Eindrapport subsidieverstrekking
Tekst van het document
32 Alhoewel een subsidieregister dezelfde informatie bevat als het overzicht van verstrekte subsidies in de jaarrekening, is een subsidieregister een algemeen begrip dat bijdraagt aan de transparantie en openbaarheid van gegevens. Een buitenstaander zal eerder zoeken op de website naar een subsidieregister dan in de jaarrekening gaan zoeken naar een moeilijk vindbaar overzicht. 33 https://www.utrecht.nl/bestuur-en-organisatie/subsidiehulp/subsidieregister/ 34 Bevoegdhedenregister behorende bij Mandaatbesluit 2021
47
Rekenkameronderzoek naar subsidieverstrekking
Uit de interviews is gebleken dat sommige raadsleden voelen dat ze onvoldoende betrokken zijn bij de uitvoering. Het college stelt de beleidsregels voor de uitvoering vast en de raad de kaders via de ASV. Raadsleden gaven aan dat dat zij naast hun kaderstellende rol bij het subsidiebeleid toch ook meer inzicht in de uitvoering wensen, dat wil zeggen inzicht in de doelrealisatie. Vanuit de deskresearch zien wij wel dat er verschillende raadsinformatiebrieven/collegebrieven met de raad worden gedeeld over de grootste subsidieontvangers die in de actualiteit staan (zoals Versa Welzijn, Museum Hilversum en Hilversum Marketing). Uit informatiebrieven blijkt dat de grote subsidieontvangers ook regelmatig in raads- en commissievergaderingen een toelichting te geven over hun werkzaamheden en geleverde prestaties. Deze bijeenkomsten zijn echter thematisch ingestoken op basis van actualiteit. Het is met deze partijen met andere woorden dus niet (specifiek) gegaan over de gesubsidieerde activiteiten, de doelen en in hoeverre deze werden behaald. Het beeld over de kwaliteit van de wijze waarop de raad wordt geïnformeerd is wisselend, maar over de kwaliteit van de informatie is de raad doorgaans tevreden. Wel wordt er een gebrek aan duiding en samenhang ervaren. Het gebrek aan samenhang belemmert de raadsleden in hun controlerende rol.
Het probleem lijkt daarbij niet zozeer te zitten in de wijze van informatiedeling, maar met name in het delen zelf. In interviews met raadsleden is aangegeven dat zij vaak zelf om informatie moeten vragen en dat een proactieve houding vanuit het college wordt gemist. De betrokkenheid van de raad mag de afgelopen jaren dan zijn verbeterd, echte grip wordt door de raadsleden nog niet ervaren. De raad kan op dit moment namelijk niet goed beoordelen of de subsidies doelmatig zijn of niet. Hiervoor ontbreekt vaak de koppeling met de gemeentelijke doelen en Key Performance Indicatoren (hierna: KPI’s35). Dat is in lijn met hoofdstuk 6 waarin is beschreven dat de gemeente die koppeling ook niet duidelijk maakt.
Welke kaders heeft de raad gesteld? De kaderstellende rol van de gemeenteraad houdt in dat zij op hoofdlijnen het beleid vaststellen en daarmee aan het college van B&W de grenzen aangeeft waarbinnen bestuurlijke bevoegdheden mogen worden uitgevoerd. Naast de beleidskaders geeft de gemeenteraad op grond van het hen toekomende budgetrecht ook de financiële kaders aan (programmabegroting). Het gaat met andere woorden om het ‘uitzetten van de koers’. Om kaders te stellen heeft de gemeenteraad de volgende instrumenten tot zijn beschikking: • Vaststellen van verordeningen. • Vaststellen van beleid, bijvoorbeeld in de vorm van beleidsnota’s op de specifieke terreinen of bij de programmabegroting. • Ter beschikking stellen van budget. Door gebruik te maken van de verordenende bevoegdheid stelt de gemeenteraad de algemeen geldende kaders en voorwaarden vast om subsidie en ondersteuning aan te vragen. Hiermee wordt voldaan aan een van de beginselen van de Awb, dat er een democratisch genomen besluit ten grondslag moet liggen aan het verstrekken van subsidies. De gemeenteraad heeft in 2021 de 35 KPI’s worden vaak omschreven als indicatoren die meten of een organisatie op de gewenste koers ligt (om een bepaalde doelstelling te behalen). Ten aanzien van subsidies wordt het bedoeld als indicator om te meten wat het resultaat van de subsidie is.
Soms spreken gesubsidieerde organisaties ook wel van prestaties of resultaten. In de praktijk zijn indicatoren vaak kwantitatief (aantal bezoekers, klanttevredenheid) en zijn prestaties en resultaten meer kwalitatief.
48
Rekenkameronderzoek naar subsidieverstrekking
algemene subsidieverordening (ASV) vastgesteld en daarmee invulling gegeven aan de kaderstellende rol. De besluitvorming over de ASV verliep niet heel soepel. De verordening is – blijkt uit de interviews – in eerste instantie te technisch en te klinisch neergelegd bij de raad; terwijl subsidieverlening een gevoelig onderwerp was. In 2019 konden individuele wethouders (in plaats van het college als geheel) besluiten op subsidieaanvragen. Dit liet ruimte voor de schijn van belangenverstrengeling. De ASV is tot drie keer toe in de commissie besproken. Het ging in de discussie vooral over dingen die niet in een ASV, maar in nadere subsidieregels, geregeld kunnen worden. Dit kwam door wantrouwen dat al heerste richting het college; de raad wilde meer controle op beleidsinhoudelijke keuzes. Dezelfde ASV is vijf maanden later vrijwel ongewijzigd opnieuw aangeboden, maar werd daarbij wel vergezeld van een uitgebreide notitie waarin het proces, de bedoeling, maar ook de verschillende taken en rollen beter werden geduid. Via de ASV heeft de raad dus het college gemandateerd voor de uitvoering van subsidiebevoegdheden (vaststellen subsidieplafonds en opstellen nadere regels). De raad krijgt hierdoor alleen de subsidiebeschikkingen te zien, maar stelt geen subsidieplafonds of subsidieregelingen vast.
Welke verdere ruimte is er voor de raad om zijn kaderstellende en controlerende rol te vervullen? Raadsleden geven aan op dit moment geen goed beeld te hebben van (het proces van) subsidieverstrekking en -verantwoording, waardoor hun controlerende en kaderstellende rol lastig is te vervullen. Ze moeten voor hun gevoel vaak navraag doen om iets te weten te komen. Aan de ene kant wordt door de raad aangegeven dat de uitvoering een collegebevoegdheid is, maar aan de andere kant moet de raad wel in staat gesteld worden te kunnen controleren. Als het college de raad echt in stelling wil brengen, dan moet de raad ook de verantwoording van de subsidieontvangers kunnen controleren, bijvoorbeeld bij de grootste subsidieontvangers die via een roulatiesysteem behandeld worden (ieder jaar vijf of tien partijen). Uit interviews met de raad komt verder naar voren dat de raad meer aan de voorkant betrokken wil worden om zijn kaderstellende rol beter te vervullen. Om de rol van de gemeenteraad te versterken is het Besluit Begroting en Verantwoording (BBV) vernieuwd. Het is noodzakelijk dat de gemeenteraad de informatie krijgt om te kunnen beoordelen in hoeverre gesubsidieerde maatschappelijke organisaties bijdragen aan de realisatie van de programma’s. Deze informatie dient aan te sluiten op de taakuitvoering door de eigen gemeente en de daaraan verbonden risico’s.
De BBV geeft aan dat de gemeenteraad moet kunnen sturen op basis van meetbare prestaties. De raad moet goed onderbouwde keuzes kunnen maken om te kunnen bijsturen als de ontwikkelingen daartoe aanleiding geven. In de herziene BBV is verder voorgeschreven dat een basisset van beleidsindicatoren moet worden opgenomen. De gemeente Hilversum kan ervoor kiezen om daar eigen indicatoren, toegesneden op de lokale situatie, aan toe te voegen. De doelstellingen en indicatoren kunnen in samenwerking met de subsidieontvangers ook vertaald worden naar de subsidieopdracht. Dit biedt kader en richting voor de instellingen in zowel de uitvoering als de verantwoording.
49
Rekenkameronderzoek naar subsidieverstrekking
Als het gaat om directe (bij)sturing door de raad zijn er in de afgelopen raadsperiode drie moties ingediend (twee aangenomen)36 en geen enkel amendement. Verder zijn er via de officiële weg eenmaal raadsvragen ingediend.37 In de raadscommissie werden regelmatig verduidelijkende vragen gesteld aan de wethouder. De raad heeft dus wel degelijk gebruikgemaakt van de geijkte (bij)sturingsmiddelen, maar slechts incidenteel. En rondom de vaststelling van de ASV en de opheffing van de subsidiekamers zijn stevige debatten gevoerd tussen raad en college. Dit alles betekent niet dat de raad hiermee ook het stuur in handen heeft. Raadsleden geven aan erg betrokken te zijn bij het thema, maar omdat het thema zo complex en technisch is, voelen ze zich niet geëquipeerd om echt te kunnen (bij)sturen op dit thema. In de interviews werd heel duidelijk aangegeven dat raadsleden, behoefte hebben aan meer kennis en expertise, zodat zij hun kaderstellende en controlerende taak beter kunnen uitvoeren. Zij denken daarbij aan meer informele raadsinformatiebijeenkomsten en expertsessies.
36 M19-136 - Subsidie indexatie, 13-11-2019. M18-03 - Subsidiekamer op gebied van duurzaamheid, 31-01-2018. 37 Art. 41-vragen van de SP inzake Subsidiekamers Zorg.
50
Rekenkameronderzoek naar subsidieverstrekking
Bijlage 1: Normenkader
Vraag
Norm
Begrip en definitie van de subsidies
1. Wat is een ‘subsidie’ in Hilversum?
2. Welke soorten subsidies verstrekt de gemeente Hilversum?
3.
Zijn er kosten(soorten) die door de gemeente nadrukkelijk wel/niet worden gesubsidieerd?
Vraag
•
Er is een heldere definitie opgenomen in de Algemene subsidieverordening van de gemeente Hilversum.
•
Er is een afwegingskader subsidie/inkoop uitgewerkt aan de hand waarvan de gemeente Hilversum bepaalt wanneer het kiest voor subsidieverlening (in plaats van bijvoorbeeld inkoop).
•
In de ASV zijn de soorten subsidies (thema, omvang, structureel/incidenteel, et cetera) benoemd en is het doel per soort beschreven.
•
De keuze van subsidiesoorten is gemotiveerd en inzichtelijk (in toelichting ASV of beleidskader).
• •
In de ASV zijn de kosten(soorten) benoemd. De keuze voor (kosten)soorten is gemotiveerd en inzichtelijk (in toelichting ASV of beleidskader).
Norm
Wettelijke verplichtingen
4. Is er een eenduidig register, waarin alle verleende subsidies per jaar (en beleidsthema) zijn opgenomen?
•
Er is een openbaar subsidieregister beschikbaar waarin de subsidieontvanger, het subsidiebedrag en de belangrijkste projectkenmerken per subsidieontvanger zijn opgenomen.
5. Is het juridisch subsidiekader actueel en volledig?
•
De ASV is actueel (in overeenstemming met de VNGmodelverordening) en bevat artikelen over de Wet normering topinkomens, lokale beleidsregels en staatssteun.
•
De subsidieverleningen hebben een wettelijke grondslag.
•
Indien sprake is van buitenwettelijke subsidieverlening wordt dit in verleningsbeschikkingen gemotiveerd en vastgelegd.
•
Het aanvragen, verlenen en vaststellen gebeurt binnen de gestelde termijnen.
6. Verlopen de processen van aanvraag, behandeling, beschikking en verantwoording rechtmatig?
51
Rekenkameronderzoek naar subsidieverstrekking
Vraag
•
Aanvragen worden getoetst op volledigheid, weigeringsgronden en specifieke subsidievoorwaarden/aanvraagcriteria.
•
Subsidiebesluiten worden duidelijk en correct gemotiveerd.
Norm
Gemeentelijk beleid
•
Het subsidiebeleid is uitgewerkt in een beleidsdocument waarin door de raad keuzes zijn gemaakt over hoe subsidies bijdragen aan het realiseren van gemeentelijke beleidsdoelstellingen.
•
Het is duidelijk bij raad en college wie het ASV vaststelt, dan wel aan wie dit gemandateerd is.
•
De doelstellingen van het subsidiebeleid zijn SMART geformuleerd.
•
Subsidieregels zijn uitgewerkt op basis van de gemeentelijke beleidsdoelstellingen.
•
Er vinden aantoonbaar evaluaties plaats van verstrekte subsidies.
•
Uitkomsten van deze evaluaties worden gebruikt om het subsidiebeleid zo nodig bij te stellen.
Stuurt de gemeente op effectiviteit bij het evalueren van de verstrekte subsidies en behaalde resultaten?
•
Er wordt ten minste eenmaal in de vijf jaar een verslag gepubliceerd over de doeltreffendheid en de effecten van de subsidie in de praktijk (Awb-eis).
10. Welke maatschappelijke resultaten en effecten zijn bereikt? Komen deze overeen met de beoogde maatschappelijke effecten? Zijn deze effecten te kwantificeren?
•
In de P&C-documenten is duidelijk vastgelegd welke bijdrage de gesubsidieerde instellingen leveren aan het realiseren van de beleidsdoelstellingen.
7.
8.
9.
Hoe ziet het subsidiebeleid van de gemeente Hilversum eruit?
Stuurt de gemeente op effectiviteit bij het vaststellen van de regels voor het verstrekken van subsidie?
52
Rekenkameronderzoek naar subsidieverstrekking
Vraag
Norm
Subsidieverstrekkingen
11. In hoeverre heeft de gemeente zicht op de financiële positie van subsidieontvangers en in welke mate speelt dit mee bij het verstrekken van subsidie?
12. Stuurt de gemeente op het realiseren van gemeentelijke beleidsdoelen bij het al dan niet verlenen van subsidies?
13. Stuurt de gemeente op effectiviteit bij het vaststellen van de subsidies?
14. Zijn de beleidsdoelen en de maatschappelijke prestaties, die met de subsidies beoogd worden, vooraf zo concreet en meetbaar mogelijk geformuleerd en kenbaar gemaakt aan de ontvanger van de subsidie?
15. Zijn de effecten van de activiteiten van de ontvanger van de subsidie ten aanzien van de gevraagde beleidsdoelen en de maatschappelijke prestaties zichtbaar, waardoor deze effecten geëvalueerd kunnen worden?
•
De beleidsregels en/of artikelen in de subsidieregeling die betrekking hebben op de financiën van aanvragers worden meegewogen bij de eventuele subsidieverstrekking.
•
Financieel adviseurs worden betrokken bij de subsidiebeoordeling en adviseren bij de subsidieverstrekking.
•
De beschikkingen worden jaarlijks geëvalueerd op basis van doeltreffendheid (zijn de afgesproken doelen behaald?), doelmatigheid (in hoeverre is de subsidie besteedt aan de afgesproken doelen?) en rechtmatigheid (zijn de procedures correct doorlopen?).
•
De uitkomsten van de evaluaties worden actief gebruikt voor het bijstellen van de subsidieverordening en het subsidiebeleid.
•
De gemeente eist dat vaststellingsverzoeken voldoende informatie bevatten om de effectiviteit te kunnen beoordelen.
•
De gemeente ziet erop toe dat verleende subsidies volledig aan het afgesproken doel worden besteed.
•
Er zijn concrete (meetbare en afdwingbare) afspraken gemaakt met de gesubsidieerde instellingen en deze zijn vastgelegd.
•
Doelen en maatschappelijke effecten zijn SMART geformuleerd en worden expliciet vermeld in de subsidiebeschikkingen.
•
De procedures rondom subsidieverstrekking worden uitgevoerd conform de beschreven procedures.
•
De voortgang van de gesubsidieerde activiteiten wordt bewaakt door de gemeente en zo nodig wordt er bijgestuurd.
•
Gesubsidieerde instellingen rapporteren periodiek over de stand van zaken qua doelrealisatie en uitputting van het budget.
53
Rekenkameronderzoek naar subsidieverstrekking
Vraag
Norm
Rol van de raad
•
De wensen van de gemeenteraad zijn geïnventariseerd en afgewogen bij het opstellen van het beleid.
•
Het college is bewust gemandateerd voor de uitvoering van subsidiebevoegdheden (vaststellen subsidieplafonds en opstellen nadere regels).
17. Welke verdere ruimte is er voor de raad om zijn kaderstellende en controlerende rol te vervullen?
•
In de gemeentebegroting en jaarrekening wordt ingegaan op de verstrekte subsidies en wordt inzicht gegeven in de gevraagde en vastgestelde subsidies per regeling.
18. In hoeverre krijgt de raad inzicht in de effecten van het subsidiebeleid?
•
De gemeenteraad wordt periodiek op de hoogte gebracht van doelrealisatie en de bijdrage van gesubsidieerde instellingen aan de gemeentelijke doelstellingen.
16. Welke kaders heeft de raad gesteld ten aanzien van het subsidiebeleid?
54
Rekenkameronderzoek naar subsidieverstrekking
Bijlage 2: Casusbeschrijvingen In het onderzoek is gebruikgemaakt van tien casusonderzoeken voor een verdieping naar de praktijk bij de gemeente Hilversum. Aan de hand van een casus is getoetst in hoeverre de regels worden toegepast, of er afspraken zijn gemaakt over de doelen, prestaties, effecten en verantwoording, maar ook of het bedrag correct is besteed. De volgende casussen zijn geselecteerd: • Versa Welzijn (2020) • Stichting Hilversum Marketing (2020) • Museum Hilversum (2019) • Bibliotheek Hilversum en Volksuniversiteit (2019) • Voedselbank Gooi en Omstreken (2020) • Stichting SchuldHulpMaatje Hilversum e.o. (2020) • Stichting Bink Peuterspeelzalen (2020) • Stichting Botanische Tuin dr. Costerus (2020) • Stichting Sportclub Gehandicapten Gooi- en Eemland (2020) • Stichting Bachkoor Holland (2019) Wat kunnen we leren van de casusbeschrijvingen? In de subsidiebeschikking is lang niet altijd concreet uitgewerkt wat de activiteiten, doelen en prestaties zijn. In de onderstaande casussen zijn de verleningsbeschikkingen aangevuld met informatie over de beleidsdoelen (gemeentelijke beleidsdocumenten) en de prestatie-indicatoren (uit de verantwoording van de aanvragers). Ook is gekeken of er nog meer subsidies zijn verstrekt aan de organisatie en op welke wijze de beoordelingen door de gemeente hebben plaatsgevonden.
Wat vooral duidelijk wordt, is hoe verschillend de informatie is: soms is heel abstract met algemene beleidsdoelen en soms wordt er gerefereerd aan heel concrete KPI’s en specifieke activiteiten. Maar hoe die twee informatieniveaus zich tot elkaar verhouden is moeilijk te duiden. De logische lijn van beleidsdoelen, naar specifieke oplossingen, naar activiteiten, naar indicatoren ontbreekt. Dat is in de praktijk overigens ontzettend moeilijk, maar er zijn gemeenten die daar actief op inzetten. Neem bijvoorbeeld de gemeente Eindhoven38. De uitwerking is daar nog niet ideaal, maar de eerste stappen op de goede weg zijn duidelijk ingezet.
38 https://www.eindhoven.nl/sites/default/files/2021-05/Toelichting_subsidiegids_sociale%20basis_2022.pdf
55
Rekenkameronderzoek naar subsidieverstrekking
Subsidieontvanger
1. Versa Welzijn (2020)
Type subsidie
Basissubsidie
Regels
Op deze subsidieverlening zijn de Algemene Subsidieverordening gemeente Hilversum, de Subsidieregeling gemeente Hilversum 2017 en de Algemene wet bestuursrecht (Awb) van toepassing. De subsidieregels die van toepassing zijn op deze subsidieverlening zijn behoorlijk abstract en ruim geformuleerd. Op de website39 van de gemeente Hilversum staat een toelichting naar de inhoudelijke kaders en toetsingscriteria die horen bij de subsidieregels. Versa Welzijn wordt gezien als organisatie die tot de basisinfrastructuur behoort. Organisaties in de basisinfrastructuur zijn professionele organisaties, die met hun activiteiten structureel bijdragen aan de gemeentelijke doelen voor welzijn en zorg.
Omschrijving/activiteit
In de verleningsbeschikking van Versa Welzijn 2020 staan alleen de belangrijkste gegevens zoals het subsidiebedrag en een aantal aanvullende verplichtingen. Om een beeld te krijgen van de gesubsidieerde activiteiten wordt gebruik gemaakt van een uitvoeringsovereenkomst die als bijlage bij de subsidiebeschikking wordt meegestuurd. Uit die uitvoeringsovereenkomst wordt vooral duidelijk dat het grootste deel van de kosten (formatie van Versa Welzijn) wordt gesubsidieerd voor sociaal welzijnswerk, waarbij onderscheid gemaakt wordt tussen wijkvoorzieningen en meer centraal (in Hilversum) georganiseerde functies. Wijkvoorzieningen
• • • • • • • • •
Opbouwwerk Maatschappelijk werk Jeugd- en jongerenwerk Jongerencentrum Kinderwerk/ opvoedondersteuning Sociaal juridische dienstverlening Wijkcentrum Beheer Sociaal verbinder
Stedelijke, centraal georganiseerde sociale diensten
• • • • • • • • •
Schuldpreventie Burenbemiddeling Wonen, welzijn, mantelzorg Maatschappelijk werk intensief, stedelijke achtervang van de wijkinzet Vrijwilligerscentrale, Vrijwilligersacademie, Maatschappelijke Stage Vrijwilliger thuishulp, praktisch en intensief Impuls ABCD Huis van Fatima Artikel 1
39 https://www.hilversum.nl/Home/Inwoner/Algemeen/Subsidie
56
Rekenkameronderzoek naar subsidieverstrekking
Bedrag
Doelen
Er is in 2020 in totaal € 4.451.976 subsidie verstrekt aan Versa Welzijn, verdeeld over verschillende projecten:
•
€ 4.308.000 als reguliere basissubsidie voor de hoofdaanvraag. Dit project is uitgangspunt van deze casusbeschrijving
• • • • • • •
€ 10.800 als indexatie voor de subsidie € 170.000 voor het project begeleiding in de wijk € 3.874 voor extra jongerenwerk zomer € 14.634 voor extra jongerenwerk najaar/winter € 3.068 voor extra jongerenwerk kerstvakantie € 27.600 voor ondersteuning buurtinitiatieven corona € 4.000 voor de buurtkamer Lucent 2020
De basissubsidie draagt bij aan de dekking van structurele lasten voor bijvoorbeeld personeel en huisvesting van voorzieningen die het college heeft aangewezen als behorend tot de basisinfrastructuur. Door deze taken door Versa uit te laten voeren, geeft de gemeente Hilversum mede invulling aan de beleidsdoelen binnen het sociaal domein en het buurtbeleid. Inzet van sociaal werk vergroot de sociale netwerken van mensen; het brengt verbindingen aan tussen mensen en maakt het mogelijk dat mensen meedoen en ertoe doen (kadernota Sociaal Domein). Kadernota sociaal domein In de kadernota van de gemeente Hilversum staan negen kernwaarden benoemd waar in de uitvoeringsovereenkomst met Versa Welzijn direct naar wordt verwezen. 1. Eigen kracht Centraal 2. Voorkomen beter dan genezen 3. De vraag is het vertrekpunt 4. Samenhang 5. Maatwerk 6. De gemeente is het vangnet 7. Sturen op kwaliteiten: resultaten en kosten 8. Samenwerking 9. Wederkerigheid De gesubsidieerde activiteiten leveren een bijdrage aan het vergroten van de veerkracht van mensen om tegenslagen op te vangen en werkt daarmee als besparing op professionele ondersteuning. Sociaal Werk is signalerend en preventief, en voorkomt zo een hogere ondersteuningsbehoefte in een later stadium. Sociaal werk draagt bij aan meer begrip voor elkaar (inclusieve samenleving) en is inzetbaar bij het voorkomen van overlast (o.a.
jongerenwerk en buurtbemiddeling). Ontmoetingsplekken zijn hieraan ondersteunend en op sommige plekken is het noodzakelijk hierin vanuit de overheid te voorzien (buurthuizen en jongerencentra).
Afgesproken prestaties
Voor de activiteiten van Versa Welzijn is het zeer complex om concrete prestaties te benoemen. In de subsidiebeschikking komen de prestaties ook niet expliciet naar voren en in de uitvoeringsovereenkomst gaat het meer over de inzet op activiteiten en de verdeling van de beschikbare formatie.
Effecten
De effecten die worden nagestreefd worden door het college in de raadsinformatiebrief als volgt beschreven: “In navolging op het coalitieakkoord en de kadernota’s Sociaal Domein en ‘buurtgericht leven: leve de buurt!’ heeft de gemeenteraad in 2019 een aantal uitgangspunten verder
57
Rekenkameronderzoek naar subsidieverstrekking
uitgewerkt in specifieke nota’s over Jeugd, Wmo, schuldhulpverlening en het verhogen van de participatie van inwoners met een bijstandsuitkering. Deze uitgangspunten zijn voor het college richtinggevend geweest bij het verlenen van de subsidie aan Versa voor 2020. Dan gaat het bijvoorbeeld om het versterken van het netwerken in de wijken en het ondersteunen van inwoners ondersteunen in hun betrokkenheid daarbij. Ook wil het college beweging brengen in het organiseren van expertise in het gewone leven van mensen, invulling geven aan preventie en de omslag van ‘verwijzen’ naar ‘erbij halen’. Voor de ondersteuning aan inwoners kiezen we er voor deze zo veel als mogelijk in de nabijheid van inwoners en waar mogelijk zonder drempels te organiseren.” Verantwoording
De verantwoording die Versa moet afleggen over de ontvangen subsidie vindt plaats op een aantal verschillende niveaus: 1. Als verantwoording van de besteding van de verleende subsidie moet Versa voor 1 april 2021 een verslag en financiële onderbouwing overleggen van subsidiejaar 2020. De verantwoording moet voorzien zijn van een accountantsverklaring over de bedrijfsvoering van Versa. De aanlevering moet via de website van de gemeente met de E-dienst subsidie. 2. In de uitvoeringsovereenkomst is beschreven dat er driemaal per jaar in iedere wijk gesprekken plaatsvinden tussen de gebiedsteams, de betreffende wijkwethouder en de buurtcoördinator. Ook in deze gesprekken moet Versa de inzet en activiteiten verantwoorden. 3. Gedurende het subsidiejaar is er minimaal twee keer per jaar een bestuurlijk overleg met de wethouder Welzijn en Zorg en driemaal per jaar een accountgesprek tussen de bestuurder van Versa en de gemeentelijke accounthouder.
Controle besteding subsidie
Versa Welzijn heeft op 31 maart 2021 een verzoek tot vaststelling ingediend bij de gemeente Hilversum. Dit was tijdig; in de subsidieverleningsbeschikking staat dat deze voor 1 april moest zijn ingediend. De gemeente heeft het verzoek tot vaststelling beoordeeld en op 14 juli 2021 de subsidie vastgesteld op hetzelfde bedrag dat was verleend. De bijlagen die Versa Welzijn heeft meegestuurd met het verzoek tot vaststelling zijn: 1. Een specificatie van de kosten, voorzien van een accountantsverklaring. 2. Reflectieverslagen op wijkniveau. In deze reflectieverslagen wordt onder andere beschreven welke activiteiten er zijn uitgevoerd en wat er in de toekomst in de wijk nodig is. 3. De publicatie ‘Versa Verantwoordt’, een publieksvriendelijke samenvatting van de besteding van de subsidiegelden, inzicht in de uitgevoerde activiteiten en prestaties/resultaten die zijn behaald.
Subsidieontvanger
2. Stichting Hilversum Marketing (2020)
Type subsidie
Basissubsidie (en aangewezen als Dienst van Algemeen Economisch Belang - DAEB). Op basis van de aard van de activiteiten zou dit als een inkoopopdracht kunnen worden gekwalificeerd. Door het als DAEB te kwalificeren wordt het publieke belang van de stichting benadrukt en is er sprake van subsidie, niet van inkoop. Daarmee wordt voorkomen dat de subsidie als onrechtmatig verleende staatssteun wordt gekwalificeerd. Daarbij hoort wel een DAEB-aanwijzingsbesluit.
58
Rekenkameronderzoek naar subsidieverstrekking
Het aanwijzingsbesluit is behandeld in de Raad 40. Opvallend is echter dat in de beschikking van 2020 daar helemaal niet naar wordt verwezen. Het aanwijzingsbesluit geeft immers strenge kaders (kosten en activiteiten) aan: binnen die kaders is er geen sprake van staatssteun. Dat zou in de beschikking terug moeten komen. Regels
Op deze subsidieverlening zijn de Algemene Subsidieverordening Hilversum 2011 (ASV 2011), de Subsidieregeling gemeente Hilversum 2017 en de Algemene wet bestuursrecht (Awb) van toepassing.
Omschrijving/activiteit
De basissubsidie 2020 is bestemd als structurele bijdrage voor het in 2020 realiseren van het jaarplan 2020 van Stichting Hilversum Marketing. Daaronder vallen onder andere de uitladder, de evenementenkalender, en acquisitie. Daarnaast heeft Stichting Hilversum Marketing conform het collegebesluit van 9 april 2019 de opdracht gekregen om de uitgifte van het niet commerciële deel van de buitenreclame te regisseren.
Bedrag
Er is in 2020 in totaal € 855.000 subsidie verstrekt aan Stichting Hilversum Marketing, verdeeld over verschillende projecten
•
€ 820.000 als reguliere basissubsidie. Dit project is uitgangspunt van deze casusbeschrijving
•
€ 5.500 als incidentele subsidie voor het realiseren van een kunstwerk in stadspark De Kwekerij
•
€ 30.000 voor het project summer in the city. Een speciaal zomerprogramma.
De subsidie voor 2020 is op 29 juni 2019 door Stichting Hilversum Marketing ingediend en op 3 december 2019 door de gemeente Hilversum verleend. Vanaf 2020 is de basissubsidie overigens stevig afgebouwd naar € 750.000 in 2021 en € 575.000 voor 2022 en 2023. Doelen
Bij de oprichting van de stichting zijn acht kerntaken benoemd 41 waar Stichting Hilversum Marketing invulling aan moet geven. Deze doelen komen voort uit het raadsbesluit dat ten grondslag ligt aan de oprichting. Deze kerntaken zijn: 1. Netwerk 2. Branding 3. Evenementen 4. Gastheerschap 5. (fysieke) beleving en gebiedsmarketing 6. Acquisitie en verbinding bedrijven 7. Stadsprogrammering 8. Onderzoek De doelen liggen bij Stichting Hilversum Marketing in de organisatie besloten. Het ‘klassieke’ idee van beleidsdoelen, die worden vertaald in een subsidieregeling, waar organisaties een aanvraag voor kunnen indienen, gaat in dit geval niet op.
Afgesproken prestaties
De Stichting Hilversum Marketing stelt een jaarplan op dat uitgaat van de bovenstaande kerntaken. Bij het beoordelen van de subsidieaanvraag sluit de gemeente daar op aan: “In het jaarplan 2020 van Stichting Hilversum Marketing worden activiteiten en de bijbehorende Kritische Prestatie Indicatoren (KPI’s) aangegeven. Het jaarplan vormt voor de gemeente het uitgangspunt voor het meten van de resultaten in 2020.”
40 https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=hilversum&id=100157064 41 Startdocument Hilversum Marketing 2018.
59
Rekenkameronderzoek naar subsidieverstrekking
Prestatie indicatoren In de documenten die Stichting Hilversum Marketing aanlevert, zijn enorm veel prestatie-indicatoren opgenomen. Een kleine greep uit de lijst met indicatoren:
• • • • • • • • •
Aantal kwalitatieve bezoekers livehilversum.nl Aantal volgers Live Hilversum Facebook Aantal volgers Live Hilversum Instagram Aantal volgers Stadsdichter Instagram Aantal Uitagenda's Verspreiding Uitagenda (locaties) Aantal "Live" Hilversum producten Aantal stadsplattegronden Aantal kwalitatieve bezoekers Gooi meetings
Effecten
De effecten die worden nagestreefd zijn niet zozeer onderdeel van de subsidiedocumenten. Effecten gaan over de langere termijn en hangen samen met de activiteiten en doelen die met subsidie zijn nagestreefd. In dit geval gaat het niet heel sterk om dat effect maar het invullen van een bepaalde taak/rol. De effecten staan wel in visiedocumenten maar kunnen niet opgehangen worden aan de jaarlijkse subsidiecyclus.
Verantwoording
Bij een subsidieverlening boven de € 50.000, moet voor 1 april 2021, een verantwoording worden ingediend met:
•
een inhoudelijk jaarverslag met daarin een verantwoording over de uitvoering van de gesubsidieerde activiteit;
•
een jaarrekening. Vanwege de hoogte van de verleende subsidie moet de door Stichting Hilversum Marketing in te dienen jaarrekening en de verantwoording van activiteiten voorzien zijn van een accountantsverklaring.
Inhoudelijke verantwoording De inhoudelijke verantwoording vindt op een aantal niveaus plaats. Allereerst zijn er de formele jaarstukken: “De inhoudelijke verantwoording sluit aan bij -en geeft inzicht inde realisatie van de diverse activiteiten behorend bij de kernwaarden en de daarmee verband houdende doelen zoals aangeven in het door u ingediende jaarplan 2020 en de bijbehorende begroting.” Maar de inhoudelijke verantwoording wordt niet gebaseerd op één moment in de subsidiecyclus. In de beschikking staat: “in de gevraagde kwartaalrapportages wordt aangegeven wat de voortgang is ten aanzien van de uit te voeren activiteiten op basis van het jaarplan 2020, en deze dienen gericht te zijn aan het college.” Controle besteding subsidie
Het is niet duidelijk hoe het verzoek tot vaststelling inhoudelijk is beoordeeld, maar uit de kwartaalrapportages en periodieke overleggen blijkt dat de gemeente doorlopend ‘vinger aan de pols’ heeft gehouden. Dit blijkt uit de verslagen en jaaragenda. Dat verklaart ook wel de snelle beoordeling van het verzoek tot vaststelling. Stichting Hilversum Marketing heeft op 26 mei 2021 het verzoek tot vaststelling ingediend en het vaststellingsbesluit is op 14 juli 2021 door de gemeente verzonden. De subsidie is op hetzelfde bedrag vastgesteld als verleend.
Subsidieontvanger
3. Museum Hilversum (2019)
Type subsidie
Basissubsidie en een programmasubsidie
60
Rekenkameronderzoek naar subsidieverstrekking
Regels
Op deze subsidieverlening zijn de Algemene Subsidieverordening Hilversum 2011 (ASV 2011), de Subsidieregeling gemeente Hilversum 2017 en de Algemene wet bestuursrecht (Awb) van toepassing. Daarnaast wordt in de subsidiebeschikking ook expliciet verwezen naar de Subsidiecriteria Kunst en Cultuur 2016-2020. Aan de hand van deze criteria wordt de aanvraag (door de cultuurraad) beoordeeld. De criteria hebben betrekking op: 1. Waarde voor Hilversum 2. Artistiek-inhoudelijke kwaliteit 3. Zakelijke kwaliteit 4. Publieksbereik
Omschrijving/activiteit
In de subsidiebeschikking geeft de gemeente Hilversum niet duidelijk aan voor welke activiteiten het subsidie verstrekt. In het aanvraagformulier beschrijft het museum de activiteiten zélf als subsidie voor het organiseren van:
• • • • • • • • •
8 hoofdtentoonstellingen 12 presentaties mediacultuurtalent 2 buitenexposities op de Brink 8 medialabs 18 lezingen en presentaties 4 exposities projectzaal mediakunsteducatie 300 rondleidingen workshops artbased learning.
Beoordeling cultuurraad De cultuurraad heeft de subsidieaanvraag van het Museum Hilversum ook beoordeeld en zegt in haar advies daarover: “De Cultuurraad is positief over de ambities dit jaar maar ziet dit niet direct vertaald naar de activiteiten.”. Om vervolgens te concluderen: “De Cultuurraad adviseert de subsidie toe te kennen voor de in het werkplan genoemde activiteiten, met uitzondering van Zilveren Camera en huurkosten opslagdepot. Dit laatste suggereert tenslotte een collectieopbouw.” Bedrag
Er is in 2019 in totaal € 640.000 subsidie verstrekt over twee subsidiesoorten
•
€ 640.000 (basissubsidie en programmasubsidie) o € 381.000 basissubsidie o € 259.000 programmasubsidie De aansluiting met het subsidiebedrag kan worden gemaakt, maar het onderscheid tussen basis- en programmasubsidie komt niet duidelijk naar voren in de financiële overzichten van het museum. Daarnaast blijkt dat het museum € 150.000 oormerkt als exploitatiebijdrage in de huur. Dat komt op diens beurt weer niet terug in de verleningsbeschikking. Late subsidieverlening De aanvraag is 27 juni 2018 door Museum Hilversum en daar is op 3 december 2018 door de gemeente Hilversum positief op besloten. Doelen
In de subsidieverlening staat: “In het kader van de subsidieverlening verwijzen wij naar het door gemeente en museum gezamenlijk opgestelde convenant Museum Hilversum 2019-2020. In het opgestelde convenant leggen de gemeente en Museum Hilversum vast hoe Museum Hilversum, op basis van haar beleidsplan 2018-
61
Rekenkameronderzoek naar subsidieverstrekking
2021 zich als museum verder ontwikkelt en een bijdrage levert aan het cultuurbeleid van Hilversum. Het museum richt zich in de convenant periode op zes brede opgaven. Deze opgaven komen voort uit een koppeling van de kernwaarden van het museum aan haar toekomstige positie als museum binnen de culturele sector en aan haar maatschappelijke betekenis voor Hilversum. In het convenant is ook de uitwerking van de museumdriehoek verwerkt, in de vorm van een vergaande samenwerking tussen het museum en het Instituut voor Beeld en Geluid (waar het persmuseum onderdeel van uitmaakt).” Zes brede opgaven uit het convenant In het vigerende convenant staan de hierboven genoemde zes opgaven expliciet vermeld. Deze zijn: 1. Versterken mediaprofiel: a) Kernwaarde Presentaties en manifestaties. b) Kernwaarde Reflectie/ Forum Kerkbrink 2. Cultuureducatie en innovatie mediacultuureducatie, talentontwikkeling: a) Kernwaarde Leren & Educatie 3. Versterken van de museale functie en profiel: a) Kernwaarde Opbouwen Collectie mediakunst 4. Samenwerking met het Nederlands Instituut voor Beeld & Geluid 5. Rol en bijdrage in ontwikkeling Media Cultuurcluster Kerkbrink 6. Gezonde bedrijfsvoering en financiële positie Afgesproken prestaties
Er zijn in de subsidiebeschikking geen expliciete prestaties of KPI’s opgenomen op basis waarvan het Museum Hilversum moet rapporteren. In het inhoudelijke verslag over 2019 worden wel concrete resultaten beschreven:
• • • • • • Effecten
Inhoudelijke toelichting op de tentoonstellingen Activiteiten op het gebied van educatie Bezoekersaantallen en type bezoekers Bereik van bezoekers Media-uitingen Social media-activiteiten en -bereik.
Basissubsidie versus programmasubsidie Een basissubsidie draagt bij aan de dekking van structurele lasten voor bijvoorbeeld personeel en huisvesting van voorzieningen die het college heeft aangewezen als behorend tot de basisinfrastructuur. Voor dit type subsidie is het complex om de effecten zichtbaar te maken. Want wat is precies het effect van een geopend museumgebouw? De effecten worden van de activiteiten die in dat gebouw worden georganiseerd. Voor programmasubsidies ligt dat iets anders. Waar de basissubsidie gericht is op het in stand houden van een voorziening, past een programmasubsidie meer bij een specifieke en afgebakende activiteit zoals een tentoonstelling of een educatief programma. Op het gebied van doelmatigheid brengt dat andere verwachtingen met zich mee. Dat onderscheid tussen de twee subsidiesoorten komt echter niet terug in de verantwoording of inhoudelijke stukken. De doelen, afspraken in het convenant en de prestaties zijn op organisatieniveau uitgewerkt. Er wordt daarbij geen onderscheid gemaakt tussen basis- en programmasubsidie In het kader van de doelmatigheid heeft de gemeente Hilversum de subsidievaststelling wel inhoudelijk getoetst op de beleidskaders. De precieze effecten zijn niet beschreven, maar het inhoudelijke toetsingskader wordt gevormd door: 1. Programma 1 Wonen en Leven 2.
Convenant Museum Hilversum 2019 – 2020, getekend 20 maart 2019 3. Nota “Metrum Kunst en Cultuurbeleid 2015 -2020”
62
Rekenkameronderzoek naar subsidieverstrekking
Verantwoording
Bij een subsidieverlening boven de € 50.000 moet voor 1 april 2021 een verantwoording worden ingediend met:
•
een inhoudelijk jaarverslag met daarin een verantwoording over de uitvoering van de gesubsidieerde activiteit;
•
een jaarrekening. Vanwege de hoogte van de verleende subsidie moet de door het Museum Hilversum in te dienen jaarrekening en de verantwoording van activiteiten voorzien zijn van een accountantsverklaring.
Op 11 mei 2020 is het verzoek tot vaststelling ingediend door het museum. De gemeente heeft vervolgens op 24 december 2020 de subsidie vastgesteld op het verleende subsidiebedrag van € 640.000. Net als bij de subsidieverlening lijkt hier de wettelijke termijn van 13 weken niet gehaald. Controle besteding subsidie
Bij het verzoek tot vaststelling heeft het Museum Hilversum een jaarrapport 2019 aangeleverd. In dit jaarrapport is een inhoudelijke toelichting gegeven op het kalenderjaar 2019 en is een financiële verantwoording (inclusief accountantsverklaring) opgenomen. Voor de organisaties binnen het beleidsterrein cultuur en media wordt bij de vaststelling gebruikt gemaakt van het ‘formulier eindbeoordeling vaststelling’. Hierin wordt het verzoek tot vaststelling inhoudelijk getoetst. Er is daarbij gekeken naar: 6. De rechtmatigheid 7. Doeltreffendheid van de activiteiten (begroting versus realisatie) 8. De financiële positie 9. Reserves en voorzieningen 10. Overige aandachtspunten. Op basis van die analyse is geadviseerd de subsidie vast te stellen op € 640.000.
Subsidieontvanger
4. Bibliotheek Hilversum en Volksuniversiteit (2019)
Type subsidie
Basissubsidie en een programmasubsidie.
Regels
Op deze subsidieverlening zijn de Algemene Subsidieverordening Hilversum 2011 (ASV 2011), de Subsidieregeling gemeente Hilversum 2017 en de Algemene wet bestuursrecht (Awb) van toepassing. Daarnaast wordt in de subsidiebeschikking ook expliciet verwezen naar de Subsidiecriteria Kunst en Cultuur 2016-2020. Aan de hand van deze criteria wordt de aanvraag (door de cultuurraad) beoordeeld. De criteria hebben betrekking op: 1. Waarde voor Hilversum 2. Artistiek-inhoudelijke kwaliteit 3. Zakelijke kwaliteit 4. Publieksbereik
Omschrijving/activiteit
De basissubsidie is bestemd als structurele bijdrage voor de realisatie van de vijf kernfuncties: 1. Lezen en literatuur 2. Ontwikkeling en educatie 3. Kennis en informatie 4. Ontmoeting en debat 5. Kennismaken met kunst en cultuur De (meerjarig) programmasubsidie is deels bestemd als een bijdrage voor de kosten van de programmalijnen gekoppeld aan de kernfuncties. Het andere deel van het programmasubsidie is bestemd voor innovatie en ontwikkeling.
63
Rekenkameronderzoek naar subsidieverstrekking
Cultuurraad Ten aanzien van de activiteiten constateert de cultuurraad het volgende: “De Cultuurraad heeft de indruk dat de bibliotheek veel meer doet dan in de jaaraanvraag geformuleerd wordt. Nu zijn vooral de verplichte wettelijke taken uitgewerkt, maar dat de inhoudelijke kant wordt verwaarloosd. Vooral mediawijsheid wordt genoemd maar de literaire verdieping als bijv. literatuurfilosofie en leesclubs worden nauwelijks aangestipt.” De beschikking blijft op het niveau van activiteiten ook vrij abstract terwijl de indicatoren waarmee de bibliotheek rapporteert erg uitgebreid en specifiek zijn. Bedrag
Er is in 2019 in totaal € 1.451.500 subsidie verstrekt over verschillende deelprojecten.
•
€ 1.451.500 (basissubsidie en programmasubsidie) o € 1.306.350 basissubsidie o € 145.150 programmasubsidie
Hoe de verdeling tussen de programma- en de basissubsidie er in de praktijk uitziet is niet helemaal duidelijk. De cultuurraad maakt in haar beoordeling een opmerking waardoor de indruk ontstaat dat het programmadeel samenhangt met een flexibele personeelsinzet. “Uit het ambtelijk overleg is gebleken dat de bibliotheek tot doel heeft om een begroting te maken op basis van programmalijnen, zodat ook zichtbaar wordt welk deel van de activiteiten met vast en welk deel met flexibel personeel wordt uitgevoerd. Hoe wordt omgegaan met ‘flexibilisering’ van personeel, uitvloei en zzp-inhuur? In de begroting is daarvan geen resultaat terug te zien.” Late subsidieverlening De aanvraag is 29 juni 2018 door Stichting Bibliotheek Hilversum en daar is op 3 december 2018 door de gemeente Hilversum positief op besloten. Dat is wel per mail kenbaar gemaakt: “Op 11 juni 2020 heeft u een verzoek ingediend, met bovengenoemd zaaknummer, om de aan Stichting Openbare Bibliotheek Hilversum verleende subsidie vast te stellen. De gestelde termijn waarbinnen wij deze aanvraag dienen te behandelen bedraagt 4 maanden vanaf de laatst ingediende informatie m.b.t. de beoordeling, in dit geval vanaf 8 juli 2020. Het besluit tot vaststelling van deze subsidie kunt u uiterlijk 8 november 2020 verwachten.” Doelen
De vijf kernfuncties zijn wettelijk bepaald en vastgelegd in de WSOB (Wet Stelsel Openbare Bibliotheken). De Stichting Bibliotheek Hilversum zorgt bij die invulling voor lokale accenten, maar de (beleids-)doelen waaraan haar activiteiten bij moeten dragen zijn helder. 1. Lezen en literatuur 2. Ontwikkeling en educatie 3. Kennis en informatie 4. Ontmoeting en debat 5. Kennismaken met kunst en cultuur
Afgesproken prestaties
Bij de verantwoording maakt de bibliotheek gebruik van concrete indicatoren. De indicatoren zijn onderverdeeld naar de vijf kernfuncties die hierboven zijn benoemd. Bij de kernfunctie ‘kennis en informatie’ wordt bijvoorbeeld gerapporteerd aan de hand van:
• • • • •
Omvang fysieke collectie Openingstijd locaties ’s Gravelandseweg en Lopes Dias Fablab (activiteiten en deelnemers) Toegang tot de collectie Nederland, fysiek en digitaal Voorlezen in de centrale bibliotheek (tweetalig). (activiteiten en deelnemers)
64
Rekenkameronderzoek naar subsidieverstrekking
•
BAH (Bibliotheek aan Huis) voor mensen die niet meer zelf kunnen komen: vrijwilligers bezoeken klanten
•
Oudere inwoners ophalen met de Senver bus voor koffie, lezen en lenen: deelnemers per week. (activiteiten en deelnemers)
•
Samenwerken met ROC bij inburgering, bezoeken NT2, rondleidingen: per jaar
Effecten
In het kader van de doelmatigheid heeft de gemeente Hilversum de subsidievaststelling wel inhoudelijk getoetst op de beleidskaders. De precieze effecten zijn niet beschreven, maar het inhoudelijke toetsingskader wordt gevormd door: 1. Programma 1 Wonen en Leven; 2. Convenant St. Bibliotheek Hilversum 2017 – 2020, getekend 2 februari 2016; 3. Nota “Metrum Kunst en Cultuurbeleid 2015 -2020”.
Verantwoording
Bij een subsidieverlening boven de € 50.000, moet vóór 1 april 2020, een verantwoording worden ingediend met;
•
Een inhoudelijk jaarverslag met daarin een verantwoording over de uitvoering van de gesubsidieerde activiteit. Daarbij vragen wij de aanlevering van een eindafrekening op basis van programmalijnen;
•
Een jaarrekening. Vanwege de hoogte van de verleende subsidie moet de in te dienen jaarrekening en de verantwoording van activiteiten voorzien zijn van een accountantsverklaring.
Aansluitend op het cultuurbeleid dient de bibliotheek in de inhoudelijke verantwoording daarbij ook het volgende aan te geven: 1. Welke doelgroepen met de activiteiten zijn bereikt. 2. Aan welke waarden (cultureel, economisch, ruimtelijk en/of sociaal) de activiteiten een bijdrage hebben geleverd. 3. Op basis van welke indicatoren dit is gemeten. 4. Hoe invulling is gegeven aan de voorgestelde wederkerigheid. Naast dit verantwoordingskader is in de beschikking ook een aantal vaste contactmomenten opgenomen. Controle besteding subsidie
Bij het verzoek tot vaststelling heeft de Bibliotheek Hilversum een jaarrapport 2019 aangeleverd. In dit jaarrapport is een inhoudelijke toelichting gegeven op het kalenderjaar 2019 en is een financiële verantwoording (incl. accountantsverklaring) opgenomen. Voor de organisaties binnen het beleidsterrein cultuur en media wordt bij de vaststelling gebruikt gemaakt van het ‘formulier eindbeoordeling vaststelling’. Hierin wordt het verzoek tot vaststelling inhoudelijk getoetst. Er is daarbij gekeken naar:
• • • • •
De rechtmatigheid Doeltreffendheid van de activiteiten (begroting versus realisatie) De financiële positie Reserves en voorzieningen
Overige aandachtspunten. Op basis van die analyse is geadviseerd op de subsidie vast te stellen op € 1.451.500.
Subsidieontvanger
5. Voedselbank Gooi en Omstreken (2020)
Type subsidie
Programmasubsidie (eenmalig i.v.m. coronacrisis).
65
Rekenkameronderzoek naar subsidieverstrekking
Regels
Op deze subsidieverlening zijn de Algemene Subsidieverordening gemeente Hilversum, de Subsidieregeling gemeente Hilversum 2017, de Spelregels Subsidie en de Algemene wet bestuursrecht (Awb) van toepassing.
Omschrijving/activiteit
De subsidie is bestemd voor het inkopen van producten om de voedselpakketten voor de inwoners van Hilversum aan te vullen.
Bedrag
€ 34.400. Op basis van aanvraag van € 68.800. Dat betekent tegelijkertijd dat de helft van het bedrag (€ 34.400) is afgewezen. Uit interviews is naar voren gekomen dat ook financiering vanuit Voedselbanken Nederland en particuliere donaties komt, daarom is de helft van de aanvraag afgewezen. In subsidiebeschikking staat dat de gemeente kan helpen bij het zoeken naar andere fondsen. ‘De gemeente kan u daarbij ondersteunen door haar netwerk in te zetten om donaties te genereren. Laat het ons weten als u een bericht heeft om de doneer-knop op uw website onder de aandacht te brengen, dan helpen wij dat te verspreiden.’
Doelen
Het inkopen van voedselpakketten voor klanten van de Voedselbank.
Afgesproken prestaties
Het inkopen van zo veel mogelijk voedselpakketten voor klanten van de Voedselbank voor het bovengenoemde bedrag.
Effecten
Uit een mailwisseling blijkt dat de Voedselbank uiteindelijk 764 pakketten heeft kunnen verstrekken als gevolg van de subsidie van de gemeente.
Verantwoording
Als verantwoording van de besteding van de verleende subsidie wordt het jaarverslag gevraagd waaruit blijkt in hoeverre de activiteiten zijn verricht en of aan de verplichtingen is voldaan. De Voedselbank heeft middels een overzicht van de ontwikkeling van het aantal uitgegeven pakketten en cliënten weergegeven november 2011 t/m 31 mei 2020, verantwoording afgelegd. Het college heeft vastgesteld dat de activiteiten voldoende zijn uitgevoerd volgens de voorwaarden. Het aantal cliënten ligt gemiddeld 5% hoger dan het aantal pakketten, wegens bekende redenen voor het niet-ophalen van het pakket. Daarom kan voor het algemene beeld hieronder volstaan worden met de ontwikkeling in het wekelijks aantal uit te geven pakketten. Conclusie: in vergelijking met 2019 is in 2020 de groei van het aantal nieuwe cliënten na de lockdown aanzienlijk 20% hoger.
Controle besteding subsidie
Uit een mailwisseling blijkt dat er 764 pakketten a € 45 zijn betaald door de gemeente. Hier is geen nadere duiding bij gegeven.
Subsidieontvanger
6. Stichting SchuldHulpMaatje Hilversum e.o. (2020)
Type subsidie
Basissubsidie
Regels
Op deze subsidieverlening zijn de Algemene Subsidieverordening gemeente Hilversum, de Subsidieregeling gemeente Hilversum 2017, de Spelregels Subsidie en de Algemene wet bestuursrecht (Awb) van toepassing.
66
Rekenkameronderzoek naar subsidieverstrekking
Omschrijving/activiteit
Het begeleiden van inwoners bij het op orde brengen van de financiële thuisadministratie voor een schuldhulptraject en het opleiden en het opleiden van vrijwilligers voor deze taak.
Bedrag
€ 17.100
Doelen
De subsidie is bestemd voor het begeleiden van minimaal 58 inwoners van Hilversum bij het op orde brengen van de financiële administratie respectievelijk bij de voorbereiding voor het schuldhulpverleningstraject (gemiddelde duur van een begeleidingstraject is twaalf maanden) en het opleiden dan wel bijscholen van 36 vrijwilligers. De benodigde vrijwilligers worden opgeleid en opnieuw gecertificeerd conform de landelijke eisen die SchuldHulpMaatje aan haar vrijwilligers stelt. SchuldHulpMaatje regelt de VOG voor deze vrijwilligers en de begeleiding. De taken van de maatjes zijn: 1. begeleiden van cliënten bij het op orde brengen van de financiële administratie resp. bij de voorbereiding voor het schuldhulpverleningstraject; 2. cliënten wijzen op en ondersteunen en begeleiden bij het zoeken en aanvragen van subsidies en inkomensafhankelijke regelingen; dit binnen het scala aan mogelijkheden en binnen de - soms lokaal - geldende criteria; 3. meegaan naar allerlei officiële instanties als de cliënt daar behoefte aan heeft; 4. (als de schuldsanering wordt aangepakt) de cliënt blijven begeleiden bij het beheren van het bedrag aan leefgeld; 5. de cliënt blijven stimuleren om een financiële administratie bij te houden en hem/haar wijzen op de financiële polsstok, zodat wordt bereikt dat de klant na het hulpverleningstraject zelf weer verder kan; 6.
als de cliënt wordt afgewezen voor de schuldsanering proberen we om samen met hem/haar en de schuldeisers een stabiele situatie te bereiken en de cliënt ervan overtuigen dat het zo moet om na vijf jaar opnieuw een poging voor de schuldsanering te ondernemen. In het jaarplan en begroting voor 2020 staan de volgende doelen genoemd: Plannen voor 2019 van SHM Hilversum e.o. (verbeteren V, bestendigen B, afbouwen A) t.a.v.: 1. Samenwerking met de landelijke vereniging SHM 2. Samenwerking met lokale partners 3. Verbetering kwaliteit aanbod en serviceverlening eigen afdeling SHM Hilversum e.o. 4. PR en fondsenwerving Met de gemeenten Hilversum en Gooise Meren zal ook moeten worden overlegd over de subsidiegrondslag. Tot nu toe kreeg SHM subsidie op grond van het aantal koppelingen cliënt/maatje. SHM krijgt subsidie van de burgerlijke gemeenten enerzijds en kerkelijke gemeenten en andere donateurs anderzijds. Dit is nog steeds een probleem omdat beide gemeenten anders werken. Bij de gemeente Gooise Meren hebben ze nu een driejarige subsidie gekregen, maar er is in Hilversum geen ruimte voor een meerjarige subsidie blijkt uit interviews.
Doel voor 2019: Nu de nieuwe beleidsplannen van de gemeenten Hilversum en Gooise Meren voor wat onder andere betreft “de preventie” nog geen gelijkschakeling heeft, hebben in 2019 gesprekken plaatsgevonden met de beleidsambtenaren omtrent veranderde subsidiegrondslagen voor het jaar 2019 en volgende. De verdeling van de
67
Rekenkameronderzoek naar subsidieverstrekking
subsidie kan worden gedaan op basis van het inwonertal in samenhang met trajecten en preventie.
Afgesproken prestaties
De uitgangspunten voor de subsidie 2020 zijn:
•
Het aantal trajecten/koppelingen waar onder andere rekening mee wordt gehouden voor de subsidieaanvragen bij de gemeenten Gooise Meren en Hilversum: Hilversum 36, Bussum/Naarden 20 en Muiden/Muiderberg 4. Verhouding is dus 36:24 oftewel 3:2.
•
Tijdens de besprekingen met de gemeente Hilversum en Gooise Meren is bij de verdeling per gemeente rekening gehouden met de geplande trajecten, de activiteiten op het gebied van “preventie” en het inwonertal. Het inwonersaantal in Hilversum is 90.000 en in Gooise Meren is 57.311. Deze verhouding is dus ook 3:2. Om deze reden wordt de subsidiebehoefte van SHM van 28.500 verdeeld over Hilversum (60%) en Gooise Meren (40%). Dit is dus een verhouding van 3 (Hilversum) : 2 (Gooise meren).
•
De cliënten uit Muiden/Muiderberg worden bediend door SchuldHulpMaatje Weesp. De subsidie loopt via onze stichting.
•
De beide coördinatoren hebben niet meer voldoende uren (10u en 4u in de week) om alle maatjes te begeleiden. Helaas is uitbreiding naar 16 uur niet mogelijk.
•
Het aantal van 35 opnieuw gecertificeerde maatjes, voor wie een afdracht aan de landelijke vereniging plaatsvindt, betreft de actieve maatjes.
•
Het aantal van vijf nieuwe maatjes in 2020 is gebaseerd op het stabiliseren van het huidige aantal maatjes en een lichte uitbreiding en de stijging van het aantal trajecten/koppelingen in 2020, incl. de preventieprojecten.
•
De landelijke vereniging SchuldHulpMaatje brengt voor de opleiding van een nieuw maatje € 350 in rekening; daar bovenop komt nog € 80 aan eigen kosten, Bij de post bestuurskosten wordt uitgegaan van € 2.000 voor de jaarlijkse gezamenlijke bijeenkomst van bestuur/maatjes, incl. maaltijd. Effecten
De beoogde effecten zijn - zo blijkt uit interviews - gespecificeerd en gekoppeld aan gemeentelijke doelstellingen. Er zijn ook resultaten benoemd in het jaarverslag.
•
vinden en bereiken van mensen met financiële problemen waarvan er zich meer dan 80% onder de radar bevinden;
• begeleiden en oplossen van schuldenproblematiek; voorkomen dat mensen in diepere schulden raken en in bewindvoering en schuldsanering terechtkomen. Verantwoording
Binnen drie maanden na afloop van de activiteit waarvoor de subsidie is verleend moet een verantwoording van de activiteit en een verklaring dat de subsidie is besteed aan de activiteiten waarvoor zij is verstrekt worden ingediend. Als in deze subsidiebeschikking aanvullende gegevens zijn vermeld, moeten deze gegevens ook worden verstrekt. In het jaarverslag van 2020 wordt ingegaan op de volgende activiteiten en doelen en in hoeverre die zijn gerealiseerd. 1. Samenwerking met het Landelijk Servicepunt (LSP) en andere landelijke initiatieven 2. De lokale afdeling: SchuldHulpMaatje Hilversum 3. De lokale afdeling: SchuldHulpMaatje Gooise Meren (Bussum en Naarden) 4. Cliënten, Maatjes en coördinatoren en bestuur 5. De lokale afdeling: SchuldHulpMaatje Weesp, Muiden en Muiderberg 6. PR, fondsenwerving en financiën
68
Rekenkameronderzoek naar subsidieverstrekking
De verantwoording lijkt hiermee op orde. Er wordt ook voldaan aan de gemeentelijke doelstellingen wat middels de prestaties en effecten inzichtelijk wordt gemaakt in het jaarverslag dat wordt opgesteld door een professionele accountant.
Controle besteding
Uit een e-mail van de gemeente blijkt dat het vier maanden duurt voordat de verantwoording wordt gecontroleerd. Wij hebben de verantwoording van uw subsidie met zaaknummer 580028 ontvangen. Binnen 4 maanden ontvangt u een reactie van ons. Met vriendelijke groet, Gemeente Hilversum Bijlage: Geen Uit de beschikking blijkt dat de gemeente heeft kunnen vaststellen dat de activiteiten voldoende zijn uitgevoerd volgens de voorwaarden. Er is een overzichtelijke begroting toegevoegd, waarin de inkomsten en uitgaven zijn vermeldt, maar niet in hoeverre de bijdragen van Hilversum daarin een rol heeft gespeeld.
Subsidieontvanger
7. Stichting Bink Peuterspeelzalen (2020)
Type subsidie
Basissubsidie
Regels
Deze subsidie wordt verleend op grond van Nadere regels subsidie peuterspeelzaalwerk en VVE, Hilversum 2020. Voor zaken waarin niet is voorzien in de regeling zijn ook de Algemene Subsidieverordening Hilversum 2011 (ASV 2011), de Subsidieregeling gemeente Hilversum 2017 en de Algemene wet bestuursrecht (Awb) van toepassing.
Omschrijving/activiteit
De gemeente Hilversum is wettelijk verplicht om een hoogwaardig voorschools aanbod te hebben voor alle peuters met een risico op onderwijsachterstand. In Hilversum worden peuterspeelzalen die een VVE-programma aan peuters met een taalachterstand bieden gesubsidieerd.
Bedrag
Er is in 2020 in totaal € 959.155 subsidie verstrekt aan Stichting Bink Peuterspeelzalen over verschillende deelprojecten.
• • • • • •
€ 718.108 (basissubsidie) € 31.891 - Overige/incidentele activiteiten € 36.650 - Overige/incidentele activiteiten € 46.900 - Overige/incidentele activiteiten € 30.800 - Overige/incidentele activiteiten € 94.806 (extra basissubsidie )
De reden voor de extra basissubsidie wordt door de gemeente Hilversum als volgt toegelicht in het collegevoorstel: “In totaal heeft de gemeente Hilversum aan Bink € 812.914 subsidie verleend voor het uitvoeren van Peuterspeelzaalwerk en VVE in 2020. Op basis van de subsidieaanvraag 598781 heeft de gemeente Hilversum op 16 december
69
Rekenkameronderzoek naar subsidieverstrekking
2019 besloten Bink een subsidie te verlenen van € 718.108. Op basis van de subsidieaanvraag 680602 van 3 juli 2020 en de aanvraag 702660 van 1 oktober 2020 heeft de gemeente Hilversum op 1 december 2020 besloten een aanvullend bedrag van € 94.806 aan subsidie te verlenen i.v.m. de peuterspeelzalen die Bink heeft overgenomen van Versa Welzijn.” Doelen
Afgesproken prestaties
De doelen zijn niet heel concreet in de subsidiebeschikking opgenomen maar hangen samen met de Hilversumse Educatieve Agenda. De regeling en de beschikking geven daar geen eenduidig antwoord op. Om een idee te krijgen van de doelen die met de gesubsidieerde activiteiten worde nagestreefd, staan in de Nadere regels subsidie peuterspeelzaalwerk en VVE, Hilversum 2020 een aantal definities uitgewerkt:
•
Peuterspeelzaal: Aparte voorschoolse voorziening voor kortdurende en intentionele opvang van (doelgroep)peuters, gericht op ontwikkelingsstimulering en voorbereiding op de basisschool. De opvang voldoet aan de wettelijke eisen voor kinderopvang en VVE-registratie. Het vindt plaats in een specifieke groepsruimte.
•
VVE: Voor- en vroegschoolse educatie; hier opgevat als voorschoolse educatie voor kinderen vanaf 2 jaar tot het moment waarop zij naar de basisschool uitstromen, waarin aan de hand van een VVE-programma op gestructureerde en samenhangende wijze activiteiten worden aangeboden gericht op het stimuleren van de ontwikkeling van kinderen op het gebied van rekenen, taal, motoriek en de sociaal-emotionele ontwikkeling.
•
VVE-programma: Een erkend voorschools programma waarin op een gestructureerde en samenhangende wijze de ontwikkeling van kinderen wordt gestimuleerd op het gebied van rekenen, taal, motoriek en sociaal- emotionele ontwikkeling voor zover dit programma is opgenomen in de databank Effectieve Jeugdinterventies van het Nederlands Jeugd Instituut.
De afgesproken prestaties worden in de beschikking heel duidelijk gekoppeld aan het gesubsidieerde bedrag. De prestaties zijn primair kwantitatief en niet kwalitatief. Op basis van een vooraf bepaald tarief wordt de subsidie berekend. In de beschikking staat: “In de subsidieaanvraag voor 2019 gaat u uit van uitvoering van peuterspeelzaalwerk inclusief VVE, volgens de wettelijke en gemeentelijke vereisten op 67 dagdelen per week van 3,5 uur, gedurende 40 weken per jaar op 15 locaties.”
Effecten
De gemeente is verplicht (WPO artikel 166) te zorgen voor een dekkend aanbod van voorschoolse educatie voor kinderen met een risico op een achterstand in de Nederlandse taal. Met de subsidieverlening wordt daarin voorzien. Het is moeilijk om een causaal verband aan te tonen tussen de gesubsidieerde activiteiten en de taalachterstand, maar op landelijk en lokaal niveau wordt er sterk ingezet om grip te houden op de effecten.
Verantwoording
De verantwoording van de subsidie en de aantal peuters vindt op 2 manieren plaats. In de beschikking is het onderscheid tussen kwartaalrapportages en jaarverantwoording gemaakt. Kwartaalrapportages
•
Elk kwartaal monitort de gemeente Hilversum, met behulp van de Peutermonitor van Innovatienul13, het bereik van reguliere en doelgroeppeuters op de verschillende locaties en de aanspraak op subsidie.
70
Rekenkameronderzoek naar subsidieverstrekking