RK HW - Casusonderzoek verbonden partijen - Eindrapport DEF

3.2.

Bres Accommodaties

Bres Accommodaties is een organisatie die maatschappelijk vastgoed in de gemeente Hoeksche Waard exploiteert, beheert en onderhoudt.22 De organisatie ging van start in 2014 op het moment dat zij door de gemeente Binnenmaas – één van de vijf gemeenten die in 2019 is opgegaan in de gemeente Hoeksche Waard – verantwoordelijk werd gesteld voor het beheer en de exploitatie van (sport)accommodaties, Recreatieoord Binnenmaas en ander maatschappelijke vastgoed binnen de gemeente. In de daaropvolgende jaren werd de verzelfstandiging voortgezet: • • •

• • •

2016: Toevoeging Zwembad de Wellen aan de portefeuille van Bres Accommodaties B.V. 2019: Overname restaurant Binnenmaas van de gemeente door Bres Accommodaties (met de oprichting van Horeca Recreatieoord Hoeksche Waard B.V.) 2019: Toewijzing exploitatie van vijf (binnensport)accommodaties in Oud-Beijerland aan Bres Accommodaties B.V. (o.a. door het onderbrengen van Sportcentrum de Boogerd en Zwembad de Wellen in Zwembaden Hoeksche Waard B.V.) 2020: Toevoeging Sportcomplex De Schenkel en MFC Boezem & Co aan de portefeuille van Bres Accommodaties B.V. 2021: Toevoeging Dorpshuis Streona (Strijen) aan de portefeuille van Bres Accommodaties B.V. 2022: Overdracht beheer en de exploitatie van 60 gemeentelijke panden aan Bres Accommodaties B.V. (per 1 januari 2022)23

Anno 2022 bestaat Bres Accommodaties uit drie B.V. ’s: • • •

Bres Accommodaties B.V. Horeca Recreatieoord Hoeksche Waard B.V. Zwembaden Hoeksche Waard B.V.

Horeca Recreatieoord Hoeksche Waard B.V. en Zwembaden Hoeksche Waard B.V. vallen onder Bres Accommodaties B.V. (100% eigendom gemeente): beide B.V. ’s zijn 100% dochter van Bres Accommodaties B.V. Wanneer in voorliggende rapportage verwezen wordt naar Bres Accommodaties wordt daarmee ook verwezen naar de andere twee B.V. ’s. Er wordt verwezen naar Bres Accommodaties B.V. als er expliciet wordt geschreven over het juridische construct zelf. Per 1 januari 2023 fuseert Horeca Recreatieoord Hoeksche Waard B.V. – waar Meneer Patat en IJsconijn onderdeel uit van maken – met Bres Accommodaties B.V. Directe aanleiding hiervoor is de aanbestedingsprocedure van het restaurant Binnenmaas. De gemeente en Bres Accommodaties hebben gezamenlijk geconcludeerd dat de exploitatie van het restaurant geen kerntaak is voor een organisatie die zich heeft gespecialiseerd in het beheer en exploitatie van gemeentelijke accommodaties voor sport en welzijn en zich juist daarin verder moet kunnen ontwikkelen. Het Restaurant Binnenmaas is dan ook een wezensvreemd element in de portefeuille van Bres Accommodaties B.V. Bovendien heeft het restaurant door de corona-pandemie een valse start gehad en dat heeft een ander inzicht opgeleverd over economische risico’s.24 22

De kernactiviteiten zijn beheer, recreatie, exploitatie en sport (bron www.bresaccommodaties.nl). Jaarverslag, 2021. 24 Raadsinformatiebrief 8 oktober 2021. 23

13

HOOFDSTUK 3 – Bevindingen drie verbonden partijen in beeld

3.2.1 Waarom is gekozen voor deze vorm van samenwerking en zijn de argumenten voor die keuze nog actueel? Keuze samenwerkingsvorm Bres Accommodaties Vanaf midden jaren negentig bestond er binnen de gemeente Binnenmaas een bestuurlijke wens om gemeentelijke accommodaties meer op afstand te zetten. Aanname was dat dit zou zorgen voor beschikbare en betaalbare gemeentelijke accommodaties voor een breed en intensief gebruik door verenigingen en inwoners. De exploitatie-, beheer- en onderhoudstaken onderbrengen bij één organisatie zou zorgen voor efficiencyvoordelen, een professionaliseringslag en een toename van de besluitvaardigheid. Zeker wanneer dit een overheids-B.V. betreft.25 Het onderbrengen van het beheer en exploitatie van het gemeentelijke vastgoed van Hoeksche Waard zou in het bijzonder bevorderend werken voor de flexibilisering van personeelsinzet, de verbetering van de operational excellence, het carrièreperspectief voor de medewerkers en behalen van inkoopvoordelen. Op het moment dat werd overwogen om de bestuurlijke en/of eigendomsstructuur van het Recreatieoord Binnenmaas van de toenmalige gemeente Binnenmaas anders vorm te geven (lees: meer op afstand), werden binnen de gemeente twee type vragen gesteld: 1. 2.

Is de omzetting naar een verbonden partij een wenselijke ontwikkeling? Is de verzelfstandiging van accommodaties wenselijk? Wat zijn de taken van de gemeente? Is dat het beheren en exploiteren van gemeentelijk vastgoed? Of is de gemeente alleen verantwoordelijk voor het uitvoeren van wettelijke taken?

De gemeente Binnenmaas heeft alles overwegend uiteindelijk gekozen om het beheer en de exploitatie van maatschappelijke accommodaties op afstand te zetten van de gemeente. Directe aanleiding voor de gemeente Binnenmaas (inclusief raad) om te starten met het verzelfstandigen van gemeentelijke accommodaties, waren de: • • • •

Versnippering van activiteiten op het gebied van beheer en exploitatie en tussen de gemeente en derden (zoals pachters, horecaexploitanten en verenigingen) Hoge onderhoudskosten en onduidelijke afbakening onderhoudstaken Lage bezettingsgraad van accommodaties (m.u.v. het recreatieoord) Verwachte afname bezetting/deelname voorzieningen door dalend inwoneraantal en veranderende samenstelling26

Uit de interviews blijkt dat anno 2022 de in 2013 gemaakte keuze om gemeentelijke accommodaties op afstand te zetten bij een B.V. nog altijd wordt ondersteund en de onderliggende argumenten (efficiency, professionalisering, besluitvaardigheid en hoge bezettingsgraad) nog altijd van kracht zijn. De gemeente Hoeksche Waard wordt gesterkt in deze keuze door de behaalde resultaten van Bres Accommodaties in de periode 2014 – 2022 (zie paragraaf 3.2.8 en 3.2.9). Rechtsvorm Bres Accommodaties, een BV Bres Accommodaties B.V. is een besloten vennootschap. Wat Bres Accommodaties bijzonder maakt, is dat het hier gaat om een besloten vennootschap mét winstoogmerk27 waarvan de gemeente Hoeksche Waard 100%aandeelhouder is én eigenaar van het gemeentelijk vastgoed. Er is dus wel sprake van een verbonden partij, maar niet van een samenwerkingsverband (zoals een gemeenschappelijke regeling). Dat de besloten vennootschap van oorsprong wel een samenwerkingsvorm is, valt nog terug te zien in de vormgeving van de algemene vergadering (ook wel AVA). Die is nog altijd opgezet om aandeelhouders met elkaar tot besluitvorming te laten komen. Bij een 100%-aandeelhouderschap is een algemene vergadering feitelijk gezien een overbodige vergadering, maar formeel vereist, om die reden moet hij toch gehouden worden.

In het geval van Bres Accommodaties heeft de gemeente als 100% aandeelhouder – vertegenwoordigd door een wethouder – alle invloed en zeggenschap over de bestemming van de winst naast beslissende overheidsinvloed op het totaal van de onderneming (zie ook de beschrijving van de stem van de gemeente in de AVA in paragraaf 3.2.3). Dat wil overigens niet zeggen dat de gemeente ook hoofdelijk aansprakelijk is bij tekorten. Die aansprakelijkheid is formeel beperkt tot in beginsel het aandelenkapitaal.

25

Raadsvoorstel 3 juni 2013 en Businessplan: “Kiezen of delen”, 4 april 2013. Raadsvoorstel 3 juni 2013 en Businessplan: “Kiezen of delen”, 4 april 2013. 27 Eventuele winst van Bres Accommodaties kan worden uitgekeerd aan de gemeente (hoeft niet). De gemeente maakt daarmee zelf nog geen winst. Overigens is het voor een gemeente ook niet verboden winst te maken, dat is ook waarom gemeenten sinds 2016 ook onder de vennootschapsbelasting vallen. 26

14

HOOFDSTUK 3 – Bevindingen drie verbonden partijen in beeld

Naast de algemene vergadering zijn er ook nog een bestuur en raad van commissarissen. Het bestuur bestaat uit één ‘externe’ bestuurder die door de algemene vergadering wordt benoemd. Met extern wordt hier bedoeld dat de bestuurder niet uit het midden van de algemene vergadering is aangewezen. De bestuurder heeft daarmee een bepaalde mate van onafhankelijkheid van de algemene vergadering. Dat past ook bij de rol die de bestuurder heeft om de belangen van Bres Accommodaties en de daarmee verbonden onderneming voorop te stellen. De raad van commissarissen bestaat thans uit drie commissarissen die ook door de algemene vergadering worden benoemd. Ook hier geldt dat het om ‘externe’ commissarissen gaat, die onafhankelijk van de algemene vergadering toezicht houden op het bestuur en het bestuur kunnen adviseren. Leden van de raad van commissarissen worden benoemd, geschorst en ontslagen door de algemene vergadering waarin aandeelhouders (lees de gemeente) zitting hebben.28 Zie paragraaf 3.2.3 voor een meer uitgebreide toelichting op het bestuur van Bres Accommodaties. Ten tijde van de oprichting van Bres Accommodaties B.V. is er een weloverwogen keuze gemaakt voor de rechtsvorm besloten vennootschap29. De onderbouwing voor de keuze die destijds gemaakt is, is anno 2022 nog altijd geldig.

Een beheermodel op basis van privaatrechtelijke verzelfstandiging sluit aan bij de (gemeentelijke) visie op de exploitatie en het beheer van maatschappelijk vastgoed in de gemeente Hoeksche Waard. De keuze voor een overheids-B.V. zou er namelijk voor zorgen dat: •

Er ruimte bestaat om te ondernemen. Iets wat binnen een gemeentelijke context moeilijker van de grond te krijgen is. Een gemeente mag niet ondernemen en mocht ten tijde van start B.V. geen winst maken De slagkracht en snelheid van handelen van een B.V. groter is dan van de gemeentelijke organisatie Er ruimte is voor kruisbestuiving tussen verschillende accommodatieonderdelen en een meer actieve en marktgerichte manier van werken Het mogelijk is om een lange termijn strategie te ontwikkelen en na te streven

• • •

3.2.2 Wat zijn de doelstellingen en kaders voor de verbonden partij? In de Perspectiefnota 2020-2023 van de gemeente Hoeksche Waard worden de doelen van Bres Accommodaties aangehaald30: • •

• •

Het exploiteren van het recreatieoord Binnenmaas en diverse binnensport-, recreatie- en welzijnsfaciliteiten, inclusief het (technisch) beheren van (overig) vastgoed Het oprichten van, het deelnemen in, het samenwerken met, het financieren van, het zich op andere wijze interesseren bij, het voeren van beheer en van de directie over en het geven van adviezen en het verlenen van diensten aan andere vennootschappen en ondernemingen Het zich (mede)verbinden voor en het stellen van (hypothecaire) zekerheid voor verplichtingen van groepsmaatschappijen en derden Beleggen (verwerven en exploiteren) van vermogen in (hypothecaire) schuldvorderingen, registergoederen, valuta, effecten en vermogenswaarden in het algemeen. Het verrichten van al wat met het bovenstaande in de ruimste zin verband houdt of daaraan bevorderlijk kan zijn

Het primaire doel van de vennootschap is het eerste punt in bovenstaande lijst, namelijk: het exploiteren van het recreatieoord Binnenmaas en diverse binnensport-, recreatie- en welzijnsfaciliteiten, inclusief het (technisch) beheren 28

Per 1 januari 2022 is er wettelijke basis voor een betere man/vrouw-balans door de komst van de nieuwe Wet bestuur en toezicht rechtspersonen. Besloten vennootschappen zijn door de komst van de wet verplicht om passende en ambitieuze streefcijfers te formuleren zodat er in de raad van commissarissen en de subtop een betere man/vrouw-balans ontstaat. Om deze streefcijfers te halen moeten plannen worden geschreven en dient men transparant te zijn over het proces. Op dit moment bestaat de raad van commissarissen Bres Accommodaties voor zover bekend bij de onderzoekers uit twee heren. Beiden waren al vóór 2022 onderdeel van de raad van commissarissen, nog voordat de Wet per 1 januari 2022 van kracht werd. Dat zou betekenen dat er op dit vlak niet onrechtmatig is gehandeld. 29 Verzelfstandigingsplan, 2013. 30 Bij de start van Bres Accommodaties B.V.

werden in de Statuten in artikel 2 vergelijkbare doelen van de vennootschap beschreven: - Het exploiteren van het Recreatieoord Binnenmaas en van de binnensport-, recreatie-, en welzijnsfaciliteiten van de Gemeente Binnenmaas, alsmede het (technisch) beheren van de het (overige) Vastgoed van de Gemeente Binnenmaas Het oprichten van, het deelnemen in, het samenwerken met, het financieren van, het zich op andere wijze interesseren bij, het voeren van beheer en van de directie over en het geven van adviezen en het verlenen van diensten aan andere vennootschappen en ondernemingen - Het zich (mede)verbinden voor en het stellen van (hypothecaire) zekerheid voor verplichtingen van groepsmaatschappijen en derden - Het beleggen (verwerven en exploiteren) van vermogen in (hypothecaire) schuldvorderingen, registergoederen, valuta, effecten en vermogenswaarden in het algemeen - Het verrichten van al hetgeen met bovenstaande in de ruimste zin verband houdt of daaraan bevorderlijk kan zijn

15

HOOFDSTUK 3 – Bevindingen drie verbonden partijen in beeld

van (overig) vastgoed. Dit blijkt onder meer uit de Programmabegroting 2022 en het (statutaire) doel van Bres Accommodaties dat wordt aangehaald in de Dienstverleningsovereenkomst van 2022, namelijk: “Het voor eigen rekening en risico en met een winstoogmerk exploiteren van het Recreatieoord Binnenmaas en van de binnensport-, recreatie-, cultuur- en welzijnsfaciliteiten van de gemeente Hoeksche Waard, alsmede het (technisch) beheren van het (overige) vastgoed van gemeente Hoeksche Waard.”31 De missie van Bres Accommodaties is om betaalbaar en kwalitatief maatschappelijk vastgoed te verwezenlijken voor alle inwoners in het verzorgingsgebied.32 Uitgangspunt daarbij is dat door marktgericht te werken en denken en gericht te investeren, bezetting en rendement groeien. Hierdoor kan de gemeente het geld effectiever besteden aan kwalitatief betere voorzieningen. In de interviews tijdens dit onderzoek werden bovenstaande algemene doelen en missie onderstreept en verbijzonderd in een vijftal specifieke doelen: • • • •

•

Fiscale en maatschappelijke aantrekkelijkheid Kwaliteit dienstverlening (toegankelijk ingangsprincipe waarbij organisatie snel kan inspringen doordat zij dichter op de markt zit) Harmonisatie tarieven bij alle locaties Alle vastgoedobjecten voldoen aan bepaalde kwaliteitsnormen: zijnde conditie score 3 NEN-norm 2767 waarbij gebouwen bij inspectie score ‘redelijk’ krijgen wat verwijst naar ‘geen nieuwbouw, beperkte onderhoudsschade of onderhoudsbehoefte’ Goede bezetting van locaties (Bres Accommodaties zet zelf in op 50%-bezetting jaarrond)

Naast de doelen zoals vastgelegd in de statuten kreeg Bres Accommodaties bij de oprichting in 2014 ook een taakstelling mee van de gemeente, namelijk een bezuinigingsdoel van €350.000 structureel per jaar. Ook in 2022 werd een efficiencytaakstelling bepaald door de gemeente op het gebied van beheer en exploitatie vastgoed. Uitgangspunt daarbij is dat door het uniformeren van beheer en exploitatie en daarmee de bundeling, schaalvergroting en specialisatie, de kosten voor het uitvoeren van beheer en exploitatie kunnen worden verlaagd en de inkomsten verhoogd. Streven van de gemeente was het bereiken van een taakstelling op beheer en exploitatie, waarbij na drie jaar een verlaging van de exploitatie- en beheerlasten van € 250.000 zou zijn bereikt. De efficiencytaakstelling voor het beheer en exploitatie van vastgoed van de gemeente ging over naar Bres Accommodaties van: € 125.000 in 2023 en € 250.000 structureel per jaar vanaf 2024.33 34 Beide taakstellingen werden opgelegd bij grote events in de tijdlijn van Bres Accommodaties, namelijk: bij de oprichting van Bres Accommodaties en op het moment dat dit beheer en de exploitatie van 60 gemeentelijke panden werden overgedragen. Een moment waarop contracten werden herzien. De eerste taakstelling is verwezenlijkt.

De laatste taakstellingen gingen mee over van de gemeente Hoeksche Waard naar Bres Accommodaties en dienen door Bres Accommodaties te worden gerealiseerd. Ze zijn door Bres Accommodaties overgenomen en verwerkt in de dienstverleningsvergoeding. De dienstverleningsvergoeding is opgenomen in artikel 6 van de Dienstverleningsovereenkomst waarin is omschreven wat de gemeente aan Bres Accommodaties betaalt en op welke manier. Bres Accommodaties formuleert zelf geen beleid. Zo werd beschreven in de interviews. Zo wordt de hoogte van de tarieven op de verschillende locaties door de gemeente bepaald. De verbonden partij voert plannen van de gemeente uit.

31

Dienstverleningsovereenkomst gemeente Hoeksche Waard en Bres Accommodaties, 2022. www.bresaccommodaties.nl 33 Perspectiefnota 2022 en raadsvoorstel 1 september 2021. 34 In 2022 had de gemeente Hoeksche Waard zelf ook een structurele taakstelling voor af te stoten panden van €190.000 vanaf 2022 (Zomerrapportage, 2021 en raadsvoorstel 1 september 2021). Echter er zijn geen exploitatielasten voor de kansrijk af te stoten panden opgenomen in de dienstverleningsvergoeding in de Dienstverleningsovereenkomst (2022). 32

16

HOOFDSTUK 3 – Bevindingen drie verbonden partijen in beeld

3.2.3 Hoe zijn de doelstellingen en kaders vertaald naar afspraken en overeenkomsten met deze verbonden partij (bijvoorbeeld in de vorm van (dienstverlenings-)overeenkomsten)? De doelen en kaders ten aanzien van verbonden partij Bres Accommodaties zijn omschreven in diverse regelingen en overeenkomsten: •

Doelstellingen: De doelen ten aanzien van verbonden partij Bres Accommodaties zijn omschreven in de Statuten en zijn vertaald naar een Dienstverleningsovereenkomst en een Mantelhuurovereenkomst35. De doelen van de verbonden partij (zoals beschreven in paragraaf 3.2.2) zijn formeel opgenomen in de Statuten.

•

Juridische bestuurlijke kaders: Ook de juridische vorm, inrichting van de organisatiestructuur, het besluitvormingsproces t.a.v. verbonden partij Bres Accommodaties en de verdeling van taken, bevoegdheden en verantwoordelijkheden tussen verbonden partijen en het college, worden in de Statuten en Dienstverleningsovereenkomst beschreven. Op hoofdlijnen zijn er kaders opgenomen ten aanzien van de verantwoording van de verbonden partij richting het college van de gemeente Hoeksche Waard (zie paragraaf 3.2.4).

Concrete afspraken over de interne governance, d.w.z. de interne verdeling van taken, bevoegdheden en verantwoordelijkheden, ontbreken en daarmee ook afspraken over de rol van de gemeenteraad Hoeksche Waard ten aanzien van de verbonden partij in termen van nabijheid en afstand. Bestuur Bres Accommodaties Hieronder een toelichting op de inrichting van het bestuur zoals opgenomen in de bovengenoemd juridische en organisatorische kaders. In de statuten van Bres Accommodaties B.V. zijn de afspraken rondom het bestuur en toezicht op het bestuur zoals te doen gebruikelijk vastgelegd. De vennootschap heeft een bestuur, bestaande uit een door de algemene vergadering (AVA) – lees gemeente Hoeksche Waard als 100%-aandeelhouder – bepaald aantal bestuurders. Dit bestuur – anno 2022 vormgegeven in de functie van één directeur-bestuurder – is belast met het besturen van de vennootschap onder toezicht van de raad van commissarissen. Bij de vervulling van zijn taak dient deze bestuurder zich te richten op het belang van de vennootschap en dient hij zich te gedragen naar de aanwijzingen van de algemene vergadering. Het bestuur dient deze aanwijzingen te volgen, tenzij het in strijd is met het belang van de vennootschap. Het bestuur informeert de raad van commissarissen tijdig over de uitoefening van diens taak. Zowel schriftelijk (minstens één keer per jaar) als mondeling.

De raad van commissarissen dient voorafgaand aan besluitvorming door het bestuur op diverse terreinen te worden geraadpleegd: o.a. bij het aangaan van overeenkomsten, het aangaan of beëindigen van samenwerkingen, het aangaan van investeringen en het vaststellen en goedkeuren van beleidsplannen.36 Het bestuur heeft daarnaast ook de goedkeuring van de algemene vergadering nodig voor besluitvorming over de vaststelling en/of wijziging van het strategisch plan van de vennootschap en de financiële uitwerking daarvan en de begroting van de vennootschap. Dit plan dient tot stand te komen op voorstel van het bestuur in overleg met de algemene vergadering en de raad van commissarissen. Het is primair de taak van de raad van commissarissen om toezicht te houden op het beleid van het bestuur en op de algemene gang van zaken in de vennootschap. De raad van commissarissen geeft advies aan het bestuur en de algemene vergadering indien dit nodig wordt geacht of wordt verlangd. Dat wil zeggen dat de raad van commissarissen toezicht houdt op de organisatie, meer in het bijzonder op de directeur-bestuurder. Daarbij bewaakt deze raad de missie en visie en de financiële stabiliteit van Bres Accommodaties op korte en lange termijn. De raad van commissarissen stelt de begroting en jaarrekening vast en geeft goedkeuring aan majeure investeringen en projecten.

De raad van commissarissen laat de jaarrekening vergezeld gaan van een begeleidend schrijven over het functioneren van Bres Accommodaties en geeft de algemene vergadering advies of zij de jaarstukken kan goedkeuren waarna de bestuurder de jaarstukken vaststelt. Daarnaast is de raad van commissarissen sparringpartner van de directeurbestuurder en vervult ook de werkgeversrol van de bestuurder. Conform de Statuten (2013) komt de raad van commissarissen minstens twee keer per jaar samen. De jaarverslagen laten zien dat dit in de afgelopen vier jaar eerder zo’n 8 keer per jaar is geweest (in 2019 zes keer met de directeurbestuurder en een aantal keer zonder; in 2020 vijf keer met de directeur-bestuurder en vier keer zonder; in 2021 vijf

35

In de Mantelhuurovereenkomst worden de voorwaarden beschreven waaronder de Verhuurder (gemeente Hoeksche Waard) aan de huurder (Bres Accommodaties) verschillende onroerende zaken verhuurt. 36 Statuten artikel 15 lid 6.

17

HOOFDSTUK 3 – Bevindingen drie verbonden partijen in beeld

keer met directeur-bestuurder en twee keer zonder). Ook is het uitgangspunt dat de raad van commissarissen één of tweemaal per jaar met de aandeelhouder spreekt; bij Bres Accommodaties is dat de gemeente Hoeksche Waard. De gemeente Hoeksche Waard is 100% aandeelhouder van Bres. Dit betekent dat de gemeente het woord mag voeren tijdens een algemene vergadering en stemrecht heeft tijdens deze algemene vergadering om het belang van de gemeente te dienen. De algemene vergadering komt minimaal één keer per jaar samen. Tijdens deze vergadering wordt gesproken over onder meer: jaarrekening, jaarverslag en door leden van de vergadering aangedragen onderwerpen. De algemene vergadering is bovendien bevoegd tot de precieze toekenning van de winst die in de jaarrekening is bepaald. De raad van commissarissen en de directeur-bestuurder van Bres Accommodaties hebben geen stemrecht in de algemene vergadering. Daarmee is de algemene vergadering leidend met het sturen van en toezichthouden op Bres Accommodaties. In algemene zin heeft de raad van commissarissen ook een prominente rol in het sturen van en toezichthouden op Bres Accommodaties (en dus niet de ambtelijke organisatie van de gemeente Hoeksche Waard).

Figuur 3. Governance structuur Bres Accommodaties Complexiteit Bres Accommodaties De inrichting van het bestuur en wijze van verantwoorden (zie ook paragraaf 3.2.4) passen bij de argumenten voor keuze oprichting Bres Accommodaties en de doelen van de B.V. (zie paragraaf 3.2.2). Wel moet opgemerkt worden dat Bres Accommodaties een bijzondere verbonden partij is voor de gemeente Hoeksche Waard daar de gemeente verschillende rollen heeft ten aanzien van deze partij: •

•

De gemeente is aandeelhouder en heeft daarmee invloed op de verbonden partij en besluiten die genomen worden (zie ook artikel 25 in de Statuten). De gemeente kan als eigenaar (ten dele) sturen waarbij de verantwoordelijkheid ligt bij het college van B&W en de burgemeester beschikt over de vertegenwoordigingsbevoegdheid.37 De gemeente vervult tegelijkertijd ook de opdrachtsgeversrol. De gemeente Hoeksche Waard geeft Bres Accommodaties B.V. namelijk de opdracht tot het exploiteren en beheren van gemeentelijk (maatschappelijk) vastgoed

37

De gemeente neemt als aandeelhouder dus zitting in de algemene vergadering. De gemeente, als rechtspersoon, moet daarbij natuurlijk vertegenwoordigd worden. Deze vertegenwoordigingsbevoegdheid komt toe aan de burgemeester, die gemeente in en buiten rechte vertegenwoordigt (art. 171 lid 1 Gemeentewet). De burgemeester kan daartoe ook een ander machtigen (art. 171 lid 2 Gemeentewet). Onder die vertegenwoordigingsbevoegdheid valt ook de vertegenwoordiging in een algemene vergadering (vgl. Kamerstukken II 1988/89, 19836, nr. 9, p. 106-107, dat gaat over het vergelijkbare artikel in de Provinciewet). De burgemeester is over het handelen in de algemene vergadering verantwoording schuldig aan de gemeenteraad, en moet de raad actief informeren en de raad de inlichtingen geven die een of meer raadsleden vragen (art. 180 Gemeentewet). Omdat het hier om handelen door de burgemeester gaat, kan ook een onderzoekscommissie onderzoek doen naar het handelen van de burgemeester (of zijn vertegenwoordiger) binnen de algemene vergadering. Dat de burgemeester vertegenwoordigingsbevoegd is, betekent echter niet dat de burgemeester ook beslist hoe er binnen de algemene vergadering gestemd wordt. Die bevoegdheid komt in beginsel toe aan het college van burgemeester en wethouders (art.

160 lid 1 onder d Gemeentewet), waarbij de raad om wensen en bedenkingen kan worden gevraagd indien de beslissing ingrijpende gevolgen heeft voor de gemeente (art. 169 lid 4 Gemeentewet). Het college is natuurlijk verantwoording schuldig aan de raad over zijn beslissingen in deze (art. 169 lid 1 Gemeentewet). Het college noch de burgemeester zijn verantwoording schuldig over het handelen van de algemene vergadering (als orgaan), het bestuur of de bestuurder en de raad van commissarissen of afzonderlijke commissarissen.

18

HOOFDSTUK 3 – Bevindingen drie verbonden partijen in beeld

Hoewel in de interviews tijdens dit onderzoek naar voren kwam dat deze rollen zuiver worden ingevuld, brengt deze dubbelrol toch ook spanningen met zich mee. Dit wordt zichtbaar in de gezamenlijke zoektocht naar een passende balans tussen nabijheid en afstand van de gemeente Hoeksche Waard ten opzichte van de verbonden partij en de verschillende beelden die hierover bestaan (bestuurlijk en ambtelijk binnen de gemeente en binnen Bres Accommodaties) (zie ook paragraaf 3.2.7). Aan de ene kant bestaat het beeld dat er meer met een zekere zakelijke distantie gewerkt moet worden door de gemeente Hoeksche Waard en dat Bres Accommodaties ruimte moet krijgen om de vastgestelde taken te vervullen, om zo efficiënter te kunnen werken en daarmee ook door de gemeente opgelegde financiële taakstellingen te kunnen realiseren. Aan de andere kant is het beeld dat de gemeente Hoeksche Waard (bestuurlijk) dicht bij de verbonden partij dient te blijven. Hoewel het inregelen van distantie rondom de uitvoering (hoe-vraag) en nabijheid ten aanzien van beleid, verantwoording en controle (wat-vraag en de verantwoording over het hoe) elkaar niet uitsluiten omdat ze onlosmakelijk met elkaar verbonden zijn, wordt er in de gemeente in twee richtingen gedacht. Door respondenten worden ontwikkelmogelijkheden ervaren om samen vorm te geven aan dit samenspel en de reeds goed werkende praktijk te formaliseren.38

3.2.4 Welke formele afspraken zijn er ten aanzien van het afleggen van verantwoording? In de Dienstverleningsovereenkomst (2022) worden enkele afspraken beschreven ten aanzien van het afleggen van verantwoording van de verbonden partij aan de gemeente, namelijk:

1.

Bres rapporteert jaarlijks in een jaarverslag aan de gemeente over in ieder geval de volgende onderwerpen:

• • • • •

• • •

het aantal bezoekers van het Recreatieoord, afgezet tegen de twee jaren daaraan voorafgaand het aantal evenementen op het Recreatieoord, afgezet tegen de twee jaren daaraan voorafgaand het aantal uren van de accommodaties in gebruik gegeven/ter beschikking gesteld aan de sportverenigingen, afgezet tegen de twee jaren daaraan voorafgaand het aantal uren van de accommodaties in gebruik/ter beschikking gesteld aan de overige organisaties, afgezet tegen de twee jaren daaraan voorafgaand de bezettingspercentages van de accommodaties, afgezet tegen de twee jaren daaraan voorafgaand. Als basis voor het bezettingspercentage geldt de opgave van het aantal maximaal in gebruik te geven/ ter beschikking te stellen uren (bij partijen genoegzaam bekend) de klanttevredenheid, een keer per 4 jaar voert Bres een klanttevredenheidsonderzoek uit en streeft naar een minimale score van 7 aantal fte werkzaamheden binnen Bres en onderverdeeld in man – vrouw verhouding het verzuim binnen Bres onderverdeeld in kort en lang verzuim

Als uit het jaarverslag een dalende trend blijkt ten aanzien van één of meer van de hiervoor genoemde onderdelen, dan treden partijen daarover met elkaar in overleg en is Bres gehouden ter zake een verbeterplan op te stellen en uit te voeren in overleg met de gemeente. Bovenstaande opmerkingen kunnen in overleg en/of op verzoek van de gemeente worden aangevuld met andere relevante punten. 2.

In aanvulling op voorgaand artikel rapporteert Bres jaarlijks na 6 maanden en 9 maanden over de (o.a. financiële) voortgang

3.

Bres zorgt ervoor dat haar personeel c.q. het personeel dat Bres inzet bij de uitoefening van haar dienstverlening, voldoende gekwalificeerd is en beschikt over alle vereiste diploma’s, certificaten etc.

Daar waar in de Dienstverleningsovereenkomst heldere afspraken zijn gemaakt waarover Bres Accommodaties moet rapporteren aan de gemeente, is de interne governance in ontwikkeling. Er wordt binnen de gemeente Hoeksche Waard ten tijde van het onderzoek gewerkt aan een document met afspraken hoe binnen de gemeentelijke organisatie en richting bestuur en politiek moet worden omgegaan met verbonden partijen en in het bijzonder met het afleggen van verantwoording. Mét oog voor de verdeling van verantwoordelijkheden en bevoegdheden en de mate van nabijheid en distantie ten opzichte van de verbonden partij (zie ook paragraaf 3.2.7).

38

Niet alleen is er ruimte voor ontwikkeling mogelijk in het samenspel tussen Bres Accommodaties en de gemeente Hoeksche Waard. Ook richting externe partijen liggen er kansen om samen als Bres en gemeente structureel op te trekken en te communiceren. Indirect zorgt dit ervoor dat de gemeente en de verbonden partij zich goed kunnen positioneren richting inwoners, ondernemers en maatschappelijke organisatie. Hier kan de gemeenteraad ook zijn voordeel mee doen bij de beantwoording van vragen van inwoners over Bres Accommodaties. Dit omdat voor raadsleden niet altijd duidelijk is wat Bres Accommodaties is en wat de relatie met de gemeente Hoeksche Waard is.

19

HOOFDSTUK 3 – Bevindingen drie verbonden partijen in beeld

3.2.5 Ontvangt de raad volledige, tijdige en juiste informatie van het college en de verbonden partij? Informatievoorziening richting college en ambtelijke organisatie In de dagelijkse praktijk is er zo’n vijf à zes keer per jaar een bestuurlijk overleg tussen Bres Accommodaties en de gemeente waarbij de bestuurder, een accounthouder en de teamleider vastgoed aansluiten (min of meer om de twee maanden en rekening houdend met recesperiodes). Er is ook tweewekelijks overleg tussen de directeur-bestuurder en de accounthouder van de gemeente Hoeksche Waard. Daarin worden uiteenlopende zaken besproken (variërend van ingewikkelde tot dagelijkse zaken). Tot slot is er twee keer per jaar een algemene vergadering (waar een verslag van wordt gemaakt). Jaarlijks legt Bres Accommodaties een jaarrekening voor, en op basis van de Dienstverleningsovereenkomst ook informatie over bepaalde indicatoren. Bres Accommodaties maakt daarnaast een 6- en 9-maandenrapportage waarin de gemeente bijgepraat wordt op financieel vlak. Deze structuur van informatie is door Bres Accommodaties afgestemd met de gemeente: de aandeelhouder. De 9-maandenrapportage is het meest relevant voor de gemeente. Dat heeft te maken met de diversiteit van locaties, die variërend open zijn in het jaar en er pas in het tweede kwartaal hierover relevante informatie kan worden gedeeld.

Bovengenoemde informatievoorziening van Bres Accommodaties wordt afgestemd met de aandeelhouder (ofwel bestuurder en ambtenaren gemeente Hoeksche Waard). Waar voor de herindeling van Hoeksche Waard de informele lijnen kort waren, zijn de lijnen nu langer. Dat neemt niet weg dat de gemeente frequent door Bres Accommodaties wordt geïnformeerd als gevolg van het intensieve contact. Tijdens het onderzoek werd deze nabijheid van de gemeente Hoeksche Waard op verschillende manieren geduid: enerzijds wordt er ruimte ervaren voor meer zakelijke distantie en anderzijds liggen er kansen om dichter tegen de verbonden partij aan te kruipen (zie ook paragraaf 3.2.7 voor duiding uiteenlopende beelden relationele nabijheid en zakelijke distantie). Informatievoorziening richting raad De verantwoordelijkheid voor de informatievoorziening over Bres Accommodaties richting de raad ligt primair bij het college van de gemeente Hoeksche Waard. Anno 2022 is inrichting van de interne governance onderwerp van gesprek. Ook wel de besturing- en verantwoordingstructuur ten aanzien van Bres Accommodaties binnen de gemeente Hoeksche Waard (inclusief de verdeling van verantwoordelijkheden en bevoegdheden maar ook de informatievoorziening). Raadsleden van de gemeente Hoeksche Waard ontvangen op diverse manieren informatie over Bres Accommodaties, namelijk middels: •

Paragraaf verbonden partijen in de jaarstukken van de gemeente Hoeksche Waard: Op hoofdlijnen worden raadsleden door middel van deze stukken geïnformeerd over wijzigingen van de verbonden partijen en financiële cijfers

•

Jaarverslag en jaarrekening Bres Accommodaties: Sinds 2022 worden deze stukken gedeeld met de raad via een raadsinformatiebrief. Dit omdat er sinds 2022 voor het eerst wordt gewerkt met een jaaroverlegkalender. Vóór 2022 lagen deze stukken alleen ter inzage bij de griffie. Het jaarverslag en de jaarrekening van Bres Accommodaties zijn overigens openbare stukken die voor raadsleden ook vrij in te zien zijn

•

Raadsinformatiebrieven: Bij ontwikkelingen ten aanzien van Bres Accommodaties wordt de gemeenteraad Hoeksche Waard middels raadsinformatiebrieven geïnformeerd over de laatste ontwikkelingen

•

(Informele) informatiebijeenkomsten Bres Accommodaties en de raad: In de voorbije jaren werden informatiebijeenkomsten georganiseerd met de raad waarbij de raad werd bijgepraat over de activiteiten van Bres Accommodaties. Dit overleg is echter niet structureel belegd: zeker niet onder invloed van de coronamaatregelen die in 2020 - 2022 van kracht waren. Het voornemen is om periodiek (het liefst jaarlijks) een informeel contactmoment tussen de gemeenteraad en Bres Accommodaties te beleggen in september/ oktober.

20

HOOFDSTUK 3 – Bevindingen drie verbonden partijen in beeld

Zeker op het moment als er wisselingen in de raad hebben plaatsgevonden na de verkiezingen. Op 18 oktober 2022 heeft zo’n overleg (in gezamenlijkheid met andere verbonden partijen) plaatsgevonden. In algemene zin is er bij de raad tevredenheid over de informatievoorziening. Wel werd tijdens het gesprek met de raad opgemerkt dat er nog kansen liggen om raadsleden dusdanig te informeren dat zij kunnen reageren op (kritische) vragen ten aanzien van Bres Accommodaties vanuit de samenleving.

3.2.6 Welke mogelijkheden heeft de raad om te sturen en te controleren en welke zijn de afgelopen 2 jaar gebruikt en op welke wijze? Is het effectief geweest? De raad van de gemeente Hoeksche Waard heeft formeel diverse mogelijkheden om sturing te geven aan Bres Accommodaties en deze verbonden partij te controleren. De raad heeft enkele wettelijke instrumenten in handen. Zie onderstaande tabel voor een overzicht van deze wettelijke instrumenten (zie bijlage D1 voor een nadere toelichting op deze instrumenten voor Bres Accommodaties). Wettelijke instrumenten Kaderstelling

Verordenende bevoegdheid Initiatiefrecht Amendement Paragraaf verbonden partijen begroting

Controle

Vragenrecht Onderzoekscommissie Verantwoordingsplicht Onderzoek Rekenkamer Paragraaf verbonden partijen jaarrekening

Tabel 2. Kaderstellende en controlerende instrumenten raad Bres Accommodaties De gemeenteraad van Hoeksche Waard heeft de voorbije jaren Bres Accommodaties nauwlettend gevolgd. De afgelopen twee jaar (2020 – 2022) heeft de gemeenteraad van Hoeksche Waard dan ook op diverse momenten en manieren invulling gegeven aan zijn kaderstellende en controlerende rol ten aanzien van de verbonden partij Bres Accommodaties. Kaderstelling raad Hoeksche Waard – Bres Accommodaties In kaderstellende zin is de raad betrokken bij Bres Accommodaties door het vaststellen van (beleids)kaders en het aannemen van een amendement (naast het vaststellen van de begroting en perspectiefnota in algemene zin): •

Vaststelling startnotitie ‘Vastgoed op orde’ (april 2020): Startnotitie waarin het project ‘Vastgoed op orde’ is omschreven met als doel te komen tot uniformering van het vastgoedbeheer van de gemeente Hoeksche Waard.

•

Vaststelling beleidsnota ‘Beheer gemeentelijk vastgoed’: Een nota waarin de manier van onderhouden en (technisch) beheren van gemeentelijk onderhoud wordt beschreven.

•

Vaststelling keuzenota ‘Beleid accommodaties voor maatschappelijke activiteiten’ (13 juli 2021): Deze keuzenota ‘Beleid accommodaties voor maatschappelijke activiteiten’ bevat de belangrijkste spelregels bij het exploiteren van gemeentelijk vastgoed waarbij antwoord wordt gegeven op de vraag “hoe gaan we als gemeente exploiteren?”. Met het vaststellen van richtinggevende kaders voor het ‘beleid accommodaties voor maatschappelijke activiteiten’ geeft de raad niet alleen richting aan het de uitwerking van het beleid accommodaties voor maatschappelijke activiteiten, maar óók richting aan de uitwerking van het beleid in een integraal accommodatieplan. Deze kaders zijn de basis voor de exploitatie van gemeentelijk vastgoed.

•

Besluit ‘Uniformeren beheer en exploitatie gemeentelijk vastgoed’ (12 oktober 2021) en eerder aangenomen amendement extra beheervarianten (20 april 2021): De raad nam het besluit om het beheer en de exploitatie van

21

HOOFDSTUK 3 – Bevindingen drie verbonden partijen in beeld

60 gemeentelijke panden, waaronder diverse sporthallen en dorpshuizen, per 1 januari 2022 over te dragen aan Bres Accommodaties B.V. Dit besluit werd gemaakt op basis van zes beheervarianten en zes afwegingscriteria die door een extern bureau in beeld werden gebracht39Deze beheervarianten werden op verzoek van de raad in beeld gebracht nadat tijdens de raadsvergadering van 20 april 2021 de raad zich op basis van een amendement uitsprak over het uitwerken van de verschillende beheervarianten en afwegingscriteria om te komen tot uniform beheer en exploitatie van gemeentelijk vastgoed. Aan de voorgestelde vier beheervarianten werden na de besluitvorming op 20 april 2021 twee beheervarianten toegevoegd. •

Vaststelling van de paragraaf verbonden partijen in de begroting Hoeksche Waard.

Controle raad Hoeksche Waard – Bres Accommodaties Ook in controlerende zin is de raad de voorbije twee jaar betrokken bij Bres Accommodaties, door: •

Het stellen van (technische en schriftelijke) vragen: Veelal op het moment dat bovenstaande nota’s op de agenda stonden (in beeldvormende, oordeelsvormende en besluitvormende zin)

•

Vaststelling van paragraaf verbonden partijen in (financiële) rapportage en jaarrekening Hoeksche Waard

•

Daarnaast heeft de raad te kennen gegeven aan de Rekenkamer Hoeksche Waard graag meer inzicht te willen verkrijgen in Bres Accommodaties. Deze vraag van de raad is door de Rekenkamer omgezet in voorliggend rapport met aandacht voor formele afspraken, werkwijze en mate effectiviteit van deze verbonden partij in samenwerking met de gemeente Hoeksche Waard

Effectiviteit inzet instrumentarium gemeenteraad Uit voorgaande tekst blijkt dat de raad gebruik heeft gemaakt van het merendeel van de wettelijke kaderstellende en controlerende instrumenten (6 van de 7). In kaderstellende zin door middel van het inzetten van de verordenende bevoegdheid en de vaststelling van de paragraaf verbonden partijen begroting. In controlerende zin door gebruik te maken van het vragenrecht, het gebruik van informatie die tot raad komt door de verantwoordingsplicht, het verzoeken om onderzoek door de Rekenkamer en de vaststelling van de paragraaf verbonden partijen in de jaarrekening. Door de inzet van deze instrumenten is de raad daadwerkelijk in staat geweest richting te geven en te controleren. De invulling van kaderstellende en controlerende rol is naar tevredenheid van de raad (zie ook paragraaf 3.2.7). Hoewel het beeld bestaat dat de raad scherp kijkt naar Bres Accommodaties, opereert de raad ook op afstand van deze verbonden partij. Raadsleden kijken met vertrouwen naar het collegelid dat primair afspraken maakt met en toeziet op de verbonden partij (zie ook paragraaf 3.2.7). Wel liggen er kansen om raadsleden meer mee te nemen in de werking van een B.V. en de rol van de raad ten aanzien van deze B.V. aangezien hier vragen over zijn.

39

Het project ‘Vastgoed op orde’ is, gelet op de impact op de gebruikers en de organisatie, te splitsen in twee delen en vier nota’s: Hoofdbestanddelen vastgoed op orde: - Beheer en exploitatie gemeentelijk vastgoed - Gebruik van en visie op accommodaties voor maatschappelijke activiteiten Nota’s: - Beleidsnota beheer gemeentelijk vastgoed - Uniformeren beheer en exploitatie gemeentelijk vastgoed - Keuzenota beleid accommodaties voor maatschappelijke activiteiten - Integraal accommodatieplan (start op 4e kwartaal van 2021)

22

HOOFDSTUK 3 – Bevindingen drie verbonden partijen in beeld

3.2.7 Hoe ervaren raadsleden, collegeleden en ambtelijke contactpersonen de samenwerking? Wat zijn punten ter verbetering? Beeldvorming samenwerking Bres Accommodaties, college en ambtelijke organisatie De samenwerking tussen de verbonden partij Bres Accommodaties, het college en de ambtelijke organisatie wordt als prettig ervaren, zo komt naar voren bij de interviews. De manier van werken en de informatiestroom wordt positief beoordeeld. Hoewel met de start van de gemeente Hoeksche Waard het informele contact is verminderd, is er sprake van “relationele nabijheid”. Deze relationele nabijheid – ofwel informeel contact – wordt als prettig ervaren. Tegelijkertijd werd tijdens het onderzoek zichtbaar dat er verschillende beelden bestaan over de precieze verdeling van taken, verantwoordelijkheden en bevoegdheden van de gemeente en Bres Accommodaties. Aan de ene kant klinkt (vanuit het perspectief van de ambtelijke organisatie) het beeld door dat een zekere zakelijke distantie nodig is, namelijk: dat de gemeente meer op afstand zou moeten staan van de verbonden partij en zich meer terughoudend opstelt. Nog te veel mensen in de organisatie zouden het gevoel hebben dat Bres Accommodaties van de gemeente is.

Iets wat in zekere zin klopt dit omdat de gemeente 100% eigenaar is, maar tegelijkertijd is de uitvoering van de exploitatie en het beheer van gemeentelijk vastgoed juist ook belegd bij Bres Accommodaties. Een transitie in denken en doen in de richting van meer afstand, vergt een besef van te onderscheiden taken, verantwoordelijkheden en bevoegdheden van de gemeente versus Bres Accommodaties en vooral rolvastheid: iets wat nu te weinig aanwezig zou zijn volgens respondenten. De goede samenwerking tussen Bres Accommodaties en de gemeente Hoeksche Waard zou behouden moeten blijven, maar het besef en formalisering van de verschillende rollen, verantwoordelijkheden en bevoegdheden is voor verbetering vatbaar. Complicerende factor voor de ontwikkeling van dit besef, is de unieke constructie van Bres Accommodaties die moeilijk te grijpen is in termen van rollen, verantwoordelijkheden en bevoegdheden voor de gemeente, namelijk: een besloten vennootschap met winstoogmerk waarvan de gemeente Hoeksche Waard 100%-aandeelhouder is, maar waar geen sprake is van samenwerking. Aan de andere kant kwam tijdens dit onderzoek de (bestuurlijke) opvatting bovendrijven dat de gemeente juist een meer sturende rol ten aanzien van de verbonden partij dient aan te nemen. De gemeentelijke B.V. en de aandelen van Bres Accommodaties zijn immers in handen van de gemeente.

Kortom, er bestaan verschillende beelden over de rol van de gemeente ten aanzien van Bres Accommodaties. De aanwezige spanning als gevolg van (uiteenlopende) beelden over de balans tussen relationele nabijheid en zakelijke afstand en de wijze waarop dit moet worden vormgegeven, maakt dat de verbonden partij, het college en de ambtelijke organisatie zoekende zijn naar een passende invulling van deze samenwerking. In relationele zin en wat betreft de verdeling van rollen, verantwoordelijkheden en bevoegdheden. Volgens één van de respondenten is men nog zoekende in een gezamenlijk proces. Een proces waarin de sfeer goed is, maar de afstemming soms stroef verloopt en waarin veelal te weinig transparantie en openheid wordt ervaren (over de financiële cijfers vanuit de ‘overnames’ gezien).40 Beeldvorming raadsleden samenwerking Bres Accommodaties De raad wordt in kaderstellende en controlerende zin op diverse momenten in positie gebracht om kennis te nemen van ontwikkelingen en besluiten te nemen. De raad staat bij de invulling van deze rollen op afstand van de verbonden partij. Zeker daar waar het raadsleden betreft die nog niet zo lang als raadslid actief zijn. Tijdens het onderzoek kwam naar voren dat deze invulling van de (kaderstellende en controlerende) rol naar tevredenheid van de raad zelf is.

Ook zijn raadsleden van Hoeksche Waard gunstig gestemd over de informatievoorziening over Bres Accommodaties. De raad wordt op diverse manieren geïnformeerd over de activiteiten van Bres Accommodaties. Dit veelal via het college (in afstemming met de ambtelijke organisatie). De raad ziet het als de taak van het college om de raad te informeren indien nodig. De raad vertrouwt erop dat het verantwoordelijke collegelid de raad informeert bij ontwikkelingen. Wel geven sommige raadsleden aan informatie te missen om concrete vragen vanuit inwoners over Bres Accommodaties te kunnen beantwoorden.

40

Tijdens dit onderzoek kwam naar voren dat de overname van de exploitatie en het beheer van locaties door Bres Accommodaties (o.a. per 1 januari 2022) van de gemeente veel tijd en energie vergt daar dit oorspronkelijk op verschillende plekken in de gemeente (financieel) belegd was. Kosten en opbrengsten waren voor nagenoeg alle panden die op 1 januari 2022 zijn overgenomen op allerlei plekken in de gemeentelijke administratie ondergebracht.

23

HOOFDSTUK 3 – Bevindingen drie verbonden partijen in beeld

Hoewel er dus geen signalen zijn vanuit de raad dat de informatievoorziening over Bres Accommodaties ondermaats zou zijn, werden de voorbije jaren door raadsleden vragen gesteld over deze verbonden partij. Het betreft veelal vragen over de kosten en de basisvraag waarom gemeentelijk vastgoed door een derde partij moet worden geëxploiteerd en beheerd, zeker op het moment dat er veel ontwikkelingen gaande zijn, zoals met de toevoeging van 60 locaties aan de portefeuille van Bres Accommodaties begin 2022. Zodra deze actualiteit uit het zicht is, verdwijnen ook de vragen. Hoewel de sturing en informatievoorziening door de raad als goed wordt ervaren, werden tijdens dit onderzoek door respondenten vragen gesteld over de kennis van de samenwerking en de grip daarop. Het directe contact tussen de verbonden partij en de raad dat er voorheen was, is de voorbije jaren (o.a. als gevolg van coronamaatregelen) naar de achtergrond verdwenen. Er bestaat behoefte bij zowel de verbonden partij als raadsleden om hier ruimte voor te creëren. Er zou behoefte zijn aan goede informatievoorziening richting raad: iets waar aandacht voor is met de keuze om voortaan structureel informatiebijeenkomsten te gaan organiseren waarin raadsleden geïnformeerd worden over de verbonden partij en er ruimte is voor informeel contact.

Deze informatie zou ervoor kunnen zorgen dat raadsleden krachtiger hun kaderstellende en controlerende rol kunnen vervullen. Anderzijds zorgt dit ervoor dat raadsleden concrete vragen van inwoners uit Hoeksche Waard kunnen beantwoorden. Ook voorliggend rapport komt tegemoet aan de door de raad geuite behoefte aan meer inzicht in Bres Accommodaties.

3.2.8 Wat zijn de resultaten tot nu toe? In de jaarverslagen en jaarrekeningen van Bres Accommodaties wordt vooral gerapporteerd over de financiële situatie waarin Bres Accommodaties verkeert, het aantal fte en bezettingspercentage locaties. Uit de rapportages en gesprekken met de gemeente en Bres Accommodaties blijkt dat de samenwerking met Bres Accommodaties heeft geleid tot kwalitatief goede dienstverlening en een financieel voordeel sinds de start in 2014. Volgens respondenten heeft Bres Accommodaties operational excellence georganiseerd, waartoe de gemeente niet in staat is vanwege de wijze waarop gemeenten georganiseerd zijn. De exploitatie en het beheer van de aangesloten accommodaties in de gemeente Hoeksche Waard wordt in de vorm van Bres Accommodaties duidelijker en beter georganiseerd. De nieuwe organisatievorm maakt ook duidelijker wat de reële kosten zijn van gemeentelijk vastgoed. Dat was eerst niet helder. Dat zorgt ook voor een efficiencyslag. Daar waar in 2018 nog het signaal werd afgegeven in een onderzoek van de Rekenkamercommissie Hoeksche Waard (gezamenlijke rekenkamer van de vijf voormalige gemeenten) dat er (te) veel 'verkapte subsidies' met gemeentelijk vastgoed (tegen een laag tarief of gratis beschikbaar stellen voor gebruikers) waren, zorgt de overdracht van accommodaties naar Bres Accommodaties voor een verbetering op dit vlak.

De gemeente Hoeksche Waard heeft nu scherper inzicht in de kosten van vastgoed (ook als het leeg staat). Hoewel de bezoekersaantallen en bezettingspercentages de voorbije jaren gedaald zijn als gevolg van de coronacrisis, kenmerkte 2021 zich door verdere groei. Hieronder een overzicht van de resultaten anno 2022 ten tijde van het onderzoek afgezet tegen de doelen zoals beschreven in paragraaf 3.2.2. Bij de maatschappelijke impact wordt in paragraaf 3.2.9 expliciet stilgestaan, waaronder de kwaliteit van dienstverlening gemeten in de vorm van klanttevredenheid. Doelen Financieel gunstige uitvoering

Op basis van de bij het onderzoeksbureau beschikbare informatie blijkt dat Bres Accommodaties in staat is op een fiscaal-gunstige wijze uitvoering te geven aan het exploiteren van het recreatieoord Binnenmaas en diverse binnensport-, recreatie- en welzijnsfaciliteiten, inclusief het (technisch) beheren van (overig) vastgoed in de gemeente Hoeksche Waard. Dit blijkt uit: - Het behalen van positieve financiële resultaten door Bres Accommodaties sinds 2015. Terwijl de gemeente op veel van de locaties

24

HOOFDSTUK 3 – Bevindingen drie verbonden partijen in beeld

juist tekorten had.41 Zie tabel hieronder en bijbehorende toelichting voor nadere specificatie financiële resultaten in periode 2019-2022. - De verwezenlijking van de financiële taakstellingen (zoals beschreven in rij hieronder). Financiële taakstellingen - Taakstelling bezuiniging €350.000 structureel per jaar na oprichting 2014 - Taakstelling €125.000 in 2023 - Taakstelling € 250.000 vanaf 2024

- De eerste taakstelling is verwezenlijkt (al eerste jaar na start Bres Accommodaties B.V. in 2014) - Nog te vroeg om hier uitspraken over te doen. - Nog te vroeg om hier uitspraken over te doen.

Harmonisatie tarieven locaties

Bij de locaties is alles geharmoniseerd tot 2019. De aansluiting van 60 nieuwe locaties per 1 januari 2022 vormt weer een nieuwe harmonisatieopgave.

Kwaliteitsnorm

Aan de kwaliteitsnorm (gekwantificeerd via NEN-norm zoals gespecificeerd in Dienstverleningsovereenkomst) is voldaan. Het betreft hier het conditieniveau 3 van NEN-norm 2767. Waarbij NEN 2767 de norm is voor de conditiemeting van gebouw en gebouwgebonden installaties. Niveau 3 verwijst naar een ‘redelijke conditie’.

Goede bezetting locaties

De bezettingsgraad van panden is verhoogd42. Er is sprake van een 50%bezetting jaarrond voor veel locaties m.u.v. een paar locaties zijnde: - gymzaal Koetsveld (29%) - gymzaal de Oosterse Gorzen (33%) - MFC de Lindenhoeve (36%) Daarbij moet worden opgemerkt dat alle locaties hinder ondervonden van de coronamaatregelen waardoor locaties deels moesten sluiten.

Tabel 3. Overzicht doelbereik Bres Accommodaties In aanvulling op wat in bovenstaande tabel wordt beschreven, hieronder een nadere duiding van de financiële situatie. In de jaren 2019, 2020 en 2021 boekte Bres Accommodaties een positief resultaat (zie onderstaande tabel). Dit ondanks het negatieve resultaat van de Horeca recreatieoord B.V. in deze jaren en de Zwembaden Hoeksche Waard B.V. in 2020. In 2019 had Horeca recreatieoord B.V. te maken met (investerings)kosten voor het opstarten van het restaurant Binnenmaas, namelijk: verbouwingskosten in de eerste helft van 2019 nadat men 1 januari de sleutel van het pand had gekregen (en gelijktijdig mensen betaald werden die op de loonlijst stonden) en de opstartfase van het restaurant in juli. (Investerings)kosten die vooraf waren voorzien maar minder hoog uitvielen dan verwacht. Daarnaast liepen Horeca recreatieoord B.V. en de Zwembaden Hoeksche Waard B.V. in de jaren 2020 en 2021 inkomsten mis als gevolg van corona-maatregelen. Inkomsten die deels gecompenseerd werden door coronasteunmaatregelen van de overheid. De jaarrekeningen maken inzichtelijk dat de verliezen binnen Bres Accommodaties konden worden opvangen. De positieve resultaten op het einde van de boekjaren 2019, 2020 en 2021 zijn na goedkeuring van de algemene vergadering toegevoegd aan de algemene reserves van Bres Accommodaties.

Hierdoor wordt het mogelijk voor Bres Accommodaties om beter het ondernemersrisico te dragen. Het is nog te vroeg om uitspraken te doen over het financiële resultaat van 2022. De verwachting is dat 2022 wordt afgesloten met een positief resultaat, ondanks de overdracht van 60 panden begin 2022, de energie die dit vraagt om een (financiële) transitie te maken, de afstoting van Horeca recreatieoord B.V. en het adresseren van de laatste gevolgen van de coronaperiode. Ten tijde van voorliggend onderzoek is duidelijk dat Horeca recreatieoord B.V. wordt afgestoten en dat dit met negatief resultaat zal worden afgesloten. Dit onder andere als gevolg van de keuze die in afstemming met de gemeente is gemaakt om tijdens het aanbestedingsproces het restaurant Binnenmaas open te houden volgens één van de respondenten. Maar ook als gevolg van de lange duur van het aanbestedingsproces en de krappe arbeidsmarkt voor personeel in de horeca, waardoor personeel gemakkelijk elders een baan kan vinden. Desondanks is ervoor gekozen om met inhuur toch zo veel mogelijk het restaurant open te houden. Een andere oorzaak was dat de gemeente lopende reserveringen van (zakelijke) recepties en evenementen door wilde laten gaan. Inkomende inkomsten wegen niet op tegen (reeds opgebouwde) kosten.

41

De omzetcijfers en het financiële resultaat van de organisatie in de jaren 2019, 2020 en 202141 laten zien dat Bres Accommodaties een financieel gezond bedrijf is (ondanks de coronamaatregelen die de voorbije jaren zware stempel drukten op Bres Accommodaties). 42 Volgens een respondent kan een op te stellen integraal accommodatieplan voor de hele gemeente Hoeksche Waard (inclusief zwembaden) een impuls geven aan deze bezettingsgraad.

25

HOOFDSTUK 3 – Bevindingen drie verbonden partijen in beeld

Resultaat boekjaar Bres Accommodaties

Verrekening resultaat

2019

€ 134.023 positief resultaat

Niet verdeeld maar wel toegekend aan reserves na goedkeuring Algemene Vergadering

2020

€ 115.862 positief resultaat

Niet verdeeld maar wel toegekend aan reserves na goedkeuring Algemene Vergadering

2021

€ 277.709 positief resultaat

Niet verdeeld maar wel toegekend aan reserves na goedkeuring Algemene Vergadering

Tabel 4. Specificatie financieel resultaat Bres Accommodaties 2019 - 2022 Bovenstaande duiding is in lijn met wat de Raad van Commissarissen in de periode 2019 t/m 2021 constateerde, namelijk dat de organisatie van Bres Accommodaties op orde is en dat de risico’s goed worden beheerst. Bres Accommodatie streeft zelf goed werkgeverschap na. Onderstaande cijfers laten de ontwikkeling van het personeelsbestand de voorbije drie jaar zien aan de hand van onder andere de indicatoren fte en ziekteverzuim.43 Bres Accommodaties is aangesloten bij de CAO Vermo (Verzelfstandigde Maatschappelijke Organisaties).44 De CAO Gemeenten is niet op Bres Accommodaties en zijn arbeidsovereenkomsten van toepassing.

43 44

Jaarverslag Bres Accommodaties, 2021. https://caovermo.nl/organisaties/.

26

HOOFDSTUK 3 – Bevindingen drie verbonden partijen in beeld

Figuur 4. Personeelsbezetting Bres Accommodaties gespecificeerd 1019 - 2021 27

HOOFDSTUK 3 – Bevindingen drie verbonden partijen in beeld

3.2.9 Worden de doelen gerealiseerd, wat merken inwoners daarvan en wat zijn de maatschappelijke effecten (outcome)? In paragraaf 3.2.8 staat beschreven dat de vooraf bepaalde doelen voor Bres Accommodaties in grote lijnen worden gerealiseerd. Er wordt gerapporteerd over de “maatschappelijke (meer)waarde” in termen van het aantal FTE, gemiddelde leeftijd, hoeveel mannen/vrouwen er in dienst zijn, goed werkgeverschap en klanttevredenheid. Over andere maatschappelijke effecten wordt niet expliciet gerapporteerd. Dit terwijl het kerndoel van Bres Accommodaties het streven naar het professioneel en betaalbaar beheren en exploiteren van maatschappelijk vastgoed is, met het oog op het leveren van een fundamentele bijdrage aan ‘fijn leven en wonen in de Hoeksche Waard’ 45, met aandacht voor duurzaamheid. Wel wordt er gerapporteerd over de kwaliteit van dienstverlening in de vorm van een klanttevredenheidsscore (zie onderstaande tabel). Doelen Kwaliteit dienstverlening

Uit jaarrapportages en interviews met zowel Bres Accommodaties als gemeente komt naar voren dat de kwaliteit van de dienstverlening de voorbij jaren is verhoogd. Een andere indicator voor kwalitatieve dienstverlening is de klanttevredenheidsscore van gemiddeld 7,8 begin 2022. Een score afkomstig uit een klanttevredenheidsonderzoek onder verenigingen en organisatoren over het contact met de Bres-medewerkers, de informatievoorziening vanuit Bres en de dienstverlening in het algemeen.46

Tabel 5. Specificatie resultaat kwaliteit dienstverlening Doordat concrete maatschappelijke doelen en bijbehorende rapportage veelal ontbreken, is het moeilijk om in dit onderzoek uitspraken te doen over de maatschappelijke effecten van de verbonden partij. Dit neemt niet weg dat er zowel bij de gemeente Hoeksche Waard als Bres Accommodaties positieve beelden bestaan over de betekenis van Bres Accommodaties voor de inwoners van Hoeksche Waard. Het beeld is dat inwoners profiteren van de meer duidelijke en beter georganiseerde exploitatie en beheer van de aangesloten accommodaties in de gemeente Hoeksche Waard. Inwoners kunnen bijvoorbeeld gebruik maken van kwalitatief goede accommodaties waarin dezelfde tarieven worden gehanteerd en hebben met één desk te maken om alles te regelen. Bres Accommodaties wil graag dicht bij de inwoners en ondernemers in Hoeksche Waard opereren en heeft de ambitie om zoveel mogelijk met de inwoners en ondernemers in de Hoeksche Waard te werken. Uit de interviews kwam naar voren dat de kwaliteit van dienstverlening aan inwoners zou zijn vergroot. Deze beelden over de beoordeling van Bres Accommodaties – bij de gemeente Hoeksche Waard en Bres Accommodaties – door inwoners zijn tijdens dit onderzoek niet getoetst bij inwoners zelf.

45 46

Financieel jaarverslag, 2021. www.bresaccommodaties.nl.

28

HOOFDSTUK 3 – Bevindingen drie verbonden partijen in beeld

3.3 Omgevingsdienst Zuid-Holland Zuid De Omgevingsdienst Zuid-Holland Zuid (OZHZ) is een gemeenschappelijke regeling (GR). Een GR die is opgericht op 5 maart 2010. Het waren Gedeputeerde Staten van de provincie Zuid-Holland en het toenmalige dagelijks bestuur van het openbaar lichaam Regio Zuid-Holland Zuid die op dat moment de GR troffen voor de uitvoering van taken op het milieu- en omgevingsdomein. OZHZ is een uitvoeringsdienst. Anno 2022 werkt OZHZ als uitvoeringsdienst in opdracht van elf opdrachtgevers: de provincie Zuid-Holland en de tien gemeenten in Zuid-Holland Zuid47, waarvan de gemeente Hoeksche Waard er één is. Deze gebiedsindeling is vastgelegd in een ministeriële regeling48, waardoor het niet zomaar mogelijk is aansluiting te zoeken bij een andere omgevingsdienst of regionale uitvoeringsdienst. Zie onderstaand figuur voor visualisatie werkgebied OZHZ. OZHZ is een uitvoeringsdienst die taken uitvoert voor de elf opdrachtgevers, namelijk: controles uitvoeren, vergunningen verlenen en het adviseren van gemeenten en provincies. De precieze taken die OZHZ verricht worden afgestemd met de opdrachtgevers.