Jaarstukken 2020 RAAD

Taakveld 6.5 Arbeidsparticipatie Ondanks de impact van corona op de economie is het cliëntenbestand van HWwerkt! slechts beperkt gestegen. Ook in 2020 is een hoge uitstroom naar werk gerealiseerd. In 2020 zijn de voorbereidingen getroffen voor de aansluiting van de Hoeksche Waard op Hallo Werk. Dit matchingsplatform werkt op basis van competenties en niet op basis van diploma’s. Binnen de Arbeidsmarktregio Rijnmond is dit een van de middelen die wordt ingezet om nieuwe kansen voor cliënten te creëren. Voor de in 2020 gehuisveste statushouders hebben we extra uren ingekocht bij Vluchtelingenwerk Hoeksche Waard, zodat de mensen nu 15 maanden begeleiding krijgen. De inburgeringsplichtige statushouders (18 tot 65-jarigen) zijn gestart met het participatietraject. Het Uitvoeringsprogramma Werk voor Iedereen heeft verder vorm gekregen Sinds juni 2020 is een Matchmaker op pilotbasis in de Hoeksche Waard actief. Deze matchmaker zoekt actief naar jongeren zonder startkwalificatie die thuis zitten en helpt hen op weg terug naar school of naar werk. De afspraken tussen het Pro/Vso onderwijs en HWwerkt! over een sluitende aanpak voor deze groep krijgen steeds meer vorm. In combinatie met de regiodeal is een start gemaakt met het proces om te komen tot werkleerlijnen voor de doelgroep van HWwerkt!.

Taakveld 6.6 Maatwerkvoorzieningen (Wmo) In 2019 is na een spoedaanbesteding een nieuwe overeenkomst afgesloten met twee hulpmiddelenleveranciers per 1 januari2020. Deze aanbieders zouden in de loop van 2020 de hulpmiddelen van de vorige leverancier overnemen. Dit zodat onze inwoners hier zo min mogelijk last van hebben en zoveel mogelijk hun hulpmiddel konden behouden. Omdat de overname nog niet gerealiseerd was voor het faillissement van de oorspronkelijke leverancier, is er extra expertise op juridisch en inkoopgebied ingezet om de belangen van onze inwoners te kunnen borgen. Uiteindelijk is de overname in december 2020 volledig gerealiseerd.

59

Taakveld 6.7.1 Maatwerkdienstverlening 18+ In de afgelopen jaren zijn de eerste stappen gezet op het gebied van toezicht, contractmanagement, werkwijze bij calamiteiten en dergelijke. In 2020 heeft dit onderwerp minder prioriteit gekregen in verband met de werkzaamheden die voortvloeiden uit de coronacrisis. Dit loopt dan ook door in 2021. In het kader van de Wmo worden diverse voorzieningen verstrekt aan individuele inwoners. Men heeft de keuze tussen zorg in natura of een geldbedrag (persoonsgebonden budget). Zorg in natura kopen wij in bij verschillende zorgaanbieders. De aanbesteding Huishoudelijke ondersteuning is begin 2021 afgerond. Met 9 aanbieders is via een ‘open house constructie’ een overeenkomst getekend. Taakveld 6.7.2 Maatwerkdienstverlening 18In Q3 2020 is het lokaal plan transformatie jeugdhulp vastgesteld. Hierin zijn de projecten en pilots in beeld gebracht die in de Hoeksche Waard worden uitgevoerd. Dit met als doel samenhangend overzicht en inzicht te bieden. Om beter te kunnen sturen op de gewenste doelen zoals goede hulpverlening en normaliseren, staat in dit plan ook hoe we met elkaar willen monitoren en evalueren om te zien of we ook het gewenste effect bereiken.

Taakveld 6.8.1 Geëscaleerde zorg 18+ Beschermde woonplek Binnen de regio Zuid-Hollandse Eilanden werken we samen op beschermd wonen voor mensen met een psychiatrische (GGZ) of een licht verstandelijke beperking (LVB). Deze samenwerking is begin 2020 bekrachtigd via een Regionale Samenwerkingsovereenkomst 2020-2023. Gemeente Nissewaard blijft de (vrijwillige) centrumgemeente. Binnen deze overeenkomst zijn we gestart met een regionale inkoop beschermd wonen 2022-2023, die in mei 2021 wordt afgerond met nieuwe overeenkomsten. Dit is binnen deze regio de eerste aanbesteding voor deze zorg, waarbij we meteen de transformatieopdracht ‘van beschermd wonen naar beschermd thuis’ vormgeven. Ook op het terrein van Maatschappelijke Opvang werken we samen. In 2020 vond een onderzoek plaats naar dak- en thuislozen in de Hoeksche Waard. Sterke schakels: sluitende aanpak Naast de doordecentralisatie beschermd wonen en maatschappelijke opvang binnen Zuid-Holland Zuid, gaven we samen met de regio Zuid-Holland Zuid vorm aan de richting en inrichting van de nieuwe Wet verplichte GGZ en de Wet zorg en dwang.

60

Wat hebben we gedaan? In de onderstaande tabellen is de voortgang van de activiteiten weergegeven voor het jaar 2020.

√

Gereed Uitvoering loopt volgens planning en gestelde kaders Uitvoering staat onder druk, kans op afwijkingen. Extra bewaking van de kaders en planning Uitvoering wijkt in negatieve zin af van de planning en gestelde kaders. Maatregelen zijn vereist

Taakveld 6.1 Samenkracht en inwonerparticipatie Nr. Doelstelling Activiteit / maatregel 6.1.1

Vitale dorpen en een actieve

Ophalen, delen en ontsluiten van lokale vraagstukken en

samenleving

behoeften.

Voortgang en toelichting

Experimenteren en (blijven) aansluiten bij/ondersteunen van initiatieven (energie) van inwoners en partners Initiëren en faciliteren van innovatieve initiatieven vanuit de samenleving door middel van onder meer het beschikbare innovatiebudget 6.1.2

Preventie, gericht op het welzijn van

Opstellen uitvoeringsprogramma Preventie, inclusief Preventie

Door herprioritering van de ambtelijke inzet gedurende

inwoners en het verlagen van

Jeugd

de Coronacrisis zijn deze ontwikkelactiviteiten gestopt

zorgkosten

Bewustwording en doorontwikkeling uitvoeringsprogramma

dan wel vertraagd.

Dementievriendelijke samenleving in de Hoeksche Waard Eenduidige aanpak van signalerend huisbezoek/ouderenadviseur Actualiseren ontwikkelagenda Mantelzorgondersteuning Integreren subsidiëring van activiteiten en inkoop van diensten (op alle terreinen van jongerenwerk tot sport, van welzijn tot zorg) Versterken van samenwerking tussen formele en informele zorg door onder meer de meerjarenprogramma’s integrale werkwijze en preventie 6.1.3

Verbeteren van de dienstverlening

Gericht inzetten op een ICT hulpmiddel dat alle relevante

61

6.1.4 6.1.5

aan inwoners 0 tot 100 met een

informatie in het sociaal domein uit de huidige systemen kan

verminderde (tijdelijke)

ophalen en kan verbinden tot samenhangend toegankelijke

zelfredzaamheid

informatie

Vitale dorpen en een actieve

Formaliseren van jongerenparticipatie naar aanleiding van wensen

samenleving

van jongeren

Vitale dorpen en een actieve

De harmonisatie van het gemeentelijk welzijnsbeleid is afgerond.

samenleving. 6.1.6

Voor ouderen, mensen met een

Uitvoeringsprogramma Thuis in de kern, bestaande uit diverse

beperking en/of psychosociale

inspanningen, waaronder: meer geschikte woningen realiseren,

problematiek makkelijker wordt om

faciliteren van technische innovaties, realiseren van

(langer) zelfstandig te wonen in de

laagdrempelige ontmoetingsplekken in de wijk, onderzoek

Hoeksche Waard.

arbeidsmarktprognoses in de zorgsector Hoeksche Waard en

Door herprioritering van de ambtelijke inzet en beperkte mogelijkheden door de maatregelen gedurende de Coronacrisis zijn deze ontwikkelactiviteiten tijdelijk gestopt dan wel vertraagd.

bewustwordingsacties

Taakveld 6.2 Wijkteams Nr. Doelstelling 6.2.1

Activiteit / maatregel

Bevorderen en versterken van eigen

(Door)ontwikkelen programma integrale werkwijze, waaronder

kracht en zelfredzaamheid van

uitbreiding Wijkteams Hoeksche Waard

inwoners door tijdelijke

Invullen van de functie procesregisseur sluitende aanpak

ondersteuning; zo licht als kan en zo

Invullen van ontschot werken en ontschot financieren

Voortgang en toelichting

zwaar als nodig 6.2.2

Dichtbij, snel en op dezelfde manier

Faciliteren van een hulpstructuur in de vorm van een

Door herprioritering van de ambtelijke inzet en

ontvangen inwoners ondersteuning

samenwerkingsverband (netwerkorganisatie) bestaande uit

beperkte mogelijkheden door de maatregelen

bij ingewikkelde vragen over zorg en

verschillende organisaties, waarbij wij inzetten op onder andere

gedurende de Coronacrisis zijn deze

welzijn. Samen met de inwoner kijken

een gedeelde visie, heldere rollen, transparant werkproces en

ontwikkelactiviteiten gestopt dan wel vertraagd.

we met een brede blik naar

benodigde randvoorwaarden.

problemen, oplossingen en kansen.

Taakveld 6.3 Inkomensregelingen Nr. Doelstelling 6.3.1

Versterken van de eigen kracht en

Activiteit / maatregel

Voortgang en toelichting

Het armoedebeleid vanuit de Participatiewet wordt binnen 62

zelfredzaamheid van inwoners door

nieuwe verordening en beleidsregels voor Bijzondere bijstand en

tijdelijke inkomensvoorziening

Inkomensregelingen vormgegeven. Vanuit de Uitvoeringsagenda Samen tegen armoede wordt ingezet op het vergroten van het bereik van de inkomensregelingen voor ouders met kinderen, waaronder de Meedoenregeling voor kinderen, in aansluiting op de Rijksambitie Kindarmoede.

6.3.2

Alle inwoners van de Hoeksche

In 2020 is de Integrale uitvoeringsagenda Samen tegen armoede

Waard zijn (waar nodig met

2021-2023 vastgesteld, bestaande 10 actiepunten gericht op

ondersteuning) financieel

Vroegsignalering en Preventie, Versterken van de participatie van

zelfredzaam en ervaren geen

mensen met laag inkomen of schuldproblemen, Versterken van

financiële belemmeringen om deel te

het lokale netwerk van organisaties die ondersteuning bieden

nemen aan de samenleving

aan mensen met laag inkomen of schuldproblemen.

Taakveld 6.4 Begeleide participatie Nr. Doelstelling 6.4.1

6.4.2

Activiteit / maatregel

Versterken eigen kracht en

Door ontwikkelen Werk- en Leerbedrijf

zelfredzaamheid van inwoners door

Realiseren landelijke target ‘beschut nieuw’ samen met

maatschappelijke participatie

werkgevers waarbij de gemeente de voorbeeldrol vervult

Mensen met een afstand tot de

Via kwartiermaker uitvoering geven aan SROI-beleid

√

Voortgang en toelichting

arbeidsmarkt aan werk helpen of dichter naar werk toebrengen.

63

Taakveld 6.5 Arbeidsparticipatie Nr. Doelstelling 6.5.1

Zoveel mogelijk inwoners doen

Activiteit / maatregel

Voortgang en toelichting

Deelname aan project Match Makers

duurzaam mee op de arbeidsmarkt door te kijken naar mogelijkheden: kansen creëren voor kwetsbare jongeren. 6.5.2

Zoveel mogelijk inwoners doen

Uitvoeringprogramma Werk voor Iedereen!, bestaande uit diverse

duurzaam mee op de arbeidsmarkt

inspanningen, waaronder: samenwerkingsconvenant Onderwijs

door te kijken naar mogelijkheden

Bedrijfsleven, realiseren platform Pro/Vso – HW werkt!, stimuleren MVO/sociaal ondernemerschap, ontwikkelen maatwerkarrangementen bij en met werkgevers

6.5.3

Goede begeleiding statushouders.

Professionalisering maatschappelijke begeleiding van statushouders.

Taakveld 6.71 Maatwerkdienstverlening 18+ Nr. Doelstelling 6.71.1

Activiteit / maatregel

Voortgang en toelichting

Bevorderen van zelfstandigheid (langer Opzetten kwaliteitssysteem (rechtmatigheid, doelmatigheid, thuis kunnen wonen)

fraude, toezicht en monitoring)

voor inwoners met een beperking 6.71.2

Versterken van de rechtmatige uitvoering van de Wmo-taken en Participatiewet; zorgdragen voor een

Doorontwikkeling van toezicht en handhaving binnen de Wmo: Evaluatie toezicht kwaliteit; -

Door herprioritering gedurende de Coronacrisis zijn deze ontwikkelactiviteiten vertraagd.

Aanstellen van toezichthouder rechtmatigheid.

juiste besteding van financiële middelen in overeenstemming met de wet en de gestelde doelen 6.71.3

Continuatie huishoudelijke

Expertise inhuren voor aanbesteding contracten huishoudelijke

De aanbesteding Wmo Begeleiding (maatschappelijke

ondersteuning en Wmo-begeleiding

ondersteuning en Wmo-begeleiding die op 1 januari 2021

begeleiding) is vertraagd als gevolg van herprioritering

aflopen.

Corona. Door verlengen overeenkomsten wordt begeleiding in 2021 en verder geborgd. 64

6.71.4

Inwoners ondersteunen in hun

Inkoop van ondersteuning (zorg in natura) met betrekking

zelfredzaamheid, zelfstandigheid en

beschermde woonomgeving ten behoeve van mensen met een

participatie

lichte verstandelijke beperking (LVB)

Taakveld 6.72 Maatwerkdienstverlening 18Nr. Doelstelling 6.72.1

Activiteit / maatregel

Intensiveren jeugdteams om

Uitvoeren van diverse pilots, waaronder samenwerking

wachtlijsten te voorkomen en

jeugdteams/huisartsen en jeugdteams op VO-scholen

zorgkwaliteit te verhogen

Inzetten extra GGZ-expertise in de jeugdteams

Voortgang en toelichting

Creëren extra formatie in jeugdteams om wachtlijsten te voorkomen 6.72.2

Preventie, gericht op het welzijn van

Deelnemen aan de discussie over solidariteit en op basis van

inwoners en het verlagen van de

uitkomsten besluit nemen hierover vanaf 2020

√

zorgkosten 6.72.3

Vitale dorpen en een actieve

Uitvoeringsprogramma ‘It takes a village to raise a child’,

samenleving en preventie, gericht op

bestaande uit diverse inspanningen waaronder:

het welzijn van inwoners en het

begeleiden ouders en professionals in het opzetten van online en

verlagen van de zorgkosten

offline platform(s) , inwoners en partijen stimuleren om met goede preventieve initiatieven te komen en deze te ondersteunen en borgen en bewustwordingsacties

6.72.4

Vitale dorpen en een actieve

Structureel maken van een verzameling subsidies. introductie van

samenleving en preventie, gericht op

het innovatiefonds Sociaal Domein gedurende de periode 2020-

het welzijn van inwoners en het

2023.

verlagen van de zorgkosten.

Taakveld 6.81 Geëscaleerde zorg 18+ Nr. Doelstelling 6.81.1

Activiteit / maatregel

Iedereen kan zoveel mogelijk wonen

Ontwikkelen van gemeentelijk beleid

op een voor hem of haar passende

Herverdelen van middelen vanuit de centrumgemeente

plek, met of zonder ondersteuning

Nissewaard

Voortgang en toelichting

Ontwikkelen en ontsluiten van nieuwe vormen van huisvesting, 65

waaronder flexwonen 6.81.2

Bevorderen en versterken van eigen

Regie voeren op een sluitende aanpak voor kwetsbare

kracht en zelfredzaamheid van

jongvolwassenen en personen met verward gedrag

inwoners door tijdelijke 6.81.3

ondersteuning; zo licht als kan en zo

Implementatie wet verplichte GGZ en Wet Zorg & Dwang

zwaar als nodig.

Taakveld 6.82 Geëscaleerde zorg 18Nr. Doelstelling 6.82.1

Activiteit / maatregel

Iedereen kan zoveel mogelijk wonen

Pilot houden om de samenwerking tussen ‘dwang en drang’ en

op een voor hem of haar passende

jeugdteams te verbeteren, gedelegeerd aan de Serviceorganisatie

plek, met of zonder ondersteuning.

Jeugd

Voortgang en toelichting

66

Wat heeft het gekost? In de tabel staan, per taakveld, de baten en lasten van dit programma, het gerealiseerde totaal saldo van baten en lasten, de mutaties in de reserves en het gerealiseerde resultaat. Hierbij worden de baten weergegeven als + en de lasten als –. (bedragen x €1.000)

Om sc hr ijv ing Baten

T ot aal B at e n Lasten

T aakv e l d 6.1 Samenkracht en burgerparticipatie

Pr im it ie v e Ac t ue l e be gr ot ing be gr ot ing W e r ke l ijk 2020 2020 2020 1.165 353 310

Sal do 2020 - 43

6.3 Inkomensregelingen*

12.950

12.723

28.615

21.709

- 6.906

6.4 Begeleide participatie

1.305

2.520

819

948

129

6.5 Arbeidsparticipatie

19

0

20

20

0

6.6 Maatw erkv oorzieningen (WMO)

642

387

320

438

118

6.71 Maatw erkdienstv erlening 18+

-2

0

0

2

2

6.81 Geëscaleerde zorg 18+

0

0

0

0

0

1 6 .0 0 7 - 9.432

1 6 .7 9 4 - 11.655

3 0 .1 2 7 - 8.573

2 3 .4 2 7 - 8.110

- 6 .7 0 0 462

6.1 Samenkracht en burgerparticipatie 6.2 Wijkteams

- 3.453

- 3.211

- 3.128

- 3.095

33

6.3 Inkomensregelingen*

- 14.452

- 14.862

- 30.884

- 23.281

7.603

6.4 Begeleide participatie

- 5.889

- 6.311

- 5.548

- 5.496

53

6.5 Arbeidsparticipatie

- 488

- 825

- 899

- 871

28

6.6 Maatw erkv oorzieningen (WMO)

- 2.541

- 2.592

- 3.057

- 3.368

- 312

6.71 Maatw erkdienstv erlening 18+

- 11.053

- 10.696

- 11.912

- 12.178

- 266

6.72 Maatw erkdienstv erlening 18-

- 11.244

- 10.872

- 12.558

- 12.486

72

- 222

- 540

- 414

- 135

278

6.81 Geëscaleerde zorg 18+

- 2.640

- 2.913

- 3.225

- 3.228

-3

- 6 1 .4 1 3 - 4 5 .4 0 7 629

- 6 4 .4 7 7 - 4 7 .6 8 3 5.099

- 8 0 .1 9 8 - 5 0 .0 7 1 4.650

- 7 2 .2 4 9 - 4 8 .8 2 2 4.526

7 .9 4 9 1 .2 4 9 - 123

6.2 Wijkteams

594

248

168

169

1

6.3 Inkomensregelingen

340

0

0

0

0

6.4 Begeleide participatie

0

0

0

0

0

6.5 Arbeidsparticipatie

180

0

210

210

0

6.71 Maatw erkdienstv erlening 18+

216 96

0 0

0 0

0 0

0 0

2 .0 5 4

5 .3 4 7

5 .0 2 8

4 .9 0 6

- 122

- 584 0 0

- 3.921 - 15 0

- 4.396 0 0

- 4.396 0 0

0 0 0

- 584 - 4 3 .9 3 7

- 3 .9 3 6 - 4 6 .2 7 1

- 4 .3 9 6 - 4 9 .4 3 9

- 4 .3 9 6 - 4 8 .3 1 2

0 1 .1 2 7

6.82 Geëscaleerde zorg 18-

T ot aal Last e n Ge r e al ise e r d t ot aal sal do v an bat e n e n l ast e n Onttrekkingen reserv es 6.1 Samenkracht en burgerparticipatie

6.72 Maatw erkdienstv erlening 18-

T ot aal Ont t r e kkinge n r e se r v e s Stortingen reserv es

W e r ke l ijk 2019 1.093

6.1 Samenkracht en burgerparticipatie 6.3 Inkomensregelingen 6.71 Maatw erkdienstv erlening 18+

T ot aal St or t inge n r e se r v e s Ge r e al ise e r d r e sul t aat

* de forse afwijkingen op de baten en de lasten op dit taakveld houden verband met het feit dat we de baten en lasten van het Rijk voor de TOZO hebben geraamd op basis van voorschotbedragen. Uiteindelijk heeft afrekening plaatsgevonden op basis van de werkelijke kosten, waardoor zowel de baten en de

De belangrijkste financiële afwijkingen zijn in onderstaand overzicht weergegeven (zie gerealiseerd resultaat, kolom “Saldo 2020) uit bovenstaande tabel. De onttrekkingen aan de reserves zijn gebaseerd op de werkelijk gemaakte kosten (indien systeemreserves). Verschillen tussen taakvelden die per saldo budgettair neutraal zijn, zijn buiten deze verschillenanalyse gelaten.

67

(bedragen x €1 mln)

Onderw erp / T aakv eld

Ov erschot (+) / T ekort (- ) op budget

V oordeel / Nadeel Belangrijkste v erklaringen Binnen dit taakv eld is sprake v an meerdere kleinere v oordelen, w aaronder incidentele en projectsubsidies die in 2020 niet zijn V oordeel opgev raagd, minder kosten aan toezicht en handhav ing op het gebied v an kinderopvang en een v oordeel op het subsidiebudget v oor jeugd. De v erw achting w as dat Corona in de 2e helft v an 2020 een merkbaar effect zou hebben op de uitgav en bijstandsv erlening. Hierop hebben w ij de budgetten in de Slotrapportage bijgesteld. In w erkelijkheid is dit v erw achte effect uitgeblev en, w aardoor sprake is v an een v oordeel v an € 0,5 mln.

Samenkracht en burgerparticipatie

0 ,3

Inkomensregelingen

0 ,7

V oordeel

Jeugdhulp

0 ,1

V oordeel

Op basis v an de (concept)jaarcijfers 2020 v an de Serv ice Organisatie Jeugd is sprake v an een v oordeel v an € 0,1 miljoen op de deelnemersbijdrage aan de SOJ. Betreft een terugontv angst v an de centrumgemeente Nissew aard v an de middelen "V eilig T huis" (decentralisatie uitkering v rouw enopvang ) ad € 0,2 mln. Hierv oor doen w ij bij deze jaarstukken een v oorstel v oor resultaatbestemming om deze middelen ov er te hev elen naar 2021. Daarnaast zijn de middelen v oor het project "W et V erplichte GGZ" (beperkt aantal meldingen) en de regisseur sluitende aanpak niet in 2020 besteed (€ 0,2 mln).

Geëscaleerde zorg 18+

0 ,4

V oordeel

Maatw erkv oorzieningen (W MO)

- 0 ,2

Nadeel

Maatw erkdienstv erlening 18+

- 0 ,3

Nadeel

Omzet W erkbedrijf

0 ,1

T ot aal

1 ,1

Daarnaast is sprake v an € 0,2 mln aan incidentele extra baten in het kader v an de v erstrekking v an uitkeringen aan zelfstandigen. Dit v erloopt v ia Regionaal Bureau Zelfstandigen v an gemeente Rotterdam. Uitkeringen aan zelfstandigen w orden v aak in eerste instantie v erstrekt als lening. Na beoordeling v an de jaarcijfers v an enig jaar blijkt w elk deel “om niet” v erstrekt kan w orden en w elk deel terugbetaald dient te w orden.

Een toename v an een aantal grote w oningaanpassingen. Daar tegenov er zijn de uitgav en v oor maatw erkv oorzieningen (rolstoelen) lager. Per saldo is sprake v an een nadeel v an 0,2 mln. De kosten v oor W mo begeleiding zijn in 2020 fors toegenomen. Ook de zw aarte en complexiteit is toegenomen. Dit is ondermeer het gev olg v an de inv oering v an het abonnementstarief eigen bijdrage.

Ondanks eerdere neerw aartse bijstelling v an de omzet uit het w erkbedrijf is de omzet uit detacheringen alsnog hoger. Ov e r sc hot op budge t 2 0 2 0 V oordeel

Beleidsindicatoren In onderstaande tabel zijn de (verplichte) beleidsindicatoren van dit programma opgenomen die conform het BBV in de jaarstukken dienen te worden opgenomen. Ge m e e n t e In di c at or e n B B V ( pe i l dat u m " W aar st aat j e ge m e e n t e " 1 2 - 0 4 - 2 0 2 1 )

Jaar

Personen met bijstandsuitkeringen (per 10.000 inw oners > 18 jaar) Aantal re- integratiev oorzieningen (per 10.000 inw oners 15- 65 jaar) W mo cliënten met een maatw erkarrangement (per 10.000 inw oners) % Kinderen in armoede % Jeugdw erkloosheid (jongeren 16- 23 jaar) Jongeren met jeugdhulp (% v an alle jongeren tot 18 jaar) Jongeren met jeugdreclassering (% v an alle jongeren v an 12- 23 jaar) Jongeren met jeugdbescherming (% v an alle jongeren tot 18 jaar)

2020 2020 2020 2019 2019 2019 2019 2019

Hoe ksc h e w einig W aar d N e de r l an d st e de l i j k 168,9 107,1 460,0 3,00 1,00 12,1 0,1 0,9

459,7 202,0 640,0 6,00 2,00 12,2 0,4 1,2

291,9 191,1 582,0 4,00 1,00 11,4 0,3 1,2

68

2.8

Programma 7 Volksgezondheid en Milieu

Tot het programma Volksgezondheid en Milieu behoren de taakvelden volksgezondheid, riolering, afval, milieubeheer (inclusief duurzame energie) en begraafplaatsen en crematoria.

Wat gebeurde er om ons heen? Publieke gezondheidsopgaven zijn dringender geworden De belangrijkste opgaven voor volksgezondheid, zorg en leefomgeving veranderen niet door de coronacrisis. Maar corona maakt sommige opgaven nog groter of dringender. Zo treft de coronacrisis vooral kwetsbare groepen in Nederland en kan de crisis gezondheidsverschillen verder vergroten. Het virus en de maatregelen verhogen de druk op de mentale gezondheid. Dat geldt voor bijna iedereen, en voor jongeren en jongvolwassenen in het bijzonder. Door de coronacrisis zijn rokers gemiddeld meer gaan roken en het aantal mensen met overgewicht stijgt verder. Dit zijn belangrijke risicofactoren voor kanker en hart- en vaatziekten. Doordat steeds minder mensen hieraan overlijden, leven steeds meer mensen met de langetermijngevolgen ervan. Voor deze mensen kan corona een ernstiger beloop hebben. Ook heeft corona het belang van infectiepreventie en -bestrijding aangetoond. Duurzaamheid De verduurzaming bij ondernemers, (sport)verenigingen en maatschappelijke organisaties is duidelijk toegenomen in 2020. Er blijkt behoefte te bestaan aan informatie over verduurzamingsmaatregelen en financieringsvormen. Hieruit zijn nieuwe projecten voortgekomen.

Wat hebben we bereikt? Taakveld 7.1 Volksgezondheid In 2019 stelden we een nieuwe nota Publieke gezondheid Hoeksche Waard 2020-2023 op met een bijbehorend vierjarig uitvoeringsprogramma. Deze nota is in 2020 door de raad vastgesteld. Jong JGZ heeft de jeugdgezondheidszorg (JGZ) uitgevoerd in de regio Zuid-Holland Zuid. In aanvulling daarop zijn maatwerkafspraken gemaakt met en uitgevoerd door Jong JGZ voor de Hoeksche Waard. Taakveld 7.4 Milieubeheer Duurzaamheid Een aantal landelijke en lokale doelstellingen voor duurzaamheid op een rij. Landelijk: • In 2030 moet Nederland minimaal 49% minder broeikasgassen uitstoten ten opzichte van 1990. • Nederland moet in 2050 klimaatadaptief zijn. • Nederland moet in 2050 circulair zijn. 50% minder verbruik van primaire grondstoffen in 2030. • Warmtetransitie van de gebouwde omgeving naar gasloos in 2050. Lokaal: • Hoeksche Waard is energieneutraal in 2040. • In 2050 is Hoeksche Waard 100% circulair. • In 2050 hebben we veerkrachtige ecosystemen in Hoeksche Waard. • Hoeksche Waard is in 2050 volledig klimaatadaptief. 69

• In 2040 moet de gemeente een energieneutrale vastgoedportefeuille bezitten. In het hoofdlijnenakkoord is deze ambitie aangescherpt naar 2030. Opgaven waar ook de Hoeksche Waard mee aan de slag is en de komende jaren een versnelling op moet gaan maken. Vanwege de grote samenhang tussen de verschillende doelstellingen kiest het college voor een programmatische aanpak. Het programmaplan Duurzaamheid is eind 2020 door de gemeenteraad vastgesteld. Hieruit vloeien in 2021 6 uitvoeringsprogramma’s voort. In 2020 zijn onder andere de volgende belangrijke resultaten behaald: Lancering zakelijk Regionaal Energieloket; Beschikbaar stellen stimuleringslening duurzaamheid voor MKB, (sport)verenigingen en maatschappelijke organisaties; Verstrekken van ongeveer 5.000 cadeaubonnen aan woningeigenaren voor kleine duurzame maatregelen; Uitzetten van de vragenlijst “Prettig wonen in een veranderend klimaat” onder inwoners van de Hoeksche Waard; 2033 bijtjes geteld en 2 rupsjes, die wonen in het hotel aan Sportlaan 1 ¾.

70

Wat hebben we gedaan? In de onderstaande tabellen is de voortgang van de activiteiten weergegeven voor het jaar 2020.

√

Gereed Uitvoering loopt volgens planning en gestelde kaders Uitvoering staat onder druk, kans op afwijkingen. Extra bewaking van de kaders en planning Uitvoering wijkt in negatieve zin af van de planning en gestelde kaders. Maatregelen zijn vereist

Taakveld 7.1 Volksgezondheid Nr. Doelstelling 7.1.1

Activiteit / maatregel

Voortgang en toelichting

Gezondheid van bewoners

Uitvoeren nota Publieke gezondheid 2020-2023 .

,

beschermen en bevorderen

Uitvoering op onderdelen gezondheidsbevordering, gezondheidsbescherming en ziektepreventie, hierbij inzet op preventie essentieel. Waarbij wordt ingezet op gezondheidswinst.

7.1.2 7.1.3

√

Alle jeugdigen zo gezond mogelijk

Borgen JGZ voor 2020 en verder, al dan niet via een aanbesteding

laten opgroeien

in 2019 is gereed.

Gezondheidsbevordering

Voor de periode 2020-2023 zetten we vanuit

Nog niet alle lokale uitvoeringsprogramma’s zijn

gezondheidsbevordering in op de thema’s

gereed. Door Corona kan uitvoering van activiteiten

•

Mentale gezondheid jeugd & mensen met een

beperkt/minder plaatsvinden (o.a. op scholen,

migratieachtergrond.

Kinderopvang, verenigingen etc.). Uitvoering van

Leefstijl (roken, alcohol, middelen gebruik en gezond

gezondheidsbevordering gebeurde vaker digitaal.

•

gewicht) •

Taakveld 7.4 Milieubeheer / Duurzaamheid Nr. Doelstelling 7.4.1

100% energieneutraal in 2040

Vitaliteit en eigen kracht ouderen.

Activiteit / maatregel

Voortgang en toelichting

Uitvoeren van activiteiten uit het regionaal uitvoeringsprogramma Energievisie 2016-2020, zoals het opstellen van een regionale energiestrategie

7.4.2

Energieneutraal in 2040

Uitbreiden Regionaal Energieloket. Instandhouding loket en uitvoeren van een aantal acties per jaar zoals bijvoorbeeld

71

zonnepanelen op het dak en isoleren van woningen) 7.4.3

Uitbreiden Energieke Regio voor bedrijven en maatschappelijke organisaties. Instandhouding van Energieke Regio waardoor het bedrijfsleven ondersteund wordt bij duurzaamheidsmaatregelen binnen het bedrijf

7.4.4

Opstellen en uitwerken Regionale Energiestrategie (RES)*

7.4.5

Doorontwikkeling duurzaamheidslening

7.4.6

Educatie en bewustwording

7.4.7

Pilot inzet duurzaamheidscoach bij 7 wijkaanpakken

Wordt in 2021 gestart. Werven van coaches werd door Corona bemoeilijkt.

7.4.8

Gasloos in 2050

Opstellen en realisatie Transitievisie Warmte

7.4.9

Klimaatadaptief

Uitvoeren uitvoeringsprogramma,

Onderdeel hiervan is de uitwerking van een subsidieregeling voor inwoners

7.4.10

Nederland circulair in 2050

Hoeksche Waard plastic vrij

7.4.11

Uitwerking businesscase bedrijvenaanpak circulair

7.4.12

Gemeentelijke circulaire inkoop

Duurzaam en circulair inkopen wordt bij de inkopen die door inkoopbureau West-Brabant worden begeleid standaard meegenomen. Omdat het inkoopproces en de rechtmatigheid in de inkoop momenteel veel tijd en aandacht vragen is hier momenteel geen extra sturing op. Verwachting is dat dit 2e helft 2021 wel ingezet kan worden.

7.4.13

Energieneutrale vastgoedportefeuille

Onderzoek verduurzaming vastgoed

gemeente 7.4.14

Aanvullingswet geluid

De Regionale Verkeers- en Milieukaart is nagenoeg

Opstellen basiskaart geluid wegen

afgerond. Aan deze kaart worden dit voorjaar de ‘hoogtelijnen’ nog toegevoegd zodat de geluidskaarten 7.4.15

Milieubeleid

Actualiseren Meerjaren Milieubeleidsplan

√

hieruit kunnen worden gegenereerd. Het Meerjaren Milieubeleidsplan wordt niet meer geactualiseerd omdat het merendeel van de Milieu onderwerpen straks in het Omgevingsplan wordt

72

opgenomen (bruidsschat). We laten het bestaande Meerjaren Milieubeleidsplan doorlopen totdat de Omgevingswet in werking treedt en denken na over de ‘vertaling’ van het milieubeleid naar het Omgevingsplan.

73

Wat heeft het gekost? In de tabel staan, per taakveld, de baten en lasten van dit programma, het gerealiseerd totaal saldo van baten en lasten, de mutaties in de reserves en het gerealiseerde resultaat. Hierbij worden de baten weergegeven als + en de lasten als – (bedragen x €1.000) Pr im it ie v e W e r ke l ijk Om sc hr ijv ing

T aakv e l d

Baten

7.1 V olksgezondheid

2019 0

7.1 V olksgezondheid 7.4 Milieubeheer

T ot aal Last e n Ge r e al ise e r d t ot aal sal do v an bat e n e n l ast e n Onttrekkingen reserv es

7.4 Milieubeheer

T ot aal Ont t r e kkinge n r e se r v e s Stortingen reserv es

W e r ke l ijk

Sal do

2020 5

2020 5

7

499

552

53

7 - 4.161

499 - 4.052

557 - 4.011

58 41

- 2.205

- 2.400

- 3.218

- 2.964

254

- 6 .2 1 5

- 6 .5 6 2

- 7 .2 7 0

- 6 .9 7 6

295

- 6 .2 1 5 120

- 6 .5 5 4 1.015

- 6 .7 7 1 1.812

- 6 .4 1 8 1.780

353 - 32

120

1 .0 1 5 0

1 .8 1 2 0

1 .7 8 0 0

- 32 0

0 0

- 1.000

- 1.098

- 1.389

- 291

0

- 1 .0 0 0

- 1 .0 9 8

- 1 .3 8 9

- 291

- 6 .0 9 5

- 6 .5 3 9

- 6 .0 5 7

- 6 .0 2 7

30

7.4 Milieubeheer Ge r e al ise e r d r e sul t aat

2020 0

1

7.1 Recreatiev e hav ens

T ot aal St or t inge n r e se r v e s

2020 0

1 - 4.010

7.4 Milieubeheer

T ot aal B at e n Lasten

Ac t ue l e

be gr ot ing be gr ot ing

De belangrijkste financiële afwijkingen zijn in onderstaand overzicht weergegeven (zie gerealiseerd resultaat, kolom “Saldo 2020) uit bovenstaande tabel. De onttrekkingen aan de reserves zijn gebaseerd op de werkelijk gemaakte kosten (indien systeemreserves). Verschillen tussen taakvelden die per saldo budgettair neutraal zijn, zijn buiten deze verschillenanalyse gelaten. (bedragen x €1 mln) Overschot (+) / Onderw erp / T aakveld Overige T ot aal

T ekort (- ) op budget 0,0 0,0

V oordeel / Nadeel Belangrijkste verklaringen V oordeel Diverse kleinere mutaties. Ov e r sc hot op budge t 2020

Beleidsindicatoren In onderstaande tabel zijn de (verplichte) beleidsindicatoren van dit programma opgenomen die conform het BBV in de jaarstukken dienen te worden opgenomen. Ge m e e nt e w e i ni g

Hoe ksc he Indi c at or e n B B V ( pe i l dat um " W aar st aat j e ge m e e nt e " 1 2 - 0 4 - 2 0 2 1 )

Jaar

% Hernieuw bare elektriciteit (uit zon, w ind, etc.)

2018

W aar d

N e de r l and st e de l i j k 8,4

17,6

geen data

74

2.9

Programma 8 Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening

Tot het programma Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening behoren de taakvelden ruimtelijke ordening, grondexploitatie (anders dan bedrijventerreinen), wonen en bouwen.

Wat gebeurde er om ons heen? De druk op de Hoeksche Waardse woningmarkt blijft ondanks het coronavirus onverminderd hoog. Het woningtekort in de Hoeksche Waard is (zoals in heel Nederland) voelbaar. Er is een gebrek aan alle categorieën van woningen in alle dorpen van de Hoeksche Waard. In de behoefte wordt niet voorzien. Het afgelopen jaar stond dan ook in het teken van het op gang brengen van een continue bouwstroom in alle dorpen. Met name het aanjagen van ontwikkelingen in de kleinere dorpen vergt extra aandacht. Tegen de trend in schroefden we onze woningbouwproductie omhoog. Dat is ook de inzet voor de komende jaren. Tegelijkertijd staat de betaalbaarheid van woningen onder druk. In een unaniem aangenomen motie ‘bouwen voor starters’ spoorde de gemeenteraad het college aan te zorgen voor meer betaalbare woningen voor onder andere jongeren. Onze eigen jongeren maar ook voor de jonge huishoudens van buiten de Hoeksche Waard. Die zijn nodig voor een gezonde demografische balans in de toekomst. De motie zorgde voor een sterkere focus op de bouw voor doelgroepen in plaats voor doorstroming. In onderhandelingen met ontwikkelaars zetten we scherper in op betaalbare woningen. Daarnaast bieden we financiële regelingen als de starterslening aan. In 2021 onderzoeken we meerdere instrumenten die woningen weer betaalbaar maken.

In de begroting kondigden we nog aan dat de omgevingswet per 1 januari 2021 inwerking zou treden. De inwerkingtredingsdatum is verschoven naar 1 juli 2022. Dit maakt dat we onszelf nog beter kunnen voorbereiden op de implementatie van deze wet, die tientallen wetten bundelt en makkelijker maakt en grote impact zal hebben op onze manier van werken.

Wat hebben we bereikt? Taakveld 8.1 Ruimtelijke Ordening Implementatie Omgevingswet Het Ambitie- en programmaplan Omgevingswet Hoeksche Waard is ons uitgangspunt voor de implementatie van de Omgevingswet. De verschuiving van de inwerkingtredingsdatum gaf ons afgelopen jaar ruimte om onszelf organisatorisch beter voor te bereiden op de komst van de nieuwe wet. Integrale gebiedsontwikkeling De Omgevingsvisie Hoeksche Waard stelden we in 2019 vast. Afgelopen jaar werkten we aan verschillende gebiedsontwikkelingen in het zuiden, het westen en het noorden van de Hoeksche Waard. In verband met de Arhi-termijn besloten we oudere (gebieds-)visies en nota’s opnieuw vast te stellen. In vervolg daarop besloot het college in 2021 toe te werken naar een actualisatie en transformatie van deze oudere documenten naar één gebiedsprogramma, die basis zal worden voor gebiedsontwikkeling in de hele Hoeksche Waard. Taakveld 8.2 Grondexploitaties (niet-bedrijventerreinen) In 2020 is de Nota Kostenverhaal vastgesteld en is het zogenaamde snippergroenbeleid geharmoniseerd.

75

Taakveld 8.3 Wonen en bouwen Woningbouw Onder 3.1 belichtten wij al de ontwikkelingen op de Hoeksche Waardse woningmarkt. Het afgelopen jaar lag de focus op het realiseren van een continue bouwstroom in alle dorpen van de Hoeksche Waard. Anders dan voorheen willen wij meer bouwen voor doelgroepen. Daarbij is naar aanleiding van de motie ‘bouwen voor starters’ bij woningbouwontwikkelingen de realisatie van betaalbare woningen een belangrijk leidend motief. Wonen welzijn zorg De groei van het aantal ouderen, de stijging van de zorgvraag, het tekort aan zorgpersoneel en de behoefte aan nieuwe woon(zorg)vormen voor ouderen en kwetsbare groepen, maken de verbinding tussen de onderwerpen wonen en zorg actueel en dringend. We moeten wonen, welzijn en zorg op een andere manier organiseren waarbij we ons meer richten op preventie en toekomstbestendigheid in plaats van achteraf maatwerkoplossingen bedenken en bekostigen. Vanuit het Hoofdlijnenakkoord ligt er daarom de opdracht samen met zorg- en welzijnpartners een Wonen Welzijn Zorg visie op te stellen. In 2020 is dit project gestart. Doel is eind 2021 een conceptvisie aan de gemeenteraad ter vaststelling aan te bieden. De blik naar buiten Het afgelopen jaar onderzochten we intensief of bovenregionale samenwerking onze vitaliteitsopgave en daarmee onze woningbouwopgave verder kon brengen.

Nadat we van de provincie Zuid-Holland ruimte kregen om meer bouwen besloten we voor onze woningbouwopgave geen bovenregionale samenwerkingen aan te gaan en de focus volledig op het realiseren van woningen te richten. Samenwerking HW Wonen en Huurdersplatform Gemeente Hoeksche Waard heeft het voorrecht te kunnen werken met een sterke kapitaalkrachtige wooncorporatie met visie voor de Hoeksche Waard. Als enige corporatie bezit zij bijna een derde van onze woningvoorraad. Wij zetten ons steeds in om met de corporatie en het huurdersplatform Hoeksche Waard prestatieafspraken te maken over de gezamenlijke bijdragen aan de volkshuisvestelijke opgaven, waaronder een sociale woonvoorraad van goede kwaliteit. De prestatieafspraken herijken wij jaarlijks. In december 2020 werden nieuwe prestatieafspraken voor 2021 afgesproken. Het afgelopen jaar werden steviger afspraken gemaakt over de verduurzaming en levensloopbestendigheid van de sociale woningvoorraad. Ook pakt HW Wonen een meer actieve rol in de nieuwbouwopgave.

76

Wat hebben we gedaan? In de onderstaande tabellen is de voortgang van de activiteiten weergegeven voor het jaar 2020.

√

Gereed Uitvoering loopt volgens planning en gestelde kaders Uitvoering staat onder druk, kans op afwijkingen. Extra bewaking van de kaders en planning Uitvoering wijkt in negatieve zin af van de planning en gestelde kaders. Maatregelen zijn vereist

Taakveld 8.1 Ruimtelijke ordening Nr. Doelstelling 8.1.1

8.1.2

Realiseren en in stand houden van een gezonde en fysiek leefomgeving en een goede omgevingskwaliteit Vitaal buitengebied

8.1.3

Implementatie van de Omgevingswet

8.1.4

Aansturing, realisatie en doorontwikkeling waardenketens

8.1.5

Extern Kwaliteitsteam ruimtelijke ontwikkeling

8.1.6

Landschapsbiografie en ruimtelijk omgevingskwaliteitsbeleid

Activiteit / maatregel

Doorontwikkeling van de waardeketens in de Hoekschewaardenmakerij, onder andere de gebiedsagenda Hoeksche Waard West Uitvoeren Ambitie- en Programmaplan Omgevingswet Hoeksche Waard. Uitvoeren samenwerkingsagenda Omgevingswet Zuid-Holland Zuid Uitvoeren verschillende gebiedsagenda’s, zoals HW-West, Zuiderstrand aan de zuidrand en noordrand Uitvoeren omgevingskwaliteit in kader van ruimtelijk domein.

Liep vertraging op door corona. De samenwerking met het Kwaliteitsteam is ondertussen opgepakt.

Uitvoeren van goede omgevingskwaliteit

Taakveld 8.2 Grondexploitatie (niet-bedrijventerreinen) Nr. Doelstelling Activiteit / maatregel 8.2.1

Harmonisatie kostenverhaal

Opstellen en vaststellen nieuwe Nota Kostenverhaal

8.2.2

Uniforme grondexploitatieberekeningen Aanvullend beleid

Aanschaffen grondexploitatiesysteem

8.2.3

Voortgang en toelichting

Implementeren van de Omgevingswet

Opstellen van o.a. een beleid voor snippergroen en gebruik gemeentegrond.

Voortgang en toelichting

√ Is doorgeschoven naar eind 2021.

√

77

Taakveld 8.3 Wonen en bouwen Nr. Doelstelling 8.3.1

Activiteit / maatregel

8.3.3

Voorzien in de toename van de reguliere woningbehoefte en nieuwbouw om extra instroom van gezinnen te kunnen faciliteren Trekken van jonge gezinnen naar de Hoeksche Waard door promotie Langer zelfstandig thuiswonen

8.3.4

Faciliteren van flexwonen

8.3.5

Woningbouwprogramma

8.3.6

Wonen welzijn zorg visie

Woningbehoefteonderzoek en aan hand daarvan opstellen van nieuwe visie wwz

8.3.7

Prestatieafspraken HW en huurdersplatform Flexwonen Hoeksche Waard

Jaarlijks afsluiten prestatieafspraken

Lobby om alle betrokken partijen hieraan invulling te laten geven

8.3.10

Realisatie van een plusprogramma woningbouw Halfjaarlijks overleg marktparttijen

8.3.11

Actualisatiehuisvestingsverordening

Actualiseren huisvestingsverordening

8.3.12

Middenhuur faciliteren

Kader voor facilitering van de middenhuur

8.3.13

Woonwagen en standplaatsenbeleid

8.3.14

Faciliteren nieuwe woonvormen

In afstemming met stakeholders opstellen van een kader voor het bewonen van woonwagens en standplaatsen Faciliteren van initiatiefnemers van bijzondere woonvormen

8.3.2

8.3.8 8.3.9

Voortgang en toelichting

Versnellen van de in het (regionale) woningbouwprogramma opgenomen woningbouwprojecten en het monitoren van de woningmarkt Regionaal ontwikkelen en uitvoeren van promotieactiviteiten waaronder deelname aan woningbeurzen buiten de regio Uitvoeren van de Blijverslening via het Svn (Stimuleringsfonds Volkshuisvesting) Creëren van tijdelijke reguliere woonruimte voor elke Hoeksche Waarder die op enig moment in zijn of haar leven een overbruggende woonvoorziening nodig heeft Opstellen wendbaar kwalitatief woningbouwprogramma Enige vertraging door corona. Ondertussen is project opgestart.

Vaststellen kaders voor flexwonen

Afstemming over ontwikkelingen op de woningmarkt

√

78

Wat heeft het gekost? In de tabel staan, per taakveld, de baten en lasten van dit programma, het gerealiseerd totaal saldo van baten en lasten, de mutaties in de reserves en het gerealiseerde resultaat. Hierbij worden de baten weergegeven als + en de lasten als –. (bedragen x €1.000) W e r ke l ijk Om sc hr ijv ing Baten

T aakv e l d

2019 1.138 2.905

8.1 Ruimtelijke ordening 8.2 Grondexploitatie (niet-

W e r ke l ijk

Sal do

2020 3.082 3.256

2020 - 1.068 - 1.693

4.008

2.809

2.705

3.091

386

8.1 Ruimtelijke ordening

5 .4 7 7 - 3.635

1 1 .8 0 5 - 5.504

9 .4 2 9 - 5.146

- 2 .3 7 6 358

8.2 Grondexploitatie (niet-bedrijv enterreinen)

- 2.519

- 1.655

- 4.946

- 2.708

2.238

8.3 Wonen en bouw en

- 3.744

- 4.202

- 4.057

- 4.124

- 67

- 9 .3 1 8 - 1 .2 6 6 1.324

- 9 .4 9 2 - 4 .0 1 5 681

- 1 4 .5 0 7 - 2 .7 0 2 1.080

- 1 1 .9 7 8 - 2 .5 4 9 920

2 .5 2 9 153 - 160

4.739

0

150

150

0

9

19

132

85

- 46

6 .0 7 2

701

1 .3 6 2

1 .1 5 5

- 206

8.1 Ruimtelijke ordening - 1.745 8.2 Grondexploitatie (niet- bedrijv enterreinen) - 4.940 - 546 8.3 Wonen en bouw en

- 827 0 - 1.054

- 1.445 0 - 250

- 1.155 0 - 250

291 0 0

8.1 Ruimtelijke ordening 8.2 Grondexploitatie (niet-bedrijv enterreinen) 8.3 Wonen en bouw en

T ot aal Ont t r e kkinge n r e se r v e s Stortingen reserv es

2020 4.151 4.949

8 .0 5 1 - 3.055

T ot aal Last e n Ge r e al ise e r d t ot aal sal do v an bat e n e n l ast e n Onttrekkingen reserv es

2020 1.051 1.617

8.3 Wonen en bouw en

T ot aal B at e n Lasten

Pr im it ie v e Ac t ue l e be gr ot ing be gr ot ing

T ot aal St or t inge n r e se r v e s

- 7 .2 3 1

- 1 .8 8 1

- 1 .6 9 5

- 1 .4 0 5

291

Ge r e al ise e r d r e sul t aat

- 2 .4 2 5

- 5 .1 9 5

- 3 .0 3 6

- 2 .7 9 9

237

De belangrijkste financiële afwijkingen zijn in onderstaand overzicht weergegeven (zie gerealiseerd resultaat, kolom “Saldo 2020) uit bovenstaande tabel. De onttrekkingen aan de reserves zijn gebaseerd op de werkelijk gemaakte kosten (indien systeemreserves). Verschillen tussen taakvelden die per saldo budgettair neutraal zijn, zijn buiten deze verschillenanalyse gelaten. (bedragen x €1 mln) 8. V ol kshuisv e st ing e n r uim t e l ijke or de ning Onderw erp / T aakv eld

Grondexploitaties

Leges omgev ingsv ergunningen

Ruimtelijke ordening

Ov erschot (+) /

0,5

0,3

- 0,2

V oordeel / Belangrijkste v erklaringen

V oordeel

V oordeel

Nadeel

Anterieure overeenkomsten

- 0,3

Nadeel

Ov erig

- 0,1

Nadeel

T ot aal

0,2

Er sprake v an een aantal (niet geraamde) w instnemingen op een aantal grondexploitaties (€ 0,7 mln). Daarnaast hebben w ij op grond v an de actualisatie v an het Meerjaren Prognose Grondexploitaties (MPG) een aanv ullende storting v oor v erw achte v erliezen gedaan v an - /- € 0,2 mln v oor de grondexploitatie Dorpshart Mijnsheerenland. In de jaren 2019 en 2020 w as er (al) sprake v an een hoogconjunctuur. Het aantal bouw initiatiev en/ bouw aanv ragen in de Hoeksche W aard is daardoor ev eneens hoog. T en opzichte v an de Slotrapportage hebben w e € 0,3 mln meer aan leges gerealiseerd. V anw ege een archeologische v ondst in het kader v an project W aterborg is archeologisch onderzoek en bijbehorende w erkzaamheden benodigd gew eest. Hierv oor hebben w ij extra kosten gemaakt (- /- € 0,2 mln). In december 2020 is de raad hierover middels een raadsinformatiebrief geïnformeerd. In 2021 v erw achten w ij ook nog kosten hierv oor te moeten maken w elke w ij in de Zomerrapportage 2021 zullen v erw erken. Enkele ontv angsten v anuit anterieure overeenkomsten doorgeschoven naar 2021 (- /- € 0,3 mln). De planning v an de deze projecten zijn aan v eranderingen onderhav ig zijn, w aardoor geplande ontv angsten soms w orden doorgeschoven in de tijd. Div erse kleinere mutaties

Ov e r sc hot op budge t 2020

79

Beleidsindicatoren In onderstaande tabel zijn de (verplichte) beleidsindicatoren van dit programma opgenomen die conform het BBV in de jaarstukken moeten worden opgenomen.

Indic at or e n B B V ( pe il dat um " W aar st aat je ge m e e nt e " 12- 04- 2021)

Jaar

Demografische druk (Groene + grijze druk tov 20- 64 jarigen) Aantal nieuw bouw w oningen per 1.000 w oningen

2020 2020

Ge m e e nt e Hoe ksc he w e inig W aar d N e de r l and st e de l ijk 79,5 10,0

70 8,9

79 8,7

80

2.10

Algemene Dekkingsmiddelen, overhead, vennootschapsbelasting en onvoorzien

Voor het onderdeel Algemene Dekkingsmiddelen, overhead, vennootschapsbelasting en onvoorzien zijn met uitzondering van het onderdeel overhead (bedrijfsvoering), geen doelstellingen en activiteiten geformuleerd. Voor de realisatie van de doelstellingen en activiteiten met betrekking tot overhead / bedrijfsvoering (taakveld 0.4), wordt verwezen naar programma 0 Bestuur en Ondersteuning en de paragraaf 3.5 Bedrijfsvoering van deze jaarstukken. In onderstaande tabel staan, per taakveld, de baten en lasten, het gerealiseerd totaal saldo van baten en lasten, de mutaties in de reserves en het gerealiseerde resultaat. Hierbij worden de baten weergegeven als + en de lasten als –. (bedragen x €1.000)

Om sc hr ijv ing Baten

Pr im it ie v e Ac t ue l e be gr ot ing be gr ot ing W e r ke l ijk 2020 2020 2020 169 180 260

0.4 Ov erhead

W e r ke l ijk 2019 465

0.5 Treasury

4.231

54.816

86.504

86.491

0.61 OZB w oningen

9.314

9.551

9.551

9.537

- 13

0.62 OZB niet-w oningen

6.790

7.132

7.117

6.810

- 308

0.64 Belastingen ov erig

5.891

5.941

5.913

5.898

- 15

uitkeringen gemeentefonds

112.572

110.774

117.362

117.671

309

0.8 Ov erige baten en lasten

150

105

34

241

208

0.4 Ov erhead

1 3 9 .4 1 4 - 29.710

1 8 8 .4 8 8 - 32.942

2 2 6 .6 6 0 - 34.796

2 2 6 .9 0 8 - 31.383

247 3.413

0.5 Treasury

- 714

- 1.561

- 4.618

- 4.248

370

0.61 OZB w oningen

- 396

- 446

- 446

- 398

48

- 1.171

- 1.293

- 1.293

- 1.233

60

- 632

- 4.075

- 250

- 723

- 473

T aakv e l d

Sal do 2020 80 - 13

0.7 Algemene uitkering en ov erige

T ot aal B at e n Lasten

0.64 Belastingen ov erig 0.8 Ov erige baten en lasten

- 93

- 16

- 16

- 116

- 100

- 3 2 .7 1 6 1 0 6 .6 9 8 9.127

- 4 0 .3 3 4 1 4 8 .1 5 4 0

- 4 1 .4 1 9 1 8 5 .2 4 2 0

- 3 8 .1 0 1 1 8 8 .8 0 7 1.500

3 .3 1 8 3 .5 6 5 1.500

0.4 Ov erhead

5.199

18.995

19.530

18.205

- 1.325

0.5 Treasury

0

0

4.000

4.000

0 0

0.9 V ennootschapsbelasting (V pB)

T ot aal Last e n Ge r e al ise e r d t ot aal sal do v an bat e n e n l ast e n Onttrekkingen reserv es 0.10 Mutaties reserv es

0.7 Algemene uitkering en ov erige uitkeringen gemeentefonds

396

0

0

0

0.8 Ov erige baten en lasten

920

2.000

0

0

0

1 5 .6 4 1 - 7.936 - 683 0 - 518

2 0 .9 9 5 0 - 10.663 - 50.000 - 777

2 3 .5 3 0 0 - 10.673 - 82.900 - 777

2 3 .7 0 5 - 1.500 - 10.673 - 82.900 - 777

175 - 1.500 0 0 0

uitkeringen gemeentefonds

- 7.174

- 3.582

- 3.587

- 3.587

0

0.8 Ov erige baten en lasten

- 984

0

0

0

0

T ot aal St or t inge n r e se r v e s

- 1 7 .2 9 4

- 6 5 .0 2 2

- 9 7 .9 3 7

- 9 9 .4 3 7

- 1 .5 0 0

Ge r e al ise e r d r e sul t aat

1 0 5 .0 4 5

1 0 4 .1 2 7

1 1 0 .8 3 5

1 1 3 .0 7 5

2 .2 4 0

T ot aal Ont t r e kkinge n r e se r v e s Stortingen reserv es 0.10 Mutaties reserv es 0.4 Ov erhead 0.5 T reasury 0.64 Belastingen ov erig 0.7 Algemene uitkering en ov erige

De belangrijkste financiële afwijkingen zijn in onderstaand overzicht weergegeven (zie gerealiseerd resultaat, kolom “Saldo 2020) uit bovenstaande tabel. De onttrekkingen aan de reserves zijn gebaseerd op de werkelijk gemaakte kosten. Verschillen tussen taakvelden die per saldo budgettair neutraal zijn, zijn buiten deze verschillenanalyse gelaten.

81

(bedragen x €1 mln) Onderw erp / T aakv eld

Ov erschot (+) /

Algemene uitkering

0,3

Belastingen

- 0,3

0,2 Ov erige baten en lasten - 0,5

T reasury

0,3

Bedrijfsv oering

2,1

Ov erig T ot aal

0,1 2,2

V oordeel / Belangrijkste v erklaringen Het betreft ontv angsten 3e steunpakket corona die bij de V oordeel decembercirculaire door het Rijk beschikbaar zijn gesteld (€ 0,2 mln). Div erse afrekeningen over v oorgaande jaren (€ 0,1 mln). Minder inkomsten uit OZB omdat nog niet alle ‘niet w oningen’ zijn beschikt in v erband met het feit dat de W OZ w aarden hierv an v oor Nadeel belastingjaar 2020 nog niet zijn v astgesteld zijn. De v erplichting raming v oor onv oorziene uitgav en (op basis v an €1 per inw oner) is niet gebruikt (€0,1 mln). V oordeel V rijv al v an de v oorziening dubieuze debiteuren v oor mogelijke oninbaarheid (€ 0,1 mln). V oorzichtigheidshalv e troffen w ij een v oorziening inzake een geschil over een claim die w ij bij de aannemer hebben neergelegd als gev olg Nadeel v an geleden schade bij project Croonenburgh in Oud Beijerland Er w ordt alsnog div idend 2019 door de BNG uitgekeerd (€0,2 mln). V oordeel Daarnaast enkele andere v oordelen (€0,1 mln). In 2020 w aren uitgav en v oorzien in het kader v an het datagedrev en w erken (kpi's / dashboards / v erdere uitbreidingen v an detailrapportages) en de uitv oering v an een 0- meting in het kader v an de BAG, die niet in 2020 zijn gedaan en doorschuiv en naar 2021 (€ 0,2 V oordeel mln). In 2020 hebben w ij meer kosten toegerekend aan inv esteringen en grondexploitaties (€ 0,2 mln).

Daarnaast hebben w ij in w erkelijkheid meer kosten doorbelast aan de taakv elden op de programma's, w aardoor op het onderdeel "Algemene dekkingsmiddelen, overhead, V PB en onv oorzien" een v oordeel ontstaat (€ 0,9 mln). Op de betreffende programma's leidt dit tot nadelen (- /- € 0,9 mln). Dit V oordeel betreft een budgettair- neutrale v erschuiv ing. De eindheffing v oor de w erkkostenregeling (w kr) is nagenoeg nihil (o.a. als gev olg v an corona). Het v oordeel is € 0,1 mln. V oordeel Op de personeelskosten (lonen, inhuur)) is sprake v an v oordeel v an V oordeel € 0,3 mln. O.a. als gev olg v an de corona- crisis zijn minder kosten gemaakt v oor V oordeel opleidingen personeel (€ 0,3 mln). V oordeel Ov erige kleinere v oordelen op de bedrijfsv oering (€ 0,1 mln). V oordeel Div erse kleinere mutaties Ov e r sc hot op budge t 2020

Uitsplitsing Algemene Dekkingsmiddelen Onderstaand overzicht bevat de uitsplitsing van de algemene dekkingsmiddelen. Voor de verschillenanalyse tussen actuele begroting 2020 en werkelijk 2020 wordt verwezen naar bovenstaande tabel, waar de grootste afwijkingen zijn toegelicht. Onder de algemene dekkingsmiddelen behoren de inkomsten waarvoor geen bestedingsdoel is bepaald. De algemene dekkingsmiddelen bestaan uit de lokale heffingen, de algemene uitkering, dividendinkomsten, het saldo van de financieringsfunctie (verschil tussen de aan taakvelden toegerekende rekenrente en de werkelijk betaalde rente over lang- en kortlopende leningen, ook wel renteresultaat genoemd) en eventuele overige algemene dekkingsmiddelen. De verdeling van de algemene dekkingsmiddelen is als volgt: (bedragen x €1.000)

Overzicht algemene dekkingsmiddelen

Werkelijk 2019 (a )

Primitieve Actuele begroting begroting 2020 2020 (b) (c )

Werkelijk 2020 (d)

Verschil (d-c)

Lokale heffingen waarvan besteding niet gebonden is*

22.011

22.616

22.601

22.232

-368

Algemene uitkeringen (incl. frictiekostenvergoeding)

112.572

110.774

115.617

115.735

118

3.637

3.387

3.170

3.368

198

-72

3

3

-4

-7

138.148

136.780

141.391

141.331

-60

Dividend Saldo financieringsfunctie Totaal

* Deze heffingen bestaan uit de precariobelasting, (on)roerende zaakbelasting, toeristenbelasting en hondenbelasting

82

Als we de verdeling van de algemene dekkingsmiddelen in perspectief bekijken, dan ontstaat het volgende beeld:

Overhead De overheadkosten bestaan uit de kosten die samenhangen met de sturing en ondersteuning van medewerkers in het primaire proces. Voorbeelden zijn de gemeentesecretaris en directie, personeelszaken, informatievoorziening en automatisering, huisvesting, financiën etc. Vennootschapsbelasting Vanaf 2016 moeten gemeenten en andere overheden vennootschapsbelasting (vpb) betalen over de winst die ze met hun ondernemingsactiviteiten maken. De aangifte wordt gesplitst in vpb over activiteiten van grondexploitaties en overige activiteiten. De grondexploitaties mogen, vanaf 2019, als één geheel beoordeeld worden waardoor compensatie tussen alle grondexploitaties mogelijk is Voor wat betreft de ‘overige activiteiten’ (bijdragen in salariskosten voor uitgeleend personeel, bijdrage van het waterschap voor de openbare verlichting in het buitengebied, havengelden, marktgelden, pacht van agrarische gronden, huuropbrengsten) wijken de inkomsten en uitgaven niet substantieel af van voorgaande jaren. De conclusie dat de gemeente voor deze overige activiteiten geen onderneming in fiscale zin vormt, kan dan ook gehandhaafd blijven.

83

Onvoorzien In de begroting 2020 is, conform de financiële verordening, een raming voor onvoorziene uitgaven opgenomen, gebaseerd op €1,- per inwoner (totaal €85.000). Dit budget is in 2020 niet ingezet.

Beleidsindicatoren In onderstaande tabel zijn de (verplichte) beleidsindicatoren van dit hoofdstuk opgenomen die conform het BBV in de jaarstukken moeten worden opgenomen.

In di c at or e n B B V ( pe i l dat u m " W aar st aat j e ge m e e n t e " 1 2 - 0 4 - 2 0 2 1 )

J aar

W oonlasten éénpersoonshuishouden in € W oonlasten meerpersoonshuishouden € Gemiddelde W OZ- w aarde w oningen x € 1.000 Gemiddelde W OZ- w aarde w oningen x € 1.000 Formatie (fte per 1.000 inw oners) Bezetting (fte per 1.000 inw oners) Apparaatskosten (kosten per inw oner) Externe inhuur (% v an totale loonkosten) Ov erhead (% v an de totale lasten) * Landelijke gegevens niet beschikbaar via "Waar Staat Je Gemeente"

2020 2020 2019 2020 2020 2020 2020 2020 2020

Ge m e e n t e Hoe ksc h e w einig W aar d N e de r l an d st e de l i j k 604 676 248 266 6,33 5,92 624 21% 12%

718 795 248 270 * * * * *

700 773 258 275 * * * * *

84

Paragrafen

85

3.

Paragrafen

3.1

Inleiding

De afzonderlijke paragrafen in de jaarstukken beschrijven we de beleidslijnen voor belangrijke beheersmatige aspecten en voor de lokale heffingen. De paragrafen hebben als doel een dwarsdoorsnede van de Jaarstukken te presenteren. Daar waar de Jaarstukken meer zijn gericht op het gerealiseerde beleidsproces, richten de paragrafen zich op het beheersproces, dat niet direct extern gericht is, maar waarbij sprake is van een behoorlijke financiële betekenis, een grote bestuurlijke relevantie of randvoorwaarden die van belang zijn voor een goed inzicht van de (beleids)programma’s. Samengevat is het hoofddoel van de paragrafen om, door dwarsdoorsneden van de begroting, uw raad te faciliteren in het vaststellen van een aantal wezenlijke beleidslijnen en de hoofdlijnen van de uitvoering te controleren. De jaarstukken bevatten de volgende paragrafen: • Lokale heffingen • Weerstandsvermogen en risicobeheersing • Onderhoud kapitaalgoederen • Financiering • Bedrijfsvoering • Verbonden partijen • Grondbeleid • Regio Deal

86

3.2

Lokale heffingen

Inleiding De paragraaf lokale heffingen geeft inzicht in de gemeentelijke heffingen In deze paragraaf staat informatie over de gemeentelijke belastingen en rechten (gebonden heffingen), het beleid rondom de lokale heffingen, een overzicht van de opbrengsten in 2020 en een beschrijving van het kwijtscheldingsbeleid. Algemene uitgangspunten Belastingen, zoals Onroerende zaakbelasting en Hondenbelasting zijn algemene dekkingsmiddelen. De opbrengsten zijn vrij besteedbaar. Dit in tegenstelling tot de gebonden heffingen, zoals Rioolrecht. Deze middelen moeten verplicht besteed worden aan het doel waarvoor zij geïnd zijn. Woonlasten De gemeentelijke woonlasten bestaan uit onroerendezaakbelasting (OZB), afvalstoffenheffing en rioolheffing. De gemeentelijke belastingen zijn in 2020 niet meer dan trendmatig gestegen (inflatiecorrectie). De inflatiecorrectie voor 2020 was 1,4%. De gebonden heffingen (Afvalstoffenheffing, en Leges) mogen wettelijk maximaal 100% kostendekkend zijn, inclusief toe te rekenen compensabele btw, mutaties in voorzieningen en toe te rekenen kosten voor overhead. Ook voor deze gebonden heffingen is de inflatiecorrectie van 1,4% toegepast. De in 2020 nog niet geharmoniseerde heffingen (Rioolheffing, Lijkbezorgingsrechten, Marktgelden en Haven- en kadegelden) zijn niet aangepast met een inflatiecorrectie.

Omdat hier gebruik gemaakt is van de overgangstermijn uit de wet Arhi was dit niet toegestaan. De overgangstermijn is per 1 januari 2021 afgelopen. We streven naar zo laag mogelijke lokale lasten. Activiteiten voeren we uit tegen zo laag mogelijke kosten voor inwoners en bedrijven. Bij de rechten streven we naar kostendekkende tarieven. Kostenonderbouwing volgens het Besluit begroting en verantwoording (BBV) Het BBV schrijft voor dat in de paragraaf lokale heffingen kostenonderbouwingen voor belastingtarieven zijn opgenomen. Dit geldt met name voor de gebonden heffingen. In deze paragraaf zijn kostenonderbouwingen opgenomen volgens het BBV-model. Deze geven inzicht dat de geraamde baten de geraamde lasten niet overschrijden. Overhead rekenen we toe volgens een opslag De apparaatskosten bestaan uit directe loonkosten en overhead (loonkosten ondersteunend personeel, huisvesting, ICT etc.). De directe loonkosten rekenen we rechtstreeks toe op basis van de geraamde tijdsbesteding. Overhead rekenen we via een opslagpercentage direct toe aan de loonkosten. Het percentage bepalen we door de overhead te delen door de totale directe loonkosten.

87

Opbrengst lokale heffingen Onderstaande tabel geeft een overzicht van de opbrengsten van de lokale heffingen, zoals opgenomen in de jaarrekening 2020. (bedragen x € 1000) Omschrijv ing Belastingen

begroot 2020

jaarrek 2020 v e r sc hil

Onroerende zaakbelasting Roerende zaakbelasting Hondenbelasting T oeristenbelasting

16.660 19 623 132

16.342 5 601 107

- 318 - 14 - 22 - 25

Precariobelasting Reclamebelasting Baatbelasting Subtotaal (a)

5.177 103 9 22.723

5.177 108 8 22.348

5 -1 - 375

Rechten Rioolheffing Lijkbezorgingsrechten

8.063 1.289

8.169 1.352

106 63

Leges Afv alstoffenheffing Hav en- en kadegelden Marktgelden

3.936 8.501 54 -

4.268 8.423 62 12

332 - 78 8 12

Subtotaal (b)

21.843

22.286

443

96

101

5

96 4 4 .6 6 2

101 4 4 .7 3 5

5 73

Ov erig BIZ subtotaal © T ot aal ( a+ b+ c )

Onroerende- en roerende zaakbelastingen (OZB en RZB) Bij de onroerende- en roerende zaakbelastingen is de herwaardering (wet WOZ) van belang. De WOZwaarde wordt jaarlijks vastgesteld. De belasting wordt uitgedrukt in een percentage van deze waarde. Voor belastingjaar 2020 gaat het om de waarde op de peildatum 1 januari 2019. Waardestijging van bestaande panden is in het tarief gecorrigeerd (verlaging van de tarieven). Vervolgens is de inflatiecorrectie (1,4% voor 2020) toegepast. De tarieven voor OZB en RZB zijn wettelijk verplicht aan elkaar gelijk. Hieronder treft u een overzicht aan van de tarieven 2020 uit onze gemeente en het landelijk gemiddelde over 2020. OZB / RZB tariev en HW 2020 landelijk gem.* w oningen 0,09421% 0,11020% niet w oningen eigenaren 0,24201% 0,28980% niet w oningen gebruikers 0,20225% 0,21710% *Bron Atlas lokale lasten Coelo 2020

Hondenbelasting Hondenbelasting is een van de oudste nu nog bestaande belastingen van ons land. Van de 355 gemeenten komt deze belasting bij 193 gemeenten voor. Hieronder treft u een overzicht aan van de tarieven 2020 uit onze gemeente en het landelijk gemiddelde over 2020 (van gemeenten waar hondenbelasting is ingevoerd)

88

(bedragen x € 1) Hondenbelasting

HW 2020

landelijk gem.*

eerste hond

86

77

volgende hond

152

niet bekend

kennel

366

niet bekend

*Bron: COELO 2020

Er geldt een vrijstelling voor honden die: • Zijn opgeleid tot en dienen als blindengeleidehond en in hoofdzaak als zodanig worden gehouden door een blind persoon of de opleider van de hond; • zijn opgeleid tot en dienen als gehandicaptenhond en in hoofdzaak als zodanig worden gehouden door een gehandicapt persoon of de opleider van de hond; • verblijven in een dierenasiel; • uitsluitend in voorraad worden gehouden om te worden verkocht of afgeleverd, als bedoeld in artikel 3.7, eerste lid, van het Besluit houders van dieren; • jonger zijn dan 3 maanden, voor zover ze samen met de moederhond worden gehouden; • worden gehouden door ambtenaren voor opsporingsdiensten, mits de houder een geldend certificaat van de Koninklijke Politiehondenvereniging of het Korps Landelijke Politie Diensten heeft. Toeristenbelasting en watertoeristenbelasting Toeristenbelasting geldt voor het overnachten in hotels, pensions etc. Watertoeristenbelasting geldt voor het verblijven in een haven per etmaal. In plaats van een bedrag per nacht kan ook kan voor een vast bedrag voor een heel seizoen gekozen worden (forfait). Het tarief voor 2020 bedroeg € 0,70 per nacht/etmaal. Dagtoeristenbelasting Wij heffen de belasting voor dagverblijf na aankomst op Tiengemeten. Het tarief is gelijk aan het tarief voor toeristen- en watertoeristenbelasting.

Precariobelasting Precariobelasting op kabels en leidingen mogen wij nog tot 2022 heffen (gebruikmakend van het overgangsrecht). Het tarief is vanaf 2016 bevroren en is dus ook in 2020 onveranderd gebleven. Reclamebelasting Reclamebelasting geldt alleen voor niet-woningen, in een aangewezen gebied (het centrum van Oudook in Beijerland). De opbrengsten zijn bestemd voor de stichting Centrummanagement OudBeijerland. Hierover is met de stichting een overeenkomst gesloten. Rioolheffing In 2020 is de rioolheffing nog geïnd op basis van de tarieven van de 5 voormalige gemeenten. Wel is eind 2020 een nieuw gemeentelijk rioleringsplan 2021-2025 voor gemeente Hoeksche Waard vastgesteld waarmee de tarieven vanaf 2021 zijn geharmoniseerd. De opbrengsten rioolheffing dekken, naast de kosten van het rioleringsstelsel, ook kosten die voortvloeien uit de Wet gemeentelijke watertaken. Om schommelingen in de tarieven te voorkomen, maken we gebruik van een voorziening voor riolering. Hieronder geven wij een overzicht van de baten en lasten in 2020 en daarbij de mate van kostendekking van de heffing.