijk geen optie. Blijven investeren in effectief maatwerk is geboden. Er zou bijvoorbeeld meer ingezet kunnen worden op meer zorgcorporaties, zoals het voorbeeld DOS Hollandscheveld. Dan asfaltwegen. In 2023 was daar 1,3 miljoen begroot, maar 370.000 is maar uitgevoerd. Voor 2024 was daar ook 962.000 begroot.

Vraag aan het college hierbij: hoeveel van dat bedrag van 962.000 voor 2024 is er al uitgegeven? Nu in de kadernota maar weer 962.000, wij vinden dat eigenlijk te weinig, want er verandert nog niet zoveel in die categorieën die wij daar in die kleurtjes A, A plus, B, C, D zien. Daarom de vraag aan het college. Nu er meer bestedingsruimte is, want we hebben tenslotte daar in 2023 nog helemaal niet zoveel, kan er vanaf heden een echte inhaalslag gemaakt worden om de niveaus D, C en B af te werken, zodat daar alleen nog A en A plus overblijft als kwaliteitsniveau? Kan het college aangeven hoeveel budget daar voor nodig is? Goed, ik kom nou

bij veiligheid, voorzitter. Goed dat er meerjarig geld gereserveerd is om ondermijning tegen te gaan. Want we zijn het met onze rekenkamercommissie eens dat hier adequaat en voortvarend werk van gemaakt moeten worden. We hoorden net de ChristenUnie over mensenhandel en prostitutie. Nou, ik dacht, misschien kan dat bij deze reservering ook meegenomen worden. Vraag aan het college: kunnen wij op korte termijn over de stand van zaken op dit punt bijgepraat worden? We hebben heel veel mooie ideeën gehoord, maar hoever staan we daarmee? En dan, ja, voorzitter, ten slotte wil ik het toch hebben, wij hadden in het verleden veel zorgen over onze SWO en die zorgen die zijn de laatste tijd weer behoorlijk toegenomen. We zijn al tien jaar onderweg en er is nog geen zicht op een begin van de beoogde doelstelling. Er zijn enorme uitzettingen in hun begrotingen en we zijn er nog niet op dat punt, maar wat ons het meeste frustreert, dat wij als Hoogeveen nog steeds onder de maat aan kwaliteit geleverd krijgen. Terwijl wij daar wel het volle pond voor betalen. Dit is ook een debatpunt voor mij, voorzitter, en dan heb ik er een open vraag voor en daar kunnen we het natuurlijk in het debat met elkaar over hebben.

Hier hebben wij een open vraag bij: willen wij ten koste van heel veel budget deze samenwerking krampachtig kunstmatig in leven houden of nemen wij verstandig, daadkrachtig een besluit om deze tot nu toe ver onder de maat functionerende samenwerking op een goede manier te beëindigen? Dan nog even iets algemeen over de kadernota, voorzitter. Ja, wij vinden een kadernota niet zo spannend. Ik heb dat hier vaker gezegd, het is maar een schetsontwerp waar we met de begroting naartoe willen. Het is wel heel mooi dat je toch even vast van tevoren daar al een inkijkje in krijgt, want nou heb je uiteindelijk tot aan met de behandeling van de begroting nog wel best even behoorlijk wat tijd om te zeggen van hé, daar moet nog wel wat bij geplust, of daar moet wat verandering in komen. Maar uiteindelijk kunnen wij ons wel vinden in de lijn van deze kadernota en zullen daar dan ook uiteindelijk mee instemmen. Dank u wel, voorzitter. De voorzitter: Dank voor uw bijdrage. Ik geef toch een kleine tip mee, er zat een aantal vragen in waarvan ik denk, nou, dat zijn best wel technische vragen, had ook bij de technische vragen gekund en dan had u met het antwoord daarvan misschien ook een politiek statement kunnen maken. Dan geef ik maar richting de volgende keer mee. De heer De Weerd. De heer De Weerd: Dank u wel, voorzitter.

Ik begrijp uit uw verhaal dat de SGP vindt dat er voldoende aandacht is binnen het sociaal domein. Maar wij als CDA maken ons wel zorgen over de mogelijke wachtlijst die er ontstaat van beschut werk. Vindt u dat dan niet zorgelijk? De heer Van Rijn: Ja. Dat is ook zorgelijk, maar dat wil nog niet zeggen dat er niet voldoende inspanning op geleverd wordt. Dat zien wij best wel dat dat aan de hand is, maar ja, ook de vraag van zware jeugdzorg, dat neemt ook toe. Ja, daar moet je wel op acteren, maar dat kun je doen met de middelen die je hebt. Dus wij vinden wat er gebeurt, dat dat wel voldoende inspanning is. En ja, mocht blijken dat het tekort is, dat het toch op een andere manier moet, dan horen we dat graag van het college. De voorzitter: De heer Meesters. De heer Meesters: Dank u wel, voorzitter. Ja. Ik hoor de SGP behoorlijk wat zeggen over onze samenwerkingsorganisatie en u stelt in vrij stevige bewoordingen dat onze samenwerkingsorganisatie onnodig veel geld kost. Ik ben even benieuwd wat uw basis is om die conclusies te trekken, want u komt met een bepaalde conclusie, maar waarop is dat gefundeerd? En wat is het alternatief? Is, wat u betreft, het alternatief dat gemeente Hoogeveen volledig zelfstandig gaat worden en welke problemen levert dat dan weer op? Ja, dat zijn misschien te veel vragen achter elkaar laten.

Laten we eerst maar eens even beginnen, waar stoelt u uw stelling op?

De heer Van Rijn: Voorzitter, als we het over technisch hebben, dit wordt echt technisch. Maar laat ik even een klein aanloopje doen. In 2021 heeft CDA met ons een amendement ingediend, want er was vier miljoen overschot en dat wilden wij graag terug naar de gemeente Hoogeveen hebben. Het college ging daar dwars voor liggen en uiteindelijk heeft dat amendement het hier ook niet gehaald, maar die 2021, die vier miljoen is overgeheveld naar 2022. Er is een uitzetting in ‘22 geweest van drie miljoen en tegelijkertijd hebben ze nog een tekort op die begroting. Nou, dat vind ik wel een hele zorgelijke ontwikkeling. Nu, 2023 tien miljoen uitzetting, 2024 tien miljoen uitzetting. Dan denk ik van ja, waar stopt het? En als wij nou zeggen, we hebben de kwaliteit goed geleverd, daar vinden wij wel iets van en ik kan hier wel een hele reeks op gaan noemen, voorzitter, maar ik denk niet dat dat de plaats is om dat hier te doen. De voorzitter: Nee, dank u wel. De heer Van der Meer. De heer Van der Meer: Ja, voorzitter, als het gaat om de SWO, ik ben al vaker toch wel een beetje pleitbezorger geweest van hé, geef die organisatie wat tijd om zich te ontwikkelen. Maar ik vind ook wel de stellingname met hele grote woorden over de kwaliteit schiet tekort, daarmee zegt u impliciet meer over de mensen, dan over het geld.

En ik vind dat u daarmee de mensen van de SWO echt tekort doet, omdat zij met capaciteitsgebrek enzovoort, enzovoort, toch wel moeten roeien met de riemen die ze hebben. Du s ik ben heel benieuwd naar een reactie daarop van u. De heer Van Rijn: Voorzitter, dat heb ik al eerder gezegd, het gaat helemaal niet om de mensen die daar werken, want ik ken daar echt genoeg die genoeg inspanning leveren en die daar gewoon voor de volle 100 procent voor gaan, maar ik heb een controlerende taak. Je begint wat samen, je hebt een doelstelling en als je na tien jaar die doelstelling nog niet gehaald hebt, dan zeg je gewoon: jongens, dit gaat niet langer. We moeten dat niet kunstmatig en krampachtig in het leven willen behouden met heel veel geld en inspanningen. Die kun je beter misschien op een andere manier benutten. Maar het gaat echt niet om de mensen, het gaat gewoon om het functioneren van het totaal van de SWO. De voorzitter: Uw standpunt is helder. We moeten er niet een debat van maken, maar ik kijk naar de heer Meesters. De heer Meesters: Ja, want ik had eigenlijk nog even een tweede vraag willen stellen en dat is: wat is uw voorstel om het anders te doen? Wilt u gewoon een separate gemeente Hoogeveen met eigenlijk een bestuurlijke organisatie en een eigen gemeente De Wolden met een eigen bestuurlijke organisatie? Ja of nee kan het eigenlijk simpel zijn.

De heer Van Rijn: Voorzitter, ik zal even nog die laatste woorden even herhalen: of nemen wij een verstandig en daadkrachtig besluit om de tot nu toe onder de maat ‘…’ samenwerken op een goede manier te beëindigen? Het is op een manier is het tot stand gekomen en op dezelfde manier … Alleen, ja, er was een nalatigheid bij het tot stand komen en daar zullen we dan bij het ... De voorzitter: Ik heb uw bewoordingen goed gehoord en ook zo opgeschreven als zijnde een debatpunt. Dus volgens mij kunnen we daar later vandaag nog met elkaar over in gesprek. Top. Oké. Nee, verder niemand meer? Dan dank ik u voor uw bijdrage en dan komen we bij de fractie van GroenLinks en we hebben afgesproken dat de heer Van der Meer dat vanaf zijn eigen plek doet. Gaat uw gang. De heer Van der Meer: Voorzitter, dank u wel. Gelukkig laat de kadernota opnieuw zien dat we met een positieve mind set en met nog meer vertrouwen de toekomst tegemoet mogen gaan zien. Een toekomst

waarin weer ruimte komt voor investeringen, waarin we plannen maken en waar we aan die plannen met realisme qua planning, capaciteit en bijvoorbeeld grondstoffen uitvoering gaan geven. Er zijn al veel voorbeelden van genoemd. We staan wat dat betreft zeker achter wat in de strategische koers staat aangegeven als: we moeten zeker weten dat wat wordt voorgenomen in het komende jaar ook uitgevoerd kan worden. Op nieuw beleid, zo lezen we, wordt de kaasschaafmethode toegepast. Net zo lang schaven tot het past. Vraag is dan natuurlijk waaraan je schaaft, op hoeveel terreinen je zult moeten schaven en de grootste vraag die ik daarbij heb, is dit nu de enig bruikbare methode of kun je kritischer blijven kijken naar must have, should have of nice to have. Dat vraagt mogelijk om andere keuzes of een andere benadering dan schaven. En ik ben benieuwd naar wat het college en andere fracties hiervan vinden. Goed dat er nu een overzicht is opgenomen van de investeringen waar we voor staan. Wat GroenLinks betreft, mag daar nog wel een ambitieuzere inzet gepleegd worden op klimaat, groen en zorg, ondanks de prachtige resultaten die we met elkaar hebben gehaald als het gaat om het NK tegelwippen, de tegeltaxi, het ecologisch bermbeheer. Allemaal prachtige en, nou ja, in het oog springende resultaten.

Die laatste, als het gaat om het bermbeheer, zeker, want we hebben genoten van de prachtige bermen in het afgelopen voorjaar en ook nu nog steeds. De inzet op het groenblauwe aanvalsplan stelt ons deels gerust, maar we blijven het kritisch volgen. Binnen het programma jeugdhulp en participatie zien we de bedragen jaarlijks teruglopen. We realiseren ons terdege dat niet alles kan, maar de zorg die we hebben over jeugdzorg is erg groot. Ik heb daar ook vorige week aan gerefereerd tijdens de verantwoordingsdag. De waarschuwing in het accountantsrapport staat er niet zomaar en moet uiterst serieus genomen worden, wat ons betreft. De besparingen op de jeugdzorg zullen naar verwachting op middellange termijn eerder tot grotere schade dan tot oplossingen leiden. We zullen als raad moeten blijven afwegen waar prioriteiten komen te liggen. Leggen we die alleen bij materiële zaken of durven we ook met eenzelfde ambitieniveau te focussen op immateriële zaken als jeugdhulp en participatie? Dan, voorzitter, de Stichting Cultuurhuis. Onlangs hebben we als fracties een toelichting op de ontstane tekorten gehad van de directeur-bestuurder van de Stichting Cultuurhuis. Tegelijkertijd met de grote renovatie van het podium, staat er een grote zwarte wolk boven ons theater.

Zonder vooruit te willen lopen op de uitkomsten van het onderzoek dat uitgevoerd wordt, willen we wel een pleidooi houden voor de beschikbaarheid van goede culturele voorzieningen in Hoogeveen. Cultuur is geen hobby, maar is een van de fundamenten onder de samenleving. Met de versterking op basis van de regiodeals, zou ook de versterking van de culturele sector in Hoogeveen voortdurend in focus moeten zijn. Als het gaat om aantrekkelijk wonen in een woonomgeving, GroenLinks pleit er nadrukkelijk voor om bij het herinrichten of het inrichten van de woonomgeving volop in te zetten op vergroening in het bijzonder en we vragen in het bijzonder aandacht om te bezien waar en hoe extra inzet op de realisatie van bijvoorbeeld tiny houses kan worden gerealiseerd. Deze zijn niet alleen snel, maar ook duurzaam te realiseren. Daarbij hopen we dat dit een stimulans mag zijn om jongeren langer in Hoogeveen te laten wonen en werken. Kunnen hier bijvoorbeeld kansen voor gecreëerd worden in het kader van de nieuwbouw van Scholengemeenschap Wolfsbos, waarbij ook grond beschikbaar komt? Verkeersveiligheid. We zouden graag zien dat er meer doorfietspaden komen en pleiten, gelet op de toename van elektrische fietsen in alle soorten en maten, voor het afschaffen van de tweerichting fietspaden.

In plaats daarvan veel meer inzetten op het uitbreiden van voorrangssituaties voor fietsen, bijvoorbeeld op rotondes en doorgaande wegen. Hiermee geven we de fietser de ruimte zoals ook in de fietsnota 2020 verwoord is. Daarnaast pleiten we voor het instellen voor 30 kilometer zones, daar waar het kan. Nu de financiële situatie vele malen rooskleuriger is dan in 2020, lijkt de tijd rijp voor goede stappen in die richting, de fietser en de voetganger op één. Armoede en laaggeletterdheid. De uitvoering van het programma voor armoedebestrijding neemt decennia in beslag. Dat zijn we ons terdege bewust. We zijn blij met de stappen die tot nu toe gezet zijn en de opgaande lijn die we zien in de beschikbare budgetten. We kijken uit naar de definitieve oplossing voor de vervanging van de huidige GKB en hopen van harte dat dit zal bijdragen aan de aanpak van schuldenproblematiek en alles wat daarbij komt kijken. We zijn heel benieuwd naar de uitkomst

van de inzet op tel mee met taal. We lezen dat de VNG met het rijk in overleg is op dit onderwerp en als het gaat om financiering en inhoud. Heel benieuwd wat de stand van zaken is en of we bij de behandeling van de begroting 2025 hier al een concrete invulling aan kunnen geven. Tot slot, voorzitter. Er liggen weer genoeg uitdagingen te wachten. We zien uit naar de goede gesprekken hierover en zullen ons steentje daaraan blijven bijdragen. Dat geldt ook in het bijzonder voor het onderwerp inclusie. Zolang er nog sprake is van achterstandssituaties voor groepen of op het gebied van voorzieningen, zullen we hierop in blijven zoomen. Ook hier herhaal ik mijn open roep aan de ondertekenaars van het regenboogakkoord om er samen met ons en de wethouder de schouders onder te zetten. Ik hoor graag van hen hoe ze hierin staan. Voorzitter, ondanks dat we graag accentverschillen zouden zien, is er voor ons geen enkele aanleiding om niet in te kunnen stemmen met deze kadernota. Dank u wel. De voorzitter: Dank u wel. Ik denk ook dat u kampioen bent met het aanstippen van de hoeveelheid onderwerpen in vijf minuten. Mevrouw Pullen, gaat uw gang. Mevrouw Pullen-Muis: Ik heb een verduidelijkende vraag aan de heer Van der Meer. Ik hoorde dat u over de jeugdzorg een aantal opmerkingen maakt en ik proef ook de angst, misschien is dat een groot woord, voor de schade die daar natuurlijk achter zit.

En ik zit even te kijken naar wat er natuurlijk in de trend wordt beschreven ook binnen de kadernota, dat we werken aan een financieel houdbaar jeugdhulpstelsel. Nu kun je het accent op het financiële stelsel leggen, maar ik ben wel benieuwd waar u de zorg met name zit. Zit die zorg bij dat financiële verhaal of zit uw zorg met name bij de schade die daar, zeg maar, aan ten grondslag ligt? De heer Van der Meer: Die zorg is in die zin, die wordt wellicht veroorzaakt door de financiële situatie binnen de jeugdzorg, hè? We kennen allemaal de bezuinigingen die daarop losgelaten worden en tegelijkertijd zien we ook dat met name onder jongeren, hè, zeg maar in de leeftijd, en jongvolwassenen, van ergens tussen de achttien en de 35 jaar er een enorme behoefte is aan zorg, hulp en ondersteuning. Dat geldt met name voor de jeugd GGZ. Dat is een gebied, en als we ook landelijk de cijfers lezen, dat we de wachtlijsten zien oplopen tot richting de 100.000, terwijl de insteek ook van onze kabinetten was om daar juist wat mee te doen, dan heb ik daar zorgen over hoe we daar in Hoogeveen, zeg maar, mee om kunnen gaan op een goede manier. De voorzitter: Dank u wel. Ik kijk even verder rond, geen andere reacties. Dank u wel voor uw betoog en dan wil ik graag met u even doorlopen van hoe ziet het programma er straks uit, na de volgende pauze waar we zo meteen komen.

We gaan zo meteen schorsen, dan gaan we ook met elkaar gebruik maken van het diner. Dat is ook voor een ieder die op de publieke tribune zit van harte welkom daarvoor. En de raad is natuurlijk het hoogste orgaan, maar als u het college een klein beetje voorrang wil geven, dan helpt dat in de behandeling die het college nog wil hebben. Want ja, ze hebben toch een uur om u van reactie zo meteen te voorzien. Alvast dank daarvoor. En na de pauze beginnen we met de reactie van het college op de inbreng van de fracties. Dan gaan we naar de raad onderling en dan zou ik graag willen beginnen met eerst de amendementen, dan de moties en dan de overige debatpunten met elkaar. Die wou ik graag even snel bij langslopen, want dan hebben we dat voor de pauze in ieder geval gewoon helder, dat dat oo k de debatpunten zijn. Althans, zo heb ik ze genoteerd. Ik vraag me ook even of dat echt voor vandaag is. Ik had bij het CDA woningbouw en uitbreidingswijk als debatpunt genoteerd. Dat is correct. Ja. Bij de VVD, ja, de betaalbaarheid van allerlei lasten ‘…’ woonlasten als vraag aan de andere partijen, die is ook voor vandaag? Ja. Akkoord. Vanuit de ChristenUnie, de mensenhandel en prostitutie, hoe kijken we daar met elkaar tegenaan? De SP, ja, al dan niet de komst van een motie rondom FAGE of misschien wel breder, het watergebruik. Gaat uw gang. De heer Pomper: Dat is nog niet voor debat.

We moeten ons eerst nog gaan beraden over die motie.

De voorzitter: Top, dan heb ik er weer een minder. De SGP over de toekomst van de SWO, vat ik het maar even samen. De exacte bewoordingen staan hier ook op papier. En GroenLinks met ja, kosten besparen ravijnjaar, ‘…’ en de oproep die u deed van hoe denken andere fracties daarover? Ben ik daarmee compleet? De heer Van Rijn. De heer Van Rijn: Nou, even een ander punt. Vorig jaar stond er in de agenda dat we om zeven uur zouden beginnen en toen was ik er kwart voor zeven, maar toen was er al begonnen. Dus daarom vraag ik, wat is nu het startpunt voor vanavond dat we beginnen? De voorzitter: Ja. In de agenda staat dat we om half acht weer gaan vervolgen. Die gaat er overigens wel van uit dat de starttijd van de pauze ook half zeven zijn. Het is nu kwart over zes. Dus zullen we dan kwart over zes tot kwart over zeven doen? Ja, is dat voor iedereen akkoord? Dan schorsen we de vergadering van kwart over … De heer Klok, gaat uw gang. De heer Klok: Ja, dank u wel. Voor ons is, ik was net iets te snel, voor ons hoeft het debatpunt niet vanavond behandeld te worden, omdat we die ook al bij de verantwoordingsdag hebben beantwoord. Dus zijn we ook nog wat eerder klaar. Dank u wel. De voorzitter: Ja, ik had al enige twijfel, maar ik zag u zo overtuigd knikken, ik durfde ook niet door te vragen.

4.3 Schorsing debatronde De voorzitter: Dan hebben we nu het lijstje compleet en schorsen we de vergadering van kwart over zes tot kwart over zeven. Eet smakelijk. 5.

Pauze

6.

Debatronde

6.1 Heropening debatronde De voorzitter: Beste mensen, welkom terug voor het vervolg van onze vergadering. Ik heropen daarmee de debatronde en heb daarmee 6.1 gehad. 6.2 Reactie college op inbreng van de fracties De voorzitter: En kom ik bij 6.2, dat is de reactie van het college op de inbreng van de verschillende fracties. Daarbij beperkt het college zich ook tot de inbreng van de fracties, want de amendementen en moties die komen straks. Ik geef eerst het woord aan de heer Reneman. Wethouder Reneman: Ja, dank u wel, voorzitter en ook dank u wel, raad, voor de woorden die gesproken zijn over de kadernota. Ik denk dat ik het het beste kan samenvatten met uw oordeel dat het een goeie basis vormt voor de toekomst en dat vinden wij ook. De kadernota werkt een beetje als een prebegroting, ik kom daar zo nog wel op terug. Dus de gedachte dat er nog heel veel gaat veranderen tussen de kadernota en de begroting, daar moet ik u in teleurstellen, want er is heel veel uitgenarst voordat het in de kadernota komt. En uiteraard wordt er nog een slag gemaakt naar de begroting toe. De vraag die u allen ook heeft geformuleerd, en dat kwam bij het verantwoordingsdebat ook naar voren, hoe zit het nou eigenlijk met de capaciteitsproblemen in relatie tot de ambities die we hebben? Een aantal van u heeft ook weer nu een relatie

gelegd tussen de capaciteitskwesties en het geld dat we over hebben. Dat is volgens mij niet terecht, heb ik bij het verantwoordingsdebat ook al gezegd. Veel van het geld dat we overhouden, is gewoon omdat we geld overhouden, niet omdat er niet hard genoeg gewerkt is. Wat er wel gebeurt, en dat ziet u bij het verantwoordingsdebat ook, dat er tal van ambities zijn die gewoon niet worden geleverd en daarmee schuift geen geld door of dan houden we geen geld over, nee, dan worden de dingen gewoon niet geleverd. En om een voorbeeld te noemen wat in mijn portefeuille zit, dat gaat over de voortduring verduurzaming van ons eigen vastgoed. Dat is iets wat we al drie jaar lang willen, dat een plan van aanpak er moet komen en een accommodatieplan moet komen. Maar vanwege capaciteitsproblemen komt dat er niet. De Partij van de Arbeid zei: we overwegen motie op dat vlak. Ik ben erg benieuwd wat dan die motie gaat worden, want qua capaciteit is dat het probleem en als die capaciteit er is, wordt ook deze ambitie ingevuld. Wat doen we nou eigenlijk in onze manier van begroten en realistisch begroten met dat capaciteits… met die capaciteitskwestie. Alles wat u in de kadernota vindt, heeft een collegebesluit gehad. In dat collegebesluit wordt altijd gevraagd om een uitvoeringstoets.

Dus op het moment dat het college besluit om een bepaald bedrag in de kadernota op te nemen, heeft onze ambtelijke organisatie gezegd: ja, wij hebben de capaciteit voor dit onderdeel. In de aanloop naar de begroting hebben wij tot nu toe steeds ook de kadernota weer teruggelegd bij het management, voordat we de begroting bij u indienen, met dit is de optelsom van alle ambities. Kan u hier uw handtekening onder zetten? In de aanloop naar de begroting van 2025 hebben we daar nog iets aan toegevoegd en dat is dat we voor elk onderdeel dat in de begroting staat, we gevraagd hebben om de personele risico's in kaart te brengen, dat we ook gewoon een goed overzicht hebben van welke personele risico's zijn er nou bij de ambities die er zijn? Zodat we ook een uitspraak krijgen van onze ambtelijke organisatie van, nou ja, waar zitten, wat u betreft, de grootste risico's? De gedachte dat je iets kan doen met die capaciteit meer dan dat je dat je nu hebt, dat is best lastig. En je ziet het ook een beetje aan uw b ijdrage bij deze kadernota en ook de manier waarop we gesproken hebben met elkaar ten tijde van het verantwoordingsdebat en hoe we met elkaar gesproken hebben toen de zienswijze op de SWO begroting bespraken.

Want tijdens de zienswijze op deze SWO begroting was u van oordeel dat de inhuur wel erg hoog was en bij de kadernota komen er amendementen aan waarbij u heel veel dingen weer naar voren wil halen, waarbij de ambitie weer omhoog gaat. En dat is geen verwijt, begrijp mij goed, en ik ga ook niet zeggen d at u het een of het ander moet doen. Ik zeg alleen maar om duidelijk te maken hoe lastig deze kwestie is. Voor een deel is het iets wat ons overkomt en voor een deel is het iets waar we misschien ook in de toekomst beter op kunnen sturen. Ik betwijfel dat eigenlijk, maar ik denk dat we al heel veel stappen zetten, ook ten opzichte van de ons omringende gemeenten, als het gaat om het zo realistisch mogelijk begroten en zo goed mogelijk rekening houden met de capaciteitsproblemen die we hebben. Nou, een aantal van u is ook aan het nadenken over van ja, de financiële situatie is beter, wat gaan we daarmee doen? Gaan we geld teruggeven van inwoners? Nou, daar ligt een amendement op, de jaarrekening ligt voor bij de besluitvorming. Ik zou de discussie daarover dan ook dan willen voeren met de raad, dat is ook een mooi moment om het erover te hebben met elkaar.