Jaarstukken 2021 (RAAD)
Tekst van het document
Start uitvoering project digitalisering MKB; Opzetten economische agenda. Professionele Opzetten bestuur. In uitvoering, maar nog gebiedsmarketing Opzetten operationele organisatie. sprake van vertraging op organisatie Netwerk organiseren rondom de het gebied van de werkvelden Wonen, Recreatie & inrichting van de Toerisme en Werken, Ondernemen en governance-vorm van de Onderwijs. Inbedden adviseringsrol vanuit stichting gebiedsmarketing in de gemeentelijke Gebiedsmarketing. organisatie. Opbouwen Een uitvoeringsprogramma op basis van √ naamsbekendheid strategische keuzes over positionering en Hoeksche Waard en proposities en kpi’s. vergroten positie Hoeksche Waard
25
5
Cross-mediaal marketing Platform staat in 2021 √ platform Visie Vrijetijdseconomie Opstellen visie vrijetijdseconomie en De Visie bijbehorend uitvoeringsprogramma, aan Vrijetijdseconomie de hand van de koers die we in 2020 bij de Hoeksche Waard is eind gemeenteraad ophalen, deskresearch, 2021 door de raad input vanuit inwoners, bezoekers, lokale en geaccordeerd. regionale gebiedspartijen en Uitvoeringsprogramma ondernemers. wordt naar verwachting Vaststellen visie vrijetijdseconomie door in 2022 opgeleverd. de raad. Alliantie Opzetten van een toeristisch Is uitgesteld in verband vrijetijdseconomie ondernemersplatform Hoeksche Waard. met herprioritering als Stimuleren en faciliteren arrangementen gevolg van Corona. voor een aantrekkelijk recreatief aanbod onder andere gericht op jonge huishoudens. Opzetten kansrijke regionale allianties en samenwerking. Waterverbindingen Afronding aanbesteding nieuwe √ netwerk contracten veerverbindingen. Expeditie Haringvliet wordt een jaarlijks terugkerende beleving (afronding aanbesteding). Waterverbindingen Uitvoeren pilot in de zomer van 2021 met Tijdens de zomergebruik extra capaciteit en/of hogere frequentie, in afsluiting van de samenspraak met onze omgevingspartners Heinenoordtunnel wordt en met de exploitant(en) van de de frequentie van de fiets/voetveren. water-verbindingen verhoogd.
Waterverbindingen Samenbrengen exploitanten van de veren Is uitgesteld tot 2022 in professionaliteit op en rondom het Haringvliet. verband met Stimuleren van het in kaart brengen van de herprioritering als mogelijkheden tot professionalisering en gevolg van Corona. faciliteren van realisatie waar dat kan. Door ontwikkelen Faciliteren van onze routepartner √ recreatieve routes Wandelnet bij de voltooiing van het Biesbosch Streekpad met als doel een feestelijke opening bij de viering van 600 jaar droge voeten (herdenking st. Elisabethvloed). Verkennen mogelijkheden voor de realisatie van een pilot route voor ruiters, aansluitend op het ruiterpad Oeverlanden Hollands Diep. We vragen daarvoor subsidie aan bij de provincie. Professionaliseren Opzetten van een inspiratiepunt met 24Het gastheerschap start gastheerschap Hoeksche uurs toeristische informatievoorziening, Q2 2022 in het Oude Waard (innovatieve) productontwikkeling en Raadhuis. Momenteel (interactieve) promotie zowel lokaal als wordt de uitvoering van regionaal in samenwerking met het gastheerschap gebiedsmarketingorganisatie en andere nieuwe stijl voorbereid. stakeholders. Multifunctioneel In samenwerking met RO formuleren van Is uitgesteld tot 2022. landbouwbeleid kaders voor de (door)ontwikkeling van multifunctionele landbouwinitiatieven
26
Wat heeft het gekost? In de tabel staan, per taakveld, de baten en lasten van dit programma, het gerealiseerd totaal saldo van baten en lasten, de mutaties in de reserves en het gerealiseerde resultaat. Hierbij worden de baten weergegeven als + en de lasten als –. De onttrekkingen aan de reserves zijn gebaseerd op de werkelijk gemaakte kosten (indien systeemreserves). De kosten van de overhead (taakveld 0.4) worden, conform de BBV, weergegeven in het onderdeel “Algemene dekkingsmiddelen, overhead, VPB en onvoorzien”. (bedragen x € 1.000) P ri mi t i ev e
Act uel e
W erkel i j k
b eg ro t i ng
b eg ro t i ng
W erkel i j k
Sald o
2020
2021
2021
2021
2021
O ms chri j v i ng
T a a kv el d
Baten
3.1 Economische ontw ikkeling
63
0
0
-2
-2
3.2 Fy sieke bedrijfsinfrastructuur
169
980
1.779
821
-957
3.3 Bedrijv enloket en bedrijfsregelingen
119
164
85
87
1
3.4 Economische promotie
107
135
201
184
-17 - 974
T o t a a l Ba t en
458
1. 279
2. 065
1. 090
3.1 Economische ontw ikkeling
-1.062
-1.596
-1.158
-1.123
34
3.2 Fy sieke bedrijfsinfrastructuur
-326
-1.092
-1.424
-332
1.091
3.3 Bedrijv enloket en bedrijfsregelingen
-736
-853
-799
-794
5
3.4 Economische promotie
-499
-596
-612
-531
81
T o t a a l L a s t en
- 2. 622
- 4. 136
- 3. 993
- 2. 780
1. 212
Gerea l i s eerd t o t a a l s a l d o v a n b a t en en l a s t en
- 2. 164
- 2. 857
- 1. 928
- 1. 690
238
3.1 Economische ontw ikkeling
76
0
328
328
0
3.2 Fy sieke bedrijfsinfrastructuur
9
9
9
9
0
135
219
256
256
0
1.057
510
319
254
-65
1. 277
738
912
847
- 65
0
0
-442
-442
0
-1.175
0
121
-121
-241
Lasten
Onttrekkingen reserv es
3.3 Bedrijv enloket en bedrijfsregelingen 3.4 Economische promotie T o t a a l O nt t rekki ng en res erv es Stortingen reserv es
3.2 Fy sieke bedrijfsinfrastructuur 3.3 Bedrijv enloket en bedrijfsregelingen 3.4 Economische promotie
-810
0
0
0
0
T o t a a l S t o rt i ng en res erv es
- 1. 985
0
- 322
- 563
- 241
Gerea l i s eerd res ul t a a t
- 2. 872
- 2. 119
- 1. 337
- 1. 406
- 68
De belangrijkste financiële afwijkingen zijn in onderstaand overzicht weergegeven (zie gerealiseerd resultaat, kolom “Saldo 2021) uit bovenstaande tabel. Verschillen tussen taakvelden die per saldo budgettair neutraal zijn, zijn buiten deze verschillenanalyse gelaten. (bedragen x € 1 miljoen) Ov erschot (+) / T ekort (- ) op budget
Ov erig
- 0,1
V oordeel / Nadeel Belangrijkste v erklaringen Ov erige v erschillen op dit programma onder de rapportagegrens v an €250.000.
T ot aal
- 0,1
Nadeel T e kor t op budge t 2021
Onderw erp / T aakv eld
Beleidsindicatoren Onderstaande tabel geeft de beleidsindicatoren weer die betrekking hebben op dit programma. De gegevens komen hierbij vanuit “Waar staat je gemeente.nl”.
Indicatoren BBV (peildatum "Waarstaatjegemeete" 25-03-2022)
Jaar
Hoeksche Waard
% Netto a rbei ds pa rti ci pa ti e tov potenti el e beroeps bevol ki ng % Functi emengi ng (verhoudi ng tus s en ba nen en woni ngen) Ba nen (per 1.000 i nwoners i n de l eefti jd 15 tot en met 64 ja a r) Bedri jfs ves ti gi ngen (per 1.000 i nwoners i n de l eefti jd 15 tot en met 64 ja a r)
2020 2020 2020 2020
69,4 47,8 639,7 155,4
Gemeente weinig Nederland stedelijk 68,4 53,2 795,9 158,4
69,2 50,1 701,4 159
27
2.5
Programma 4 Onderwijs
Tot het programma Onderwijs behoren de taakvelden openbaar basisonderwijs, onderwijshuisvesting en onderwijsbeleid en leerlingzaken.
Wat gebeurde er om ons heen? De coronacrisis heeft ook in 2021 weer grote gevolgen gehad voor het onderwijs. In december 2020 sloten de basis- en middelbare scholen voor de tweede keer hun deuren. Deze schoolsluiting duurde voor het basisonderwijs tot 8 februari en voor het voortgezet onderwijs tot 31 mei. In deze periode werd opnieuw noodopvang voor kwetsbare leerlingen geboden, om de negatieve gevolgen voor kinderen te beperken. De derde schoolsluiting eind 2021 bleef beperkt tot één week langere kerstvakantie. Als gevolg van corona kwam er meer aandacht voor de ventilatie op scholen en is er - via de gemeenterijksbudget beschikbaar gesteld aan scholen om de ventilatie te verbeten. Ook kwam er aandacht voor onderwijsachterstanden als gevolg van de schoolsluiting in 2020 en 2021. Het kabinet kondigde hierop in het voorjaar van 2021 het Nationaal Programma Onderwijs (NPO) aan. In het afgelopen jaar is gewerkt aan de lokale invulling van het NPO in de Hoeksche Waard, met als doel de kansengelijkheid in de voorschoolse periode en in het onderwijs te bevorderen. De aandacht hiervoor heeft andere taken (deels) onder druk gezet. In september 2021 is besloten medewerking te verlenen aan de komst van een noodopvanglocatie voor vluchtelingen, op het terrein van het voormalige asielzoekerscentrum in 's-Gravendeel.
Dit besluit bracht een forse uitdaging met zich mee wat betreft het organiseren van onderwijs aan kinderen op deze locatie. Ook dit heeft eind vorig jaar veel aandacht en inzet gevergd. Deze noodopvanglocatie is – na enige vertraging- per 15 december geopend met een gedeeltelijke bezetting. V oor leerlingen uit de noodopvang is het voortgezet onderwijs direct na de kerstvakantie gestart; het basisonderwijs is per 1 februari 2022 gestart.
Wat hebben we bereikt? Nr. Do elstellingen uit de begroting 1 Het bevorderen van kansengelijkheid in de voorschoolse periode en in het onderwijs. Kansengelijkheid in de voorschoolse periode is toegenomen door de beschikbaarheid van bijzondere bijstand voor ouders die de eigen bijdrage voor peuteropvang, voorschoolse educatie en/of een sociaal medische indicatie niet kunnen betalen. Kansengelijkheid wordt bevorderd door lokale inzet, gericht op vertragingen die zijn ontstaan als gevolg van corona. Deze inzet is opgenomen in het lokaal plan NPO. Kansengelijkheid wordt bevorderd door het bieden van nieuwkomersonderwijs, zowel voor gevestigde statushouders (in de Taalklas HW in Oud-Beijerland) als voor vluchtelingenkinderen uit de noodopvang. 2
Het stimuleren van een passend, toegankelijk, gedifferentieerd en kwalitatief hoogwaardig onderwijsaanbod voor ieder kind in de Hoeksche Waard. Er is een passend onderwijsaanbod gerealiseerd voor nieuwkomersleerlingen uit de noodopvanglocatie in 's-Gravendeel.
3
In 2021 is –op basis van de Lokale Educatie Agenda, een Verkenning Thuiszitters uitgevoerd, met als doel een gezamenlijk en gedeeld beeld over de thuiszitters in de Hoeksche Waard. Dit leidt tot een vervolgopdracht in 2022. Kwalitatief goed onderwijshuisvestingsaanbod. Via de gemeente- rijksbudget beschikbaar gesteld aan scholen om - als gevolg van corona - de ventilatie te verbeten. 28
Wat hebben we gedaan? Do el Onderwerp Nr. 1, 2 Lokale Educatieve Agenda (LEA)
2
Bewegingsonderwijs
3
Onderwijshuisvesting
T oelichting
V oortgang
Er is een gestructureerd overleg tussen √ schoolbesturen, kinderopvangorganisaties, samenwerkingsverband Passend Onderwijs, jeugdteams en gemeente met als resultaat een gedragen Lokale Educatieve Agenda (LEA). We zetten in op het maken van concrete samenwerkingsafspraken rondom in ieder geval de thema’s aansluiting onderwijs en zorg, onderwijskansen en thuiszitters. De kaders voor bewegingsonderwijs zijn met ingang van het schooljaar 2021-2022 door de gemeenteraad vastgesteld. Het Integraal Huisvestingsplan (IHP) √ Onderwijs 2021- 2024 is door de gemeenteraad vastgesteld
Wordt ondergebracht in nota sport en bewegen 2022
Wat heeft het gekost? In de tabel staan, per taakveld, de baten en lasten van dit programma, het gerealiseerd totaal saldo van baten en lasten, de mutaties in de reserves en het gerealiseerde resultaat. Hierbij worden de baten weergegeven als + en de lasten als –. De onttrekkingen aan de reserves zijn gebaseerd op de werkelijk gemaakte kosten (indien systeemreserves). De kosten van de overhead (taakveld 0.4) worden, conform de BBV, weergegeven in het onderdeel “Algemene dekkingsmiddelen, overhead, VPB en onvoorzien”. (bedragen x € 1.000) P ri mi t i ev e
Act uel e
W erkel i j k
b eg ro t i ng
b eg ro t i ng
W erkel i j k
Sald o
2020
2021
2021
2021
2021 -3
O ms chri j v i ng
T a a kv el d
Baten
4.1 Openbaar basisonderw ijs
20
33
20
17
4.2 Onderw ijshuisv esting
0
9
88
79
-9
798
780
1.219
734
-486
818
823
1. 328
829
- 498
-738
-599
-682
-723
-41
-2.048
-2.038
-2.234
-1.956
278
4.3 Onderw ijsbeleid en leerlingenzaken T o t a a l Ba t en Lasten
4.1 Openbaar basisonderw ijs 4.2 Onderw ijshuisv esting 4.3 Onderw ijsbeleid en leerlingenzaken
T o t a a l L a s t en Gerea l i s eerd t o t a a l s a l d o v a n b a t en en l a s t en
-2.971
-3.423
-3.613
-3.295
318
- 5. 756
- 6. 059
- 6. 529
- 5. 975
555
- 4. 938
- 5. 236
- 5. 202
- 5. 145
56
4.2 Onderw ijshuisv esting
426
415
6.909
7.001
92
4.3 Onderw ijsbeleid en leerlingenzaken
14
9
0
0
0
T o t a a l O nt t rekki ng en res erv es
440
424
6. 909
7. 001
92
Stortingen reserv es
-206
-209
-6.698
-6.698
0
-7
-7
0
0
0
- 213
- 216
- 6. 698
- 6. 698
0
- 4. 712
- 5. 028
- 4. 991
- 4. 842
149
Onttrekkingen reserv es
4.2 Onderw ijshuisv esting 4.3 Onderw ijsbeleid en leerlingenzaken
T o t a a l S t o rt i ng en res erv es Gerea l i s eerd res ul t a a t
29
De belangrijkste financiële afwijkingen zijn in onderstaand overzicht weergegeven (zie gerealiseerd resultaat, kolom “Saldo 2021) uit bovenstaande tabel. Verschillen tussen taakvelden die per saldo budgettair neutraal zijn, zijn buiten deze verschillenanalyse gelaten. (bedragen x € 1 miljoen) Onderw erp / T aakv eld
Ov erschot (+) / T ekort (- )
Onderw ijshuisv esting
0,2
Onderw ijsbeleid en leerlingenzaken
-0,2
Ov erig T ot aal
0,1 0,1
V oordeel / Nadeel Belangrijkste v erklaringen De tijdelijke huisv esting v oor de v erv angende nieuw bouw v an de basisschool Het T alent (Mookhoek) is v ertraagd. Hierdoor is ook de huur V oordeel v an de tijdelijke units uitgesteld. In het schooljaar 2021- 2022 hebben w e v anaf september 2021 45 leerlingen meer in het leerlingenv erv oer dan v orig jaar. Daarnaast is sprake v an een toename v an het aantal leerlingen naar naar speciale scholen (grotere afstand). Daarnaast w as in de raming ten onrechte Nadeel gerekend op een v oordeel. V oordeel Div erse kleinere afw ijkingen op dit programma Ov e r sc hot op budge t 2021
Beleidsindicatoren Onderstaande tabel geeft de beleidsindicatoren weer die betrekking hebben op dit programma. De gegevens komen hierbij vanuit “Waar staat je gemeente.nl”. Gemeente Indicatoren BBV (peildatum "Waarstaatjegemeete" 25-03-2022)
Jaar
Hoeksche Waard
% Voorti jdi ge s chool verl a ters zonder s ta rtkwa l i fi ca ti e Abs ol uut verzui m per 1.000 l eerpl i chti ge l eerl i ngen 5-18 jr Rel a ti ef verzui m per 1.000 l eerpl i chti ge l eerl i ngen 5-18 jr
2020 2020 2019
1,4 1,3 8
weinig Nederland stedelijk 1,7 2,7 26
1,3 2,4 19
30
2.6
Programma 5 Sport, Cultuur en Recreatie
Tot programma Sport, cultuur en recreatie behoren de taakvelden sportbeleid en activering, sportaccommodaties, cultuurpresentatie, cultuurproductie en cultuurparticipatie, musea, cultureel erfgoed en media. Ook het subsidiebeleid en welzijnswerk zijn in dit programma ondergebracht.
Wat gebeurde er om ons heen? Ook in 2021 zijn de sport- en cultuursector door corona met ingrijpende maatregelen geconfronteerd; er was lange tijd sprake van sluiting of (zeer) beperkte openstelling voor publiek. Er hebben dan ook weinig activiteiten plaatsgevonden en vrijwel de gehele sport en cultuursector is geconfronteerd met verlies van inkomsten en vrijwilligers. De effecten hiervan op de lange(re) termijn worden nu al zichtbaar en zullen in de komende tijd nog duidelijker worden. De gemeente heeft in 2021 tal van (financiële) maatregelen getroffen ter compensatie en ter ondersteuning. De culturele en sportieve sector verdient ook de komende periode aandacht, zorg en ondersteuning om zich zo goed mogelijk te kunnen herstellen.
Wat hebben we bereikt? Nr.
Do elstellingen uit de begroting
1
Het bevorderen van sport- en cultuurdeelname in de Hoeksche Waard Geen bijzonderheden Het creëren van de juiste voorwaarden voor een goed cultureel klimaat in de Hoeksche waard
2 3 4
Geen bijzonderheden Het stimuleren van een passend, toegankelijk, gedifferentieerd en kwalitatief hoogwaardig aanbod van culturele en sportactiviteiten in de Hoeksche Waard. Geen bijzonderheden Het realiseren en in stand houden van maatschappelijk vastgoed Geen bijzonderheden
Wat hebben we gedaan? Do el Onderwerp T oelichting V oortgang Nr. 2 Cultuur & erfgoed De uitvoeringsagenda’s cultuur & erfgoed De uitvoering van (2021-2024) loopt qua uitvoering op het erfgoedbeleid schema (conform de jaarplanning). Het heeft vertraging accent ligt daarbij op het versterken van de opgelopen door basis(infra)structuur door het bieden van corona; andere duidelijke financiële voorwaarden, zorg voor reguliere, goede huisvesting en het faciliteren en dienstverlenende stimuleren van onderlinge samenwerking. zaken kregen meer prioriteit. 3 Sport Het beleid voor ondersteuning topsport Beleid wordt ontwikkeld met talenten is ontwikkeld. input van de sportraad. Proces heeft vertraging opgelopen door corona; andere (urgente) onderwerpen binnen het sportbeleid kregen meer prioriteit. Het gemeentelijk beleid Beleid wordt ontwikkeld. buitensportaccommodaties is door de Vertraging in het proces is gemeenteraad vastgesteld. ontstaan doordat het 31
verzamelen van de benodigde gegevens (in de inventarisatie ronde) meer tijd kostte dan ingeschat. Dit kwam door doordat andere onderwerpen een hogere prioriteit kregen. De uitvoeringsregels sport zijn vastgesteld.
Wat heeft het gekost? In de tabel staan, per taakveld, de baten en lasten van dit programma, het gerealiseerd totaal saldo van baten en lasten, de mutaties in de reserves en het gerealiseerde resultaat. Hierbij worden de baten weergegeven als + en de lasten als –. De onttrekkingen aan de reserves zijn gebaseerd op de werkelijk gemaakte kosten (indien systeemreserves). De kosten van de overhead (taakveld 0.4) worden, conform de BBV, weergegeven in het onderdeel “Algemene dekkingsmiddelen, overhead, VPB en onvoorzien”. (bedragen x € 1.000) P ri mi t i ev e
Act uel e
W erkel i j k
b eg ro t i ng
b eg ro t i ng
W erkel i j k
Sald o
2020
2021
2021
2021
2021
50
0
100
50
-50
1.602
1.896
2.150
2.992
842
5.3 Cultuurpresentatie, cultuurproductie en cultuurparticipatie 30
0
0
2
2
5.4 Musea
28
0
0
0
0
5.5 Cultureel erfgoed
4
4
52
48
-4
O ms chri j v i ng
T a a kv el d
Baten
5.1 Sportbeleid en activ ering 5.2 Sportaccommodaties
5.6 Media T o t a a l Ba t en Lasten
5.1 Sportbeleid en activ ering
18
0
17
17
-0
1. 731
1. 899
2. 318
3. 108
790
-844
-995
-1.000
-982
18
-6.995
-7.814
-7.901
-8.553
-652
cultuurparticipatie
-420
-557
-506
-519
-12
5.4 Musea
-243
-243
-250
-216
35
5.5 Cultureel erfgoed
-568
-544
-619
-662
-43
5.2 Sportaccommodaties 5.3 Cultuurpresentatie, cultuurproductie en
5.6 Media
-1.657
-1.688
-1.687
-1.695
-9
- 10. 728
- 11. 840
- 11. 963
- 12. 627
- 664
- 8. 997
- 9. 941
- 9. 645
- 9. 518
126
0
0
54
68
14
757
667
742
711
-32
cultuurparticipatie
0
0
195
195
0
5.4 Musea
12
2
0
0
0
5.5 Cultureel erfgoed
250
4
150
150
0
5.6 Media
125
77
133
133
-0
1. 145
750
1. 273
1. 256
- 17
0
0
-50
0
50
-221
-65
0
0
0
T o t a a l L a s t en Gerea l i s eerd t o t a a l s a l d o v a n b a t en en l a s t en Onttrekkingen reserv es
5.1 Sportbeleid en activ ering 5.2 Sportaccommodaties 5.3 Cultuurpresentatie, cultuurproductie en
T o t a a l O nt t rekki ng en res erv es Stortingen reserv es
5.1 Sportbeleid en activ ering 5.2 Sportaccommodaties 5.3 Cultuurpresentatie, cultuurproductie en cultuurparticipatie
0
0
-349
-204
145
5.4 Musea
-8
-8
0
0
0
5.5 Cultureel erfgoed
-4
-4
-150
-150
0
5.6 Media
0
-370
-370
-515
-145
T o t a a l S t o rt i ng en res erv es Gerea l i s eerd res ul t a a t
- 232
- 446
- 919
- 869
50
- 8. 084
- 9. 637
- 9. 290
- 9. 131
159
32
De belangrijkste financiële afwijkingen zijn in onderstaand overzicht weergegeven (zie gerealiseerd resultaat, kolom “Saldo 2021) uit bovenstaande tabel. Verschillen tussen taakvelden die per saldo budgettair neutraal zijn, zijn buiten deze verschillenanalyse gelaten. (bedragen x € 1 miljoen) Overschot (+) / T ekort (- )
V oordeel /
Onderw erp / T aakv eld
op budget
Nadeel
Sportaccommodaties
0,0
Overig T ot aal
0,2 0,2
Belangrijkste verklaringen In verband met het invoeren van een kostprijsdekkende huur vanaf 2019 zijn zow el de huurinkomsten (+/+ 0,7 mln) als ook de bijdrage aan V oordeel Sportfondsen B.V . (- /- 0,7 mln) verhoogd voor de jaren 2019 tm 2021. Per saldo w orden de extra kosten (bijdrage aan Sportfondsen) gedekt door hogere huurinkomsten. V oordeel Diverse kleinere voordelen op dit programma Ov e r sc hot op budge t 2021
Beleidsindicatoren Onderstaande tabel geeft de beleidsindicatoren weer die betrekking hebben op dit programma. De gegevens komen hierbij vanuit “Waar staat je gemeente.nl”.
Indicatoren BBV (peildatum "Waarstaatjegemeete" 25-03-2022)
Jaar
Hoeksche Waard
% Ni et-s porters t.o.v. bevol ki ng 19 ja a r en ouder
2020
52,9
Gemeente weinig Nederland stedelijk 49,3
50,9
33
2.7
Programma 6 Sociaal Domein
Tot het programma Sociaal domein behoren de taakvelden samenkracht en inwonersparticipatie, wijkteams, inkomensregelingen, begeleide participatie, arbeidsparticipatie, maatwerkvoorzieningen (Wmo), maatwerkdienstverlening 18+, maatwerkdienstverlening 18-, geëscaleerde zorg 18+ en geëscaleerde zorg 18-.
Wat gebeurde er om ons heen? Nederlanders gebruiken steeds meer en duurdere zorg. Als dat zo doorgaat, kost dat de inwoner over veertig jaar bijna drie keer zo veel als nu. En dan moet één op de drie mensen in de zorg werken, vergeleken met één op de zeven nu. De toenemende zorgvraag leidt nu al tot negatieve effecten. Zo zijn er forse personeelstekorten in de zorg en staan in sommige sectoren de kwaliteit en toegankelijkheid onder druk. Daarmee komen de financiële, personele en maatschappelijke grenzen in rap tempo in zicht. Om die reden heeft de Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid (WRR) de regering dan ook geadviseerd om op een andere manier zorgbeleid te maken. We zien deze ontwikkelingen ook in de Hoeksche Waard en maken ons om die reden hard voor onder meer een toekomstbestendige ouderenzorg door in een duurzame coalitie samen te werken met CZ Zorgkantoor en zorgpartijen. In 2021 hebben genoemde partijen hiervoor een intentieovereenkomst ondertekend. Daarnaast is veel energie gestoken in de uitvoering van het lokaal transformatieplan Jeugdhulp, uiteenlopende activiteiten gericht op de arbeidsmarkt zoals Hoeksche Switch en het ontwikkelen van een Dashboard Sociaal Domein, waarmee we beter zicht hebben op de cijfers en het verhaal daarachter. Dit geeft ons concrete(re) sturingsmogelijkheden.
Wat hebben we bereikt? Nr. Do elstellingen uit de begroting 1 Versterken van een sociaal en verbonden Hoeksche Waard
2
3
4
De voortdurende coronapandemie heeft ook in 2021 veel gevraagd van de samenleving, onze partners en onze gemeentelijke organisatie, maar heeft tegelijkertijd ook de kracht van de samenleving laten zien. Stimuleren van persoonlijke ontwikkeling en zelfredzaamheid Samen met partners binnen het onderwijs en welzijn en (jeugd-)zorg zijn extra inspanningen geleverd om zelfredzaamheid van kwetsbare inwoners tijdens de coronapandemie te ondersteunen. Er is bijvoorbeeld aandacht besteed aan het vergroten van digitale vaardigheden. Bieden van toegang en passende ondersteuning In het afgelopen jaar waren met regelmaat de fysieke (gemeentelijke) loketten voor inwoners gesloten en hebben thuisbezoeken minder plaatsgevonden. Contacten zijn vooral op afstand geweest. Dit blijkt met name voor kwetsbare inwoners met een taalachterstand of minder digitale vaardigheden nadelig. Zo zijn aanmeldingen voor schulddienstverlening en aanvragen voor financiële inkomensondersteuning voor minima teruggelopen, terwijl er landelijk wel signalen zijn van toenemende financiële problemen. Ingrijpen bij crisis en onveiligheid In samenwerking met onze partners hebben extra interventies plaatsgevonden om kwetsbare inwoners te ondersteunen als dat vanwege coronamaatregelen niet op de gebruikelijke wijze mogelijk was.
34
Wat hebben we gedaan? Do el Onderwerp Nr. 1 Er is een gedragen mantelzorgagenda vastgesteld.
V oortgang
√
Samen met partners is een aantal laagdrempelige ontmoetingsplekken gerealiseerd in de kernen.
2
3
Ouderontmoetingsp lekken waren grotendeels gesloten vanwege corona. Nieuwe ouderontmoetingspl ekken zijn i.o.m. partners getemporiseerd. Het ontbreekt aan structurele financiële middelen op dit moment om in meerdere dorpen ontmoetingsplekke n van en door ouderen te realiseren
Er zijn diverse uitvoeringsregels subsidies vastgesteld op het brede terrein van welzijn.
√
Er is gedragen uitvoeringsagenda samen tegen armoede 2020-2023 vastgesteld, gericht op verborgen armoede.
√
De werkgroep regenbooggemeente heeft uitvoering gegeven aan een gedragen uitvoeringsagenda. We voeren uiteenlopende bewustwordingsactiviteiten uit gericht op preventie en vroegsignalering, rondom specifieke thema’s, zoals ‘Samen tegen armoede’ en ‘Thuis in de Kern’. Met betrokken partijen, waaronder scholen, zijn werkafspraken gemaakt rondom kwetsbare jongeren om ze tijdig in een passend traject te krijgen. Er is een netwerk gevormd van ambassadeurs van werkgevers ten aanzien van sociaal ondernemerschap. We hebben samen met werkgevers en andere partners werkleerlijnen ontwikkeld. De aanbesteding van huishoudelijke ondersteuning en begeleiding is afgerond. Er is een meldpunt schulden ontwikkeld en geïmplementeerd. We hebben inzicht in de omvang en impact van multiproblematieke huishoudens en een aanpak bepaald.
Dit traject is vertraagd/ Uitgesteld en loopt door in 2022
√ √
De eerste resultaten van de uitvoering van het lokaal transformatieplan √ jeugdhulp zijn zichtbaar: er is een goede samenwerking tussen huisartsen en jeugdteams en beschikkingen jeugdhulp worden afgegeven met duidelijke doelen en resultaten (SMART).
HWwerkt! is als uitvoeringsorganisatie versterkt: er is inzicht in het cliëntenbestand en er wordt (meer) samengewerkt met werkgevers en 35
partners in de regio. De kwaliteit van de dienstverlening Sociaalis doorontwikkeld, waarbij we ons richten op digitaliseren, het beter onder de aandacht brengen van de dienstverlening, optimalisatie van systemen, implementatie van uniforme werkinstructies en een éénduidige werkwijze. Ter ondersteuning daarvan bundelen we waar mogelijk instrumenten. De nieuwe Wet inburgering is per 1 januari 2022 ingevoerd. . De wijkteams zijn doorontwikkeld van multiproblematieke gerichte teams naar teams gericht op vroegsignalering en preventie. Het beleidsplan schulddienstverlening 2021-2024 is vastgesteld. √ Ten aanzien van beschermd wonen/maatschappelijke opvang is passende regionale zorg en ondersteuning ingekocht en zijn integrale werkprocessen opgesteld en ingericht met ketenpartners. 4 De integrale crisiszorg voor personen met verward gedrag is lokaal geborgd door het voeren van regie in verbinding tussen de betrokken veiligheids- en zorgpartners. De Wet verplichte ggz en Wet zorg en dwang zijn geïmplementeerd in de Hoeksche Waard. Er is een lokaal uitvoeringsplan Huiselijk Geweld en Kindermishandeling opgesteld in samenwerking met Veilig Thuis ZHZ en de wijkteams. De zorg en ondersteuning voor inwoners met (potentieel) gevaarlijk en overlastgevend gedrag is verbeterd door het versterken van netwerksamenwerking en -afspraken met ketenpartners zorg & veiligheid.
Deze afspraken zijn vastgelegd in een Samenwerkingsconvenant en werkprocessen. 1,2,3, Extern en intern Als gemeente gaan we in de komende 4 opdrachtgeverschap, periode nadrukkelijker op zoek naar een gericht op het maken van systeem dat zorgt voor optimale impact kwaliteit, efficiency en effectiviteit binnen de grenzen van de daarvoor beschikbare financiële middelen. Zeker gezien de vele nieuwe taken voor de gemeenten en de toenemende complexiteit daarvan vraagt dit extra aandacht in het komende jaar. We zetten hierin verschillende stappen. In 2021 creëren we inzicht in het zorglandschap van de HW. 1,3 Een actiegerichte, Integraal werken gaat over in samenhang integrale aanpak en afstemming overstijgend waarbij de inwoner ons samenwerken aan effectieve en vertrekpunt is efficiënte hulp en ondersteuning bij hulpvragen van inwoners, dichtbij en ter voorkoming van (of escalatie van) problemen. In 2021 richten we ons hierbij in ieder geval op een drietal thema’s, namelijk: inkoop Sociaal , doorontwikkeling wijkteams en laagdrempelige ontmoetingsplekken. 1,2,3, Het duurzaam en We ontwikkelen een moederdashboard 4 betaalbaar houden van Sociaal op basis waarvan gerichte(re) ondersteuning monitoring & sturing kan plaatsvinden op trends, ontwikkelingen en beleidsdoelen. We creëren integraal inzicht in ons zorglandschap.
In de bestuurlijke overdracht en de programmaevaluatie 36
Inclusieve Samenleving zijn de geleerde lessen (ook wel leidende principes) opgenomen. Deze zullen in 2022 worden omgezet in een beleidskader Sociaal
Wat heeft het gekost? In de tabel staan, per taakveld, de baten en lasten van dit programma, het gerealiseerd totaal saldo van baten en lasten, de mutaties in de reserves en het gerealiseerde resultaat. Hierbij worden de baten weergegeven als + en de lasten als –. De onttrekkingen aan de reserves zijn gebaseerd op de werkelijk gemaakte kosten (indien systeemreserves). De kosten van de overhead (taakveld 0.4) worden, conform de BBV, weergegeven in het onderdeel “Algemene dekkingsmiddelen, overhead, VPB en onvoorzien”. (bedragen x € 1.000) P ri mi t i ev e
Act uel e
W erkel i j k
b eg ro t i ng
b eg ro t i ng
W erkel i j k
Sald o
2020
2021
2021
2021
2021
310
295
312
260
-52
6.3 Inkomensregelingen
0
0
0
68
68
6.3 Inkomensregelingen
21.709
13.129
17.625
16.407
-1.218
6.4 Begeleide participatie
948
1.227
967
877
-90
6.5 Arbeidsparticipatie
20
20
200
177
-23
6.6 Maatw erkv oorzieningen (WMO)
438
422
422
496
74
6.71 Maatw erkdienstv erlening 18+
2
0
0
6
6
6.81 Geëscaleerde zorg 18+
0
0
0
69
69
O ms chri j v i ng
T a a kv el d
Baten
6.1 Samenkracht en burgerparticipatie
T o t a a l Ba t en
23. 427
15. 094
19. 526
18. 359
- 1. 166
6.1 Samenkracht en burgerparticipatie
-8.110
-10.657
-9.653
-9.301
352
6.3 Inkomensregelingen
-3.095
-3.034
-2.949
-2.984
-35
6.3 Inkomensregelingen
-23.281
-15.740
-20.263
-18.782
1.481
6.4 Begeleide participatie
-5.496
-5.878
-5.647
-5.430
217
6.5 Arbeidsparticipatie
-871
-1.084
-1.605
-1.038
567
6.6 Maatw erkv oorzieningen (WMO)
-3.368
-3.406
-3.175
-3.313
-138
6.71 Maatw erkdienstv erlening 18+
-12.178
-12.740
-13.721
-14.390
-669
6.72 Maatw erkdienstv erlening 18-
-12.486
-10.193
-13.333
-13.878
-545
6.81 Geëscaleerde zorg 18+
-135
-466
-433
-374
59
6.82 Geëscaleerde zorg 18-
-3.228
-3.056
-3.275
-3.197
79
T o t a a l L a s t en
- 72. 249
- 66. 255
- 74. 054
- 72. 686
1. 368
Gerea l i s eerd t o t a a l s a l d o v a n b a t en en l a s t en
- 48. 822
- 51. 161
- 54. 528
- 54. 327
201
Lasten
37
Onttrekkingen reserv es
6.1 Samenkracht en burgerparticipatie
4.526
2.619
2.456
2.019
-438
169
0
23
23
0
6.3 Inkomensregelingen
0
0
0
0
0
6.4 Begeleide participatie
0
0
0
0
0
6.5 Arbeidsparticipatie
210
0
330
330
0
6.71 Maatw erkdienstv erlening 18+
0
0
45
25
-20
6.72 Maatw erkdienstv erlening 18-
0
0
0
0
0
6.81 Geëscaleerde zorg 18+
0
0
160
160
0
T o t a a l O nt t rekki ng en res erv es
4. 906
2. 619
3. 014
2. 557
- 458
Stortingen reserv es
6.2 Wijkteams
6.1 Samenkracht en burgerparticipatie
-4.396
-1.100
-1.504
-1.504
0
6.2 Wijkteams
0
0
-23
-23
0
6.3 Inkomensregelingen
0
0
-20
-20
0
6.5 Arbeidsparticipatie
0
0
-118
-118
0
6.71 Maatw erkdienstv erlening 18+
0
0
0
0
0
6.81 Geëscaleerde zorg 18+
0
0
-161
-161
0
T o t a a l S t o rt i ng en res erv es
- 4. 396
- 1. 100
- 1. 826
- 1. 826
0
Gerea l i s eerd res ul t a a t
- 48. 312
- 49. 642
- 53. 340
- 53. 596
- 256
De belangrijkste financiële afwijkingen zijn in onderstaand overzicht weergegeven (zie gerealiseerd resultaat, kolom “Saldo 2021) uit bovenstaande tabel. Verschillen tussen taakvelden die per saldo budgettair neutraal zijn, zijn buiten deze verschillenanalyse gelaten. (bedragen x € 1 miljoen)
Onderw erp / T aakv eld
Ov erschot (+) / T ekort (- ) op budget
Inkomensregelingen
0 ,2
Arbeidsparticipatie
V oordeel / Nadeel Belangrijkste v erklaringen Div erse activ iteiten (€ 0,1 mln) in het kader v an inkomensregelingen (w aaronder "V roeg erop af" zijn doorgeschov en naar 2022 (zie v oorstel V oordeel resultaatbestemming). Daarnaast is er in 2021 minder gebruik (€ 0,1 mln) gemaakt v an bepaalde regelingen (Pilot OV en de Meedoenregeling)
0 ,4
V oordeel
0 ,2
V oordeel
Maatw erkdienstv erlening 18-
- 0 ,4
Nadeel
Maatw erkdienstv erlening 18+
- 0 ,7
Nadeel
T ot aal
- 0 ,3
- In v erband met de T OZO (T ijdelijke Ov erbruggingsregeling Zelfstandige Ondernemers)- regeling hebben w ij v oor circa € 1,5 mln minder v erstrekt. De v ergoeding v anuit het Rijk is derhalv e ev eneens circa € 1,5 mln lager. - V oor de aanpassingen aan het gebouw aan de Jan v an der Heijdenstraat in Oud Beijerland ten behoev e v an het Leerhuis 2.0. w as een exploitatiebudget geraamd v an € 0,3 mln. Deze kosten dienen conform BBV echter te w orden geactiv eerd (inv estering) en te w orden afgeschrev en ov er meerdere jaren. Dit leidt in 2021 tot een v oordeel. - Daarnaast zijn als gev olg v an corona div erse taallessen ("T aalhuis") niet doorgegaan (€ 0,1 mln). Div erse kleinere v oordelen op dit taakv eld. De kosten v oor Jeugdhulp zijn (ten opzichte v an de 2e bestuursrapportage v an de Serv ice Organisatie Jeugd) hoger dan geraamd, met name bij de specialistische geestelijke gezondheidzorg. Daarnaast zijn de kosten v oor persoonsgebonden budgetten (Pgb) hoger door toename v an het aantal jeugdigen met Pgb en het bedrag per jeugdige. De kosten v oor de W mo begeleiding zijn toegenomen mede als gev olg v an de toegenomen zw aarte en complexiteit. Dit is onder meer het gev olg v an de inv oering v an het abonnementstarief (eigen bijdrage).
T e kor t op budge t 2 0 2 1
38
Beleidsindicatoren Onderstaande tabel geeft de beleidsindicatoren weer die betrekking hebben op dit programma. De gegevens komen hierbij vanuit “Waar staat je gemeente.nl”. Gemeente Indicatoren BBV (peildatum "Waarstaatjegemeete" 25-03-2022)
Jaar
Hoeksche Waard
Pers onen met bi js ta nds ui tkeri ngen (per 10.000 i nwoners > 18 ja a r) Aa nta l re-i ntegra ti evoorzi eni ngen (per 10.000 i nwoners 15-65 ja a r) Wmo cl i ënten met een ma a twerka rra ngement (per 10.000 i nwoners ) % Ki nderen i n a rmoede % Jeugdwerkl oos hei d (jongeren 16-23 ja a r) Jongeren met jeugdhul p (% va n a l l e jongeren tot 18 ja a r) Jongeren met jeugdrecl a s s eri ng (% va n a l l e jongeren va n 12-23 ja a r) Jongeren met jeugdbes chermi ng (% va n a l l e jongeren tot 18 ja a r)
2021 2020 2021 2020 2020 2021 2021 2021
174,9 107,1 480,0 3,00 1,00 10,3 0,1 0,9
weinig Nederland stedelijk 431,2 202,0 649,0 6,00 2,00 10,5 0,3 1,1
239,8 190,7 587,0 4,00 2,00 10,0 geen da ta geen da ta
39
2.8
Programma 7 Volksgezondheid en Milieu
Tot het programma Volksgezondheid en milieu behoren de taakvelden volksgezondheid en milieubeheer (inclusief duurzame energie).
Wat gebeurde er om ons heen? Klimaat Eind 2021 werd het regeerakkoord vastgesteld, waarin ook klimaat is meegenomen. In 2022 wordt bekend wat zowel inhoudelijk als financieel de consequenties zijn voor de gemeente op het gebied van de uitvoering van het Klimaatakkoord. Milieu In 2021 is gewerkt aan het opstellen van de Regionale Verkeers- en Milieukaart (VMK). Als de VMK definitief is afgerond zal deze als basis dienen voor de op te stellen Basis geluidsemissie kaart (BGE) gemeente Hoeksche Waard die met de komst van de Omgevingswet voor elke gemeente verplicht wordt. Volksgezondheid De uitbraak van het coronavirus en de maatregelen die daarvoor zijn genomen, hebben veel impact op de volksgezondheid. De komende jaren zal de impact duidelijk(er) worden. Ook vindt nader onderzoek plaats. De maatregelen hebben ook invloed gehad op de uitvoerbaarheid van het uitvoeringsprogramma volksgezondheid. Mede dankzij het benutten van de digitale mogelijkheden is er veel bereikt. In het algemeen is meer oog gekomen voor preventie om gezondheidsproblemen te voorkomen en de jeugd veerkrachtig te maken en houden, met daarbij speciale aandacht voor kwetsbare groepen.
3.2
Wat hebben we bereikt?
Nr. 1
Do elstellingen uit de begroting Gezondheidswinst inwoners Geen bijzonderheden
2
Klimaatneutraal in 2050 Op 13 juli 2021 stelde de raad de uitvoeringsprogramma's ‘Hoeksche Waard richting energieneutraal’ en ‘Circulaire Economie’ vast, voor het jaar 2022 en niet voor de periode 2021-2026. Vanaf juli 2021 tot eind 2022 wordt uitvoering gegeven aan verschillende acties en projecten uit het uitvoeringsprogramma.
Wat hebben we gedaan? Doel Nr. 2 2 2
Onderwerp
T oelichting
Regionale Energiestrategie Transitievisie Warmte Hoeksche Waard Energieneutraal 2040
2
Biodiversiteit
Vaststellen Regionale Energiestrategie in 2021 Vaststellen Transitievisie Warmte in 2021 Vaststellen uitvoeringsprogramma ‘Hoeksche Waard Energieneutraal’ in 2021 Uitvoeren uitvoeringsprogramma energieneutraal 2040 in 2021-2026 Vaststellen uitvoeringsprogramma biodiversiteit in 2021
V oortgang
Meer tijd nodig om met alle partijen op één lijn te komen. 40
Uitvoeren uitvoeringsprogramma biodiversiteit in 2021-2026 2
Circulaire economie
1
Volksgezondheid
Meer tijd nodig om met alle partijen op één lijn te komen.
Vaststellen uitvoeringsprogramma circulaire economie in 2021 Uitvoeren uitvoeringsprogramma circulaire economie in 2021-2026 Uitvoeren van de uitvoeringsprogramma‘s Nota publieke Volksgezondheid
Wat heeft het gekost? In de tabel staan, per taakveld, de baten en lasten van dit programma, het gerealiseerd totaal saldo van baten en lasten, de mutaties in de reserves en het gerealiseerde resultaat. Hierbij worden de baten weergegeven als + en de lasten als –. De onttrekkingen aan de reserves zijn gebaseerd op de werkelijk gemaakte kosten (indien systeemreserves). De kosten van de overhead (taakveld 0.4) worden, conform de BBV, weergegeven in het onderdeel “Algemene dekkingsmiddelen, overhead, VPB en onvoorzien”. (bedragen x € 1.000) P ri mi t i ev e
Act uel e
W erkel i j k
b eg ro t i ng
b eg ro t i ng
W erkel i j k
Sald o
2020
2021
2021
2021
2021
5
0
171
60
-110
552
7
7
62
55
557
7
178
123
- 55
7.1 V olksgezondheid
-4.011
-4.119
-4.237
-4.355
-117
7.4 Milieubeheer
-2.964
-3.042
-3.161
-3.146
15
- 6. 976
- 7. 160
- 7. 398
- 7. 500
- 102
- 6. 418
- 7. 153
- 7. 220
- 7. 378
- 157
0
0
0
0
0
1.780
351
587
463
-124
1. 780
351
587
463
- 124
0
0
-143
-23
120
-1.389
0
-51
-51
0
T o t a a l S t o rt i ng en res erv es
- 1. 389
0
- 194
- 74
120
Gerea l i s eerd res ul t a a t
- 6. 027
- 6. 802
- 6. 827
- 6. 988
- 161
O ms chri j v i ng
T a a kv el d
Baten
7.1 V olksgezondheid 7.4 Milieubeheer
T o t a a l Ba t en Lasten T o t a a l L a s t en Gerea l i s eerd t o t a a l s a l d o v a n b a t en en l a s t en Onttrekkingen reserv es
7.1 V olksgezondheid 7.4 Milieubeheer
T o t a a l O nt t rekki ng en res erv es Stortingen reserv es
7.1 V olksgezondheid 7.4 Milieubeheer
De belangrijkste financiële afwijkingen zijn in onderstaand overzicht weergegeven (zie gerealiseerd resultaat, kolom “Saldo 2021) uit bovenstaande tabel. Verschillen tussen taakvelden die per saldo budgettair neutraal zijn, zijn buiten deze verschillenanalyse gelaten. (bedragen x € 1.miljoen)
Onderw erp / T aakveld V olksgezondheid T ot aal
Overschot (+) / T ekort (- ) op budget - 0,2 - 0,2
V oordeel / Nadeel Belangrijkste verklaringen Nadeel Diverse kleinere nadelen op dit programma T e kor t op budge t 2021
Beleidsindicatoren Onderstaande tabel geeft de beleidsindicatoren weer die betrekking hebben op dit programma. De gegevens komen hierbij vanuit “Waar staat je gemeente.nl”.
Indicatoren BBV (peildatum "Waarstaatjegemeete" 25-03-2022)
Jaar
Hoeksche Waard
% Herni euwba re el ektri ci tei t (ui t zon, wi nd, etc.)
2019
47,0
Gemeente weinig Nederland stedelijk 20,1
geen da ta
41
2.9
Programma 8 Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening
Tot het programma Volkshuisvesting en ruimtelijke ordening behoren de taakvelden ruimtelijke ordening, grondexploitatie (anders dan bedrijventerreinen), wonen en bouwen.
Wat gebeurde er om ons heen? Omgevingswet Sinds 2017 bereiden we ons voor op de komst van de Omgevingswet. Het afgelopen jaar werkten we toe naar de inwerkingtreding van de wet op 1 juli 2022. Scholing van medewerkers, aanpassing van interne werkprocessen, voorbereiding van besluitvorming in de raad en de inrichting van het Digitale Stelsel Omgevingswet vergden onze aandacht. Op 8 februari 2022 besloot de Minister van Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening tot uitstel van inwerkingtreding. Nieuwe inwerkingtredingsdatum is 1 januari 2023. Het uitstel is ingegeven door het nog niet goed functioneren van het Digitaal stelsel Omgevingswet. Een onderwerp waar wij als gemeente geen invloed op hebben. Het uitstel zorgt voor aanpassing van de planning van implementatieactiviteiten. Het biedt de kans ons nog beter voor te bereiden op de nieuwe wet. Volkshuisvesting De druk op de woningmarkt was afgelopen jaar onverminderd hoog. Woningen werden sneller verkocht, koopprijzen stegen verder, het woningaanbod daalde en de doorstroming komt te weinig op gang. Dat de woningbouwopgave serieus is bleek ook uit de terugkeer, na 12 jaar, van een minister Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening. Volkshuisvesting staat weer hoog op de agenda van de regering.
Net als in de rest van Nederland blijft de Hoeksche Waard een forse opgave houden als het gaat om de demografische ontwikkeling (het aandeel ouderen stijgt en het aantal jongeren neemt af) en het vitaal houden van het gebied. Dit vergt inspanningen op verschillende beleidsvelden, zoals volkshuisvesting. In de Hoeksche Waard werkten we dan ook onverminderd door aan een toekomstbestendige woonvoorraad. Zoals in voorgaande jaren zetten we ons in voor bouwen naar behoefte, het verhogen en versnellen van de bouwproductie en het bedienen van diverse doelgroepen. Onderwerpen die we zagen terugkomen in het recente Regeerakkoord. Door in gesprek te blijven met de raad, partners en onze inwoners en door objectief en onafhankelijk onderzoek mee te laten wegen in de keuzes die we maken, kunnen we ook de komende jaren verder bouwen aan een vitale Hoeksche Waard.
Wat hebben we bereikt? Nr. Do elstellingen uit de begroting 1 Een kwalitatief woningbouwprogramma met de juiste woning op de juiste plek Betreft een strategische doelstelling voor meerdere jaren, loopt door in 2022 en erna. 2
3 4
De instroom van jonge huishoudens faciliteren om de demografische balans te behouden Betreft een strategische doelstelling en loopt door. Het afgelopen jaar is focus komen te liggen bij het behouden van jonge huishoudens uit de Hoeksche Waard. De instroom van jonge huishoudens vindt door de huidige woningmarkt vanzelf plaats. Een continue toevoeging van woningen aan de woningvoorraad om te voldoen aan de vraag Betreft een strategische doelstelling voor meerdere jaren, loopt door in 2022 en erna. De inwerkingtredingsdatum van 1 juli 2022 minimaal te voldoen aan alle wettelijke vereisten uit de Omgevingswet De inwerkingtredingsdatum van 1 juli 2022 is door de Minister voor Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening losgelaten omdat de technische stand van zaken van het Digitale stelsel Omgevingswet niet goed genoeg is. De Minister besloot in februari 2022 tot inwerkingtreding op 1 januari 2023. 42
5
6
Integrale ontwikkelkaders op te stellen, die gericht zijn op de gebiedsopgaven en de omgevingskwaliteit Voortgang is vertraagd. Het grondbeleid inzetten als een middel om onze (ruimtelijke) opgaven en doelstellingen te verwezenlijken Aanbieding van het grondbeleid verwachten we het 2de kwartaal van 2022.
Wat hebben we gedaan? Do el Onderwerp Nr.
T oelichting
1
Woonwagen en standplaatsenbeleid
Samen met HW Wonen en woonwagenen standplaatshouders stellen we een nieuw beleid op.
1
Activiteiten ter realisatie van Uitvoering van de activiteiten, zoals onze doelstelling ‘de juiste opgenomen in het programma Wonen. woning op de juiste plek’ Instroom jonge huishoudens De focus is afgelopen jaar komen te liggen op het behoud van onze jonge huishoudens. De instroom van jonge huishoudens is door de markt vanzelf op gang gekomen. We bouwen voor iedereen, in elk dorp op basis van lokale behoefte en DNA. Versnelling Woningbouw Inzet op een continue bouwstroom van nieuwbouwwoningen voor de komende jaren. Doel is tot 2030 gemiddeld 500 woningen per jaar op te leveren. We willen de bouwproductie anticyclisch maken. Implementatieactiviteiten Wij geven invulling aan een veelheid van omgevingswet activiteiten die ervoor zorgen dat we per de inwerkingtredingsdatum van de Omgevingswet omgevingswetproof werken. Voor 2029 moet een gebiedsdekkend omgevingsplan Hoeksche Waard zijn opgesteld.
2
3
4
5
6
Leidraad voor ontwikkeling Hoeksche Waard (eerder ontwikkelagenda)
Naar aanleiding van bespreking van een 75% versie van de ontwikkelagenda in de raad is besloten vervolgproces naar een 100% versie te herzien en de benaming te veranderen in ‘Leidraad voor ontwikkeling Hoeksche Waard’. Nota Grondbeleid Opstellen Een nieuwe Nota Grondbeleid wordt in 2022 aan de raad aangeboden. Deze Nota stelt de kaders vast om financieel gezond, transparant, effectief en afgewogen de gemeentelijke doelen uit de programmaplannen en met name het programmaplan Wonen te realiseren.
V oortgang Aanbieding vindt plaats 3e kwartaal.
Aanbieding verwachten we in het 3de kwartaal van 2022. Aanbieding vindt in 4e kwartaal 2022 plaats.
43
Wat heeft het gekost? Onderstaande tabel geeft weer: de baten en lasten per taakveld, het totaalsaldo van baten en lasten, de wijzigingen in de reserves en het geraamde resultaat (na verrekening met reserves). De baten geven wij weer als +/+ en de lasten als -/-. (bedragen x € 1.000) P ri mi t i ev e
Act uel e
W erkel i j k
b eg ro t i ng
b eg ro t i ng
W erkel i j k
Sald o
O ms chri j v i ng
T a a kv el d
2020
2021
2021
2021
2021
Baten
8.1 Ruimtelijke ordening
3.082
1.326
4.583
3.761
-822
8.2 Grondexploitatie (niet-bedrijv enterreinen)
3.256
2.690
3.955
5.475
1.520
8.3 Wonen en bouw en
3.091
2.800
6.731
6.379
-352
9. 429
6. 815
15. 269
15. 615
346
8.1 Ruimtelijke ordening
-5.146
-3.612
-4.804
-4.720
85
8.2 Grondexploitatie (niet-bedrijv enterreinen)
-2.708
-2.687
-3.706
-3.528
178
T o t a a l Ba t en Lasten
8.3 Wonen en bouw en T o t a a l L a s t en Gerea l i s eerd t o t a a l s a l d o v a n b a t en en l a s t en
-4.124
-4.623
-5.343
-5.004
339
- 11. 978
- 10. 922
- 13. 853
- 13. 251
602
- 2. 549
- 4. 107
1. 416
2. 364
948
8.1 Ruimtelijke ordening
920
755
527
438
-89
8.2 Grondexploitatie (niet-bedrijv enterreinen)
150
0
293
293
0
8.3 Wonen en bouw en
85
0
120
120
0
T o t a a l O nt t rekki ng en res erv es
1. 155
755
939
851
- 89
Stortingen reserv es
-1.155
-1.002
-1.865
-1.591
273
0
0
-293
-293
0
-250
-425
-981
-776
205
T o t a a l S t o rt i ng en res erv es
- 1. 405
- 1. 427
- 3. 138
- 2. 660
478
Gerea l i s eerd res ul t a a t
- 2. 799
- 4. 779
- 783
554
1. 337
Onttrekkingen reserv es
8.1 Ruimtelijke ordening 8.2 Grondexploitatie (niet-bedrijv enterreinen) 8.3 Wonen en bouw en
De belangrijkste financiële afwijkingen zijn in onderstaand overzicht weergegeven (zie gerealiseerd resultaat, kolom “Saldo 2021) uit bovenstaande tabel. Verschillen tussen taakvelden die per saldo budgettair neutraal zijn, zijn buiten deze verschillenanalyse gelaten. (bedragen x € 1.miljoen) Ov erschot (+) / T ekort (- )
V oordeel /
Onderw erp / T aakv eld
op budget
Nadeel
Ruimtelijke ordening
- 0 ,4
Nadeel
Grondexploitaties
1 ,9
V oordeel
- 0 ,3
Nadeel
Belangrijkste v erklaringen Afw aardering gronden (Stougjesdijk W est Oud Beijerland) naar duurzaam lagere w aarde (- /- € 0,4 mln). Betreft tussentijdse w insnemingen grondexploitaties, met name de grondexploitatie Poortw ijk III Oud Beijerland. V oor nadere toelichting w ordt v erw ezen naar de paragraaf Grondbeleid v an deze jaarstukken. Als gev olg v an de interne (budgetneutrale) kostenv erdeling zijn er meer kosten naar dit taakv eld doorbelast (zie toelichting bij "Algemene dekkingsmiddelen") In v erband met de v ertraging v an de v erkoop v an het gemeentehuis
W onen en bouw en 0 ,2
V oordeel
Ov erig
- 0 ,1
Nadeel
T ot aal
1 ,3
Numansdorp w ordt een subsidie aan HW W onen niet v erstrekt in 2021, maar in 2022. Div erse kleinere nadelen op dit programma
Ov e r sc hot op budge t 2 0 2 1
44
Beleidsindicatoren Onderstaande tabel geeft de beleidsindicatoren weer die betrekking hebben op dit programma. De gegevens komen hierbij vanuit “Waar staat je gemeente.nl”. Gemeente Hoeksche Indicatoren BBV (peildatum "Waarstaatjegemeete" 25-03-2022)
Jaar
Demogra fi s che druk (Groene + gri jze druk tov 20-64 ja ri gen) Aa nta l ni euwbouwwoni ngen per 1.000 woni ngen
2021 2020
Waard
weinig Nederland stedelijk
79,6 10,0
70,1 8,9
79 8,8
45
2.10
Algemene Dekkingsmiddelen, overhead, vennootschapsbelasting en onvoorzien
Voor het onderdeel Algemene Dekkingsmiddelen, overhead, vennootschapsbelasting en onvoorzien zijn met uitzondering van het onderdeel overhead (bedrijfsvoering), geen doelstellingen en activiteiten geformuleerd. Voor de realisatie van de doelstellingen en activiteiten met betrekking tot overhead / bedrijfsvoering (taakveld 0.4), wordt verwezen naar programma 0 Bestuur en Ondersteuning en de paragraaf 3.5 Bedrijfsvoering van deze jaarstukken. In de tabel staan, per taakveld, de baten en lasten van dit onderdeel, het gerealiseerd totaal saldo van baten en lasten, de mutaties in de reserves en het gerealiseerde resultaat. Hierbij worden de baten weergegeven als + en de lasten als –. De onttrekkingen aan de reserves zijn gebaseerd op de werkelijk gemaakte kosten (indien systeemreserves). De kosten van de overhead (taakveld 0.4) worden, conform de BBV, verantwoord op dit onderdeel. (bedragen x €1.000) P ri mi t i ev e
Act uel e
W erkel i j k
b eg ro t i ng
b eg ro t i ng
W erkel i j k
Sald o
O ms chri j v i ng
T a a kv el d
2020
2021
2021
2021
2021
Baten
0.4 Ov erhead
260
172
895
258
-638
0.5 Treasury
86.491
1.543
1.392
1.425
33
0.61 OZB w oningen
9.537
9.854
9.854
9.866
11
0.62 OZB niet-w oningen
6.810
7.352
7.232
7.454
222
0.64 Belastingen ov erig
5.898
5.926
5.926
5.909
-17
117.671
117.860
125.107
125.740
633
241
34
94
101
6
226. 908
142. 741
150. 501
150. 752
251
0.4 Ov erhead
-31.383
-32.135
-37.457
-32.694
4.763
0.5 Treasury
-4.248
204
-39
-50
-11
-398
-449
-461
-460
1
-1.233
-1.227
-1.256
-1.243
13
0.8 Ov erige baten en lasten
-723
-2.286
-162
-619
-457
0.9 V ennootschapsbelasting (V pB)
-116
-16
-66
-283
-216
- 38. 101
- 35. 910
- 39. 443
- 35. 349
4. 095 4. 346
0.7 Algemene uitkering en ov erige uitkeringen gemeentefonds 0.8 Ov erige baten en lasten T o t a a l Ba t en Lasten
0.61 OZB w oningen 0.64 Belastingen ov erig
T o t a a l L a s t en Gerea l i s eerd t o t a a l s a l d o v a n b a t en en l a s t en Onttrekkingen reserv es
188. 807
106. 830
111. 058
115. 403
0.10 Mutaties reserv es
1.500
2.000
500
100
-400
0.4 Ov erhead
18.205
9.181
11.177
8.211
-2.966
0.5 Treasury
4.000
0
0
0
0
23. 705
11. 181
11. 677
8. 311
- 3. 366
0.10 Mutaties reserv es
-1.500
-2.000
-500
-100
400
0.4 Ov erhead
-10.673
-2.165
-3.322
-3.322
0
0.5 Treasury
-82.900
0
0
0
0
-777
-1.036
-1.036
-1.036
0
T o t a a l O nt t rekki ng en res erv es Stortingen reserv es
0.64 Belastingen ov erig 0.7 Algemene uitkering en ov erige uitkeringen gemeentefonds
-3.587
-3.587
-3.996
-3.996
0
T o t a a l S t o rt i ng en res erv es
- 99. 437
- 8. 788
- 8. 854
- 8. 454
400
Gerea l i s eerd res ul t a a t
113. 075
109. 224
113. 881
115. 260
1. 379
De belangrijkste financiële afwijkingen zijn in onderstaand overzicht weergegeven (zie gerealiseerd resultaat, kolom “Saldo 2021) uit bovenstaande tabel. De onttrekkingen aan de reserves zijn gebaseerd op de werkelijk gemaakte kosten. Verschillen tussen taakvelden die per saldo budgettair neutraal zijn, zijn buiten deze verschillenanalyse gelaten.
46
(bedragen x €1 mln)
Onderw erp / T aakv eld
Ov erschot (+) / T ekort (- ) op budget
Algemene uitkering
0 ,6
Belastingen
0 ,2
V oordeel / Nadeel Belangrijkste v erklaringen Betreft middelen die w ij v anuit de decembercirculaire v an het gemeentefonds v an het Rijk hebben ontv angen, w aaronder middelen v oor de corona compensatie en middelen v oor het integraal en V oordeel gebiedsgericht w erken w aarmee w e de gemeentelijke dienstv erlening kunnen v ersterken. Bij de resultaatbestemming stellen w ij v oor om een deel v an deze middelen naar 2022 door te schuiv en. V oordeel
2 ,0
V oordeel Bedrijfsv oering - 0 ,6 Nadeel
- 0 ,5 Nadeel 0 ,2
Ov erige baten en lasten
V oordeel
- 0 ,4 Nadeel
V ennootschapsbelasting
- 0 ,2
Ov erig
0 ,1
T ot aal
1 ,4
Betreft belastinginkomsten uit v oorgaande jaren. W e hebben in w erkelijkheid meer kosten doorbelast aan de taakv elden op de programma's, w aardoor op het onderdeel "Algemene dekkingsmiddelen" een v oordeel ontstaat. Op de betreffende programma's leidt dit tot nadelen. Per saldo betreft dit een neutrale v erschuiv ing. Achtergrond hierv an is dat er tussentijds door de raad extra inhuurbudget beschikbaar is gesteld (zie Zomerrapportage 2021). Deze lasten zijn primaire v erantw oord op dit taakv eld en w orden bij de jaarrekening, conform BBV , alsnog doorv erdeeld naar de div erse programma's. De v erw achte v erkoopopbrengst v an € 0,8 mln in v erband met het uitstel v an de ov erdracht v an het gemeentehuis Numansdorp aan HW W onen is niet gerealiseerd. T ev ens is de afboeking v an de boekw aarde doorgeschov en v an 2021 naar 2022 ( € 0,2 mln). Een v erw achte naheffing v an een softw arelev erancier is niet doorgegaan. Daarnaast hebben w ij softw arekosten niet kunnen activ eren op grond v an de v erslaggev ingsregels maar als last in de exploitatie v erantw oord. In 2021 zijn minder opleidingen gev olgd (mede als gev olg v an corona).
Nadeel V oordeel
Op grond v an de jaarlijkse oudersomsanaly se/beoordeling v an onze openstaande debiteuren nemen w ij, conform de richtlijnen in het het BBV , een v oorziening v oor mogelijke oninbaarheid op. Betreft v ennootschapsbelasting in v erband met w insten op grondexploitaties Div erse kleinere v oordelen op dit programma
Ov e r sc hot op budge t 2 0 2 1
Uitsplitsing Algemene Dekkingsmiddelen Onderstaand overzicht bevat de uitsplitsing van de algemene dekkingsmiddelen. Voor de verschillenanalyse tussen actuele begroting 2021 en werkelijk 2021 wordt verwezen naar bovenstaande tabel, waar de grootste afwijkingen zijn toegelicht. Onder de algemene dekkingsmiddelen behoren de inkomsten waarvoor geen bestedingsdoel is bepaald. De algemene dekkingsmiddelen bestaan uit de lokale heffingen, de algemene uitkering, dividendinkomsten, het saldo van de financieringsfunctie (verschil tussen de aan taakvelden toegerekende rekenrente en de werkelijk betaalde rente over lang- en kortlopende leningen, ook wel renteresultaat genoemd) en eventuele overige algemene dekkingsmiddelen. De verdeling van de algemene dekkingsmiddelen is als volgt: (bedragen x €1.000)
Overzicht algemene dekkingsmiddelen
Werkelijk 2020 (a )
Primitieve begroting 2021 (b)
Actuele begroting 2021 (c )
Werkelijk 2021 (d)
Verschil (d-c)
Lokale heffingen waarvan besteding niet gebonden is*
22.232
23.152
23.019
23.216
197
Algemene uitkeringen (incl. frictiekostenvergoeding)
115.735
117.860
123.247
123.588
342
3.368
1.293
1.353
1.379
26
-4
480
480
0
-480
141.331
142.786
148.099
148.184
85
Dividend Saldo financieringsfunctie Totaal
* Deze heffingen bestaan uit de precariobelasting, (on)roerende zaakbelasting, toeristenbelasting en hondenbelasting
47
Als we de verdeling van de algemene dekkingsmiddelen in perspectief bekijken, dan ontstaat het volgende beeld:
Overhead De overheadkosten bestaan uit de kosten die samenhangen met de sturing en ondersteuning van medewerkers in het primaire proces. Voorbeelden zijn de gemeentesecretaris en directie, HRM, informatievoorziening en automatisering, huisvesting, financiën etc. Vennootschapsbelasting Vanaf 2016 moeten gemeenten en andere overheden vennootschapsbelasting (vpb) betalen over de winst die ze met hun ondernemingsactiviteiten maken. Met name grondexploitaties behoren tot de ondernemerstaken en zijn daarmee in de aangifte Vpb betrokken. De grondexploitaties zijn, vanaf 2019 (herindeling), als één geheel beoordeeld waardoor compensatie tussen alle grondexploitaties mogelijk is. Voor wat betreft de ‘overige activiteiten’ (bijdragen in salariskosten voor uitgeleend personeel, bijdrage van het waterschap voor de openbare verlichting in het buitengebied, havengelden, marktgelden, pacht van agrarische gronden, huuropbrengsten) is er geen sprake van winststreven. De conclusie dat de gemeente voor deze overige activiteiten geen onderneming in fiscale zin vormt, kan dan ook gehandhaafd blijven.
48
Onvoorzien In de begroting 2021 is, conform de financiële verordening, een raming voor onvoorziene uitgaven opgenomen, gebaseerd op €1,- per inwoner. Dit budget is in 2021 niet ingezet.
Beleidsindicatoren Onderstaande tabel geeft de beleidsindicatoren weer die betrekking hebben op dit programma. De gegevens komen hierbij vanuit “Waar staat je gemeente.nl”, met uitzondering van de gemeente specifieke indicatoren (formatie, bezetting, apparaatskosten, inhuur en overhead).
Indicatoren BBV (peildatum "Waarstaatjegemeete" 25-03-2022)
Jaar
Woonl a s ten éénpers oons hui s houden i n € Woonl a s ten meerpers oons hui s houden € Gemi ddel de WOZ-wa a rde woni ngen x € 1.000 Gemi ddel de WOZ-wa a rde woni ngen x € 1.000 Forma ti e (fte per 1.000 i nwoners )
2021 2021 2020 2021 2021
Bezetti ng (fte per 1.000 i nwoners ) Appa ra a ts kos ten (kos ten per i nwoner) Externe i nhuur (% va n tota l e l oonkos ten) Overhea d (% va n de tota l e l a s ten) * geen gegevens beschikbaar in "Waar staat je gemeente.nl"
2021 2021 2021 2021
Hoeksche Waard 572 660 266 281 6,48 5,92 703 29% 13%
Gemeente weinig Nederland stedelijk 733 geen da ta 810 geen da ta 270 275 290 286 * * * * * *
* * * *
Toelichting bij beleidsindicator “Externe inhuur” (% van totale loonkosten) In bovenstaande tabel is opgenomen dat de externe inhuur als percentage van de totale loonsom (werkelijke salarislasten van vast personeel incl. de kosten van inhuur als gevolg van vacatures, vervanging bij ziekte en specialistische inhuur)) 29% betreft. Over dit onderwerp is in 2021 een Rekenkamerrapport uitgebracht welke begin 2022 in de raad is behandeld. Momenteel zijn wij bezig met de uitwerking van de aanbevelingen. Deze uitwerking willen wij eerst bespreken met uw Auditcommissie. Uitgangspunt van deze uitwerking is dat de inhuurlasten omlaag gaan.
49
Paragrafen
50
3. 3.1
Paragrafen Inleiding
De afzonderlijke paragrafen in de jaarstukken beschrijven we de beleidslijnen voor belangrijke beheersmatige aspecten en voor de lokale heffingen. De paragrafen hebben als doel een dwarsdoorsnede van de Jaarstukken te presenteren. Daar waar de Jaarstukken meer zijn gericht op het gerealiseerde beleidsproces, richten de paragrafen zich op het beheersproces, dat niet direct extern gericht is, maar waarbij sprake is van een behoorlijke financiële betekenis, een grote bestuurlijke relevantie of randvoorwaarden die van belang zijn voor een goed inzicht van de (beleids)programma’s. Samengevat is het hoofddoel van de paragrafen om, door dwarsdoorsneden van de begroting, uw raad te faciliteren in het vaststellen van een aantal wezenlijke beleidslijnen en de hoofdlijnen van de uitvoering te controleren. De jaarstukken bevatten de volgende paragrafen: • Lokale heffingen • Weerstandsvermogen en risicobeheersing • Onderhoud kapitaalgoederen • Financiering • Bedrijfsvoering • Verbonden partijen • Grondbeleid • Regio Deal
51
3.2
Lokale heffingen
Inleiding In deze paragraaf staat informatie over de gemeentelijke belastingen en rechten (gebonden heffingen), die in onze gemeente van toepassing zijn, het beleid rondom de lokale heffingen een overzicht van de opbrengsten in 2021 en een beschrijving van het kwijtscheldingsbeleid. Al gemene uitgangspunten Belastingen, zoals onroerendezaakbelasting en hondenbelasting zijn algemene dekkingsmiddelen. De opbrengsten zijn vrij besteedbaar. Dit in tegenstelling tot de gebonden heffingen, zoals rioolrecht. Deze middelen moeten verplicht besteed worden aan het doel waarvoor zij geïnd zijn. In onderstaand overzicht geven wij aan welke belastingen wij heffen, wat de heffingsmaatstaf is en wat het beoogd doel is. Omschrijving
maatstaf
beoogd doel
Onroerende zaakbelasting
W OZ w aarde
algemeen dekkingsmiddel
Roerende zaakbelasting
w aarde roerende zaak
algemeen dekkingsmiddel
Hondenbelasting
aantal honden
algemeen dekkingsmiddel
T oeristenbelasting
aantal ov ernachtingen
algemeen dekkingsmiddel
W atertoeristenbelasting
aantal etmalen v erblijf
algemeen dekkingsmiddel
Dagtoeristenbelasting
aantal aankomsten T iengemeten
algemeen dekkingsmiddel
Precariobelasting Reclamebelasting
strekkende meters kabels, leidingenalgemeen of buizen dekkingsmiddel bestrijding v an kosten gericht op v eiligheid ,leefbaarheid of ontw ikkeling v an het W OZ w aarde aangew ezen gebied w aar de belasting gehev en w ordt.
Baatbelasting
bedrag per onroerende zaak
v erhalen v an kosten, gemaakt v oor het tot stand brengen v an de v oorziening
Rioolheffing w on. eigenaar
v ast bedrag
dekking v an kosten v oor onderhoud en v erv anging riolering
Rioolheffing w on.gebruiker
aantal gebruikers
dekking v an kosten v oor onderhoud en v erv anging riolering
Belastingen
Rechten
Rioolheffing niet w on. eigenaar W OZ w aarde
dekking v an kosten v oor onderhoud en v erv anging riolering
Rioolheffing niet w on. gebrruikerW OZ w aarde Lijkbezorgingsrechten Leges
dekking v an kosten v oor onderhoud en v erv anging riolering dekking v an de kosten v an diensten nader omschrev en in de tariev entabel bij de div ersen (v erschillend per dienst) v erordening (begrav en, grafuitgifte, onderhoud, specifieke dienst) dekking v an de kosten v an dienstv erlening aan een indiv iduele derde
Afv alstoffenheffing
div ersen (v erschillend per dienst) v ast bedrag v erhoogd met een bedrag per lediging
Hav en- en kadegelden
div ersen (v erschillend per hav en)