Bijlage 1 Jaarstukken 2023 Raad

De huidige marktomstandigheiden maken het uitdagend om de productiedoelstelling van 500 woningen per jaar te halen. We hebben speciale aandacht voor jongeren, ouderen en andere kwetsbare doelgroepen. We stimuleren doorstroming van doelgroepen naar een voor hen passende woning. Dit geldt in het bijzonder voor ouderen. Een aanzienlijk deel van de woningbouwopgave de komende jaren moet dan ook bestaan uit nultredenwoningen, geclusterde woonvormen en verpleegzorgplekken. Om voortgang in de woningbouwproductie te houden, maken we in een vroegtijdig stadium van een ontwikkeling scherpe en bindende afspraken met ontwikkelaars over programma, planning en fasering. De gemeentelijke inzet richt zich op ontwikkelaars die de stap tot realisatie daadwerkelijk willen en ook kunnen maken. Dit betekent dat we op woningbouwlocaties waar ontwikkelende partijen niet voldoende vaart maken, een pas op de plaats maken. We zetten de afstemming met ontwikkelende partijen en partners aan de versnellingstafel voort zoals is afgesproken in de Regionale realisatieagenda . Minstens zo belangrijk als de voortgang is het bouwen van het juiste woningtype, in het juiste prijssegment op de juiste plek zoals beschreven in de Visie Wonen Welzijn Zorg 2030. Dit vraagt om strategische afwegingen en specifieke sturing.

Daarom bekijken we nieuw te ontwikkelen locaties altijd met een integrale blik, waarbij maatschappelijke meerwaarde een basis voorwaarde is.

JAARSTUKKEN 2023 | 2.9 PROGRAMMA 8 VOLKSHUISVESTING EN RUIMTELIJKE ORDENING

50/189

Wat hebben we bereikt? Wat hebben we gedaan? Wat willen we bereiken Maatschappelijk effect / doel

Wat gaan we ervoor doen Subdoel / Speerpunt

Planning

Collegeprogramma opgave: Duurzaam eiland

We maken afspraken met HW Wonen over de verduurzaming van de sociale woningvoorraad

doorlopend

Een speerpunt is het versneld isoleren van de bestaande woningvoorraad

2023-2025

Bij inwerkingtreding: een informatiecampagne over de ins en outs van de Omgevingswet

2023

Doorontwikkeling Adviescommissie Omgevingskwaliteit

2023

Doorontwikkeling intake- en omgevingstafel

2023

Implementatie nieuwe software

2023

Implementatie nieuwe werkprocessen zodat we aan de uitgangspunten van de Omgevingsweg kunnen voldoen

2023

Implementatie, monitoring en evaluatie van het 'verplicht adviesrecht' gemeenteraad en verplichte participatie bij buitenplanse omgevingsactiviteiten

2023

Start met het toewerken naar een gebied dekkend omgevingsplan

2023

We stellen een nieuw ruimtelijk perspectief 2050 op

2023-2024

We actualiseren de woonvisie

2024-2025

We maken bindende afspraken met ontwikkelaars over doorlooptijd en het gewenste eindresultaat: Uitgangspunt is dat gemiddeld 2/3 van de nieuwbouw bestaat uit betaalbare woningen

doorlopend

Het huidige aandeel betaalbare woningen zit met 61% nog net onder het gewenste percentage van 67%.wat in 2025 bereikt moet worden.

We realiseren in deze periode een locatie met flexwoningen

2023-2024

Samen met HW Wonen realiseren we 100-150 tijdelijke woningen in de Hoeksche Waard.

We maken vaart met passende woningen voor jongeren en ouderen en de wenselijke doorstroming

doorlopend

We hanteren de afspraken uit de Regionale Realisatieagenda met provincie en Rijk (Woondeal). Dit betekent 2/3 betaalbaar waarvan tenminste 30% sociale huur. Het aandeel betaalbare woningen moet voorzien in de behoefte van huishoudens met lagere en middeninkomens. Vanuit het Rijk is in kaart gebracht welke aantallen nultredenwoningen, geclusterde woonvormen en zorggeschikte woningen de komende jaren gerealiseerd moeten worden. Bij de diverse woningbouwontwikkelingen moet hieraan invulling gegeven worden.

We stellen een nieuw Woonwagen- en standplaatsenbeleid op

Gereed

Beleid is op 7 februari 2023 ongewijzigd vastgesteld en vervolgens gepubliceerd.

Onze ambitie is om in grotere projecten van meer dan 50 woningen, 10% van de nieuwbouw een bijzondere (geclusterde of collectieve) woonvorm te laten zijn

doorlopend

Bijstelling van de minimale omvang van projecten van 50 naar 30.

De instroom van jonge huishoudens faciliteren om de demografische balans te behouden

Instroom jonge huishoudens

2022-2024

Sinds 2015 is er sprake van een migratieoverschot. Dit zijn voornamelijk mensen in de leeftijdscategorie 26-55 jaar. Elk halfjaar monitoren we dit door middel van de Woon- en Verhuismonitor.

De inwerkingtredingsdatum van 1 januari 2023 minimaal te voldoen aan alle wettelijke vereisten uit de Omgevingswet

Implementatieactiviteiten omgevingswet

2023

Per 1 januari 2024 in werking getreden

Een continue toevoeging van 500 woningen per jaar aan de woningvoorraad om te voldoen aan de vraag

Versnelling Woningbouw

doorlopend

Conform behoefte en ambitie wordt gestreefd naar een productie van 500 woningen per jaar. De afgelopen jaren was er sprake van een stijgende productie richting 500 woningen. In 2023 is het aantal gereedgemelde woningen achtergebleven. Ook zijn er minder vergunningen voor woningbouw verleend. Hiermee is naar verwachting ook in 2024 en 2025 de productie lager dan gewenst. Op dit moment speelt ook dat provincie ZuidHolland scherper beleid hanteert, dan wel scherpere beleidsvoornemens heeft, t.o.v. het landelijk beleid waardoor er onduidelijkheid optreedt in de markt en de haalbaarheid van projecten verder onder druk komt.

Collegeprogramma thema: Omgeving

Collegeprogramma thema: Wonen en ruimtelijke ordening

JAARSTUKKEN 2023 | 2.9 PROGRAMMA 8 VOLKSHUISVESTING EN RUIMTELIJKE ORDENING

Stand van zaken

Door personele wisselingen is de evaluatie endaarmee de doorontwikkeling van de intakeen omgevingstafel iets vertraagd,maar inmiddels wel opgepakt. We verwachten een evaluatierapport metaanbevelingen in q2 2024.

In 2024 volgt een procesvoorstel.

51/189

Wat willen we bereiken Maatschappelijk effect / doel

Wat gaan we ervoor doen Subdoel / Speerpunt

Planning

Stand van zaken

Een kwalitatief woningbouwprogramma met de juiste woning op de juiste plek

Activiteiten ter realisatie van onze doelstelling ‘de juiste woning op de juiste plek’

doorlopend

Met de woningbehoefteprognose als basis wordt jaarlijks de woningbouwprogrammering geactualiseerd.

Het grondbeleid inzetten als een middel om onze (ruimtelijke) opgaven en doelstellingen te verwezenlijken

Nota Grondbeleid opstellen & onderzoek naar actief grondbeleid

2022-2024

De nota Grondbeleid is vertraagd vanwege de beperkte capaciteit op het taakveld GrondzakenPlaneconomie. Inmiddels is het proces om de nota af te ronden weer opgepakt. De verwachting is dat de nota in voorjaar 2024 aan de Raad voor vaststelling wordt voorgelegd.

Wij werken aan de Leidraad voor ontwikkeling Hoeksche Waard (eerder ontwikkelagenda). Doel van de leidraad is een afwegingskader aan te reiken met als basis de Hoeksche Waarden en Hoeksche Werken uit de omgevingsvisie. Het afwegingskader gaat uit van 3 principes: - Clusteren van programma in plaats van spreiden - Versterken van contrasten en diversiteit op het eiland - Verzilveren van kansen door verevening

Leidraad voor ontwikkeling Hoeksche Waard opstellen

Gereed

Wat heeft het gekost? In de tabel staan, per taakveld, de baten en lasten van dit programma, het gerealiseerd totaal saldo van baten en lasten, de mutaties in de reserves en het gerealiseerde resultaat. Hierbij worden de baten weergegeven als + en de lasten als –. De onttrekkingen aan de reserves zijn gebaseerd op de werkelijk gemaakte kosten (indien systeemreserves). De kosten van de overhead (taakveld 0.4) worden, conform de BBV, weergegeven in het onderdeel “Algemene dekkingsmiddelen, overhead, VPB en onvoorzien”. (Bedragen x €1.000) Taakveld

Werkelijk 2022

Primitieve begroting 2023

Actuele begroting 2023

Werkelijk 2023

Saldo 2023

8.1 Ruimte en leefomgeving 8.2 Grondexploitatie (niet-bedrijventerreinen) 8.3 Wonen en bouwen

7.296 917 5.058

2.522 1.801 2.165

1.411 4.132 5.790

1.231 622 4.009

-179 -3.510 -1.782

Totaal Baten

13.271

6.488

11.333

5.862

-5.471

8.1 Ruimte en leefomgeving 8.2 Grondexploitatie (niet-bedrijventerreinen) 8.3 Wonen en bouwen

-6.304 -622 -5.182

-3.158 -1.819 -4.508

-4.238 -3.992 -7.297

-3.954 -764 -5.638

284 3.228 1.660

Totaal Lasten

-12.108

-9.485

-15.527

-10.355

5.172

Totaalsaldo van baten en lasten

1.163

-2.997

-4.194

-4.493

-299

8.1 Ruimte en leefomgeving 8.2 Grondexploitatie (niet-bedrijventerreinen) 8.3 Wonen en bouwen

4.170 366 0

582 0 0

956 144 0

736 220 0

-220 76 0

Totaal Onttrekkingen reserves

4.536

582

1.100

956

-144

8.1 Ruimte en leefomgeving 8.2 Grondexploitatie (niet-bedrijventerreinen) 8.3 Wonen en bouwen

-5.150 -443 0

-317 0 0

-474 0 0

-423 -4 0

50 -4 0

Totaal Stortingen reserves

-5.593

-317

-474

-427

47

106

-2.732

-3.568

-3.964

-396

Geraamd resultaat programma 8. Volkshuisvesting en ruimtelijke ordening

De belangrijkste financiële afwijkingen zijn in onderstaand overzicht weergegeven (zie gerealiseerd resultaat, kolom “Saldo 2023) uit bovenstaande tabel. Verschillen tussen taakvelden die per saldo budgettair neutraal zijn, zijn buiten deze verschillenanalyse gelaten.

JAARSTUKKEN 2023 | 2.9 PROGRAMMA 8 VOLKSHUISVESTING EN RUIMTELIJKE ORDENING

52/189

(Bedragen x €1 miljoen) Onderwerp / Taakveld

Overschot (+) / Tekort (-) op budget

Leges omgevingsvergunningen

Grondexploitaties

Tijdelijke Huisvesting kwetsbare doelgroepen (Spuk regeling C31)

Voordeel / Nadeel

-0,5

0,0

0,0

Belangrijkste verklaringen

Nadeel

In de laatste week van 2023 zijn, met het oog op de inwerkingtreding van de nieuwe Omgevingswet per 1 januari 2024, een veelheid aan aanvragen voor een omgevingsvergunning ontvangen. De toetsing van deze aanvragen kon vanwege het grote aantal aanvragen niet meer in 2023 plaatsvinden, waardoor de meeste van de in 2023 geplande aanvragen pas in 2024 ontvankelijk worden verklaard en daardoor ook de betreffende baten in 2024 worden verantwoord. In 2023 was specifiek rekening gehouden met de aanvraag van een omgevingsvergunning voor Land van Esche III in Strijen (€ 0,5 mln). Deze legesbaten worden verantwoord in 2024.

Neutraal

De baten en de lasten van de grondexploitaties wijken af van de raming met €3,2 mln. Dit wordt veroorzaakt doordat bij exploitatie van 'Tijdelijke huisvesting Numansdorp" en van "Goudswaard Noord-Oost" vertraging is ontstaan in het project mede als gevolg van inspraak en bezwaar. Hierdoor wijken de kosten (bouwrijpmaken, etc) en de baten (grondverkopen) in 2023 af van de ramingen (€ 1,5 mln). Daarnaast is bij de begrotingswijziging van één van de grondexploitaties abusievelijk de baten en de lasten te hoog geraamd (€ 1,7 mln) . Per saldo is er geen effect op de exploitatie. De actualisatie van de grondexploitaties (MPG) wordt jaarlijks in het voorjaar aan de raad ter vaststelling aangeboden. De effecten hiervan verwerken wij, conform de bestendige gedragslijn, in de jaarrekening.

Neutraal

De baten en de lasten van het onderdeel "Tijdelijke Huisvesting kwetsbare doelgroepen" wijken af van de raming met €1,5 mln.In de slotrapportage 2023 (paragraaf 'Risico's en aandachtspunten') meldden wij dat in de begroting zowel baten als lasten (circa € 2,1 mln.) zijn opgenomen voor tijdelijke huisvesting, maar dat er nog overleg plaatsvindt over de verantwoording van inkomende en uitgaande subsidies (SPUK C31) met het Rijk en met HW Wonen over de Tijdelijke Huisvesting. In werkelijkheid zijn de baten en lasten bij de jaarrekening € 0,6 mln. Dit verklaart het verschil tussen de begroting en werkelijke baten en lasten van € 1,5 mln. Oorzaak is gelegen in het feit dat de planontwikkeling en participatie langer hebben geduurd. De SPUK Tijdelijke Huisvesting kwetsbare doelgroepen heeft een specifiek bestedingsdoe. Per saldo is er geen effect op de exploitatie. Overige verschillen op dit programma onder de rapportagegrens van €250.000.

Overig

0,1

Voordeel

Totaal

-0,4

Tekort op budget 2023

Beleidsindicatoren Onderstaande tabel geeft de beleidsindicatoren weer die betrekking hebben op dit programma. De gegevens komen hierbij vanuit “Waar staat je gemeente.nl”. Indicatoren BBV (peildatum "Waarstaatjegemeente" (26-03-2024)

Jaar

Hoeksche Waard

Nederland

Gemeente weinig stedelijk

Demografische druk (Groene + grijze druk tov 20-64 jarigen)

2023

80,6

70,3

79,9

Aantal nieuwbouwwoningen per 1.000 woningen

2022

9,8

9,3

9,1

JAARSTUKKEN 2023 | 2.9 PROGRAMMA 8 VOLKSHUISVESTING EN RUIMTELIJKE ORDENING

53/189

2.10 Algemene Dekkingsmiddelen, overhead, vennootschapsbelasting en onvoorzien Er zijn geen doelstellingen en activiteiten geformuleerd voor dit onderdeel met uitzondering voor het onderdeel overhead (bedrijfsvoering). We verwijzen voor de doelstellingen en activiteiten voor overhead/ bedrijfsvoering (taakveld 0.4) naar programma 0 Bestuur en Ondersteuning en de paragraaf 3.5 Bedrijfsvoering van deze jaarstukken. In de tabel staan, per taakveld, de baten en lasten van dit onderdeel, het gerealiseerd totaal saldo van baten en lasten, de mutaties in de reserves en het gerealiseerde resultaat. Hierbij worden de baten weergegeven als + en de lasten als –. De onttrekkingen aan de reserves zijn gebaseerd op de werkelijk gemaakte kosten (indien systeemreserves). De kosten van de overhead (taakveld 0.4) worden, conform de BBV, verantwoord op dit onderdeel. (Bedragen x €1.000) Taakveld

Werkelijk 2022

Primitieve begroting 2023

Actuele begroting 2023

Werkelijk 2023

Saldo 2023

299 1.160 10.299 7.610 745

182 1.085 10.742 7.955 733

395 1.328 11.183 8.302 787

174 1.415 11.182 8.520 793

-221 87 -1 217 5

144.000

138.825

146.698

148.627

1.929

328

88

118

111

-6

Totaal Baten

164.441

159.610

168.811

170.822

2.011

0.4 Overhead 0.5 Treasury 0.61 OZB woningen 0.64 Belastingen overig 0.7 Algemene uitkeringen en overige uitkeringen gemeentefonds 0.8 Overige baten en lasten 0.9 Vennootschapsbelasting (VpB)

-31.679 -106 -458 -378

-31.013 -72 -519 -360

-35.161 -368 -594 -331

-34.221 -162 -596 -323

940 206 -2 9

0

-1.325

0

0

0

-137 83

-287 -69

-174 0

-268 361

-94 361

0.4 Overhead 0.5 Treasury 0.61 OZB woningen 0.62 OZB niet-woningen 0.64 Belastingen overig 0.7 Algemene uitkeringen en overige uitkeringen gemeentefonds 0.8 Overige baten en lasten

Totaal Lasten

-32.675

-33.644

-36.628

-35.209

1.419

Totaalsaldo van baten en lasten

131.766

125.966

132.183

135.612

3.429

0.10 Mutaties reserves 0.4 Overhead 0.5 Treasury 0.7 Algemene uitkeringen en overige uitkeringen gemeentefonds

1.277 13.364 0

420 2.398 0

28.529 5.948 0

29.086 4.941 0

557 -1.008 0

25

0

0

0

0

Totaal Onttrekkingen reserves

14.666

2.818

34.477

34.027

-451

0.10 Mutaties reserves 0.4 Overhead 0.64 Belastingen overig 0.7 Algemene uitkeringen en overige uitkeringen gemeentefonds

-1.277 -7.983 0

-420 0 0

-28.529 -498 0

-29.086 -498 0

-557 -0 0

-4.390

0

0

0

0

Totaal Stortingen reserves

-13.650

-420

-29.028

-29.585

-557

Geraamd resultaat programma 9. Algemene dekkingsmiddelen, overhead, Vpb en onvoorzien

132.782

128.364

137.633

140.055

2.422

NB: De grote mutaties op taakveld 0.10 Mutaties Reserves houden met name verband met de storting in de reserve kapitaallasten in het kader van de verduurzaming van het gemeentelijk vastgoed vanuit de 2e begrotingswijziging 2023 met betrekking tot het collegeprogramma 2022-2026 (14 miljoen) en de onttrekking uit de algemene reserve ad 10 miljoen ten gunste van de reserve tijdelijke beleidsimpulsen. Daarnaast is bij de besluitvorming over het collegeprogramma besloten om 2,5 miljoen uit reserve sociaal domein te laten vrijvallen en 0,9 miljoen uit de reserve economie. De belangrijkste financiële afwijkingen zijn in onderstaand overzicht weergegeven (zie gerealiseerd resultaat, kolom “Saldo 2023) uit bovenstaande tabel. De onttrekkingen aan de reserves zijn gebaseerd op de werkelijk gemaakte kosten. Verschillen tussen taakvelden die per saldo budgettair neutraal zijn, zijn buiten deze verschillenanalyse gelaten.

JAARSTUKKEN 2023 | 2.10 ALGEMENE DEKKINGSMIDDELEN, OVERHEAD, VENNOOTSCHAPSBELASTING EN ONVOORZIEN

54/189

(Bedragen x €1 miljoen) Onderwerp / Taakveld

Overschot (+) / Tekort (-) op budget

Voordeel / Nadeel

Belangrijkste verklaringen

Algemene uitkering

1,9

Voordeel

Wij ontvingen in 2023 € 1,2 mln meer middelen vanuit het gemeentefonds doordat het Cbs (en daarmee het Rijk) eerder is uitgegaan van een te lage maatstaf van het aantal huishoudens met een laag inkomen. Dit betreft (naar verwachting) een structureel effect (voordeel), dat definitef in de meicirculaire 2024 bekend zal worden. Daarnaast ontvingen wij bij de decembercirculaire een compensatie voor de invoeringskosten van de Omgevingswet (€ 0,6 mln).Aangezien de decembercirculaire is gepubliceerd nádat de slotrapportage ter besluitvorming aan de raad is aangeboden, konden wij de begroting hier niet meer op aanpassen. Verder heeft over 2021 nog een verrekening plaatsgevonden.

Vennootsschapsbelasting

0,4

Voordeel

De aangifte vennootschapsbelasting over 2021 is in 2023 ingediend. Als gevolg van te verrekenen fiscale verliezen hoeven wij uiteindelijk geen Vpb over 2021 te betalen. Hierdoor kan de eerder opgenomen verplichting vrijvallen.

Belastingen

0,2

Voordeel

Betreft belastinginkomsten uit voorgaande jaren.

Treasury

0,3

Voordeel

Met name lagere rentekosten (€ 0,1 mln) doordat we een langlopende geldlening later in het jaar hebben aangetrokken. Daarnaast hogere rentebaten (€0,1 mln) door de gestegen rente.

Nadeel

Bestaat uit een aantal voor- en nadelen op de bedrijfsvoeringskosten, waaronder een voordeel op de energiekosten (€ 0,3 mln). De nieuwe aanbesteding van het energiecontract heeft een gunstig effect gehad op de energiekosten. Verder is in 2023 een onttrekking voorzien van € 0,5 mln uit de algemene reserve ter dekking van de organisatieontwikkeling. Omdat hiervoor in 2023 geen kosten zijn gemaakt, onttrekken wij deze middelen uiteindelijk niet aan de reserve (-€ 0,5 mln). Overige verschillen op dit programma onder de rapportagegrens van €250.000.

Overhead

-0,3

Overig

-0,1

Nadeel

Totaal

2,4

Overschot op budget 2023

Uitsplitsing Algemene Dekkingsmiddelen Onderstaand overzicht bevat de uitsplitsing van de algemene dekkingsmiddelen. Voor de verschillenanalyse tussen actuele begroting 2023 en werkelijk 2023 wordt verwezen naar bovenstaande tabel, waar de grootste afwijkingen zijn toegelicht. Onder de algemene dekkingsmiddelen behoren de inkomsten waarvoor geen bestedingsdoel is bepaald. De algemene dekkingsmiddelen bestaan uit de lokale heffingen, de algemene uitkering, dividendinkomsten, het saldo van de financieringsfunctie (verschil tussen de aan taakvelden toegerekende rekenrente en de werkelijk betaalde rente over lang- en kortlopende leningen, ook wel renteresultaat genoemd) en eventuele overige algemene dekkingsmiddelen. De verdeling van de algemene dekkingsmiddelen is als volgt: (Bedragen x €1.000) Overzicht algemene dekkingsmiddelen

Werkelijk 2022

Primitieve begroting 2023

Actuele begroting 2023

Werkelijk 2023

Saldo 2023

1. Lokale heffingen waarvan besteding niet gebonden is* 2. Algemene uitkering 3. Dividend 4. Saldo financieringsfunctie

18.771 143.722 1.012 40

19.537 138.825 1.050 -6

20.452 146.698 1.293 -304

20.646 148.627 1.284 0

195 1.929 -9 304

Totaal

163.545

159.407

168.139

170.558

2.419

* Deze heffingen bestaan uit de (on)roerende zaakbelasting, toeristenbelasting, reclamebelasting en hondenbelasting

Overhead De overheadkosten bestaan uit de kosten die samenhangen met de sturing en ondersteuning van medewerkers in het primaire proces. Voorbeelden zijn de gemeentesecretaris en directie, HRM, informatievoorziening en automatisering, huisvesting, financiën etc.

Vennootschapsbelasting Vanaf 2016 moeten gemeenten en andere overheden vennootschapsbelasting (vpb) betalen over de winst die ze met hun ondernemingsactiviteiten maken. Met name grondexploitaties behoren tot de ondernemerstaken en zijn daarmee in de aangifte Vpb betrokken.

JAARSTUKKEN 2023 | 2.10 ALGEMENE DEKKINGSMIDDELEN, OVERHEAD, VENNOOTSCHAPSBELASTING EN ONVOORZIEN

55/189

De grondexploitaties zijn, vanaf 2019 (herindeling), als één geheel beoordeeld waardoor compensatie tussen alle grondexploitaties mogelijk is. Voor wat betreft de ‘overige activiteiten’ (bijdragen in salariskosten voor uitgeleend personeel, bijdrage van het waterschap voor de openbare verlichting in het buitengebied, havengelden, marktgelden, pacht van agrarische gronden, huuropbrengsten) is er geen sprake van winststreven. De conclusie dat de gemeente voor deze overige activiteiten geen onderneming in fiscale zin vormt, kan dan ook gehandhaafd blijven.

Onvoorzien De verplichte raming voor onvoorziene uitgaven is gebaseerd op (ongeveer) €1 per inwoner. Hiervoor hebben wij in de primaire begroting 2023 een bedrag van (afgerond) € 90.000 opgenomen. In 2023 zijn er geen uitgaven ten laste gebracht van dit budget. Bij de slotrapportage 2023 hebben wij dit budget daarom (volledig) afgeraamd.

Beleidsindicatoren Onderstaande tabel geeft de beleidsindicatoren weer die betrekking hebben op dit programma. De gegevens komen hierbij vanuit “Waar staat je gemeente.nl”, met uitzondering van de gemeente specifieke indicatoren (formatie, bezetting, apparaatskosten, inhuur en overhead). Indicatoren BBV (peildatum "Waarstaatjegemeente" (26-03-2024)

Jaar

Hoeksche Waard

Nederland

Gemeente weinig stedelijk

Woonlasten éénpersoonshuishouden in €

2023

691

860

863

Woonlasten meerpersoonshuishouden €

2023

793

942

940

Gemiddelde WOZ-waarde woningen x € 1.000

2022

309

317

311

Gemiddelde WOZ-waarde woningen x € 1.000

2023

360

368

Formatie (fte per 1.000 inwoners)

2023

7

*

*

Bezetting (fte per 1.000 inwoners)

2023

6

*

*

Apparaatskosten (kosten per inwoner)

2023

725,8

*

*

Externe inhuur (% van totale loonkosten)

2023

23%

*

*

Overhead (% van de totale lasten)

2023

12%

*

*

359

* Geen gegevens opgenomen/bekend in "Waar staat je gemeente.nl"

Toelichting bij beleidsindicator “Externe inhuur” (% van totale loonkosten) In bovenstaande tabel is opgenomen dat de externe inhuur als percentage van de totale loonsom (werkelijke salarislasten van vast personeel incl. de kosten van inhuur als gevolg van vacatures, vervanging bij ziekte en specialistische inhuur) over 2023 gelijk is aan 23%. In 2021 was dit percentage nog 29% en in 2022 was dit 25%. De daling van het inhuurpercentage naar 23% in 2023 sluit aan bij onze doelstelling én gemaakte afspraken met de Auditcommissie om ons inhuurpercentage stapsgewijs verder af te bouwen.

JAARSTUKKEN 2023 | 2.10 ALGEMENE DEKKINGSMIDDELEN, OVERHEAD, VENNOOTSCHAPSBELASTING EN ONVOORZIEN

56/189

3 Paragrafen

JAARSTUKKEN 2023 | 3 PARAGRAFEN

57/189

3.1 Inleiding In de afzonderlijke paragrafen in de jaarstukken beschrijven we de beleidslijnen voor belangrijke beheersmatige aspecten en voor de lokale heffingen. De paragrafen hebben als doel een dwarsdoorsnede van de Jaarstukken te presenteren. Daar waar de Jaarstukken meer zijn gericht op het gerealiseerde beleidsproces, richten de paragrafen zich op het beheersproces dat niet direct extern gericht is, maar waarbij sprake is van een behoorlijke financiële betekenis, een grote bestuurlijke relevantie of randvoorwaarden die van belang zijn voor een goed inzicht van de (beleids)programma’s. Samengevat is het hoofddoel van de paragrafen om, door dwarsdoorsneden van de begroting, uw raad te faciliteren in het vaststellen van een aantal wezenlijke beleidslijnen en de hoofdlijnen van de uitvoering te controleren. De jaarstukken bevatten de volgende paragrafen: • Lokale heffingen • Weerstandsvermogen en risicobeheersing • Onderhoud kapitaalgoederen • Financiering • Bedrijfsvoering • Verbonden partijen • Grondbeleid • Regio Deal • Openbaarheid

JAARSTUKKEN 2023 | 3.1 INLEIDING

58/189

3.2 Lokale heffingen Inleiding In deze paragraaf staat informatie over de gemeentelijke belastingen en rechten (gebonden heffingen), die in onze gemeente van toepassing zijn, het beleid rondom de lokale heffingen een overzicht van de opbrengsten in 2023 en een beschrijving van het kwijtscheldingsbeleid.

Algemene uitgangspunten Belastingen, zoals onroerendezaakbelasting en hondenbelasting zijn algemene dekkingsmiddelen. De opbrengsten zijn vrij besteedbaar. Dit in tegenstelling tot de gebonden heffingen, zoals rioolrecht. Deze middelen moeten verplicht besteed worden aan het doel waarvoor zij geïnd zijn. In onderstaand overzicht geven wij aan welke belastingen wij heffen, wat de heffingsmaatstaf is en wat het beoogd doel is. Omschrijving

maatstaf

Beoogd doel

Belastingen Onroerende zaakbelasting Roerende zaakbelasting Hondenbelatsing Toeristenbelasting Watertoeristenbelasting Dagtoeristenbelasting Reclamebelasting

WOZ waarde waarde roerende zaak Aantal honden Aantal overnachtingen Aantal etmalen verblijf Aantal aankomsten Tiengemeten WOZ waarde

algemeen dekkingsmiddel algemeen dekkingsmiddel a;lgemeen dekkingsmiddel Algemeen dekkingsmiddel Algemeen dekkingsmiddel Algemeen dekkingsmiddel bestrijding van kosten gericht op veiligheid ,leefbaarheid of ontwikkeling van het aangewezen gebied waar de belasting geheven wordt

Rechten Rioolheffing won. eigenaar Rioolheffing won. gebruiker Rioolheffing niet won. eigenaar Rioolheffing niet won. gebrruiker Lijkbezorgingsrechten

vast bedrag aantal gebruikers WOZ waarde WOZ waarde diversen (verschillend per dienst)

dekking van kosten voor onderhoud en vervanging riolering dekking van kosten voor onderhoud en vervanging riolering dekking van kosten voor onderhoud en vervanging riolering dekking van kosten voor onderhoud en vervanging riolering dekking van de kosten van diensten nader omschreven in de tarieventabel bij de verordening (begraven, grafuitgifte, onderhoud, specifieke dienst) dekking van de kosten van dienstverlening aan een individuele derde dekking van de kosten voor afvoer en verwerking van huishoudelijk afval

Leges Afvalstoffenheffing Haven- en kadegelden Marktgelden BIZ

diversen (verschillend per dienst) vast bedrag verhoogd met een bedrag per lediging diversen (verschillend per haven) vierkante meters gebruik diversen ( verschillend per BIZ vereniging)

dekking kosten onderhoud havens en kades dekking van kosten verbonden aan gebruik van een marktstandplaats bestrijding van kosten gericht op veiligheid ,leefbaarheid of ontwikkeling van de bedrijveninvesteringszone (winkelgebied of bedrijventerrein)

Woonlasten De gemeentelijke woonlasten bestaan uit onroerendezaakbelasting (OZB), afvalstoffenheffing en rioolheffing. De gemeentelijke belastingen zijn in 2023 gestegen met een inflatiecorrectie van 4,9%. De gebonden heffingen, zoals afvalstoffenheffing, en leges, mogen wettelijk maximaal 100% kostendekkend zijn, inclusief toe te rekenen compensabele btw, mutaties in voorzieningen en toe te rekenen kosten voor overhead. Ook voor deze gebonden heffingen is de inflatiecorrectie van 4,9% toegepast.

We streven naar zo laag mogelijke lokale lasten Activiteiten voeren we uit tegen zo laag mogelijke kosten voor inwoners en bedrijven. Bij de rechten streven we naar kostendekkende tarieven.

Kostenonderbouwing volgens het Besluit begroting en verantwoording (BBV) Het BBV schrijft voor dat in de paragraaf lokale heffingen kostenonderbouwingen voor belastingtarieven zijn opgenomen. Dit geldt met name voor de gebonden heffingen.Uit deze onderbouwing moet blijken in welke mate de lasten gedekt worden door de baten (maximaal 100%). Wij berekenen dit door per gebonden heffing de totale baten te delen door de totale lasten voor zover deze toe te rekenen zijn aan de heffing Bij baten nemen wij zowel de opbrengst van de heffing als de overige baten, zoals bijdragen van derden, mee. In de kostprijs nemen we de kosten op voor diensten van externen (netto kosten), de

JAARSTUKKEN 2023 | 3.2 LOKALE HEFFINGEN

59/189

ambtelijke ureninzet, overhead en (compensabele) btw mee. Btw die fiscaal aftrekbaar is mag niet meegenomen worden.

Overhead rekenen we toe volgens een opslag De apparaatskosten bestaan uit directe loonkosten en overhead (loonkosten ondersteunend personeel, huisvesting, ICT etc.). De directe loonkosten rekenen we rechtstreeks toe op basis van de geraamde tijdsbesteding. Overhead rekenen we via een opslagpercentage direct toe aan de loonkosten. Het percentage bepalen we door de overhead te delen door de totale directe loonkosten.

Opbrengst lokale heffingen Onderstaande tabel geeft een overzicht van de begrote en werkelijke opbrengsten van de lokale heffingen in 2023. (Bedragen x €1.000) Omschijving

Begroot 2023

Werkelijk 2023

Verschil

Belastingen Onroerende zaakbelasting Roerende zaakbelasting Hondenbelasting Toeristenbelasting Reclamebelasting

19.480 5 666 189 112

19.701 1 665 169 110

221 -5 -1 -20 -1

Subtotaal (a)

20.452

20.646

194

Rechten Rioolheffing Lijkbezorgingsrechten Leges Afvalstoffenheffing Haven- en kadegelden Marktgelden

9.219 1.397 5.563 9.716 58 23

9.508 1.233 5.124 9.231 95 21

289 -164 -439 -485 37 -1

Subtotaal (b)

25.977

25.213

-763

Overig BIZ Subtotaal (c)

163 163

164 164

1 1

Totaal (a+b+c)

46.591

46.024

-568

Lokale lastendruk meerpersoonshuishoudens De onroerendezaakbelasting (OZB) voor woningen, de rioolheffing en de afvalstoffenheffing bepalen het totaal van de lokale lasten. In onderstaand overzicht geven wij de gemiddelde lasten 2023 van Hoeksche Waard naast het landelijk gemiddelde weer. Uitgangspunt hierbij is een meerpersoonshuishouden met een eigen woning met een (gemiddelde) waarde van € 352.090,-. (Bedragen x €1) Lastendruk 2022

Hoeksche Waard

landelijk*

OZB Rioolheffing afvalstoffenheffing

279 217 249

313 213 329

Lastendruk

745

855

Meerp. Huish. Met eigen woning

*Bron: Coelo 2023

Onroerende- en roerende zaakbelastingen (OZB en RZB) Bij de onroerende- en roerende zaakbelastingen is de herwaardering van het (on)roerend goed (wet WOZ) van belang. De WOZ-waarde wordt jaarlijks vastgesteld. De belasting wordt uitgedrukt in een percentage van deze waarde. Voor belastingjaar 2023 gaat het om de waarde op de peildatum 1 januari 2022. Waardestijging van bestaande panden is in het tarief gecorrigeerd (verlaging van de tarieven). Vervolgens

JAARSTUKKEN 2023 | 3.2 LOKALE HEFFINGEN

60/189

is de inflatiecorrectie (4,9% voor 2023) toegepast. De tarieven voor OZB en RZB zijn wettelijk verplicht aan elkaar gelijk. Zowel OZB als RZB behoren tot de algemene middelen waarvan de besteding vrij is. In 2023 is een totaalbedrag van ca € 19.701.000 aan OZB ontvangen; de opbrengst van de RZB bedroeg ca € 1.000. Hieronder treft u een overzicht aan van de tarieven 2023 van onze gemeente en het landelijk gemiddelde over 2023. OZB / RZB tarieven

2023 HW

2023 land.gem.*

woningen niet woningen eigenaren niet woningen gebruikers

0,07916% 0,2611% 0,21805%

0,089% 0,3145% 0,2248%

*Bron: Coelo 2023

Hondenbelasting Hondenbelasting is een van de oudste belastingen van ons land. Deze belasting betreft een algemeen dekkingsmiddel en hoeft daarmee niet verplicht besteed te worden aan de kosten die de gemeente maakt voor hondenbezit. In 2023 is een totaalbedrag van ca € 665.000 aan hondenbelasting ontvangen. In onderstaande tabel geven wij de tarieven voor 2023 van onze gemeente weer evenals het landelijk gemiddelde over 2023 (van gemeenten waar hondenbelasting is ingevoerd). Hondenbelasting

2023 HW

2023 land.gem.*

Eerste hond Volgende hond kennel

93 164 397

34 geen land. gem. geen land. gem.

*Bron: Coelo 2023

Toeristenbelasting en watertoeristenbelasting Toeristenbelasting geldt voor het overnachten in hotels, pensions etc. Watertoeristenbelasting geldt voor het verblijven in een haven per etmaal. In plaats van een bedrag per nacht kan ook voor een vast bedrag voor een heel seizoen gekozen worden (forfait). Beide belastingen behoren tot de algemene middelen waarvan de besteding vrij is. De belasting geldt niet voor ingezetenen van Hoeksche Waard. In 2023 bedroeg het tarief voor zowel toeristen- als watertoeristenbelasting € 1,20 per nacht/etmaal. Toeristenbelasting

2023

Hoeksche Waard Gemiddeld Zuid-Holland* Gemiddeld Nederland*

€ 1,20 € 2,80 € 2,16

Bron: Bungalowparkenoverzicht.nl

Dagtoeristenbelasting Wij heffen de belasting voor dagverblijf na aankomst op Tiengemeten. Dagtoeristenbelasting behoort tot de algemene middelen waarvan de besteding vrij is. De raad heeft op 21 september 2021 besloten om deze belasting vanaf 2022 gefaseerd af te bouwen naar nihil in 2024. In 2023 bedroeg het tarief € 0,20 per aankomst.

Rioolheffing Rioolheffing is een belasting waarvan de opbrengsten besteed moeten worden aan de specifieke taak. De opbrengsten rioolheffing dekken, naast de kosten van het rioleringsstelsel, ook kosten die voortvloeien uit

JAARSTUKKEN 2023 | 3.2 LOKALE HEFFINGEN

61/189

de Wet gemeentelijke watertaken. Om schommelingen in de tarieven te voorkomen, maken we gebruik van een voorziening voor riolering. Het tarief voor rioolheffing 2023 komt voort uit het door de gemeenteraad op 13 oktober 2020 vastgestelde Gemeentelijk Rioleringsplan 2021-2025. Het tarief in 2023 bedroeg voor het eigenaarsdeel € 113,- en voor het gebruikersdeel respectievelijk €57,(1-persoonshuishouden) of € 113,- voor een meerpersoonshuishouden. Deze tarieven zijn vrijwel gelijk aan het landelijk gemiddelde over 2021 (bron: Atlas Lokale lasten Coelo 2023). Hieronder geven wij een overzicht van de baten en lasten in 2023 en daarbij de mate van kostendekking van de heffing. (Bedragen x €1.000) Kostendekkendheid Rioolheffing Netto kosten Direct toe te rekenen kosten overhead BTW

6.187 1.171 975 2461

Totale lasten

10.794

Opbrengsten heffing Overige opbrengsten

9.508 -

Totale baten

9.508

dekkingspercentage (ex mutatie voorziening) Mutatie voorziening (onttrekking)

88% -1.286

Lijkbezorgingsrechten Lijkbezorgingsrechten moeten besteed worden aan de specifieke taak. De tarieven komen voort uit het eind 2020 door de raad vastgestelde beleid. Hieronder geven wij een overzicht van de baten en de lasten in 2023 en daarbij de mate van kostendekking van deze heffing. (Bedragen x €1.000) Kostendekkendheid lijkbezorgingsrechten Netto kosten Direct toe te rekenen kosten Overhead BTW

1.266 1.133 941 -

Totale lasten

3.340

Totale baten

1.233

Dekkingspercentage Mutatie voorziening (onttrekking)

37% -284

Leges Leges zijn vergoedingen voor een dienst die de gemeente aan een individuele burger of bedrijf verleent. De legesverordening bestaat uit 3 delen: 1. Algemene Dienstverlening. 2. Dienstverlening vallend onder fysieke leefomgeving (omgevingsvergunningen). 3. Dienstverlening vallend onder de Europese Dienstenrichtlijn (EDR). Binnen de legesverordening mogen we overschotten op onderdelen gebruiken om tekorten op andere onderdelen op te vangen (kruissubsidiering). De baten en lasten 2023 en de mate van kostendekking is hieronder zowel op totaalniveau van de verordening als gesplitst per titel weergegeven.

JAARSTUKKEN 2023 | 3.2 LOKALE HEFFINGEN

62/189

(Bedragen x €1.000) Kostendekkendheid Leges totaal Netto kosten Direct toe te rekenen kosten overhead BTW

894 3.040 2.738 64

Totale lasten

6.736

Opbrengsten

5.123

Dekkingspercentage

76%

(Bedragen x €1.000) Kostendekkendheid per titel Titel 1 Algemene dienstverlening Netto kosten Direct toe te rekenen kosten Overhead BTW

609 968 873 11

Totale lasten

2.461

Opbrengsten

1.923

Dekkingspercentage Titel 2 Omgevingsvergunningen Netto kosten Direct toe te rekenen kosten Overhead BTW

78%

Totale lasten

3.963

Opbrengsten

3.160

Dekkingspercentage Titel 3 Dienstverlening EDR Netto kosten Direct toe te rekenen kosten Overhead BTW

80%

Totale lasten

312

Opbrengsten

40

Dekkingspercentage

13%

285 1.908 1.717 53

164 148 -

Afvalstoffenheffing Afvalstoffenheffing is een belasting waarvan de opbrengsten besteed moeten worden aan de specifieke taak. De heffing vergoedt de kosten voor inzameling van huishoudelijk afval. De heffing bestaat uit twee delen: een ‘vast bedrag’ en een bedrag per ‘aanbieding’. Met dit gedifferentieerde tarief wordt beoogd om door een financiële prikkel het aanbieden van afval te beperken. Minder vaak aanbieden betekent voor de gemeente het risico op een lagere opbrengst dan waarmee in de begroting rekening is gehouden. In 2023 was hiervan sprake. RAD BV voert de inzameling voor de gemeente uit. Hiervoor is een dienstverleningsovereenkomst gesloten, die jaarlijks geïndexeerd wordt. Het tarief van de heffing bedroeg in 2023 gemiddeld € 249. Het landelijk gemiddeld tarief kwam in 2023 uit op € 329 voor meerpersoonshuishoudens (bron: Atlas lokale lasten Coelo, 2023). Hieronder geven wij een overzicht van de baten en lasten in 2023 en de mate van kostendekking van de heffing.

JAARSTUKKEN 2023 | 3.2 LOKALE HEFFINGEN

63/189

(Bedragen x €1.000) Kostendekkendheid afvalstoffenheffing Netto kosten BTW Direct toe te rekenen kosten overhead

8.851 1.652 -

Totale lasten

10.503

Opbrangsten heffing Overige opbrengsten

9.231 809

Totale baten

10.040

Dekkingspercentage

95,6%

Haven- en kadegelden De tarieven voor haven- en kadegelden zijn in de verordening per haven vastgelegd. De tarieven zijn in 2023 met 4,9% (inflatiecorrectie) gestegen ten opzicht evan het voorgaande jaar. Hieronder geven wij een overzicht van de baten en lasten in 2023 en de mate van kostendekking van deze heffing. (Bedragen x €1.000) Kostendekkendheid Haven en kadegelden Netto kosten Direct toe te rekenen kosten Overhead BTW

131 4 3 24

Totale lasten

162

Opbrengst haven- en kadegelden Overige opbrengsten

21 -

totale baten

21

Dekkingspercentage

13%

Marktgelden De tarieven voor marktgelden zijn in 2023 aangepast met 4,9% (inflatiecorrectie). Hieronder geven wij een overzicht van de baten en lasten 2023 en de mate van kostendekking van de heffing. (Bedragen x €1.000) Kostendekkendheid Marktgelden Netto kosten Direct toe te rekenen kosten Overhead BTW

40 8 8 8

Totale lasten

65

Opbrengst Marktgelden Overige opbrengsten

21 -

Totale baten

21

Dekkingspercentage

32%

Bedrijfsinvesteringszones (BIZ) Volgens de Wet op de bedrijfsinvesteringszones (BIZ) kan de gemeenteraad onder de naam BIZ-bijdrage een belasting instellen binnen een bepaald gebied in de gemeente. De opbrengst moet besteed worden aan het bestrijden van kosten voor het bevorderen van leefbaarheid, veiligheid, ruimtelijke kwaliteit of economische ontwikkeling van het betreffende gebied. Per gebied wordt een verordening opgesteld. Een verordening heeft een maximale looptijd van 5 jaar. In 2023 kent de gemeente 5 BIZ verordeningen, waarvan 5 winkelgebieden (Numansdorp, 's-Gravendeel, Puttershoek, Strijen en Zuid-Beijerland) en 2 bedrijventerreinen (de Bosschen en Hoogerwerf). De belasting wordt betaald door de bedrijven in het betreffende gebied en via een subsidie beschikbaar gesteld voor het hierboven omsschreven doel.

JAARSTUKKEN 2023 | 3.2 LOKALE HEFFINGEN

64/189

Reclamebelasting Reclamebelasting geldt alleen voor niet-woningen, in een specifiek aangewezen gebied (het centrum van Oud- Beijerland). De opbrengsten worden als subsidie uitgekeerd aan de stichting Centrummanagement Oud-Beijerland. Hierover is met de stichting een overeenkomst gesloten. Het tarief voor reclamebelasting bestaat uit een vast bedrag en variabelbedrag, gekoppeld aan de WOZwaarde. Het vaste deel is gecorrigeerd voor de inflatiecorrectie en bedraagt in 2023 € 337; bij het variabele deel is naast de inflatiecorrectie ook rekening gehouden met de waardeontwikkeling van de onroerende zaken. Dit tarief komt uit op € 1,71 per € 1.000 WOZ-waarde boven € 250.000.

Kwijtschelding De Invorderingswet 1990 geeft voorwaarden waarbinnen de gemeentebelastingen en heffingen kan kwijtschelden. Dit is vastgelegd in de Kwijtscheldingsverordening. Hierin is opgenomen dat het percentage de kosten van bestaan op 100% van de bijstandsnorm is gesteld. Dit is het wettelijk maximum. Kwijtschelding was in 2023 in gemeente Hoeksche Waard mogelijk voor: • OZB; • RZB; • Rioolheffing; • Hondenbelasting, alleen voor de eerste hond; • Afvalstoffenheffing tot een maximaal bedrag van € 236,• Leges voor een Nederlandse identiteitskaart; • Leges voor het aanvragen van een gehandicaptenparkeerkaart; • Leges voor de aanvraag van een gehandicaptenparkeerplaats op kenteken. In 2023 is voor een totaalbedrag van € 290.000 aan gemeentelijke belastingen en heffingen kwijtgescholden. Dit is ca 1% van de opbrengsten van belastingen waarvoor kwijtschelding mogelijk is. Een beperkt deel (<€1.500) van het totaalbedrag is toe te rekenen aan kwijtschelding uit hoofde van de Kinderopvang Toeslag Affaire (KOTA), waarvoor wij door het rijk gecompenseerd worden.

JAARSTUKKEN 2023 | 3.2 LOKALE HEFFINGEN

65/189

3.3 Weerstandsvermogen en risicobeheersing Algemeen Risicomanagement geeft de gemeente inzicht in de risico’s. Doel is het vergroten van het risicobewustzijn, het beheersen van de risico’s en het kunnen bepalen van een volledig en goed onderbouwd weerstandsvermogen. Inzicht in de risico's stelt ons in staat om verantwoorde besluiten te nemen. Dat betekent: risico’s staan in de juiste verhouding tot de vermogenspositie.

Beleidskader & Verordeningen Nota risicomanagement gemeente Hoeksche Waard 2019.

Professionalisering Om goed te kunnen sturen en onze doelen te kunnen realiseren, is risicomanagement een wezenlijk onderdeel van onze organisatie. In het kader van de invoering van de Rechtmatigheidsverantwoording is het project Three Lines gestart. Risicomanagement is een onderdeel hiervan en wordt in dit traject meegenomen.

Weerstandsvermogen Het weerstandsvermogen geeft de mate aan waarin een gemeente in staat is financiële tegenvallers (risico’s) op te vangen zonder dat de normale bedrijfsvoering daardoor wordt aangetast. Het weerstandsvermogen is het resultaat van een vergelijking tussen de beschikbare weerstandscapaciteit en de financiële gevolgen van de risico’s. Onderstaand schema verduidelijkt dit:

Beschikbare weerstandscapaciteit Gemeente Hoeksche Waard heeft financiële middelen beschikbaar uit de algemene reserve om onverwachte en hoge kosten te dekken. Hiervoor hoeven we het beleid en begroting niet aan te passen. Dit geeft het volgende beeld voor de beschikbare weerstandscapaciteit: (Bedragen x €1.000) Weerstandscapaciteit Algemene reserve Algemene reserve Weerstandsvermogen Totale weerstandscapaciteit

JAARSTUKKEN 2023 | 3.3 WEERSTANDSVERMOGEN EN RISICOBEHEERSING

86.326 9.800 96.126

66/189

Bij de berekening van de weerstandscapaciteit houden we de stand van de algemene reserve aan. Deze is gelijk aan de staat van reserves en voorzieningen per 31 december van de betreffende jaarschijven.

Inventarisatie risico’s Om de risico's van onze organisatie in kaart te brengen, wordt het risicoprofiel twee keer per jaar, bij de Programmabegroting en de Jaarstukken, geactualiseerd door een uitvraag in de organisatie. Het geactualiseerde risicoprofiel wordt ingevoerd in het softwareprogramma NARIS® (NAR Risicomanagement Informatie Systeem). Het verhogen van het risicobewustzijn binnen de organisatie is een vervolgstap voor het professionaliseren van risicomanagement. Het risico-denken integreren in de processen is daarbij van belang. Het inventariseren van risico’s is dan een doorlopend proces, waarbij wij de risico’s systematisch en cyclisch in beeld brengen. Sturing van de organisatie en het op een verantwoorde wijze nemen van besluiten is niet mogelijk zonder inzicht in de risico’s die het behalen van de doelstellingen van de gemeente in de weg staan. Het risicoprofiel van onze organisatie bestaat uit 72 risico’s met een totaal financieel maximum van €37,1 miljoen. In onderstaand overzicht worden de 5 risico’s met de hoogste bijdrage aan de berekening van de benodigde weerstandscapaciteit weergegeven.

Risicospreiding Bij alle geïnventariseerde risico’s staat onder welk programma het risico valt. De risicospreiding per programma ziet er als volgt uit:

JAARSTUKKEN 2023 | 3.3 WEERSTANDSVERMOGEN EN RISICOBEHEERSING

67/189

Risicokaart Risico’s waarvan de oorzaken en gevolgen in klassen zijn ingedeeld, plaatsen we in een risicokaart. Deze kaart geeft inzicht in de spreiding van de risico’s naar kans en gevolg. De nummers in de risicokaart corresponderen met de aantallen risico’s in het desbetreffende vak van de risicokaart. Een risico in het groene gebied vormt geen direct gevaar voor de continuïteit van de organisatie. Een risico met een score in het oranje gebied vraagt wél om aandacht. Een risico met een score in het rode gebied vereist directe aandacht omdat dit de continuïteit van de organisatie bedreigt. Het grootste risico's van de gemeente Hoeksche Waard bevindt zich in het donker oranje vlak. Het grootste risico heeft betrekking op het stijgen van de kosten voor de uitvoering van werkzaamheden door hogere materiaalprijzen en een tekort aan kwalitatief personeel. Dit risico bedreigt niet direct de continuïteit van de organisatie, maar legt wel een grote druk op het structurele exploitatie saldo.

JAARSTUKKEN 2023 | 3.3 WEERSTANDSVERMOGEN EN RISICOBEHEERSING

68/189

Benodigde weerstandscapaciteit We bepalen met behulp van een risicosimulatie hoeveel middelen nodig zijn om de risico’s af te dekken op basis van de geïnventariseerde risico’s en de risicowaardering (kans x financieel gevolg). De risicosimulatie is essentieel omdat het reserveren van het maximale bedrag € 37.128.424,- (zie de risico- inventarisatie) ongewenst is. Uitgangspunt bij de risicosimulatie is het gegeven dat de geïdentificeerde risico’s nooit allemaal tegelijk en met een maximale omvang optreden. De berekening van de benodigde weerstandscapaciteit wordt gemaakt door middel van een Monte Carlorisicosimulatie. De risicosimulatie is uitgevoerd op basis van de ingevoerde risico’s en hun kans x impact. Bij een risicosimulatie wordt de werkelijkheid denkbeeldig op basis van individuele kansverdelingen per risico 100.000 keer nagebootst. Dit leidt tot een nieuwe gezamenlijke kansverdeling die alle risico’s uit het gehele risicoprofiel omvat. Uitgangspunt is dat we risico’s met 90% mate van zekerheid willen afdekken. Uit de risicosimulatie volgt dat 90% zeker is dat alle risico's kunnen worden afgedekt met een weerstandscapaciteit van € 9.800.00. De risico's met betrekking tot de grondexploitaties zijn bij de risico-inventarisatie niet aangeleverd en dan ook niet meegenomen in de berekening van de benodigde weerstandscapaciteit.

(Bedragen x €1.000) Benodigde weerstandscapaciteit Benodigde weerstandscapaciteit

JAARSTUKKEN 2023 | 3.3 WEERSTANDSVERMOGEN EN RISICOBEHEERSING

9.800

69/189

Ratio weerstandsvermogen Voor de uiteindelijke beoordeling van het weerstandsvermogen geldt de ratio: Ratio weerstandsvermogen =

Beschikbare weerstandscapaciteit Benodigde weerstandscapaciteit

De ratio ziet er als volgt uit: (Bedragen x €1.000) Ratio weerstandsvermogen Weerstandscapaciteit Benodigde weerstandscapaciteit Ratio

96.126 9.800 9,8

De notitie Risicomanagement bepaalt dat de ratio van het weerstandsvermogen voldoende moet zijn (tussen de 1,0 en 1,4). De huidige ratio van 9,8% voldoet ruimschoots aan deze doelstelling. De minimaal benodigde weerstandscapaciteit om in de categorie voldoende te vallen is 1,0 x de benodigde weerstandscapaciteit.

Basisset financiële kengetallen Het BBV schrijft voor dat gemeenten in hun jaarstukken (paragraaf Weerstandsvermogen en risicobeheersing) een uniforme basisset van 5 financiële kengetallen moeten opnemen. Voor onze gemeente is het beeld voor wat betreft deze kengetallen als volgt:

Sturing met financiële kengetallen De financiële kengetallen geven inzicht in de financiële positie van de gemeente. De afzonderlijke kengetallen zeggen echter weinig over onze financiële positie. Om een goed beeld te krijgen, moeten we de kengetallen altijd in samenhang met elkaar bekijken. In het algemeen geldt dat bijsturing noodzakelijk is als er sprake is van een hoge schuld, een situatie waarin de structurele lasten hoger zijn dan de structurele baten en wanneer sprake is van relatief hoge woonlasten (weinig ruimte om belastingen te kunnen verhogen). Heeft een gemeente geen of weinig schulden, relatief veel eigen vermogen, veel structurele inkomsten in relatie tot structurele lasten en veel ruimte om eventueel de belastingen te verhogen, dan staat een gemeente er over het algemeen goed voor. Met behulp van de 5 financiële kengetallen die betrekking hebben op de balans en de begroting kunnen we een goed globaal beeld schetsen van de financiële gezondheid van onze gemeente. Het ministerie van BZK heeft eerder een infographic gemaakt, die de betekenis en samenhang van de verschillende financiële kengetallen duidelijk maakt. Deze is hieronder weergegeven:

JAARSTUKKEN 2023 | 3.3 WEERSTANDSVERMOGEN EN RISICOBEHEERSING

70/189

Tabel normen en signaleringswaarden Voor de financiële kengetallen heeft de VNG normen opgesteld; de provincie Zuid-Holland geeft signaleringswaarden. Onderstaande tabel geeft de financiële kengetallen van onze gemeente ten opzichte van deze normen en signaleringswaarden weer:

Financiële positie gemeente Hoeksche Waard Op basis van de uitkomsten van de financiële kengetallen en de weerstandsratio zoals eerder genoemd in deze paragraaf (weerstandsratio van 9,8) kunnen we concluderen dat onze financiële positie ruim voldoende is: • Er is sprake van relatief geringe schulden (lage schuldquote).

JAARSTUKKEN 2023 | 3.3 WEERSTANDSVERMOGEN EN RISICOBEHEERSING

71/189

• • •

We zijn in ruim voldoende mate in staat om aan onze financiële verplichtingen te voldoen (solvabiliteit). Het aandeel van (eventueel risicovolle) grondexploitaties is beperkt (weinig risico). Er is ruimte voor eventuele verhogingen van eigen belastingen.

We kunnen hieruit concluderen dat het algemene beeld dat volgt uit de basisset van kengetallen geen bijzondere aandachtspunten laat zien. We hoeven daarom op dit moment geen maatregelen te treffen.

JAARSTUKKEN 2023 | 3.3 WEERSTANDSVERMOGEN EN RISICOBEHEERSING

72/189

3.4 Onderhoud Kapitaalgoederen Openbare ruimte De openbare ruimte is als het ware de ‘tuin’ van onze inwoners Kapitaalgoederen in die openbare ruimte vormen het gezicht van de gemeente. Ook zijn ze een middel om de doelen uit de programma’s te realiseren. De Hoeksche Waard heeft een grondoppervlakte van circa 32.371 hectare. De gemeente heeft daar een aanzienlijk deel van in beheer. Binnen dat deel wonen, werken en recreëren we.

Vastgoed Naast de openbare ruimte, heeft de gemeente ook vastgoed in eigendom. Deze objecten zijn noodzakelijk voor de huisvesting van maatschappelijke partners, verenigingen, maatschappelijke organisaties en stichtingen, maar ook voor onze eigen diensten. Denk hierbij aan dorpshuizen, sporthallen, zwembaden en het gemeentehuis zelf. Vastgoed vertegenwoordigt waarde en genereert huurinkomsten, maar kost ook geld in de vorm van onderhoud, renovatie en/of nieuwbouw. Beheer en exploitatie van het gemeentelijk vastgoed (waaronder het groot onderhoud) is per 1 januari 2022 overgedragen aan Bres Accommodaties B.V. Het klein onderhoud van de gemeentehuizen, gemeentewerven en dat voor HW Werkt! voert de gemeente uit.

Goed onderhoud van onze kapitaalgoederen is belangrijk Niet alleen omdat we het wettelijk verplicht zijn (zoals het onderhoud van riolering en wegen), maar ook voor een stevige financiële positie van de gemeente. Door onderhoud blijft het leefklimaat in onze gemeente aantrekkelijk. Goed onderhoud draagt ook bij aan doelstellingen, zoals die voor milieu, verkeer en de openbare ruimte. Dit vraagt om beleidsvisies op het beheer van de kapitaalgoederen, systematisch beheer, meerjarenonderhoudsplanningen (MJOP) en vertaling van de financiële gevolgen voor de budgetten. Voor een goed onderhoud aan de kapitaalgoederenvoorraad zijn nodig: • Toekomstvisie maatschappelijk vastgoed (integraal accommodatieplan); • voldoende budget voor klein- en grootschalig onderhoud; • voldoende budget voor reconstructie van verhardingen van wegen; • voldoende kennis van wet- en regelgeving. In deze paragraaf vullen we de kaders in om onze kapitaalgoederen te onderhouden.

Risico’s Openbare ruimte De budgetten voor de openbare ruimte baseren we op het Integraal beleidsplan Openbare Ruimte dat in september 2020 door de gemeenteraad is vastgesteld. In de risicoparagraaf is een aantal risico’s opgenomen. De kosten die met het voordoen van deze risico’s gepaard gaan, zijn niet opgenomen in de reguliere budgetten. Vastgoed In april 2020 is de startnotitie ‘Vastgoed op orde’ door de raad vastgesteld. Het doel van dit project is een professioneel en rechtmatig vastgoedbeheer. De Beleidsnota beheer gemeentelijk vastgoed, de keuzes zoals vermeld in de Keuzenota beleid accommodaties voor maatschappelijke activiteiten en het voorstel over het Uniformeren van beheer en exploitatie van gemeentelijk vastgoed zijn door de raad vastgesteld. In het najaar van 2021 is gestart met het opstellen van een Integraal Accommodatieplan. Dat gebeurt in principe per dorp. Gestart is met Goudswaard en 's-Gravendeel.

JAARSTUKKEN 2023 | 3.4 ONDERHOUD KAPITAALGOEDEREN

73/189

Voor het gemeentelijk vastgoed zijn nieuwe meerjarenonderhoudsplannen (MJOP’s) opgesteld. Daarnaast is de huidige energetische kwaliteit van onze gebouwen in kaart gebracht met daarbij een grove indicatie/ verkenning van de mogelijke verbetermaatregelen voor verduurzaming.

Beheerplannen en beheerssystemen Openbare ruimte Vanuit de beleidskaders werken we concrete maatregelen uit. Dit doen we binnen de kaders uit het integraal beleidsplan openbare ruimte. Met een (actueel) beheersysteem is het mogelijk de kwaliteit van de buitenruimte te monitoren en bij te sturen. Ook is een beheersysteem nodig om het vereiste jaarlijkse budget te kunnen bepalen. Op diverse momenten in het jaar is er behoefte aan actuele en nauwkeurige areaalgegevens, zoals de topografische gegevens met administratieve en technische kenmerken. Vanuit het beheersysteem gebruiken we die benodigde informatie ook om het beleidsplan te actualiseren. De beheerdata voor het planmatig onderhoud halen we uit een beheersysteem. Voor het beheer van de kapitaalgoederen in de openbare ruimte beschikken we over een aantal beheersystemen voor de verschillende elementen. De volgende tabel geeft een beknopt overzicht van de belangrijkste onderdelen van bestaande beleids- en beheerplannen in de Hoeksche Waard. In 2020 heeft in het integraal beleidsplan de harmonisatie van de plannen uit de voormalige gemeenten plaatsgevonden. Overzicht beleid-/beheerplannen op verschillende vakgebieden

Looptijd

Integraal beleidsplan openbare ruimte

2021-2025

Gemeentelijk rioleringsplan (GRP)

2021-2025

Begraafplaatsbeleid

2021-2040

Vastgoed In het afgelopen jaar is het vastgoed van de gemeente geïnventariseerd en zijn de basisgegevens in kaart gebracht. Het systeem voor incidentele verhuur van vastgoed is gekoppeld aan het financiële systeem. Ook is een beleidsnota over het beheer vastgesteld, zijn keuzes gemaakt voor accommodatiebeleid en heeft de raad een besluit genomen over het uniformeren van beheer en exploitatie van het gemeentelijk vastgoed. Gelet op de overdracht van beheer en exploitatie van het gemeentelijk vastgoed aan Bres Accommodaties B.V. is het aanschaffen van een vastgoedbeheersysteem niet meer opportuun. A Wegen Beleidskader Kerncijfers Voor het beheer van de wegen maken wij gebruik van een beheersysteem. Dit systeem bestaat uit een database met alle beheerelementen voor gemeente Hoeksche Waard. Het areaal is als volgt opgebouwd: Omschrijving Asfaltverharding Elementenverharding Half open verharding Betonverharding

eenheid m2 m2 m2 m2

Hoev begr. 2024 883.562 3.394.575 57.317 14.073

Beleid en beheer Wegen onderhouden we op grond van de geldende wettelijke verplichtingen. Het wegenonderhoud is gebaseerd op de beleidsuitgangspunten uit het Integraal beleidsplan Openbare Ruimte 2021-2025.

JAARSTUKKEN 2023 | 3.4 ONDERHOUD KAPITAALGOEDEREN

74/189

Voor de jaren t/m 2024 is door de raad extra geld beschikbaar gesteld voor een kwaliteitsimpuls van de wegen. Kwaliteit Het doel is om de bestrating minimaal op het kwaliteitsniveau ‘basis’ te houden. Dit kwaliteitsniveau komt overeen met het door het kenniscentrum voor infrastructuur, verkeer, vervoer en openbare ruimte (CROW) vastgestelde niveau B. Dit niveau komt neer op een verharding in redelijke staat, die voldoet aan de kwalificatie ‘heel en veilig’. Comfort en uitstraling zijn hierbij minder van belang. Dit kwaliteitsniveau is de wettelijke ondergrens van verantwoord wegbeheer. In de komende jaren geven we de wegen waar nodig een kwaliteitsimpuls en realiseren we in de hele gemeente het vastgestelde kwaliteitsniveau. Om zicht te blijven houden op de kwaliteit van de verhardingen, laten we om het jaar een weginspectie uitvoeren. Deze inspectie is in lijn met de landelijk erkende richtlijnen van het CROW. Zo beoordelen we alle wegen op dezelfde manier, onafhankelijk van de vraag wie er inspecteert. De resultaten van de weginspectie vormen de basis voor het actualiseren van het onderdeel ‘wegen’ in het Integraal beleidsplan Openbare Ruimte. Financiële consequenties onderhoud kapitaalgoed wegen In onderstaande tabel zijn de kosten opgenomen die betrekking hebben op het kapitaalgoed ‘wegen’: Begroting 2023

Werkelijk 2023

Saldo

Wegen Kapitaallasten Mutatie voorziening Onderhoudskosten

1.220 -246 8.051

1.241 -306 7.772

-21 60 279

Totaal

9.024

8.707

318

B Riolering Beleidskader Kerncijfers Voor het beheer van de riolering maakt de gemeente gebruik van een beheersysteem. Dit systeem bestaat uit een database met alle beheerelementen voor gemeente Hoeksche Waard. Het areaal is als volgt opgebouwd: Omschrijving Vrijverval riolering Lozingsconstructies Bergbezinkvoorzieningen Gemalen (hoofd- en wijk) en drukgemalen Persleidingen Drukriolering Drainage Peilbuizen grondwater Kolken (worden 2x per jaar gereinigd) Lijngoten

eenheid km st. st. st. km km km st. st. km

Hoev begr. 2024 554 228 25 ca. 1900 31 201 12 116 ca. 40.000 2

Beleid De riolering onderhouden we op basis van de geldende wettelijke verplichtingen van het in 2020 vastgestelde Gemeentelijk Rioleringsplan (GRP) 2021-2025. Met de vaststelling van dit GRP zijn de onderhoudscycli en de vervangingsplanning volledig geharmoniseerd. De rioolheffing is voor alle inwoners van de Hoeksche Waard gelijk. In het GRP is beleid opgenomen voor klimaatadaptieve maatregelen. Hiermee richten we ons op de doelstelling dat in 2050 heel Nederland klimaatadaptief is ingericht. Voor alle nieuwbouwlocaties geldt dat ze klimaatadaptief worden ingericht op basis van het Convenant Klimaatadaptief Bouwen.

JAARSTUKKEN 2023 | 3.4 ONDERHOUD KAPITAALGOEDEREN

75/189

Beheer Het in 2020 vastgestelde Integrale Beleidsplan Openbare Ruimte is de leidraad voor het beheer en onderhoud van de riolering. Kwaliteit Het doel is om de riolering minimaal op kwaliteitsniveau ‘basis’ te houden. Het functioneren van het rioolstelsel en de gemalen moeten we voldoende waarborgen. Storingen aan gemalen komen direct binnen op een centrale post. Deze verhelpen we binnen 24 uur. Om zicht te blijven houden op de kwaliteit van het rioolstelsel laten we (video-)inspecties uitvoeren. Deze inspecties geven een beeld van de stabiliteit, afstroming en waterdichtheid van het riool. De resultaten zijn gebruikt als basis voor het GRP en het Integrale beleidsplan Openbare Ruimte in combinatie met aanvullende informatie zoals leeftijd, hydraulische berekeningen en storingen. De afgelopen 3 jaar is 126 km riolering gereinigd en geïnspecteerd (25 km/ jaar). Hiermee zijn de achterstanden weggewerkt. Vanaf dit jaar zal per jaar 21 km worden gereinigd en geïnspecteerd. De cyclus komt hiermee op 25 jaar. Financiële consequenties onderhoud kapitaalgoed riolering In onderstaande tabel zijn de kosten opgenomen die betrekking hebben op het kapitaalgoed ‘riolering': Begroting 2023

Werkelijk 2023

Saldo

Riolering Kapitaallasten Mutatie voorziening Onderhoudskosten

1.461 -841 2.701

1.502 -1.286 3.121

-41 445 -420

Totaal

3.322

3.337

-16

C Water en civieltechnische kunstwerken Beleidskader Onder het beleidskader water vallen de volgende thema’s: • havens; • beschoeiingen; • waterkwaliteit; • baggerwerken. Onder het beleidskader civieltechnische kunstwerken vallen de volgende thema's: • Bruggen, steigers en vlonders; • Duikers; • Stuwen en gemalen; • Muren en keerwanden. Kerncijfers Voor het beheer van het openbaar water en civieltechnische kunstwerken maakt de gemeente gebruik van een beheersysteem. Dit systeem bestaat uit een database met alle beheerelementen voor gemeente Hoeksche Waard. Het areaal is als volgt opgebouwd: Omschrijving Watergangen (baggeren) Beschoeiingen Watergangen (Bestrijding waterplanten/eendenkroos) Havens Aanlegsteigers en pontons Bruggen, steigers en vlonders Duikers Stuwen en gemalen Muren en keerwanden

JAARSTUKKEN 2023 | 3.4 ONDERHOUD KAPITAALGOEDEREN

eenheid km km km st. st. st. m1 st. m1

Hoev begr. 2024

16

125 147 125 (waarvan 2 buiten gebruik) 9 272 15.500 90 2.770

76/189

Beleid en beheer Het beleid rondom het beheer en onderhoud is opgenomen in het integraal beleidsplan openbaar gebied. We onderhouden alle voorzieningen op kwaliteitsniveau B (basis). Kwaliteit We beheren de openbare ruimte op kwaliteitsniveau B (basis) zoals is vastgesteld door de raad. Om zicht te blijven houden op de kwaliteit laten we elke 4 jaar inspecties uitvoeren. Deze inspecties zijn onafhankelijk en vormen de basis voor de onderhouds- en vervangingsplanning. Financiële consequenties onderhoud kapitaalgoed water In onderstaande tabel zijn de kosten opgenomen die betrekking hebben op het kapitaalgoed water: Begroting 2023

Werkelijk 2023

Saldo

366 402 829

364 402 1.147

2 0 -318

1.597

1.913

-316

Water Kapitaallasten Mutatie voorziening Onderhoudskosten Totaal