1. Integraal beheerplan openbare ruimte 2022-2025
Tekst van het document
TOTAAL
4.4.3
Investeringen
Investeringsbudgetten zijn primair bedoeld voor vervanging van kapitaalgoederen of onderdelen daarvan. Hieronder is een overzicht van de diverse investeringsbudgetten weergegeven. Dit komt verder ook nog aan de orde bij de projecten in deel 3. Investeringen per discipline
2022
2023
2024
2025
Riolering
€ 3.500.000
€ 4.000.000
€ 3.500.000
€ 4.000.000
Infrastructuur (herinrichting)
€ 3.500.000
€ 4.000.000
€ 3.500.000
€ 4.000.000
Infrastructuur (groot onderhoud)
€ 2.000.000
€ 2.000.000
€ 2.000.000
€ 2.000.000
Infrastructuur (bermverharding)
€ 500.000
€ 500.000
€ 500.000
€ 500.000
Openbare Verlichting
€ 251.000
€ 170.000
€ 170.000
€ 170.000
Civiele kunstwerken
€ 1.600.000
€ 1.600.000
€ 1.600.000
€ 1.600.000
Spelen en terreinmeubilair
€ 50.000
€ 50.000
€ 50.000
€ 50.000
Water (beschoeiing)
€ 600.000
€ 600.000
€ 600.000
€ 600.000
€ 12.001.000
€ 12.920.000
€ 11.920.000
€ 12.920.000
TOTAAL
Pagina 29 van 132
Integraal Beheerplan Openbare Ruimte 2022-2025
Japanse Duizendknoop langs de Kolhornerweg (bron: Cyclomedia Technology B.V.)
Pagina 30 van 132
Integraal Beheerplan Openbare Ruimte 2022-2025 4.4.4
Knelpunten en risico’s
Hieronder zijn beknopt de meest urgente knelpunten en risico’s per discipline weergegeven. Dit overzicht is dynamisch en hangt ook samen met inspecties en inventarisaties die plaatsvinden. Het is uiteraard het doel deze problemen de komende vier jaar op te lossen. Knelpunten en risico’s komen in deel 2 bij de beheerplannen verder uitgebreid aan bod. Discipline
Knelpunten en risico’s
Riolering
• •
Riooldata voldoen (nog) niet aan gestelde digitale eisen Hydraulisch functioneren van diverse woonkernen nog niet in beeld
Infrastructuur
• • • • •
Lokaal achterstallig onderhoud in afwachting van herinrichting Mogelijk verborgen schade t.g.v. zware transporten Windplan Kwaliteit wegbermen buitengebied op veel locaties matig tot slecht Sommige wegen voldoen niet aan de inrichtingskenmerken wegencategoriseringsplan Hollands Kroon Diverse straten met een tekort aan parkeerruimte
Openbare Verlichting
•
Data ondergronds netwerk onvoldoende in beeld
Civiele kunstwerken (bruggen)
• • •
Kosten bouwmateriaal nemen sterk toe Levering bouwmateriaal loopt vertraging op Eisen worden strenger - onderhoudskosten hoger
Groen
• • • •
Toename iepziekte en essentaksterfte Toename invasieve exoten (o.a. Japanse Duizendknoop) Afname biodiversiteit Onkruidbeheersing op verharding blijft een gevecht
Spelen en terreinmeubilair
• •
Krap budget voor vervanging / renovatie Matige kwaliteit skatebanen Niedorp en Anna Paulowna
Water (sloten en watergangen)
• • •
Afkalvende sloottaluds door aanleg kabels en extreme droogte Hoeveelheid en kwaliteit van de duikers zijn nog niet in beeld Waterafvoer rondom Anna Paulowna
Havens
•
Nog geen actueel beheerplan voor haven van Den Oever
Begraafplaatsen
•
Begraafplaatsen zijn niet kostendekkend
Overige objecten
•
Geen specifiek vervangingsbudget voor overige objecten
Organisatorisch
• •
Onvoldoende toezicht op projecten van derden (projectontwikkeling) Onvoldoende toezicht / aanwijzing op projecten van nutsbedrijven
Pagina 31 van 132
Integraal Beheerplan Openbare Ruimte 2022-2025
Pagina 32 van 132
Integraal Beheerplan Openbare Ruimte 2022-2025
DEEL 2: BEHEERPLANNEN In dit deel zijn per afzonderlijke discipline de diverse beheerplannen verder uitgewerkt. De integraliteit tussen de beheerplannen vindt, zoals eerder aangegeven vooral plaats bij herinrichtingsprojecten. Bij sommige disciplines kan de combinatie van onderhoudsmaatregelen een mooie meerwaarde opleveren, terwijl ze ook soms prima autonoom kunnen worden uitgevoerd. Het motto is daarom integraal, tenzij het weinig toegevoegde waarde heeft. Dit is hieronder schematisch weergegeven. (Integraliteit niet nodig = groen / integraliteit gewenst = geel / integraliteit essentieel = rood) Discipline
Schoon
Klein onderhoud
Groot onderhoud
Vervanging
Riolering Infrastructuur Openbare Verlichting Civiele kunstwerken Groen Spelen en terreinmeubilair Water Havens Begraafplaatsen
Bovenstaand schema laat zien dat bij het vervangen van riolering en infrastructuur de integraliteit moet worden gezocht met andere disciplines. Als een riool of een weg wordt vervangen dan wordt altijd gekeken of groen, lichtmasten, speeltoestellen, etc. ook meteen kunnen worden meegenomen. Dit is efficiënter, bespaart kosten en geeft minder overlast op de lange termijn. Doelstelling Voor de diverse beheerplannen geldt als algemene doelstelling, zoals eerder aangegeven, dat er antwoord wordt gegeven op de volgende vragen: 1. Wat heeft de gemeente Hollands Kroon in beheer? 2. Wat is de kwaliteit hiervan? 3. Wat is het benodigde budget om te voldoen aan de beoogde kwaliteit? 4. Welke onderhoudsmaatregelen zijn noodzakelijk? 5. Wanneer moet het onderhoud worden uitgevoerd? 6. Welke knelpunten en risico’s zijn er? 7. Welke ontwikkelingen spelen er nu en in de toekomst? Voor afval en energie wordt enigszins afgeweken van bovenstaande indeling. Dit onderdeel is weliswaar geen kapitaalgoed, maar vormt wel een wezenlijk onderdeel van het beheer.
Pagina 33 van 132
Integraal Beheerplan Openbare Ruimte 2022-2025
Aanleg waterdoorlatende goot (Permeoblok) in Wieringerwerf
Pagina 34 van 132
Integraal Beheerplan Openbare Ruimte 2022-2025
5
Riolering
5.1
Algemeen
De riolering heeft tot doel om afvalwater en hemelwater tijdig en goed af te voeren. Een functioneel en goed onderhouden rioolstelsel is van belang voor de volksgezondheid en draagt bij aan een veilige, schone en droge leefomgeving.
5.2
Resultaat
De afgelopen beheerperiode 2018-2021 zijn de volgende resultaten behaald: •
De afgelopen jaren is ca. 21 km nieuw riool gelegd bij rioolvervangingen en nieuwbouw.
•
In veel gevallen is het gemengde stelsel vervangen door een gescheiden systeem.
•
In de afgelopen jaren is een groot deel van het gemengde riool in Wieringerwerf - centrum vervangen door een gescheiden stelsel in combinatie met de herstructurering.
•
Er wordt minder schoon regenwater naar de afvalwaterzuivering afgevoerd door af te koppelen waar en wanneer dit kan.
•
Het inzicht in de kwalitatieve toestand van de riolering is verhoogd naar ruim 75%.
•
Gemaalstoringen worden sneller en goedkoper afgehandeld door het telemetriesysteem.
•
Er zijn meerdere onderhoudscontracten afgesloten voor gemalen, kleine reparaties, klein onderhoud
•
Er zijn contracten afgesloten voor het doorrekenen van de riolering en het meten van de grondwaterstanden.
In de periode 2022-2025 is het doel om de volgende resultaten te behalen: •
In 2022 is een nieuw gemeentelijk rioleringsplan 2023-2027 opgesteld dat voldoet aan de kaders van de nieuwe Omgevingswet.
•
De beheergegevens van het riool zijn geoptimaliseerd, zodat ze voldoen aan de huidige normen.
•
Voor 95% van de riolering is de rioolinspectie niet ouder dan 15 jaar.
•
Van minimaal 10 dorpen is de hydraulische werking van het riool inzichtelijk.
•
Van minimaal 10 dorpen is inzichtelijk of er sprake is van eventuele grondwater onder- of overlast.
•
Er is op jaarbasis 3 tot 4 km aan riool vervangen.
•
De samenwerking met regio en HHNK wordt voortgezet om aanbestedings- en personele kosten te verminderen en de kwetsbaarheid van de organisaties te beperken.
5.3
Kaders
5.3.1
Wettelijke kaders
De kwaliteit waaraan de riolering moet voldoen is vastgelegd in het Gemeentelijk Rioleringsplan (GRP). In het GRP 2018-2022 is een overzicht opgenomen van alle relevante wet- en regelgeving. Daarom wordt in dit beheerplan verwezen naar de wet- en regelgeving zoals vermeld in het GRP 2018-2022. In 2022 wordt het GRP geactualiseerd tot een gemeentelijk rioleringsprogramma welke voldoet aan de omgevingswet.
Pagina 35 van 132
Integraal Beheerplan Openbare Ruimte 2022-2025 5.3.2
Beleidskaders
Zoals beschreven in de Omgevingsvisie en het GRP 2018-2022 is het beleid ten aanzien van riolering vormgegeven aan de hand van een aantal doelstellingen: •
Het waarborgen van de volksgezondheid door te zorgen voor de inzameling en afvoer van het geproduceerde afvalwater.
•
Een schone en toekomstbestendige leefomgeving voor mens en dier door te zorgen voor voldoende afvoercapaciteit van het riool en de emissie op het oppervlaktewater zoveel mogelijk te beperken.
•
Bestrijden van wateroverlast door de aanleg van hemelwaterriolen en te zorgen voor een robuust watersysteem samen met het Hoogheemraadschap.
•
Een bedrijfszeker systeem door regelmatig inspecties uit te voeren, periodiek onderhoud uit te voeren en adequaat te reageren op storingen en meldingen.
•
Effectief beheer door gebruik te maken van innovaties en het maken van integrale beheerplannen met een reële planningshorizon.
•
Samenwerken met de partners in de afvalwaterketen om de kosten zo laag mogelijk te houden en optimaal gebruik te maken van de kennis in de regio.
Door bij de keuze van de beheeractiviteiten rekening te houden met bovenstaande doelstellingen wordt hier al voor een deel invulling aan gegeven. Voor een verdere toelichting op bovenstaande doelstellingen wordt verwezen naar het GRP 2018-2022 en haar opvolger het gemeentelijk Rioleringsprogramma 20232027.
5.4
Normen en richtlijnen
5.4.1
Handboek Inrichting Openbare Ruimte (HIOR) en moederbestek
Het doel is om te zorgen dat het rioolontwerp zodanig wordt uitgevoerd dat de beheerskosten gedurende de levensduur zo laag mogelijk zijn. Daarvoor zijn de belangrijkste inrichtingseisen en kwaliteitseisen met betrekking tot het ontwerp en de uitvoering opgenomen in het Handboek Inrichting Openbare Ruimte (HIOR) en in het moederbestek Hollands Kroon. De gemeente is verantwoordelijk voor het beheer vanaf de erfgrens en dus voor alle riolering die in de openbare ruimte ligt. De eigenaar van een woning of bedrijf is zelf verantwoordelijk voor de riolering op zijn of haar eigen terrein. 5.4.2
Normen
Onderstaande NEN-normen zijn van toepassing op de kwaliteit van de riolering in de beheerfase: NEN-EN 13508-1 Toestand van de buitenriolering - Deel 1: Algemene eisen Deze norm beschrijft de systematiek en de benodigde informatie om te komen tot een gefundeerde afweging van beheeractiviteiten voor het riool. Daarnaast geeft de norm handvaten voor het bewaken van de kwaliteit van de riolering en het moment dat ingegrepen dient te worden.
Pagina 36 van 132
Integraal Beheerplan Openbare Ruimte 2022-2025 NEN-EN 13508-2 Toestand van de buitenriolering - Coderingssysteem bij visuele inspectie Deze norm beschrijft op welke de kwaliteit van de riolering vastgelegd dient te worden. Deze norm geeft geen waardeoordeel, maar enkel de wijze waarop de verschillende schades aan de riolering vastgelegd moeten worden en op welke wijze de mate van schade geclassificeerd dient te worden. Deze norm is de Nederlandse interpretatie van de Europese norm NEN-EN 13508-1:2012 en de NEN-EN 135082:2003+A1:2011 NL.
5.5
Kwantiteit
Onderstaande tabel geeft een overzicht van de omvang van het rioolsysteem in Hollands Kroon: Object
Areaal 2017
Areaal 2021
19.689 st.
20.215 st.
Vrij verval riolering (>ø125mm)
346 km.
354 km.
•
Gemengd riool
140 km.
141 km.
•
Vuilwaterriool
100 km.
97 km.
•
Regenwaterriool
106 km.
116 km.
Aansluitingen
Rioolgemalen
•
Gemalen
80 st.
99 st.
•
Persleiding
41 km.
41 km.
Drukriolering:
•
Pompunits
401 st.
395 st.
•
Drukriolering
65 km.
70 km.
Overstorten en randvoorzieningen:
•
Externe overstorten - gemengd riool
104 st.
143 st.
•
Regenwateruitlaten
216 st.
297 st.
•
Randvoorzieningen (BBB)
8 st.
8 st.
•
Straat- en trottoirkolken
19.000 st.
20.400 st.
Het afvalwatersysteem bestaat uit ca. 354 kilometer vrij vervalriolering. In deze riolering wordt gemengd afvalwater, stedelijk afvalwater (vuilwater) en hemelwater ingezameld en wordt door zwaartekracht getransporteerd naar het laagste punt. Op het laagste punt staan hoofdgemalen die het afvalwater verpompen naar de rioolwaterzuiveringen. Alle belangrijke gemalen zijn voorzien van storingssignalering. In het buitengebied van Hollands Kroon ligt ongeveer 70 kilometer drukriolering, waarop 395 pompunits zijn aangesloten. Via deze drukriolering wordt in principe alleen vuilwater ingezameld. Een gedetailleerde beschrijving van de systeemopzet van het rioleringssysteem in de gemeente Hollands Kroon is opgenomen in basisrioleringsplannen en het rioolbeheersysteem.
Pagina 37 van 132
Integraal Beheerplan Openbare Ruimte 2022-2025
Wadi in Wieringerwerf
Pagina 38 van 132
Integraal Beheerplan Openbare Ruimte 2022-2025
5.6
Kwaliteit
5.6.1
Vrij vervalriolering
Aan de hand van de beschikbare inspectiegegevens in het beheersysteem is de kwaliteit van het rioolstelsel inzichtelijk gemaakt. Hierbij is enige nuance op zijn plaats, omdat het gepresenteerde beeld gebaseerd is op de ‘softwarematige uitput’ vanuit het beheerpakket. Kwaliteit vrij vervalriolering
2017
2021
2017
2021
2017
2021
Stabiliteit
66%
75%
23%
13%
11%
12%
Waterdichtheid
89%
68%
9%
12%
4%
20%
Afstroming
88%
78%
8%
17%
4%
6%
Wel wordt duidelijk dat de constructieve toestand (stabiliteit) van de riolering blijvende aandacht verdiend. De komende jaren wordt dan ook prioriteit gegeven aan het repareren, renoveren of vervangen van de kwalitatief slechte riolering en het monitoren van de 'matige' riolering. De waterdichtheid van de riolering is relatief goed te noemen, gezien de hoge grondwaterstanden in Hollands Kroon. De waterdichtheid is van belang omdat anders grondwater via het riool onttrokken wordt. 5.6.2
Gemalen en drukrioleringspompen
Onderhoud aan gemalen en drukrioolpompen wordt door een externe partij uitgevoerd. De toestand van objecten wordt bijgehouden in een apart beheersysteem speciaal voor gemalen. De toestand van alle gemalen en pompunits is online opvraagbaar. De kwaliteit van de gemalen en drukrioleringspompen is over het algemeen redelijk tot goed. 5.6.3
Pers- en drukriolering
Een groot gedeelte van de drukriolering is in de jaren ’80 van de vorige eeuw aangelegd. In veel gevallen is de ligging niet exact bekend en veel leidingen zijn aangelegd op particulier terrein. Bovendien zijn veel leidingen uitgevoerd in PVC. Deze leidingen geven meer storingen dan het meer hoogwaardige HDPE. Anders dan bij vrij vervalriolering is een visuele inspectie niet mogelijk, het is dus moeilijk kunnen in te schatten wat de daadwerkelijke kwaliteit is. De verwachting is dat een groot gedeelte van de persleidingen in redelijke staat is, maar vanaf 2030 vervangen moet worden. 5.6.4
Meldingen
Meldingen hebben een belangrijke signaalfunctie als het gaat om het functioneren van de openbare riolering. Het merendeel van de klachten over de riolering gaat over verstopte pompen, vervuilde kolken, plasvorming en de riolering in de achterpaden. De verstopping van pompen is meestal het gevolg van verkeerd rioolgebruik. Er worden bijvoorbeeld steeds meer textieldoekjes in het riool gegooid. In de Coronatijd werden er ook geregeld mondkapjes aangetroffen. Deze ‘vaste stoffen’ leiden tot het vastslaan van de pompen, waardoor deze niet meer werken. In onderstaand overzicht is het aantal meldingen van
Pagina 39 van 132
Integraal Beheerplan Openbare Ruimte 2022-2025 de afgelopen 5 jaar weergegeven. Daarin is te zien dat het aantal meldingen de afgelopen jaren redelijk stabiel is gebleven. Jaartal
Aantal meldingen
2017
923 st.
2018
839 st.
2019
977 st.
2020
897 st.
2021 (t/m 3 dec.)
917 st.
5.7
Onderhoud
In dit hoofdstuk is omschreven welk type onderhoud en welke beheerstrategie er wordt gehanteerd. Het onderhoud is uitbesteed aan derden en de gemeente voert hier regie op. De strategie is gericht op een duurzame instandhouding van het rioolstelsel. Hierbij worden de volgende uitgangspunten gehanteerd: 1. Het inzicht in de toestand van het vrijvervalrioolstelsel is gebaseerd op gegevens van maximaal 15 jaar oud. In de praktijk betekent dit dat jaarlijks ongeveer 25 km van het vrijvervalriool wordt geïnspecteerd. Om het riool te kunnen inspecteren dient het eerst gereinigd te worden. 2. De toestand van gemalen en pompunits worden jaarlijks geïnspecteerd en gecontroleerd. Het inzicht in de toestand van de gemalen is daarom maximaal 1 jaar oud. 3. Reparaties worden uitgevoerd vanuit technische noodzaak en risico voor de boven- en ondergrond op basis van storingen, klachten en de inspectieresultaten. 4. Slechte riolen die niet vergroot hoeven worden en goed afstromen worden van binnenuit gerenoveerd. Hierbij wordt een kunststof binnen voering in de rioolbuis aangebracht. Dit heet relinen. Hiermee wordt de levensduur van het riool aanzienlijk verlengd. 5. Het vervangen van riool wordt uitsluitend uitgevoerd in combinatie met herstratings- en herstructureringswerkzaamheden. 6. Bij het inrichten van de openbare ruimte wordt geanticipeerd op toekomstige klimaatontwikkelingen.
5.8
Beheeractiviteiten
Binnen het rioolbeheer wordt onderscheid gemaakt tussen diverse onderhoudsmaatregelen. 5.8.1
Schoon
Bij dit type onderhoud blijft de kwaliteit van het object ongewijzigd. Obstakels en afzetting worden ad hoc en planmatig verwijderd, zodat de riolering weer goed functioneert. Hieronder worden de volgende activiteiten verstaan: •
Reinigen van kolken.
•
Reiniging van vrij vervalriolering.
•
Reinigen van gemalen en pompunits.
•
Reinigen en controleren van overstortmonitoring.
•
Reinigen van persleidingen.
Pagina 40 van 132
Integraal Beheerplan Openbare Ruimte 2022-2025 Ad hoc onderhoud wordt uitgevoerd door de MOR. De planmatige onderhoudsactiviteiten zijn meerjarig aanbesteed en worden uitgevoerd door externe partijen. 5.8.2
Heel en veilig
Klein onderhoud Hieronder worden reparaties verstaan waarbij plaatselijk herstel plaatsvindt waardoor de (rest)levensduur van het gerepareerde onderdeel toeneemt. In de meeste gevallen zijn dit ad hoc activiteiten op basis van meldingen, klachten en storingen zoals: •
Reparaties van gemalen en drukrioleringspompen t.b.v. het waarborgen van de functionering.
•
Reparaties aan de vrij vervalriolering t.b.v. het waarborgen van de functionering en het voorkomen van calamiteiten.
•
Kleinere reparaties, uitgevoerd door meldingenteam.
•
Grotere reparaties, uitgevoerd door externe partijen.
Onderzoek Onderzoek heeft betrekking op het inwinnen van gegevens over de werking en de kwaliteit van het rioolstelsel. Met de data die ingewonnen is bij de onderzoeksactiviteiten kunnen de meerjarenprogramma’s worden opgesteld. Onder onderzoek worden de volgende activiteiten verstaan: •
Inspectie van vrijvervalriolering.
•
Beoordeling van de inspectiegegevens.
•
Opstellen en afstemmen van maatregelen naar aanleiding van de beoordelingen.
•
Inspectie van gemalen en drukriolering.
•
Monitoren van vrij vervalriool en gemalen.
•
Uitvoeren van hydraulische berekeningen door het opstellen van een Systeemoverzicht Stedelijk Water (SSW) per kern.
•
Uitvoeren van grondwatermetingen en analyse van deze gegevens.
Inspectie, beoordeling en vaststellen maatregelen vrij vervalriolering Jaarlijks wordt ca. 25 km riolering lokaal geïnspecteerd. De inspecties worden beoordeeld en vertaald naar een maatregelenprogramma. In dit programma wordt rekening gehouden met de leeftijd, locatie en functie van het riool. Zeer urgente zaken worden direct opgepakt. Groot onderhoud en vervangingen worden verwerkt in meerjarenprogramma’s die vervolgens afgestemd worden met de arealen wegen en groen. Dit resulteert in een integraal meerjarenplan voor de openbare ruimte. Inspectie gemalen en pompunits Samen met de gemeente Schagen is in 2018 het onderhoud van gemalen en pompunits opnieuw aanbesteed voor de periode 2018 – 2022. Hierbij is ervoor gekozen om qua werkwijze aansluiting te zoeken bij de BRL-K14020: Handboek kwaliteit gestuurd onderhoud aan pompinstallaties. Alle pompen en gemalen worden jaarlijks geïnspecteerd, omdat de kwaliteit snel kan veranderen. De inspecties worden verwerkt in het beheersysteem (SAM). Zeer urgente zaken worden direct opgepakt. Met de informatie in Pagina 41 van 132
Integraal Beheerplan Openbare Ruimte 2022-2025 het beheersysteem worden meerjarenonderhoudsplanningen opgesteld. Het uitvoeringstempo en jaarlijks benodigde middelen worden bepaald door de urgentie en aard van de onderhoudsmaatregelen. Monitoren gemalen In de meest belangrijke gemalen is telemetrie ingebouwd. Dit geeft online inzicht in de werking én storingen worden direct gemeld. Hydraulische berekeningen Door stelsels op ‘woonkern’ niveau door te rekenen krijgt men een beeld in de werking van het gehele stelsel. Uit deze berekeningen volgen de knelpunten in de werking van het stelsel. Voorheen werd bij deze berekeningen alleen het functioneren van de riolering beoordeeld. Tegenwoordig wordt ook de afstroming op straatniveau in beeld gebracht. Deze bevindingen en analyses worden gezamenlijk met de beoogde maatregelen in een ‘Systeemoverzicht Stedelijk Water’ (SSW) rapportage uitgewerkt. De maatregelen worden afgestemd met diverse arealen en het Hoogheemraadschap en vervolgens verwerkt in het integraal meerjarenplan voor de openbare ruimte. Renovatie/groot onderhoud Bij een renovatie vindt een ingrijpende toestandswijziging van het object plaats. Door deze ingreep wordt het oorspronkelijk functioneren hersteld en vindt er een aanzienlijke verlenging van de levensduur plaats. Onder renovatie en groot onderhoud worden de volgende werkzaamheden verstaan: •
Relinen van vrij vervalriolering.
•
Vervangen van pompen, besturingskasten, telemetrie, leidingwerk en bekabeling van gemalen.
•
Vervangen van pompen, besturingskasten, telemetrie, leidingwerk en bekabeling van pompunits.
Relinen Met relinen wordt de levensduur aanzienlijk verlengd. Het is een nog vrij nieuwe techniek, waarvan nog niet bekend is wat de exacte levensduur is. Bovendien wordt niet het hele stelsel vervangen, omdat aansluitleidingen en inspectieputten niet worden gerenoveerd. De levensduur van deze onderdelen blijft dus ongewijzigd. Het reline-programma hangt nauw samen met de rioolinspecties van het voorgaande jaar. De kosten voor het relinen worden gedekt vanuit de exploitatie. Renovaties en groot onderhoud volgen uit de onderzoeken en worden verwerkt in meerjarenprogramma’s. Vervangingen Het renoveren of vervangen van de riolering vindt plaats wanneer de toestand van het riool dusdanig is dat onderhoud geen optie is. Dan wordt er gekozen tussen renoveren of vervangen. In beginsel heeft renoveren de voorkeur vanwege de lagere kosten en beperktere uitvoertijd. Renoveren is niet altijd mogelijk. De belangrijkste oorzaken om een riool te vervangen in Hollands Kroon zijn: •
De huidige dimensionering is ontoereikend om de (toekomstige) regenwaterhoeveelheden te kunnen verwerken, onder andere door klimaatsverandering.
•
Het afschot vormt een belemmering voor de afvoer van het afvalwater van het achter gelegen gebied.
Pagina 42 van 132
Integraal Beheerplan Openbare Ruimte 2022-2025 •
De gehele bovengrondse infrastructuur is ook aan vervanging toe als gevolg van herinrichting of gewijzigd bovengronds gebruik.
•
Er geldt een afkoppeldoelstelling in een gebied om zuiveringen minder te belasten en regenwater lokaal te verwerken.
Er wordt onderscheid gemaakt tussen integrale vervangingsprojecten en disciplinaire vervangingsprojecten (alleen riool). Het vervangen van riolering wordt bij voorkeur in de integrale projecten (weg, riool, groen en openbare verlichting) meegenomen. Het meerjarenonderhouds- en vervangingsprogramma is geen statisch geheel. Elk jaar worden op basis van rioolinspecties nieuwe kwaliteitsgegevens ingewonnen. Als er urgente zaken voordoen worden deze verwerkt in het meerjarenprogramma. In de praktijk worden projecten hierdoor opnieuw geprioriteerd en verschuiven projecten in de tijd. Gegevensbeheer en mutaties Gelet op de wettelijke verplichting tot het bijhouden van het ondergronds netwerk van openbare riolering en het feit dat onderhouds- en vervangingswerkzaamheden ontleend worden aan de beschikbare gegevens, verdienen het gegevensbeheer en de mutaties in het areaal voortdurende aandacht. Onvolledige en onjuiste data leiden tot ondoelmatige investeringen. Het areaal wat moet worden beheerd is redelijk in beeld. De gegevens voldoen echter niet aan de huidige (digitale) eisen. De komende jaren wordt daarom ingezet op een kwaliteitsslag van de gegevens. Het inmeten van de hoogten van de riolering (bob) is een kostbaar en tijdrovende activiteit. Deze gegevens worden daarom gelijktijdig met de rioolinspecties ingemeten.
De aankomende jaren worden ook de bovengrondse putranden en ‘bijzonder objecten’ ingemeten. Hiervoor is een raamcontract afgesloten. In de exploitatie zijn hiervoor extra middelen opgenomen. Daarnaast wordt er ook meer aandacht besteed aan de nieuw aangeleverde gegevens, zoals revisies en inmetingen. In onderstaand overzicht is dit proces uitgewerkt. Rol
Taken en verantwoordelijkheid
Opdrachtnemer
Verantwoordelijk voor aanlevering revisie volgens eisen bestek Levert de revisiegegevens aan de directievoerder
Directievoerder
Verantwoordelijk voor controle en vrijgave revisie Levert de revisiegegevens aan de projectleider
Projectleider
Ziet toe op de tijdige aanlevering van revisiegegevens Draagt de revisiegegevens na vrijgave van de directievoerder over aan de beheerder.
Rioolbeheerder
Controleert of de revisiegegevens voldoen aan de gegevens opdracht. Levert de revisiegegevens aan de gegevensbeheerder en team Databeheer
Databeheerder
Verantwoordelijk voor de verwerking van de revisiegegevens en de gereedmelding aan de beheerder ter vrijgave van de gegevens in het beheersysteem.
Pagina 43 van 132
Integraal Beheerplan Openbare Ruimte 2022-2025
Trottoirkolk
Pagina 44 van 132
Integraal Beheerplan Openbare Ruimte 2022-2025
5.9
Financiën
5.9.1
Exploitatie
De budgetten voor riolering zijn gebaseerd op het actuele GRP 2018-2022. In onderstaande tabel zijn de budgetten voor de komende vier jaar op hoofdlijnen weergegeven. De kapitaallasten, overheadkosten en personeelslasten zijn hierin buiten beschouwing gelaten. In de Noordkop wordt een gelijke indeling aangehouden, zodat de resultaten onderling vergeleken kunnen worden (BAW-monitor/Benchmark). Riolering
2022
2023
2024
2025
Klein onderhoud gemalen
€ 150.000
€ 150.000
€ 150.000
€ 150.000
Planmatig onderhoud gemalen
€ 260.000
€ 260.000
€ 260.000
€ 260.000
Klein onderhoud vrijverval
€ 150.000
€ 150.000
€ 150.000
€ 150.000
Planmatig onderhoud vrijverval
€120.000
€120.000
€120.000
€120.000
Reinigen kolken
€ 45.000
€ 45.000
€ 45.000
€ 45.000
Relinen
€ 250.000
€ 250.000
€ 250.000
€ 250.000
Gegevensbeheer
€ 116.500
€ 116.500
€ 116.500
€ 116.500
Planvorming en advies
€ 77.500
€ 77.500
€ 77.500
€ 77.500
Samenwerking Noordkop
€ 129.125
€ 129.125
€ 129.125
€ 129.125
Facilitair / Overig
€ 18.500
€ 18.500
€ 18.500
€ 18.500
€ 1.316.625
€ 1.316.625
€ 1.316.625
€ 1.316.675
SUBTOTAAL
In 2022 wordt het gemeentelijk rioleringsplan/-programma geactualiseerd. Mogelijk worden in het kader van dit plan de exploitatiekosten aangepast. De onderbouwing van de kosten worden in het rioleringsplan/-programma uitgewerkt. 5.9.2
Vervangingen
Het vervangen van een riolering is een investering welke over een bepaalde looptijd wordt afgeschreven. In de beleidsnota activeren en afschrijven gemeente Hollands Kroon 2018 worden de volgende afschrijftermijnen gehanteerd voor riool gerelateerde zaken. Omschrijving
Termijn
Riolering beton, PVC, persleidingen
60 jaar
Gemalen bouwkundig
45 jaar
IBA (Individuele Behandeling Afvalwater)
30 jaar
Gemalen technisch en installaties
15 jaar
Pagina 45 van 132
Integraal Beheerplan Openbare Ruimte 2022-2025 5.9.3
Groot onderhoud gemalen
Het groot onderhoud gemalen volgt uit het jaarlijks bijgewerkte gemaal beheersysteem. De jaarlijkse kosten kunnen sterk variëren. Om deze schommelingen te ondervangen wordt er gewerkt met een voorziening gemalen zodat er flexibeler geschoven kan worden. De uitgaven zijn evenredig opgenomen in onderstaande tabel. Voorziening rioolgemalen
2022
2023
2024
2025
Reparatie / klein onderhoud
€ 643.384
€ 643.384
€ 643.384
€ 643.384
5.9.4
Investeringen
In onderstaand overzicht zijn de vervangingsinvesteringen opgenomen voor de periode 2022-2025. De investeringen worden gecombineerd met wegvervangingen en herstructureringen. De onderstaande bedragen betreffen de ‘rioolcomponent’ van de totaalinvestering. De kapitaalslasten die uit deze investeringen voortvloeien worden ten laste gebracht als nieuwe kapitaalslasten op het product riolering. Jaar
2022
2023
2024
2025
€ 1.194.000
€2.154.000
€ 2.736.000
€ 2.736.000
Kapitaallast nieuw
€ 63.237
€ 59.858
€ 79.608
€ 79.793
Kapitaallast tot. 2022 - 2025
€ 468.988
€ 528.846
€ 608.454
€ 688.247
Geactiveerde investeringen
In 2022 wordt het gemeentelijk rioleringsplan/-programma geactualiseerd. In dat kader worden de korte termijn (0-10 jaar) en lange termijninvesteringen (10-60 jaar) herijkt. Dit leidt in dat geval tot een gewijzigd overzicht van kapitaallasten en voorzieningen. De onderbouwing van de kosten worden verder in het rioleringsprogramma 2023 – 2027 uitgewerkt.
5.10
Knelpunten en risico’s
De rioolgegevens voldoen momenteel niet aan de gestelde digitale eisen. In de aankomende planperiode zijn er in het GRP middelen gereserveerd om de riooldata op orde te brengen. Vanaf 2032 ontstaat er een vervangingspiek van de riolering die in de jaren zestig en zeventig is aangelegd. In de rioolheffing wordt nu al geanticipeerd op de vervangingen die dan zullen plaatsvinden. Momenteel beschikt de gemeente, met uitzondering van de kern van Den oever, niet over actuele rioleringsberekeningen. De komende jaren wordt hier extra aandacht aan besteed. Omdat hier veel tijd mee gemoeid is vraagt dit mogelijk om extra personele inzet. Er is steeds minder kennis aanwezig op het gebied van watermanagement. Dit onderdeel ondergaat momenteel ook een enorme ontwikkeling met rekenmodellen, waardoor de echt specialistische kennis vooral bij grote ingenieursbureaus is geborgd. De kleinere adviesbureaus kunnen op dat vlak niet de kwaliteit leveren die nodig is om goede (klimaat)beslissingen te nemen.
Pagina 46 van 132
Integraal Beheerplan Openbare Ruimte 2022-2025
5.11
Ontwikkelingen
Nu en in de toekomst speelt vooral klimaatadaptatie een belangrijke rol in het beheer en de inrichting van de openbare ruimte. De extreme weersomstandigheden (piekbuien) kunnen niet meer door de riolering worden opgevangen. De openbare ruimte zal anders moeten worden ingericht, waarbij het water lokaal moet worden verwerkt, geborgd en vertraagd moet worden afgevoerd. In 2050 moet de openbare ruimte extreme buien kunnen verwerken zonder dat er waterschade ontstaat. Om kosten te besparen in de afvalwaterketen wordt er samengewerkt met de andere gemeenten in de Noordkop. Vervangingen worden zo lang mogelijk uitgesteld door het relinen van riolering en levensduurverlenging en risicogestuurd beheer zijn nieuwe ontwikkelingen die worden geïmplementeerd in het rioolbeheer. Dit leidt tot kostenbesparingen en een beter inzicht in de lange termijn vervangingsinvesteringen. Momenteel is het gehele rioleringsbeleid geborgd in het gemeentelijke rioleringsplan (GRP). Met het in werking treden van de Omgevingswet wordt het rioleringsplan vervangen door een rioleringsprogramma. In grote lijnen komen beide beleidsdocumenten overeen. De ‘hogere’ doelen worden straks opgenomen in de omgevingsvisie. De uitwerking zal opgenomen worden in een apart programma. Hieronder is dit schematisch weergegeven.
Huidige GRP Beleidskeuzes zorgplichten
Omgevingsvisie
Doelen water en riolering Uitvoeringsstrategie Maatregelen
Programma
Onderzoek Personeel en middelen Regels
Omgevingsplan
Pagina 47 van 132
Integraal Beheerplan Openbare Ruimte 2022-2025
Oom Keesweg in Wieringerwerf (bron: Cyclomedia Technology B.V.)
Pagina 48 van 132
Integraal Beheerplan Openbare Ruimte 2022-2025
6
Infrastructuur
6.1
Algemeen
Verplaatsen van A naar B vormt de primaire functie van de openbare ruimte. Een goed onderhouden infrastructuur is daarom van groot economisch belang en draagt bij aan een aantrekkelijke plaats om te wonen, te werken en te recreëren. Het beheer en onderhoud van infrastructuur is een grote kostenpost en het is daarom van belang dit zo efficiënt mogelijk uit te voeren.
6.2
Resultaat
Afgelopen beheerperiode (2018-2021) zijn de volgende resultaten behaald: •
De belangrijkste bushaltes zijn toegankelijk gemaakt voor minder validen.
•
Langs 15 wegen is bermverharding aangebracht. Hiermee zijn de grootste knelpunten uit de inventarisatie van 2017 opgelost.
•
Het areaal aan verkeersborden is geïnventariseerd waarna het achterstallig onderhoud is weggewerkt en overbodige borden zijn verwijderd.
•
In de meeste kernen zijn één of meerdere straten heringericht.
In de periode 2022-2025 is het doel om de volgende resultaten te behalen: •
De gemeentelijke infrastructuur voldoet voor minimaal 90% aan de beoogde (technische) kwaliteit.
•
Het aantal fixi-meldingen door inwoners is afgenomen.
•
Diverse straten zijn heringericht volgens de projectenplanning.
•
Slechte wegbermen zijn geïnventariseerd en er is gestart met een plan om deze op te knappen.
•
Er is ongeveer 20 km. aan bermverharding langs wegen in het buitengebied aangebracht.
6.3
Kaders
6.3.1
Wettelijk kader
De Wegenwet Deze wet beschrijft de openbaarheid en het beheer en onderhoud van wegen. Daarnaast wordt ook de onderhoudsplicht (artikel 15) en de zorgplicht (artikel 17) voor de beheerder beschreven. Het onderhoud richt zich op de bruikbaarheid en de instandhouding van de wegen. Met andere woorden de wegbeheerder zorgt dat het kapitaal dat in de wegen is geïnvesteerd in stand blijft door het tijdig plegen van onderhoud. De Wegenverkeerswet Deze wet verklaart, onder andere, dat de wegbeheerder (verkeers-)maatregelen treft die de veiligheid van de weggebruiker en het functionele gebruik van de wegen waarborgen. De wet doet een beroep op de publiekrechtelijke zorg van de wegbeheerder voor de veiligheid van de weggebruiker, maar schrijft geen specifieke maatregelen voor. Het gaat hierbij dus vooral om functioneel beheer.
Pagina 49 van 132
Integraal Beheerplan Openbare Ruimte 2022-2025 Nieuw Burgerlijk Wetboek Op basis van het Nieuw Burgerlijk Wetboek is de wegbeheerder aansprakelijk voor schade die weggebruikers oplopen door onveilige situaties. De wegbeheerder kan dus aansprakelijk worden gesteld voor schade die iemand lijdt als gevolg van gebreken aan de weg. Dit betekent dat een preventief onderhoudsbeleid en regelmatige weginspecties volgens de landelijke geaccepteerde methode noodzakelijk zijn. Risicoaansprakelijkheid Artikel 6:174 BW regelt de risicoaansprakelijkheid van de wegbeheerder als de schade het gevolg is van een gebrek aan de openbare weg. Er is sprake van een gebrek aan de weg als de weg niet voldoet aan de eisen die men er onder de gegeven omstandigheden aan mag stellen en hierdoor een gevaarlijke situatie ontstaat. Dit houdt in dat de wegbeheerder aansprakelijk is voor schade als gevolg van een gebrek. Schuldaansprakelijkheid Als de schade niet het gevolg is van een gebrek aan de weg zelf, maar van de aanwezigheid van losse voorwerpen of substanties op de weg (die geen deel uitmaken van de weg) kan als praktische vuistregel gesteld worden dat artikel 6:174 BW niet van toepassing is. In dergelijke gevallen dient de aansprakelijkheid te worden beoordeeld op grond van artikel 6:162 BW.
Toerekenbaar tekortschieten van de wegbeheerder in zijn zorgplicht om de onder zijn beheer vallende wegen naar behoren te onderhouden is een noodzakelijke voorwaarde voor aansprakelijkheid. Dit moet door de gedupeerde worden aangetoond. In tegenstelling tot artikel 6:174 BW, geldt voor artikel 6:162 BW dat de wegbeheerder niet aansprakelijk is als aantoonbaar is, dat hij niet op de hoogte was (of had kunnen zijn) van de betreffende situatie. Besluit bodemkwaliteit Dit besluit stelt een aantal voorwaarden aan het (her-) gebruik van wegenbouwmaterialen, deze voorwaarden kunnen tot kostenverhoging leiden bij onderhoudsmaatregelen. Een van de voorwaarden die grote invloed heeft op de kosten is de wijze van verwerking van teerhoudend asfalt. Bij het opstellen van de onderhouds- en beheerkosten is rekening gehouden met de mogelijke aanwezigheid van teerhoudend asfalt. 6.3.2
Beleidskader
Omgevingsvisie Met betrekking tot infrastructuur zijn de volgende beleidsuitgangspunten uit de omgevingsvisie van belang: •
Een goede bereikbaarheid van dorpen, bedrijventerreinen, havens en het buitengebied.
•
Het agrarische buitengebied blijft goed ontsloten voor landbouwverkeer.
•
De bestaande landbouwwegen worden goed onderhouden.
•
Inrichting en onderhoud van de wegen is afgestemd op veranderingen in gebruiksintensiteit.
Pagina 50 van 132
Integraal Beheerplan Openbare Ruimte 2022-2025 •
Wanneer de openbare functie van een landbouwweg kan komen te vervallen wordt deze overgedragen.
•
Streven naar verdere scheiding van de verschillende verkeersstromen (fietsers, zwaar verkeer niet door dorpskernen).
•
Het verbeteren van de fietspaden binnen en tussen de verschillende woonkernen.
•
Het verbeteren van een aantrekkelijk (recreatief) fiets- en wandelpadennetwerk.
•
Aanpassingen op het gebied van fietsveiligheid en uitbreiding van het aantal laadpunten door toename van het gebruik van elektrische fietsen.
Wegencategoriseringsplan Het wegencategoriseringsplan is vastgesteld. De gemeentelijke wegen worden in dit plan in vijf categorieën ingedeeld met elk zijn eigen inrichtingskenmerken welke voldoen aan de richtlijnen van Duurzaam Veilig. 6.3.3
Normen en richtlijnen
Naast de genoemde wet- en regelgeving worden er door andere instanties ook regels opgesteld. Deze regels moeten worden beschouwd als richtlijnen, die overigens juridisch wel als richtinggevend gehanteerd worden voor de wijze waarop de wegbeheerder moet handelen. De belangrijkste instantie die richtlijnen voor het wegbeheer opstelt is de CROW. Deze voert onderzoek uit naar diverse aspecten in de civiele en verkeerstechniek en doet voorstellen voor een zo veilig mogelijke inrichting van de weg. Deze landelijk geaccepteerde en gehanteerde richtlijnen vormen de basis voor het beheer en onderhoud aan de verhardingen. HIOR In het Handboek Inrichting Openbare Ruimte (HIOR) zijn eisen en richtlijnen voor de inrichting van de openbare ruimte opgenomen. Het HIOR vormt de basis voor zowel de herinrichting van de bestaande openbare ruimte als de inrichting voor compleet nieuw in te richten openbare ruimte in Hollands Kroon. CROW De Kwaliteitscatalogus openbare ruimte van het CROW geeft landelijke standaardnormen voor het beheer van de openbare ruimte. Deze bestaan uit meetbare criteria met omschrijvingen en illustratieve beelden, in de vorm van zogenaamde “schaalbalken”. Met deze catalogus kunnen gemeentes het gewenste kwaliteitsniveau van de openbare ruimte vastleggen.
Duurzaam Veilig Duurzaam Veilig is gebaseerd op een aantal leidende principes, deze principes zijn onderbouwd door wetenschappelijk onderzoek. De drie belangrijkste principes worden hieronder omschreven.
Pagina 51 van 132
Integraal Beheerplan Openbare Ruimte 2022-2025 Functionaliteit Het principe van functionaliteit betekent dat iedere weg ontworpen wordt voor een specifieke functie. Een stroomweg is om verkeer te laten stromen, een gebiedsontsluitingsweg is er om bijvoorbeeld woonwijken te ontsluiten en een erftoegangsweg is om (agrarische) percelen te bereiken. Homogeniteit Homogeniteit betekent dat de verschillen in massa, richting en snelheid moeten worden beperkt. Bij lage snelheden kunnen auto's en fietsers veilig van dezelfde weg gebruikmaken, maar hogere snelheden zijn alleen veilig als er geen tegenliggers zijn op dezelfde rijbaan, er geen kruisend verkeer is en als motorvoertuigen niet van dezelfde rijbaan gebruikmaken als langzaam verkeer. Herkenbaarheid Een ander principe is herkenbaarheid, wat betekent dat het wegverloop en wegbeeld herkenbaar moet zijn voor de gebruiker. Dit betekent dat het wegontwerp geen verrassingen moet bevatten, maar dat het gewenste gedrag van de weggebruikers moet worden ondersteund door het wegontwerp.
6.4
Kwantiteit en kwaliteit
In dit hoofdstuk is de omvang van het areaal en bijbehorende kwaliteit weergegeven. De gegevens zijn gebaseerd op de inventarisaties en inspecties uit 2021. Zowel de inventarisatie als de inspectiegegevens zijn verwerkt in het beheersysteem. 6.4.1
Kwantiteit
De verharding is in het verleden grotendeels geïnventariseerd. Het inventariseren is het vastleggen van de vaste gegevens (kwantiteit). In het wegbeheer kunnen dit verschillende soorten gegevens zijn. Voor het beheer van de verharding is het belangrijk te weten hoeveel verharding de gemeente in beheer heeft, welk soort verharding het is en wat de functie van de verharding is. In het wegbeheersysteem zijn al deze vaste gegevens opgenomen. Hieronder zijn de relevante vaste gegevens uiteengezet. In 2019 is de bebording geïnventariseerd en geïnspecteerd. Ook deze gegevens zijn gemakshalve in de onderstaande tabel opgenomen. Type
Areaal 2017
Areaal 2021
Toename
Asfaltverharding (m2)
2.337.000
2.884.000
23 %
Elementenverharding (m2)
1.597.000
1.720.000
8%
Halfverharding (m2)
20.000
55.000
175 %
Betonverharding (m2)
19.000
46.600
145 %
Totaal verharding (m2)
3.973.000
4.712.000
19 %
Bebording (st.)
onbekend
13.038
n.v.t.
Pagina 52 van 132
Integraal Beheerplan Openbare Ruimte 2022-2025 6.4.2
Kwaliteit
De technische kwaliteit van de verharding wordt bepaald door een visuele inspectie. De beeldkwaliteit (straatreiniging en onkruidbeheersing) wordt verder behandeld bij de disciplines groen (onkruidbestrijding) en afval (straatreiniging). De tabel hieronder geeft een indicatie wat de huidige technische kwaliteit is op basis van de laatst gehouden visuele inspectie (groen = goed, geel = redelijk en oranje=matig/slecht). Verhardingstype
2017
2021
2017
2021
2017
2021
Asfalt
70 %
68%
25 %
23%
5%
9%
Elementen
60 %
70%
25 %
17%
15 %
13%
Inspectie Er vinden globale visuele inspecties en gedetailleerde inspecties plaats en daarnaast wordt geput uit de inhoudelijke kennis van de afdeling. De globale visuele inspectie geeft een beeld van de bovengrondse conditie van de verharding. Deze inspectie wordt volgens de richtlijnen van het CROW (publicatie 146) uitgevoerd. De verhardingskenmerken textuur, vlakheid, samenhang, waterdichtheid en randstrook van de verharding zijn beoordeeld aan de hand van zogenoemde schades voor asfalt en elementenverhardingen (zie onderstaande tabel). Kernmerk/schade
Asfalt
Elementen
Textuur
Rafeling
n.v.t.
Vlakheid
Oneffenheid, Dwarsonvlakheid
Samenhang
Scheurvorming
n.v.t.
Kantstrook
Randschade
n.v.t.
Iedere schade wordt op ernst en omvang gewaardeerd. Bij de globale visuele inspectie worden drie ernstklassen (L = gering, M = Matig en E = Ernstig) en drie omvangklassen (1 = gering, 2 = enig en 3 = groot) onderscheiden. Een combinatie van een ernstklasse en een omvangklasse geeft de kwaliteit van de verharding weer. In onderstaand tabel zijn de mogelijke classificaties weergegeven. Ernst / omvang >
Licht
Matig
Ernstig
Gering
L1
M1
E1
Enig
L2
M2
E2
Groot
L3
M3
E3
Het wegennet wordt iedere twee jaar visueel geïnspecteerd. In het tussenliggende jaar wordt gecontroleerd op vorstschade en waar klein onderhoud nodig is. De wegen die onderhoud behoeven worden opgenomen in de meerjarenplanning.
Pagina 53 van 132
Integraal Beheerplan Openbare Ruimte 2022-2025
Werk aan de weg (groot onderhoud asfalt Kolhornerweg)
Pagina 54 van 132
Integraal Beheerplan Openbare Ruimte 2022-2025
6.5
Onderhoud
6.5.1
Strategie
De gemeente heeft verschillende soorten verhardingen in beheer. Het gaat in hoofdlijnen om de volgende onderdelen (in volgorde van prioriteit bij onderhoud): •
Voetpaden (incl. voetgangersgebieden)
•
Fietspaden
•
Wegen
•
Parkeerplaatsen
Voetpaden en dan vooral de drukke gebieden en gebieden waar veel ouderen wonen hebben de hoogste prioriteit. Parkeerplaatsen hebben de laagste prioriteit omdat hier normaliter verder niemand loopt. Deze prioritering is grotendeels gebaseerd op het tweejaarlijkse belevingsonderzoek van de openbare ruimte. Voor bijzondere locaties (dorpscentra en begraafplaatsen) geldt een uitzondering op bovenstaande. Bij deze locaties heeft alles een hoge prioriteit en is elk onderdeel gelijk. 6.5.2
Schoon
Verhardingen en goten worden regelmatig ontdaan van onkruid, (zwerf)afval en zand. Dit komt verder ter sprake bij de beheerplannen van groen en afval. Naast deze maatregelen speelt ook het reinigen van bebording. Dit vindt plaats op het afgesproken beeldkwaliteitsniveau. 6.5.3
Heel
Ook hier wordt onderscheid gemaakt tussen maatregelen op gebied van klein onderhoud, groot onderhoud en vervanging of herinrichting. Binnengekomen meldingen worden opgepakt door het meldingenteam. De medewerkers zorgen ervoor dat de situatie indien nodig veiliggesteld wordt. Klein onderhoud wordt door hen zelf of door een aannemer uitgevoerd. Groot onderhoud wordt in de meerjarenplanning opgenomen. Inspectiegegevens worden gebruikt om een meerjarenplanning te maken. In die meerjarenplanning wordt aangegeven waar welke vorm van onderhoud (klein-, groot onderhoud of herinrichting) nodig is. Herinrichting komt in beeld wanneer het riool vervangen/uitgebreid moet worden of wanneer de bestaande bestrating aan vervanging toe is. Ook kan het voorkomen dat ergens een herinrichting nodig is omdat de huidige inrichting niet langer voldoet. Dat kan naar aanleiding van klachten van bewoners/bedrijven zijn, maar ook als de huidige inrichting (te) veel onderhoud vraagt. De prioritering van herinrichtingen wordt integraal afgewogen. Hierna volgt een toelichting per onderdeel.
Pagina 55 van 132
Integraal Beheerplan Openbare Ruimte 2022-2025 Onderhoud elementenverharding Klein onderhoud Klein onderhoud heeft tot doel de bestrating veilig te houden. Het wordt ingezet om onveilige situaties zoals losse tegels of een gat in de weg snel op te lossen. Daarnaast wordt het ook ingezet om kleine gebreken op te lossen die voor overlast of een lelijk straatbeeld zorgen. De grens van klein onderhoud ligt bij het herstraten van maximaal 100 m2 aaneengesloten bestrating. Grotere oppervlakten vallen onder groot onderhoud of een herinrichting. Groot onderhoud Ook groot onderhoud heeft als doel de bestrating veilig te houden, maar dan op een planmatige manier. Het wordt per jaar ingepland. Bij groot onderhoud vindt integraal afstemming plaats met de ondergrondse infrastructuur (riool, kabels en leidingen). Of er groot onderhoud aan een weg uitgevoerd wordt is mede afhankelijk van de kwaliteit en het functioneren van het onderliggende riool. Als het riool nog niet vervangen wordt (vervanging > 10 jaar), vindt groot onderhoud aan de bovenliggende verharding plaats. Als het riool binnen 10 jaar vervangen moet worden, wordt de verharding integraal onderdeel van het rioolproject. Tussentijdse gebreken, afhankelijk van de ernst en grootte, worden met klein en met groot onderhoud opgelost.
Bij elementenverharding zijn verschillende maatregelen te onderscheiden, zoals 30%, 50% of 100% opnieuw bestraten en ophogen van de bestrating (norm CROW). Dit zijn theoretische waarden die niet altijd toepasbaar zijn. Voetpaden worden altijd over de volledige breedte opnieuw bestraat. Omdat het nauwelijks duurder is en een aanzienlijk beter resultaat oplevert. Bij wegen volstaat het vaak wel om een gedeelte van de breedte aan te pakken. De gedeeltelijke aanpak is voordeliger en geeft minder overlast aan gebruikers. Onderhoud asfaltverharding Klein onderhoud Jaarlijks wordt er kleinschalig onderhoud uitgevoerd aan de asfaltverhardingen. Het betreft hier schades aan de weg met een geringe omvang bijvoorbeeld het vullen van scheuren en het repareren van gaten. Groot onderhoud Groot onderhoud wordt uitgevoerd om de functionele kwaliteit op niveau te houden en de levensduur van een weg te maximaliseren. Dit wordt gedaan door middel van maatregelen die met een meerjaarlijkse frequentie planmatig worden uitgevoerd. Net als bij groot onderhoud aan elementenverharding wordt ook hier afstemming gezocht met alles wat onder de grond ligt (riool, kabels en leidingen). Als er ook werkzaamheden aan kabels en leidingen uitgevoerd moet worden, dan kan dat eerst voordat er groot onderhoud aan het asfalt wordt uitgevoerd.
Als er binnen vijf jaar rioolwerk gepland is, dan wordt er geen groot onderhoud uitgevoerd. Gebreken aan het asfalt worden dan alleen met klein onderhoud opgelost.
Pagina 56 van 132
Integraal Beheerplan Openbare Ruimte 2022-2025 De verschillende groot onderhoudsmaatregelen zijn: Maatregel
Omschrijving
Conserveren
Hierbij wordt de deklaag aan de bovenzijde geconserveerd en zodoende beschermd tegen weersinvloeden en UV-straling. Het resultaat van deze relatief goedkope maatregel is dat de levensduur aanzienlijk verlengd wordt.
Vervangen deklaag
Hierbij wordt de oude deklaag vervangen door een nieuwe. Deze maatregel wordt toegepast als de oude deklaag te zwaar beschadigd is om een conservering aan te brengen, of al te vaak geconserveerd is.
Gedeeltelijk groot onderhoud
Hierbij worden delen van het wegvak gefreesd en wordt nieuw asfalt aangebracht. Afhankelijk van de ernst van de schade kan dit kan in één of meerdere lagen zijn. Waar de schade is ontstaan doordat de constructie niet sterk genoeg is, wordt wapening aangebracht om zo de constructie te versterken. Bij schade aan de vlakheid wordt onderscheid gemaakt in dwars- en langsonvlakheid (bijvoorbeeld spoorvorming, nazakken van sleuven voor kabels en leidingen) en oneffenheden (bijvoorbeeld ribbelvorming). De vlakheid kan worden verbeterd door het overlagen van de weg, door te frezen of door het plaatselijk opvullen van onvlakheden. Bij een te zwakke constructie wordt de weg versterkt. Er worden dan meerdere lagen asfalt aangebracht eventueel met een wapening.
Verbeteren vlakheid
Versterken
Onderhoud halfverharding In Hollands Kroon lopen diverse paden die bestaan uit halfverharding. Voorheen waren dit voornamelijk schelpenpaden. Deze schelpenpaden vragen veel onderhoud. Mede hierdoor wordt er geleidelijk overgegaan naar een ander materiaal dat veel minder onderhoud nodig heeft. Inmiddels is een deel omgevormd naar paden van gebonden granulaat. De komende jaren worden de schelpenpaden die groot onderhoud nodig hebben eveneens omgevormd.
Pagina 57 van 132
Integraal Beheerplan Openbare Ruimte 2022-2025
Grasbetontegels
Pagina 58 van 132
Integraal Beheerplan Openbare Ruimte 2022-2025 Herinrichting of rehabilitatie verharding Er is sprake van een herinrichting wanneer een straat opnieuw wordt ingericht met nieuwe materialen. Dit kan een gedeelte van een straat zijn, maar betreft meestal de gehele openbare ruimte in een straat of buurt. Een herinrichting wordt ingepland als het riool binnen tien jaar vervangen of uitgebreid moet worden. Rehabilitatie is een maatregel die getroffen moet worden als een weg aan het einde van zijn levensduur is. De levensduur van een weg is afhankelijk van het soort verharding (asfalt of elementen), de ondergrond (zand, klei of veen), de belasting van de weg en het kwaliteitsniveau. Bij rehabilitatie wordt de constructie (of een groot gedeelte hiervan) vervangen en wordt het profiel opnieuw opgebouwd. Onderhoud bermen De wegberm maakt onderdeel uit van de totale wegconstructie en heeft een aantal functies zoals afwatering en het bieden van een uitwijkmogelijkheid. Een goede afwatering zorgt voor een veilige weg. Bermen dienen daarom regelmatig te worden verlaagd en worden soms opgevuld (gaten). Dit komt naast de veiligheid ook de wegconstructie ten goede. Diverse wegbermen in het buitengebied kennen een matige kwaliteit. In 2021 is daarom gestart met een inventarisatie om de wegen met ernstige bermschade in beeld te brengen.
Aan de hand van verkeersgegevens is een prioritering gemaakt op basis van verkeersveiligheid. Een duurzame oplossing voor om schade aan wegbermen te beperken is het aanbrengen van grasbetontegels langs de weg. In de begroting is voor de komende 4 jaar een bedrag opgenomen van € 500.000,- per jaar voor de aanleg van grasbetontegels. Onderhoud bebording Bij bebording is het van belang dat deze voorzieningen schoon en heel zijn. De onderhoudsmaatregelen bestaan uit: •
Schoonmaken
•
Recht zetten/hangen
•
Vervangen van kapotte en ontbrekende borden
In 2019 zijn alle borden geïnventariseerd en is er een meerjarenplan voor vervanging opgesteld waar momenteel uitvoering aan wordt gegeven. Wegmarkeringen Bij wegmarkeringen (belijning en figuraties zoals haaientanden en zebrapaden) is het van belang dat deze zowel bij daglicht als bij duister goed zichtbaar zijn. Uit inspecties blijkt waar onderhoud nodig is. Het onderhoud aan de markeringen wordt afgestemd op het onderhoudsprogramma aan asfaltverhardingen. Op nieuw asfalt wordt markeringsmateriaal met de langste levensduur gebruikt. De hogere aanlegkosten hiervan worden ruimschoots terugverdiend met minder onderhoud. Bij tijdelijke markeringen wordt materiaal met een korte levensduur gebruikt. Voordat er nieuwe markering wordt aangebracht vindt er een toetsing op basis van de wegencategorisering en bijbehorende inrichtingskenmerken plaats. Als een weg op basis van deze kenmerken geen markering behoort te hebben wordt er geen nieuwe markering aangebracht.
Pagina 59 van 132
Integraal Beheerplan Openbare Ruimte 2022-2025
Strooiwagens t.b.v. gladheidsbestrijding (bron: Dura Vermeer)
Pagina 60 van 132
Integraal Beheerplan Openbare Ruimte 2022-2025 Voordat er nieuwe markering wordt aangebracht vindt er een toetsing op basis van de wegencategorisering en bijbehorende inrichtingskenmerken plaats. Als een weg op basis van deze kenmerken geen markering behoort te hebben wordt er geen nieuwe markering aangebracht. Verkeersbegeleidingsobjecten In de openbare ruimte bevinden zich tal van objecten die tot doel hebben het verkeer te begeleiden. Voorbeelden zijn schrikblokken, anti-parkeerpaaltjes, afsluitpaaltjes en bochtpaaltjes. Naar schatting staan er in de openbare ruimte van Hollands Kroon enkele duizenden van dit soort objecten. Het onderhoud van deze objecten vindt plaats op basis van meldingen. Afsluitpaaltjes in fietspaden krijgen de komende jaren extra aandacht. In het kader van verbeteren verkeersveiligheid voor (brom)fietsers worden waar mogelijk de paaltjes verwijderd. Waar verwijderen niet kan, worden ze uitgevoerd met speciale fietspad palen. Deze vallen meer op en geven iets mee bij een eventuele botsing. Daarnaast wordt de zichtbaarheid van de paaltjes vergroot door het aanbrengen van duidelijke markering op de verharding. 6.5.4
Veilig
Alle maatregelen om de verharding schoon en heel te houden zijn grotendeels ook gericht om de veiligheid te waarborgen. Daarnaast spelen zaken zoals de gladheidsbestrijding en het voorkomen van modder op de weg en kapot gereden wegbermen. Gladheidsbestrijding Vanaf 2019 worden wegen en fietspaden die in de strooiroute zitten preventief gestrooid. Hollands Kroon trekt in dit kader samen op met de provincie Noord-Holland. Als de provincie het besluit neemt om haar wegen te strooien is dat ook het signaal voor de opdrachtnemer van de gemeente om de strooiwagen op pad te sturen. Modder op de weg In het agrarische buitengebied komt het regelmatig voor dat er modder op de openbare weg ligt. Vooral tijdens de oogstperiode is dit het geval. In de wegenverkeerswet is opgenomen dat de vervuiler van de weg aansprakelijk is voor eventueel geleden schade. Het is de taak van de vervuiler om de weg zo snel mogelijk schoon te maken en een eventuele onveilige situatie duidelijk aan te geven met borden. Jaarlijks wordt er een ‘modder op de weg’ campagne gehouden. Er is bij het meldingenteam ook een werkprotocol aanwezig hoe wordt omgegaan met modder op de weg. Bermschade Zoals eerder aangegeven komen kapot gereden bermen steeds vaker voor, vooral tijdens de natte herfsten wintermaanden is dit een groot probleem.
De oorzaak moet vooral worden gezocht in meer en grotere landbouwvoertuigen in combinatie met relatief smalle polderwegen. Alhoewel diverse wegen momenteel worden verbreed met grasbetontegels zorgt bermschade op diverse locaties voor gevaarlijke situaties en verdient dus extra aandacht.
Pagina 61 van 132
Integraal Beheerplan Openbare Ruimte 2022-2025 6.5.5
Meldingen
Het Meldingenteam Openbare Ruimte (MOR) heeft de taak om meldingen binnen twee werkdagen af te handelen. Op het gebied van infrastructuur worden deze meldingen indien mogelijk zelf opgelost of doorgestuurd naar een gespecialiseerd bedrijf. Per melding wordt ook beoordeeld hoe snel het betreffende probleem moet worden opgelost. Via onderstaand overzicht is zichtbaar hoeveel meldingen er sinds 2017 op het gebied van infrastructuur (incl. bebording) zijn gemaakt. Jaartal
Aantal meldingen
2017
1691 st.
2018
2075 st.
2019
2451 st.
2020
2448 st.
2021 (t/m 3 dec.)
2300 st.
6.6
Financiën
6.6.1
Budget
De budgetten voor klein en groot onderhoud evenals de investeringsbudgetten zijn gebaseerd op de begroting van 2022. In onderstaande tabel zijn de budgetten voor de komende vier jaar weergegeven. Infrastructuur
2022
2023
2024
2025
€ 1.110.000
€ 1.010.000
€ 1.010.000
€ 1.010.000
Gladheidsbestrijding
€ 291.000
€ 291.000
€ 291.000
€ 291.000
Bebording
€ 78.000
€ 78.000
€ 78.000
€ 78.000
Groot onderhoud
€ 2.000.000
€ 2.000.000
€ 2.000.000
€ 2.000.000
Herinrichting
€ 3.500.000
€ 4.000 .000
€ 3.500.000
€ 4.000.000
Klein onderhoud
Bermverharding € 500.000 € 500.000 € 500.000 De kapitaallasten, overheadkosten en personeelslasten zijn hierin buiten beschouwing gelaten.
€ 500.000
De budgetten voor groot onderhoud en herinrichting betreffen de jaarlijkse toevoegingen aan de verzamelkredieten. De uitgaven kunnen jaarlijks enigszins fluctueren afhankelijk van het onderhoud dat nodig is. VAT- en uitvoeringskosten De plankosten en kosten voor voorbereiding, administratie en toezicht (VAT kosten) zijn niet verder opgenomen in dit onderdeel.
Pagina 62 van 132
Integraal Beheerplan Openbare Ruimte 2022-2025 6.6.2
Afschrijvingstermijnen
In de beleidsnota activeren en afschrijven gemeente Hollands Kroon 2018 worden de volgende afschrijftermijnen gehanteerd voor infrastructuur gerelateerde zaken. Omschrijving
Termijn
Verkeersaanduidingen
10 jaar
Wegen (aanleg)
25 jaar
Wegen (reconstructie)
15 jaar
6.7
Knelpunten en risico’s
In diverse woonkernen is een aantal straten waar in de nabije toekomst een rioolvervanging is gepland. Hier wordt daarom alleen onderhoud uitgevoerd om de straat veilig te houden. Soms is er sprake van achterstallig onderhoud. Dit wordt hersteld als de daadwerkelijke rioolvervanging / herinrichting van start gaat. Door de zware transporten ten behoeve van de bouw van de windmolens in de Wieringermeer heeft het gemeentelijke wegennet op diverse locaties forse schade opgelopen. Alhoewel de schade zoveel mogelijk wordt verhaald op de veroorzaker zijn deze wegen binnenkort aan (groot) onderhoud toe. Diverse wegbermen in het buitengebied van de gemeente worden regelmatig kapotgereden. Ook liggen de wegbermen op diverse locaties te hoog waardoor regenwater niet goed kan wegstromen. Beide problemen zorgen voor onveilige verkeersituaties en ondermijnen de wegconstructie. De situatie zal in de eerste instantie worden geïnventariseerd (kwantitatief en kwalitatief) en vervolgens moet via een plan van aanpak (inclusief kostenraming) worden gekeken hoe dit probleem het beste kan worden opgelost. Diverse wegen in Hollands Kroon voldoen (nog) niet aan de inrichtingskenmerken die voortvloeien uit de wegencategorisering van Hollands Kroon. Om dit te realiseren is extra geld nodig. In bepaalde straten is tekort aan parkeerruimte.
Vanwege het gebrek aan ruimte en tal van andere belangen lijkt dit probleem vooralsnog niet op te lossen.
6.8
Ontwikkelingen
De ontwikkelingen die bij infrastructuur spelen zijn: •
Klimaatadaptatie (zie ook riolering en openbaar groen).
•
Energietransitie (meer opgebroken straten voor nieuwe nutsvoorzieningen).
•
Vervanging komborden (Europese richtlijnen zodat auto’s de borden kunnen ‘lezen’).
•
Toename laadpunten elektrische auto’s.
•
Aanpassingen aan de infrastructuur in het kader van verkeersveiligheid.
•
Steeds meer (snelle) e-bikes wat mogelijk gevolgen heeft voor de inrichting van de fietspaden.
Pagina 63 van 132
Integraal Beheerplan Openbare Ruimte 2022-2025
Nostalgische lichtmast langs de Oude Streek in Kolhorn
Pagina 64 van 132
Integraal Beheerplan Openbare Ruimte 2022-2025
7
Openbare verlichting
7.1
Algemeen
In 2016 is het Beleidsplan Openbare Verlichting 2016-2025 ‘Hollands Kroon Duurzaam verlicht’ vastgesteld. Dit plan vormt in principe tot 2025 de basis voor het beleid en het beheer van de openbare verlichting in Hollands Kroon. De reden waarom openbare verlichting in de openbare ruimte wordt toegepast is meervoudig. Het vergroot de verkeersveiligheid, de sociale veiligheid en het biedt ondersteuning bij de beleving en het gebruik van de openbare ruimte wanneer het natuurlijk licht (gedeeltelijk) afwezig is.
7.2
Resultaat
In de afgelopen beheerperiode (2018-2021) zijn de volgende resultaten behaald: •