Brief Metropoolregio Amsterdam inzake Meerjarenbegroting 2021-2024

principes: de toekomstbestendige metropool en de even-

waarden om de genoemde transities te versnellen – zowel

wichtige metropool.

in de ruimtelijke ordening als op het gebied van mobiliteit en economie – en dat we werken aan een arbeidsmarkt die

Toekomstbestendige metropool

Een regionale economie die op de langere termijn internationaal succesvol is, is een schone economie. Daarnaast vraagt het waarborgen van een veilige leefomgeving met hoge leefkwaliteit dat we ons wapenen tegen klimaatverandering en dat we het gebruik en de inrichting van onze leef-

in staat is de transitieopgaven te verwezenlijken. Bovendien zorgen we ervoor dat we tijdig en krachtig kunnen inspelen op nieuwe ontwikkelingen. Toekomstbestendig zijn verlangt immers ook wendbaarheid en flexibiliteit. Evenwichtige metropool

omgeving verduurzamen. De nationale ambitie is om in 30

Een evenwichtige metropool is een regio zonder grote so-

jaar klimaatneutraal, volledig circulair en klimaatbestendig

ciaaleconomische verschillen tussen gebieden, waar sprake

te zijn. Op het lokale schaalniveau moeten deze ambities

is van kansengelijkheid en hoge leefkwaliteit. De relatieve

geconcretiseerd en gerealiseerd worden. De complexiteit

sociaaleconomische gelijkheid en hoge leefkwaliteit zijn

MRA Agenda 2020-2024

10

belangrijke kwaliteiten van de Metropoolregio Amsterdam. Kwaliteiten waar het economisch succes van de regio bij gebaat is, maar ook kwaliteiten die onder druk staan.

Metropoolregio Amsterdam Internationale topregio met een hoge leefkwaliteit

Vermogenden en hoogopgeleiden bewegen zich makkelijk in de samenleving, terwijl

Principe 1

Principe 2

het voor mensen met lage (midden)inko-

Toekomstbestendig

Evenwichtig

Energietransitie, circulaire

Kansengelijkheid, tegengaan

economie, klimaatadaptatie,

ruimtelijke uitsortering

mens en praktisch geschoolden moeilijker is geworden om werk en woning te vinden en in hun bestaan te voorzien. Aan de on-

biodiversiteit

derkant van de arbeidsmarkt is er voor veel mensen bovendien sprake van een onzeker toekomstperspectief. En dat terwijl we met

Opdracht 0: De samenwerking verder versterken

de tekorten op de arbeidsmarkt iedereen nodig hebben. In de woningmarkt zijn verdringingseffecten te zien, op de arbeidsmarkt is sprake van concentratie van groei van werkgelegenheid. Met deze dynamiek worden de sociale en economische verschillen tussen gebieden binnen de MRA scherper en dreigt dit de kracht van regionale diversiteit te ondermijnen. Met inzet op het gebied van ruimtelijke ordening, economie en mobiliteit kan de MRA bijdragen aan een evenwichtige me-

Opdracht 1: Werk maken van een veerkrachtige, inclusieve en schone economie Opdracht 2: Bouwen voor de woningbehoefte en met groei de leefkwaliteit van het geheel versterken Opdracht 3: Vaart maken met het metropolitaan mobiliteitssysteem

tropoolregio. Door met oog voor de kwaliteiten en eigenheid van de verschillende gebieden te zorgen voor nabijheid van werk en voorzieningen, een goede mix van mensen (woningsegmenten) in de regio en binnen de deelregio’s en beschikbaarheid van mobiliteit.

Vier bestuurlijke opdrachten

Binnen elke opdracht is op basis van specifieke uitdagin-

De overkoepelende ambitie van de MRA – werken aan

gen een ambitie geformuleerd en aangegeven wat daar-

een internationale economische topregio met hoge leef-

van het beoogd effect is. De ambitie is vervolgens uitge-

kwaliteit door te investeren in een toekomstbestendi-

werkt naar een beperkt aantal uitvoeringslijnen waarvan

ge en evenwichtige metropool – geeft richting aan de

de doelen zijn omschreven. In de jaarlijkse werkplannen

MRA-samenwerking en is vertaald naar vier bestuurlijke

van de MRA worden de uitvoeringslijnen uitgewerkt in

opdrachten. Met deze bestuurlijke opdrachten werken

concrete acties, resultaten, (meerjaren)planning, organisa-

we aan de opgaven waar de regio voor staat. De op-

tie en benodigde middelen. Daarbij wordt ook beschreven

drachten sturen de activiteiten van de MRA-samenwer-

met welke specifieke samenwerkingspartners aan die ac-

king en zorgen voor samenhang. Zo bewaken opdrach-

ties wordt gewerkt.

ten 1, 2 en 3 de samenhang binnen respectievelijk de thema’s economie, ruimte en mobiliteit. De samenhang

De bestuurlijke opdrachten geven een helder kader voor

tussen deze thema’s wordt bewaakt met opdracht 0 De

de gezamenlijke inzet en bieden tegelijkertijd ruimte om

samenwerking verder versterken.

jaarlijks bij te sturen.

MRA Agenda 2020-2024

11

Opdracht 0 De samenwerking verder versterken Zorg – met een samenbindende visie op de regio – voor versterking van de samenwerking, op het vlak van de ‘interne samenwerking’ (MRA-deelnemers onderling), de samenwerking met niet-overheden (bedrijfsleven, maatschappelijke organisaties, etc.) en de samenwerking met ‘Den Haag en Brussel’ (lobby, bekostiging van investeringen, etc.).

MRA Agenda 2020-2024

12

Karakteristiek

geldt zowel voor aangrenzende regio’s als voor de andere

samenwerken – en de rol van het maatschappelijk midden-

wisseling kunnen we leren van oplossingen elders en de

De manier waarop we regionaal volgens het poldermodel veld daarin – is internationaal bezien een kernkwaliteit. Dankzij de polycentrische opzet van de metropoolregio en onderlinge afhankelijkheden kent de samenwerking een lange geschiedenis. De basis voor de huidige samenwerking is in 2016 gelegd. De MRA beslaat een gebied van 32 gemeenten en de deelnemers zijn die gemeenten plus de twee betreffende provincies en de Vervoerregio Amsterdam. We werken samen op basis van de MRA Agenda en in de uitvoering werken we steeds vaker samen met het Rijk, de waterschappen en niet-overheidspartners in de regio. De samenwerking is uitgegroeid tot een waardevol regionaal netwerk, van waaruit tevens verbindingen worden gelegd met andere stedelijke regio’s.

grootstedelijke regio’s van ons land. Via internationale uitinternationale positie van onze regio versterken. Als vierde bestuurslaag is de EU een belangrijke partner. Europees beleid raakt stedelijke regio’s als de MRA en biedt kansen voor cofinanciering van innovatieve projecten op regionale schaal. Cruciale rol niet-overheden: De ontwikkeling van de Metropoolregio Amsterdam is vooral het resultaat van de in-

zet van een veelheid aan partijen van buiten de overheid. Het succesvol identificeren en adresseren van strategische opgaven vraagt daarom ook betrokkenheid en inzet van belanghebbenden als bedrijven, kennisinstellingen, maatschappelijke organisaties en inwoners. In de werkzaamheden van de MRA zullen op zowel strategisch als uitvoerend

Wat is er aan de hand?

Toenemend belang de krachten te bundelen: Het afgelopen decennium kenmerkt zich door een brede beweging

van decentralisatie van verantwoordelijkheden van het Rijk naar provincies en gemeenten. Van taken op het gebied van economie en ruimtelijke ordening tot decentralisaties in het sociaal domein. De verantwoordelijkheid voor de opgaven van de energietransitie, klimaatadaptatie en de omschakeling naar een circulaire economie ligt nu ook in belangrijke mate bij gemeenten en provincies. Deze opgaven overstijgen echter voor een groot deel gemeente- en provinciegrenzen. Bovendien vragen de transitieopgaven nieuwe expertise, waarbij met name kleinere organisaties moeite hebben de benodigde expertise op te bouwen. Rijk-regiosamenwerking noodzakelijk: Het Rijk draagt

mede de verantwoordelijkheid voor de ontwikkeling van

niveau dan ook meer verbindingen met niet-overheidspartners moeten worden gelegd. Belang van visie en adaptief bestuur: Overheidsbeleid kan een succesfactor van regionale ontwikkeling zijn. Voor-

waarde is een alerte overheid die tijdig kansen signaleert, een visie heeft hoe daar slim op in te spelen, partijen uitdaagt en meebeweegt met de omstandigheden. Dergelijk adaptief bestuur vraagt om behendigheid, wendbaarheid en het vermogen draagvlak te creëren. Het vraagt ook een verbindende overheid met overtuigingskracht. Om regionale partners te mobiliseren, maar ook om te zorgen voor lokaal draagvlak als er scherpe keuzes moeten worden gemaakt. Netwerksamenwerking: In de afgelopen jaren zijn meer-

dere onderzoeken en adviezen verschenen over hoe het best regionaal samen te werken.1 Lichte en open vormen

de regio. Zij richt zich op nationale belangen als verster-

van samenwerking worden daarbij aangeprezen. Vormen

king van de economie, een goed functionerende woning-

die het mogelijk maken om per opgave, op het juiste

markt, de hoofdnetwerken van wegen, spoor en vaarwe-

schaalniveau een gelegenheidscoalitie te smeden en waar-

gen, de energie-infrastructuur, waterveiligheid en kwaliteit

bij ook op een later moment nieuwe partners kunnen aan-

van water, bodem en lucht. Het Rijk is zodoende een be-

sluiten. Partners kunnen tevens niet-overheden zijn, denk

langrijke partner in de MRA-opgaven. Dit komt tot uiting

aan bedrijven en onderwijspartijen. Een regionaal platform

in programma’s, overleggen en subsidies. Belangrijke

dat dient als netwerk waarin uitwisseling plaatsvindt en

Rijk-regio-trajecten zijn Programma Samen Bouwen aan

van waaruit samenwerkingen kunnen ontstaan is daarbij

Bereikbaarheid, de Verstedelijkingstrategie MRA en de

cruciaal. Met dat netwerk kan de MRA – in samenwerking

Woondeal.

met de Amsterdam Economic Board – ook een rol spelen als verbinder van overheden, bedrijven, kennisinstellingen,

Kansen samenwerking met andere regio’s en EU: De op-

maatschappelijke organisaties, ondernemers en inwoners.

gemene delers, waardoor uitwisseling en gezamenlijk op-

Bekostiging: De opgaven waar de MRA voor staat, vra-

gaven en belangen van de stedelijke regio’s kennen veel trekken met andere stedelijke regio’s zeer relevant is. Dat

MRA Agenda 2020-2024

gen forse investeringen. Of het nu gaat over investeringen

13

in mobiliteit, de energietransitie, landschap of cultuur. De mogelijkheden voor de overheid om de investeringen te

Verantwoording en transparantie: Cruciaal voor de regionale samenwerking is draagvlak voor de doelen en agenda

bekostigen zijn tanende, mede als gevolg van de politieke

van de MRA bij inwoners, bedrijven en ondernemers van de

keuzes van het afgelopen decennium. Diverse structurele

regio. Dit draagvlak begint bij volksvertegenwoordigers en

financieringsmogelijkheden hebben plaatsgemaakt voor

vraagt transparantie en goede verantwoording. In 2017 zijn

tijdelijke regelingen met bijkomende onzekerheid en ad-

door de ondertekening van het MRA Convenant afspraken

ministratieve lasten. De weg weten in diverse mogelijke

gemaakt over de invulling van de verantwoording naar ge-

financieringsmogelijkheden vanuit het Rijk of de EU is in-

meenteraden, Provinciale Staten en het algemeen bestuur

middels een discipline op zich. In deze context gaat ook

van de Vervoerregio Amsterdam. Hoewel continu wordt ge-

steeds meer aandacht uit naar alternatieve en innovatie-

werkt aan verbetering van de kwaliteit van de verantwoor-

ve bekostigingsmogelijkheden waarbij uitdrukkelijk ook

ding, is structurele verbetering wenselijk.

wordt gekeken naar de rol van de markt.

Onze ambitie Bespreekpunten bestuurlijke tafel Waar zetten we op in?

• We hebben een aansprekende visie op de regio en de samenwerking, die uitnodigt om met de MRA sa-

Beoogd effect

• Goede bekendheid van de Metropoolregio Amsterdam en de MRA-samenwerking bij raads- en Statenle-

men te werken. In deze visie komen de lange termijn ambities op het vlak van economie, verstedelijking en mobiliteit samen • We bewaken de samenhang tussen de verschillende activiteiten van de MRA • We coördineren onze samenwerking met het Rijk en de EU en ook lobby- en fondsenwervingsactiviteiten • We hebben actueel inzicht in de ontwikkeling van de Metropoolregio Amsterdam • We versterken de netwerkvorming met bijeenkomsten en goede communicatie • We stellen concrete en meetbare doelen vast en zorgen ervoor dat deze worden gehaald • We zorgen voor helder overzicht in de activiteiten in de MRA en goede verantwoording en transparantie

den en (potentiële) partners van de MRA • Samenhang tussen de verschillende activiteiten van de MRA • Goede samenwerkingsrelatie met het Rijk, de EU en partners in de regio • Agenda’s van het Rijk en de MRA zijn op elkaar af gestemd •

Succesvolle fondsenwerving

• Actueel inzicht in de ontwikkeling van de Metropoolregio Amsterdam •

Overzichtelijk MRA-netwerk

• Toegankelijke website waarop de ontwikkelde kennis in MRA-activiteiten wordt ontsloten •

Overzichtelijke verantwoording MRA-activiteiten

Studiegroep Openbaar Bestuur, Maak Verschil, krachtig inspelen op regionaal-economische opgaven, 2016; Hospers, G.J., Regiodynamica: adaptief bestuur en regionale ontwikkeling, in Adaptief bestuur, Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties, 2018; Oosterwaal, L., Stam, E. & Toren, van der J., Openbaar Bestuur in Regionale Ecosystemen voor Ondernemerschap, 2017.

1

MRA Agenda 2020-2024

14

Hoe gaan we dat doen? Uitvoeringslijnen 1. Samenbindende visie op de regio en de samenwerking Doel: Een integrale gezamenlijke visie op de regio en de MRA-samenwerking, die richting geeft aan het handelen van de MRA en die partners enthousiast maakt om met de MRA samen te werken. •

Inhoud geven aan de samenbindende visie op de regio, samen met partners

•

Bewaken van de samenhang tussen de MRA-activiteiten en hun bijdrage aan de visie

•

Uitdragen van de visie (promotie)

•

Actualiseren van de strategische agenda in 2024, of eerder als daartoe aanleiding is

2. Samenwerking Rijk en EU Doel: Goede en vruchtbare samenwerking met het Rijk en de EU. • Coördineren van contacten en samenwerkingen met het Rijk en de EU gerelateerd aan de MRA-opgaven • Voeren van een gezamenlijke (internationale) lobbyagenda en daarbij coalities binnen de regio ontwikkelen waar kennisinstellingen en bedrijfsleven onderdeel van kunnen zijn • Zorgen voor de randvoorwaarden binnen de MRA, zoals een juridische basis, expertise, capaciteit en procesafspraken, waarmee de kansen op het verkrijgen van fondsen van het Rijk en Europa voor MRA-opgaven wordt vergroot 3. De MRA als netwerkorganisatie Doel: De kracht van het MRA-netwerk vergroten en beter benutten, en sterkere verbindingen tussen het MRA-netwerk en partners (andere overheden zoals het Rijk en de waterschappen, Amsterdam Economic Board en ook breder het bedrijfsleven, kennisinstellingen, maatschappelijke organisaties, etc.). • Verder ontwikkelen van de MRA als netwerkorganisatie door overzichtelijke communicatie over activiteiten, contactpersonen per onderwerp, netwerkactiviteiten als congressen en/of thematische bijeenkomsten •

Vanuit de MRA-activiteiten netwerken opbouwen in en tussen de deelregio’s

• Gericht ontwikkelen van relaties met andere stedelijke regio’s op basis van gedeelde opgaven enbelangen 4. KennisHuis MRA Doel: Inzicht bieden in relevante ontwikkelingen in de Metropoolregio Amsterdam en ontsluiten van binnen de MRA beschikbare kennis en expertise. • Zorgen voor duiding van ontwikkelingen binnen de MRA, waarbij jaarlijks belangrijke ontwikkelingen en trends met het netwerk worden gedeeld, in samenwerking met regionale en nationale kennisinstellingen • Zorgen voor goede ontsluiting van de binnen de MRA beschikbare kennis en expertise, uitgevoerde onderzoeken en ontwikkelde handreikingen 5. Verantwoording Doel: Degelijke verantwoording van de MRA-activiteiten en transparantie. • Zorgen voor heldere en overzichtelijke verantwoording van de activiteiten van de MRA aan gemeenteraden, Provinciale Staten en het algemeen bestuur van de Vervoerregio Amsterdam. •

Zorgen dat de verantwoording tijdig plaatsvindt en dat informatie online goed vindbaar is

MRA Agenda 2020-2024

15

Opdracht 1 Werk maken van een veerkrachtige, inclusieve en schone MRA-economie Versterk de internationale concurrentiepositie van de Metropoolregio Amsterdam door werk te maken van een veerkrachtige, inclusieve en schone economie in de MRA. Zorg voor economische versterking van de verschillende deelregio’s buiten de kernstad Amsterdam, geef richting aan de transitie van de arbeidsmarkt en jaag innovatie aan op het gebied van circulaire economie en energietransitie.

MRA Agenda 2020-2024

16

Karakteristiek

Om de druk op ruimte te verlichten, wordt gestreefd naar

ven die goed zijn voor 1,5 miljoen banen. Met een sterke

gebruikte gebieden. Ook de regio kan een rol spelen in

De Metropoolregio Amsterdam huisvest 300.000 bedrijmix van grote, middelgrote en kleine bedrijven, start-ups, scale-ups en multinationals is de MRA een van de Europese economische topregio’s. Internationaal blinkt de regio uit in een hoogwaardige diensteneconomie en aantrekkelijke stedelijke voorzieningen en de regio kenmerkt zich door een sterke specialisatie in creatieve industrie, financiële en zakelijke dienstverlening, tech, life sciences & health en hoogwaardige logistiek. De positie van Amsterdam als internationale datahub, Schiphol en de haven spelen hierbij een cruciale rol. De MRA is internationaal de meest concurrerende regio van het land en kent al jaren een bovengemiddelde economische groei ten opzichte van het landelijk gemiddelde. Daarmee is de MRA een belangrijke economische motor van Nederland.

efficiënter ruimtegebruik en transformatie van extensief het verlichten van de druk. De vraag is hoe de druk op Amsterdam kan worden gebruikt om de andere gebieden in de MRA structureel economisch te versterken en de bereikbaarheid van werk te vergroten. Innovatieve, klimaatbestendige en schone economie: Een toekomstbestendige economie is een innovatieve, klimaatbestendige en schone economie. De MRA heeft wat betreft dat laatste een grote opgave met de haven die gespecialiseerd is in overslag van fossiele grondstoffen en zware industrie en met de sterk ontwikkelde luchtvaart. Bovendien betekent de omschakeling naar een circulaire economie extra groei in de behoefte aan bedrijventerreinen. Daarnaast vraagt het sluiten van kringlopen van grondstof- en voedselstromen een andere relatie tussen

Wat is er aan de hand?

Conjunctuur en veerkracht: De Metropoolregio Amster-

dam is een belangrijke motor van de Nederlandse economie en tijdens de economische crisis is de MRA ook de meest schokbestendige regio gebleken. Tegelijkertijd zijn er binnen de regio grote verschillen in de conjunctuurgevoeligheid en economische veerkracht. Sommige gebieden hebben specialisaties die conjunctuurgevoeliger zijn dan andere, denk aan industrie, bouw en uitzendbranche. In die gebieden gingen tijdens de crisis veel banen verloren, terwijl Amsterdam goed bleef presteren. Kijken we naar de toekomst, dan vraagt de toekomstbestendigheid van diverse specialisaties binnen de regio om aandacht. Zo verandert de financiële sector snel door automatisering, heeft internet veel invloed op ontwikkelingen in de mediasector en zullen de transitie naar een circulaire economie en de energietransitie van grote betekenis zijn voor de huidige activiteiten in het Noordzeekanaalgebied. Ruimte voor werken: De agglomeratievoordelen die de regio worden toegedicht, komen vooral tot uiting in Amsterdam. Daar concentreren zich de activiteiten die het meeste baat hebben bij de voordelen van nabijheid (kennisintensieve en consumptiegerichte sectoren). Bij het huidige, gunstige economische tij neemt de druk op de kernstad momenteel echter zodanig toe, dat de voordelen dreigen om te slaan in nadelen: ruimtegebrek voor wonen en werken en hoge vastgoedprijzen.

Dure kantoren, winkels en bedrijfspanden en het feit dat het voor sommige groepen te duur wordt om dicht bij werk te wonen, kunnen Amsterdam en regio minder aantrekkelijk maken.

MRA Agenda 2020-2024

productie en consumptie en daarmee ook tussen stad en land. Agrarische bedrijven staan daarbij met kringlooplandbouw voor een forse transitie. Tot slot zijn er vitale infrastructuren en risicovolle bedrijven die momenteel kwetsbaar zijn voor extreme weersomstandigheden. Tegelijkertijd zijn er ook kansen. Met de schaalgrootte van de MRA kunnen regionale grondstof- en voedselstromen worden aangepakt en kunnen gemeenten door gezamenlijk in te kopen massa maken om de circulaire economie aan te jagen. De regio biedt op diverse plekken, zoals met Flevokust Haven, ruimte voor de transitie naar een circulaire productie-economie. En als het gaat om innovatie heeft de regio met haar strek ontwikkelde kenniseconomie en positie als een van de Europese digitale hubs een troef in handen om als innovatieve regio voorop te blijven lopen. Digitalisering vraagt echter ook verdere groei van de digitale infrastructuur (datacenters en digitale netwerken als 5G en glasvezel) en dat betekent tevens een groeiende energiebehoefte. Het huidige elektriciteitsnet is daar niet op berekend, bovendien ligt er al een grote opgave in het voorzien in duurzame energie voor de huidige behoefte. Daarnaast hebben de aanleg van 5G en datacenters een grote ruimtelijke impact. Transitie van de arbeidsmarkt: Met digitalisering, tech-

nologische innovatie en de transitieopgaven verandert de vraag naar arbeid. Er zijn andere vaardigheden (skills) nodig en in vakgebieden als de energiesector en IT groeit de behoefte aan arbeidskrachten. Deze ontwikkelingen maken dat blijvend inzetten op de ontwikkeling van kennis en competenties van de beroepsbevolking een belangrijk aandachtspunt is. Digitalisering en flexibilisering zorgen er

17

verder voor dat de arbeidsmarkt polariseert. Waar door automatisering banen in het middensegment verdwijnen, groeit de werkgelegenheid aan de bovenkant en onderkant van de arbeidsmarkt. Aan de bovenkant van de arbeidsmarkt zijn tekorten, waardoor de lonen stijgen. Aan de onderkant is juist een overschot, waarbij middelbaar opgeleiden laagopgeleiden verdringen. Door dit overschot en flexibilisering van de arbeidsmarkt (flexwerk) komen de lonen hier nog meer onder druk. Krapte op de arbeidsmarkt: De recordkrapte op de ar-

beidsmarkt remt de economische groei en is daarnaast ongunstig voor (publieke) sectoren als onderwijs en zorg. De mismatch op de arbeidsmarkt is een van de oorzaken van de krapte. Vraag en aanbod sluiten niet op elkaar aan, vooral aan de onderkant van de arbeidsmarkt. Waar de ene sector te maken heeft met overschotten, kampt de andere met tekorten. Tekorten in sectoren als techniek, zorg en onderwijs zullen de komende jaren met vergrijzing verder oplopen. In antwoord op de tekorten wordt ingezet op bijscholing en omscholing, het aantrekken van buitenlandse werknemers en verdere automatisering. Stagnatie onderkant arbeidsmarkt: Aan de onderkant van de arbeidsmarkt is sprake van een hardnekkige dub-

bele mismatch, tussen vraag en aanbod én tussen be-

MRA Agenda 2020-2024

schikbaarheid en bereikbaarheid van werk. De doelgroep woont vaak in de periferie met matige openbaar vervoerverbindingen en de kosten om naar het werk te komen zijn voor hen relatief hoog (vervoersarmoede). Daarbij komt dat banen die nu nog bestaan, aan het verdwijnen of sterk aan het veranderen zijn en het werk dat er is, is veelal van tijdelijke aard (onzekerheid). Regionaal zijn er verschillen in bevolkingssamenstelling en het opleidingsniveau van de beroepsbevolking. De dreigende stagnatie aan de onderkant van de arbeidsmarkt verscherpt zodoende ook de regionale disbalans op de arbeidsmarkt. Internationalisering: De Metropoolregio Amsterdam is internationaal de meest concurrerende regio van Neder-

land. Dat uit zich in een groeiend aantal multinationals en buitenlandse werknemers in de regio. Met de werving van buitenlandse werknemers worden moeilijk te vullen vacatures gevuld. Internationalisering vraagt een toegankelijke woningmarkt en goede voorzieningen voor buitenlandse werknemers, zoals meertaligheid in het openbaar vervoer en internationaal onderwijs. Tegelijkertijd is het een uitdaging om nadelige effecten van internationalisering het hoofd te bieden. Met internationalisering neemt, tot slot, de afhankelijkheid van geopolitieke ontwikkelingen toe, net als die van nationaal beleid ten aanzien van immigratie en buitenlandse handel.

18

Onze ambitie Bespreekpunten bestuurlijke tafel verstedelijking, toename van datacenters en klimaatver-

Waar zetten we op in?

• Met een gezamenlijke economische strategie zorgen

andering

we voor spreiding van economische dynamiek en eco-

• We zetten stevig in op samenwerking met partners zo-

nomische versterking van de deelregio's buiten de

als het Rijk, bedrijfsleven en kennisinstellingen (via de

kernstad Amsterdam. De strategie gaat specifiek in

Amsterdam Economic Board) ten bate van de regiona-

opde opgave van transformatie van werklocaties in de

le economische strategie en uitvoering

regio en geeft richting aan: • Lokaal beleid op het gebied van werkmilieus en de kantoren- en bedrijvenmarkt •

Beoogd effect

• Versterking van het economisch profiel van de afzonderlijke deelregio's en de MRA als geheel

Activiteiten op het gebied van marketing en acquisitie

• We zetten in op (internationale) marketing en acquisitie voor de gehele MRA

•

Groei werkgelegenheid in de afzonderlijke deelregio's

• Verlichten druk op de kantoren- en bedrijvenmarkt in

• We bepalen gezamenlijk de speerpunten voor het re-

deelregio Amsterdam en tegengaan leegstand com-

gionale onderwijs-arbeidsmarktbeleid met oog op de

mercieel vastgoed in de deelregio's buiten Amsterdam

transitie van en de mismatch op de arbeidsmarkt en de

•  Transformatie van voor transformatie aangemerkte

transitieopgaven • Met een gezamenlijk investeringsfonds jagen we innovatie ten behoeve van de transitieopgaven aan • We willen, met partners, werken aan een duidelijk en duurzaam toekomstperspectief voor Schiphol, Lelystad Airport en de haven/het Noordzeekanaalgebied • We zorgen voor een gezamenlijke visie op het toekomstperspectief van datahub AMS-IX en voor zorgvuldige en verantwoorde ontwikkeling van de data-infrastructuur in de regio • We werken aan een toekomstbestendige regionale ener-

werklocaties • Tegengaan tekorten en mismatch op de arbeidsmarkt en mobiliseren onbenut arbeidspotentieel • Groei arbeidsaanbod ten behoeve van de transitie op gaven • Voorkomen van knelpunten in de energievoorziening en in de data-infrastructuur • Groei initiatieven die bijdragen aan circulaire economie, energietransitie en klimaatbestendigheid • Goed functionerende triple-helix-samenwerking voor het werken aan de regionale economie

gie-infrastructuur, met het oog op de energietransitie,

Hoe gaan we dat doen? Uitvoeringslijnen 1. Regionale economische strategie Doel: Een gezamenlijke koers voor de inzet van de MRA en afzonderlijke deelnemers op economische ontwikkeling in de regio (inclusief onderwijs-arbeidsmarkt en innovatiebeleid), algemene promotie in lijn met deze strategie. • Inhoud geven aan de regionale economische strategie voor de Metropoolregio Amsterdam, in nauwe samenhang met de verstedelijkingsstrategie en de lange termijn strategie voor het mobiliteitssysteem •

(Inter)nationale promotie van de economische kracht van de regio en deelregio's

•

Monitoren van de regionale economische strategie voor de MRA

2. Werkmilieus (Plabeka) Doel: Ontwikkeling van werkmilieus in de MRA in lijn met de regionale economische strategie en bijdragen aan de verduurzaming van bedrijventerreinen, profilering en acquisitie in lijn met de regionale economische strategie en goede begeleiding van bedrijfsverhuizingen binnen de regio ten behoeve van transformatie van werklocaties.

MRA Agenda 2020-2024

19

• Regie voeren op de ontwikkeling van werkmilieus op basis van de regionale economische strategie en de verstedelijkingsstrategie (opgave 2), met bijzondere aandacht voor verduurzaming van bedrijventerreinen • Gezamenlijke profilering en marketing van de werkmilieus en gezamenlijke acquisitie in lijn met de regionale economische strategie • Uitwerken van een 'overloopstrategie', met onder meer een bedrijvenloket voor centrale coördinatie van bedrijfsverhuizingen bij de transformatie van werklocaties 3. Human Capital Doel: Regie op de regionale arbeidsmarkt (in samenwerking met de arbeidsmarktregio's) en op regionaal onderwijs-arbeidsmarktbeleid, uitvoering van relevante onderwijs-arbeidsmarktprogramma's en een aantrekkelijk vestigingsklimaat voor internationaal talent met inzet op de toegankelijkheid van de arbeidsmarkt en basisvoorzieningen als wonen en onderwijs.

• Opzetten en uitrollen van Human Capital Agenda’s voor cruciale sectoren en met oog voor de bestaande mismatch op de arbeidsmarkt, een voorbeeld is de Human Capital Agenda Energietransitie • Coördineren van en participeren in publiek-private samenwerkingen gericht op de aansluiting van onderwijs en arbeidsmarkt en 'leven lang ontwikkelen' in het licht van de transitie van de arbeidsmarkt, voorbeelden zijn House of Skills en TechConnect • Activiteiten die bijdragen aan de toegankelijkheid van de arbeidsmarkt, de woningmarkt en onderwijs voor internationaal talent en hun gezinnen 4. Aanjagen marktinitiatieven voor de transitieopgaven Doel: Aanjagen van initiatieven van marktpartijen die bijdragen aan de transitieopgaven zoals de omschakeling naar een circulaire economie (sluiten grondstof- en voedselkringlopen), energietransitie en klimaatbestendigheid.

• Organiseren publiek-private financieringsmogelijkheden om een bijdrage te leveren aan de versnelling van de regionale transitieopgaven, waarbij verbinding wordt gelegd met Invest-NL • Innovatie ten behoeve van de transitieopgaven aanjagen met pilots, optreden als launching customer (bijvoorbeeld door circulaire inkoop) en het verbinden van het regionale bedrijfsleven aan (internationale) investeerders • Wegnemen belemmeringen in wet- en regelgeving bij initiatieven op het gebied van circulaire economie, energietransitie en klimaatbestendigheid 5. Energie-infrastructuur en data-infrastructuur Doel: In aanvulling op de trajecten van de regionale energiestrategieën (RES'en) werken aan een toekomstbestendige energie-infrastructuur en zorgvuldige verdere ontwikkeling van de data-infrastructuur in de regio. • Regionale afstemming over en inzet op een toekomstbestendige energie-infrastructuur, met specifieke aandacht voor de rol van het Noordzeekanaalgebied daarin. Om de energietransitie te laten slagen en de ambities van de MRA op andere terreinen te kunnen realiseren, is een toekomstbestendige energie-infrastructuur cruciaal.

Dit vraagt om samenwerking en afstemming tussen regionale overheden, Rijk en netbeheerders en om een brede integrale aanpak • Ontwikkeling en ontsluiting van kennis op het terrein van energietransitie, voorbeelden zijn het warmtekoudeprogramma en smart energy systems • Regionale afstemming bij de ontwikkeling van datacenters met een MRA-brede datacenter-strategie, met aandacht voor energievoorziening en optimale benutting van restwarmte •

Regionale afstemming bij de uitrol van 5G in de regio

MRA Agenda 2020-2024

20

Opdracht 2 Bouwen voor de woningbehoefte en met groei de leefkwaliteit van het geheel versterken Versterk het functioneren en de leefkwaliteit van de Metropoolregio Amsterdam door te zorgen voor evenwichtige groei van de regio. Houd de woningbouwproductie op peil en maak werk van een gebalanceerde spreiding van wonen, werken, voorzieningen en toerisme, gefaciliteerd door een goed functionerend metropolitaan mobiliteitssysteem en ingebed in een robuust landschappelijk raamwerk. Zorg ervoor dat de groei van de regio bijdraagt aan een metropool die mensen samenbrengt, waar ook mensen met een laag of middeninkomen een woning kunnen betalen en waar alle inwoners profiteren van banen, onderwijs en (stads)cultuur. En zorg ervoor dat ruimtelijke ontwikkeling bijdraagt aan het waarborgen en realiseren van een veilige (klimaatadaptieve), gezonde en duurzame leefomgeving.

MRA Agenda 2020-2024

21

Karakteristiek

en daarmee voor ruimtebehoefte voor wonen, werken en

De Metropoolregio Amsterdam onderscheidt zich interna-

verblijven. Betaalbare ruimte voor woningzoekers, startende

tionaal met een hoge leefkwaliteit. De polycentrische ste-

bedrijven en kunstenaars wordt steeds schaarser. De ruim-

delijke regio biedt een fijnmazig stedelijk landschap en on-

tevraag is ongelijkmatig verdeeld over de regio. De druk is

derscheidende kernen met elk hun eigen culturele identiteit

het hoogst in Amsterdam, maar spreidt zich geleidelijk over

op korte afstand van elkaar. Binnen de MRA vind je dorpse,

de regio uit. De regionale bouwopgave is groot. Volgens de

suburbane en hoogstedelijke omgevingen, historische bin-

laatste prognoses groeit de woningbehoefte tot 2040 met

nensteden en nieuwe stedelijkheid. Dit alles ingebed in een

minimaal 250.000 woningen. Om het waardevolle landschap

gevarieerd landschap: duinen, eeuwenoude veenweidege-

te behouden, is het uitgangspunt is zo veel mogelijk bin-

bieden, landschap getekend door het industriële verleden

nenstedelijk te bouwen, maar dat is een complexe opgave.

en heden, heide en bos, moderne polders, wilde natuur en

De toenemende verdichting stuit op steeds meer weerstand

de plassen en binnenmeren. De Metropoolregio Amster-

bij inwoners. Binnen de ruimtevraag lijken wonen en werken

dam biedt een menselijke maat, een rijk palet aan woonmi-

bovendien concurrenten van elkaar te worden. Waar veel

lieus, een aantrekkelijk stedelijk voorzieningenaanbod met

soorten werk goed gemengd kunnen worden met wonen, is

veel culturele voorzieningen en volop recreatiemogelijkhe-

er ook bedrijvigheid die omwille van een veilige en gezonde

den. Ook is er een redelijk gelijke verdeling van welvaart,

leefomgeving niet met wonen kan worden gecombineerd.

waarbij er binnen de regio wel verschillen zijn tussen gebie-

Veel woningzoekenden geven daarnaast de voorkeur aan

den, maar geen harde scheidslijnen.

rustig wonen. Groei betekent ook toenemende mobiliteitsbehoefte en drukte en verkeeropstoppingen binnen de regio en op de verbindingen naar buiten. De vraag is zodoen-

Wat is er aan de hand?

Urgente woonopgave: De Metropoolregio Amsterdam

kampt met een fors woningtekort en de komende decennia wordt een sterke verdere groei van de bevolking verwacht. Bovendien staat de betaalbaarheid van de woningen in veel delen van de regio ernstig onder druk. Om te voorkomen dat het tekort oploopt in plaats van kleiner wordt, zal de bouwproductie komende jaren hoog gehouden moeten worden. Met het Rijk hebben we als regio afgesproken tot 2025 gemiddeld 15.000 woningen per jaar te bouwen. Een forse opgave die grotendeels via complexe binnenstedelijke gebiedsontwikkelingen moet worden ingevuld. Bovendien moet de bouw van nieuwe woningen ook bijdragen aan een toekomstbestendige en betaalbare woningvoorraad. De grootste uitdaging bij die twee opgaven zit echter bij de bestaande voorraad. De woonopgave vraagt er dan ook om dat we gezamenlijk keihard werken aan het oplossen van knelpunten en het verbeteren van het functioneren van de woningmarkt als geheel.

de wat voor de groei een verstandige strategie is. Sociaalmaatschappelijke effecten van ruimtelijke ontwikkelingen: Ruimtelijke en sociaalmaatschappelijke thema’s

raken elkaar als het gaat om wonen, werk, voorzieningen en bereikbaarheid. Bij wonen gaat het over de toegankelijkheid van de woningmarkt voor lage en middeninkomens, die op steeds meer plekken in de metropoolregio onder druk staat. Een opgave is het voorkomen van uitsortering van inkomensgroepen en concentraties van mensen met een sociaaleconomische achterstand. De veerkracht van gemeenten en de leefbaarheid van buurten kan daarmee onder druk komen te staan. Ook werkt dit tekorten aan arbeidskrachten zoals leraren, politieagenten en zorgverleners in de hand. Aan de andere kant is er toenemende concentratie van werk en stedelijke voorzieningen (onderwijs, zorg, cultuur) op bepaalde plekken in de regio. Dit leidt tot langere reisafstanden, hogere reiskosten en drukte op de weg en in het openbaar vervoer. In sommige gebieden in de MRA is bo-

Druk op de ruimte: In de regio is al decennialang sprake

van druk op de ruimte en verschillend gebruik dat niet altijd even goed samengaat. Het negatieve effect van Schiphol op de omringende gebieden is daarvan een goed voorbeeld.

2

De druk op de ruimte wordt echter steeds groter en ook meer voelbaar. De (internationale) aantrekkingskracht van de MRA zorgt voor groei van inwoners en werkgelegenheid

vendien sprake van vervoersarmoede: beperkt aanbod van openbaar vervoer. Slechte bereikbaarheid van werk en voorzieningen en lange reisafstanden hebben negatieve gevolgen voor ontwikkelingsmogelijkheden, baankansen en het algemene welzijn. Opgaven zijn zodoende het zorgen voor een goede mix van mensen (woningsegmenten) in de regio en binnen de deelregio’s, nabijheid van wonen, werken en voorzieningen en goede en betaalbare mobiliteit.

Ten aanzien van de ontwikkeling van Schiphol zijn voor de MRA de afspraken van en via het samenwerkingsverband Bestuurlijke Regie Schiphol (BRS) leidend.

2

MRA Agenda 2020-2024

22

Landschappelijke opgaven: De gevarieerde landschappen

noemde kwaliteiten onder druk komen te staan. ‘Overtoe-

bijdrage aan een gezonde leefomgeving en zijn in grote

van het voorzieningenaanbod en vakantieverhuur verstoort

in de Metropoolregio Amsterdam leveren een belangrijke mate bepalend voor een aantrekkelijk woon- en vestigingsklimaat. Het metropolitane landschap wordt echter geconfronteerd met grote en complexe opgaven. De biodiversiteit neemt af. Er is meer ruimte nodig voor de opwekking van duurzame energie dan binnenstedelijk kan worden opgelost. Klimaatadaptatie stelt nog hogere eisen aan waterbeheer en vraagt meer ruimte voor waterberging. In de veenweidegebieden is sprake van problematische bodemdaling. Veenoxidatie leidt daar tot een gemiddelde daling van een centimeter per jaar en uitstoot van broeikasgassen CO2 en methaan. Ook de agrarische sector is sterk in beweging, zoals de transitie naar kringlooplandbouw. Door de toename van woningen, bedrijvigheid en toerisme in de regio groeit tegelijkertijd de behoefte aan groen en open landelijk gebied om in te ontspannen en recreëren. Al met al leidt dit tot een toenemende druk en veranderingen van het landschap. Het antwoord geven op deze opgaven en kansen vraagt het slim verbinden van opgaven en financieringsmogelijkheden. Dat is echter gecompliceerd doordat de verantwoordelijkheid voor beheer en ontwikkeling van het landschap is versnipperd. Balans in toerisme: De huidige kwaliteiten van de leefom-

geving zoals ons landschap, rijke cultuurhistorie, voorzieningen, het cultuuraanbod en de horizontaal georganiseerde samenleving, zorgen voor aantrekkingskracht, niet alleen op nieuwe inwoners, maar ook op bezoekers uit binnen- en buitenland. Het succes zorgt er op steeds meer plekken – ook buiten Amsterdam en de Zaanse Schans – voor dat ge-

MRA Agenda 2020-2024

risme’ leidt op diverse plekken tot overlast en verschraling de woningmarkt en sociale samenhang in buurten. Tegelijkertijd zijn er kansen om toerisme en recreatie in de regio meer te spreiden en zijn er delen van de regio waar groei van toerisme en recreatie juist kan bijdragen aan versterking van de lokale economie. Grote verduurzamingsopgave leefomgeving: De gevolgen van klimaatverandering worden met extreem weer en sterke afname van biodiversiteit steeds tastbaarder en het bewustzijn over de mogelijk desastreuze gevolgen van zeespiegelstijging op lange termijn groeit. Een andere omgang met onze leefomgeving is noodzakelijk. De opgaven daarbij zijn: minder energiegebruik en effectiever materiaalgebruik in de gebouwde omgeving, verminderen van de stikstofdepositie, het inpassen van duurzame energieopwekking, het accommoderen van lokale kringlopen van circulaire productie en consumptie, minder afval, het verduurzamen van ons mobiliteitssysteem, het versterken van de biodiversiteit en aanpassing van de leefomgeving aan veranderende en meer extreme weersomstandigheden en overstromingsrisico’s. Groei en de daarmee gepaarde verstedelijking compliceert deze opgaven, maar biedt ook kansen om de opgaven van antwoorden te voorzien. De landelijke ambitie is een klimaatneutraal, klimaatadaptief Nederland met een volledig circulaire economie in 2050.

De stedelijke regio is het schaalniveau om deze ambitie te concretiseren en daadwerkelijk te realiseren. De MRA-samenwerking speelt zodoende een cruciale rol in deze opgaven.

23

Onze ambitie Bespreekpunten bestuurlijke tafel gen aan een betere balans tussen inwoners, bedrijven

Waar zetten we op in? •

Met een regionale verstedelijkingsstrategie werken we, samen met het Rijk, aan een duurzame, sociaal-maat-

en bezoekers •

We zetten stevig in op samenwerking met partners zo-

schappelijk en economisch sterke metropoolregio,

als het Rijk en partijen in de woningmarkt ten bate van

waarbij het verstedelijkingsconcept van de polycentri-

de verstedelijkingsopgave en de woonopgave, onder

sche metropool de basis vormt voor verdere ontwikke-

meer met uitvoering van de Woondeal

ling. De strategie zorgt met integraal te ontwikkelen gebieden voor samenhang en synergie tussen ontwikkelingen op het gebied van wonen, werken, mobiliteit,

•

lingen op het gebied van wonen, werken, mobiliteit,

gaat daarbij uit naar de vastgestelde Sleutelgebieden

landschap, energie en klimaatadaptatie •

en bestaande voorraad) aansluitend op de woningbe-

zieningen • •

gio Amsterdam en de afzonderlijke deelregio’s (totaal

middeninkomens met een evenwichtige spreiding over

15.000 woningen per jaar tot 2025) en voldoende plan-

We maken en monitoren afspraken om de woning-

capaciteit voor de lange termijn

•

ningbehoefte (prijs/type woning/woonmilieu) met een woningmarkt die ook toegankelijk is voor mensen met een laag of middeninkomen

We zorgen dat de biodiversiteit, landschappelijke •

de mix van mensen (en woningmarktsegmenten) over

We maken afspraken over de aanpak van prioritaire in-

de regio •

Het realiseren van een robuuste structuur van diverse

We zorgen voor overzichtelijke en slagvaardige gover-

landschapen met een hoge landschappelijke kwaliteit

nance van het landschap

en biodiversiteit, veel mogelijkheden voor recreatie en

We stellen gezamenlijke normen of minimale eisen bij

waarin bodemdaling grotendeels wordt tegengegaan

nieuwbouw en gebiedsontwikkeling op het gebied van

•

Verduurzaming van de gebouwde omgeving:

circulaire economie, energietransitie en klimaatadapta-

•

klimaatneutrale en klimaatbestendige nieuwbouw en

partijen

gebiedsontwikkeling • •

MRA Agenda 2020-2024

Meer inwoners van de MRA profiteren van de culturele instellingen in de MRA

voor alle inwoners en bezoekers We werken aan spreiding van toerisme om bij te dra-

nieuwe ontwikkelingen dragen bij aan verduurzaming van de bestaande gebouwde omgeving

We zetten in op het toegankelijk maken en versterken van de culturele en recreatieve rijkdom van de regio

•

Tegengaan uitsortering op de woningmarkt, een goe-

en versterkt

tie om te zorgen voor een gelijk speelveld voor markt•

Woningaanbod dat zo veel mogelijk aansluit op de wo-

spraken per regio

vesteringsopgaven in het landschap •

•

bouwproductie op peil te houden, met productieaf-

waarden en recreatiemogelijkheden worden behouden •

Voldoende woningbouwproductie in de Metropoolre-

daarbij uit naar betaalbaar woningaanbod voor lage en de regio

•

Verbeteren bereikbaarheid van banen, onderwijs en voorzieningen voor inwoners van de MRA

hoefte en met oog voor de veranderende woningvraag en verduurzamingsopgaven. Bijzondere aandacht gaat

Tegengaan uitsortering van economische functies, een goede spreiding en bereikbaarheid van werk en voor-

We maken en monitoren afspraken voor voldoende en toekomstbestendig woningaanbod (in nieuwbouw

•

Samenhangende en aan elkaar gekoppelde ontwikke-

landschap en de transitieopgaven. Specifieke aandacht en ov-knooppunten en de energie-infrastructuur •

Beoogd effect

•

Spreiding van toerisme over de regio

24

Hoe gaan we dat doen? Uitvoeringslijnen 1. Verstedelijkingsstrategie Doel: Een gezamenlijke koers voor de ruimtelijke ontwikkeling van de MRA die bijdraagt aan een duurzame, sociaal-maatschappelijk en economisch sterke metropoolregio en zorgt voor samenhang tussen ontwikkelingen op het gebied van wonen, werken, mobiliteit, landschap en de transitieopgaven. Specifieke aandacht gaat daarbij uit naar integraal te ontwikkelen gebieden, zoals Sleutelgebieden en ov-knooppunten. •

Inhoud geven aan de verstedelijkingsstrategie voor de Metropoolregio Amsterdam, in nauwe samenhang met de lange termijn strategie voor het mobiliteitssysteem, de regionale economische strategie en de MRA-inzet op een toekomstbestendige regionale energie-infrastructuur

•

Monitoren van de verstedelijkingsstrategie

2. Wonen Doel: Afspraken voor voldoende en toekomstbestendig woningaanbod aansluitend op de woningbehoefte, in het bijzonder betaalbaar woningaanbod voor lage en middeninkomens met een evenwichtige spreiding over de regio. Uitvoering van de tussen het Rijk en regio gesloten Woondeal, welke inzet op verhogen van de woningbouwproductie, verbetering van het functioneren van de woningmarkt en leefbaarheid. •

Zorgen voor concrete afspraken over spreiding van woningaantallen, -typen en -segmenten, waarbij zowel nieuwbouw als de bestaande woningvoorraad in ogenschouw wordt genomen. Specifieke aandacht gaat hierbij uit naar de Sleutelgebieden, grote gebiedsontwikkelingen die bijdragen aan de kracht van de regio en de identiteit van de kernen daarbinnen

•

Regie voeren op en stimuleren en faciliteren van de woningbouwproductie, met oog voor tempo en kwaliteit, en zorgen voor productieafspraken per deelregio, in samenwerking met marktpartijen en corporaties

•

Samenwerken met het Rijk om, met behulp van diverse pilots, toe te werken naar een nieuw rijksprogramma voor stedelijke vernieuwing

•

Monitoren van de woningmarkt en zorgen voor uitwisseling van kennis over de woningmarkt

3. Landschap Doel: Landschapsinclusieve ontwikkeling in de MRA, aanpak prioritaire investeringsopgaven in het landschap en verbetering governancestructuur. •

Binnen de uitvoeringslijnen van de MRA uitwerken hoe landschappelijke kwaliteit en biodiversiteit kan worden versterkt, met name bij verstedelijkingsstrategie, energietransitie, klimaatadaptatie en mobiliteit (o.a. door inzet op ‘buitenpoorten’, ov-haltes in het groen)

•

Adviseren van MRA-deelnemers over behoud en versterking van landschappelijke en erfgoedwaarden

•

Identificeren prioritaire investeringsopgaven in het landschap

•

Met partners ontwikkelen van businesscases voor de prioritaire investeringsopgaven, door slimme verbindingen tussen de verschillende opgaven in het landschap

•

Slimmer organiseren van de verantwoordelijkheden voor beheer en ontwikkeling van het landschap

4. Transitieopgaven leefomgeving Doel: Aanjagen van de transitieopgaven in de gebouwde omgeving en het landschap. •

Agenderen opgaven in de leefomgeving, en mogelijke oplossingsrichtingen, als het gaat om klimaatadaptatie, energietransitie en circulaire economie en zorgen voor integraliteit op deze thema’s in de activiteiten van de MRA-samenwerking

•

Toekomstbestendige nieuwbouw en gebiedsontwikkeling aanjagen met pilots, prijsvragen en het

MRA Agenda 2020-2024

25

toepassen van gezamenlijke normen en minimale eisen •

Kennis bijeenbrengen en ontsluiten over de impact en aanpak van transitieopgaven in de leefomgeving

5. Kunst, Cultuur en Erfgoed Doel: Bevorderen van de cultuurparticipatie in de gehele MRA en het faciliteren van toekomstbestendige cultuur- en erfgoedsectoren in de gehele MRA. •

Uitvoeren van Programma Kunst, Cultuur en Erfgoed 2019-2024, met inzet op: samenwerking, toegankelijkheid van kunst, cultuur en erfgoed voor inwoners en bezoekers, cultuureducatie en talentontwikkeling, ruimte voor kunst, cultuur, erfgoed en creatieve industrie, en behoud en toekomstbestendig maken van materieel en immaterieel erfgoed

6. Recreatie en Toerisme Doel: Faciliteren van de groei van het aantal bezoekers aan de metropool Amsterdam op een dusdanige wijze dat balans bestaat tussen inwoners, bedrijven en bezoekers. •

Uitvoeren van de Strategische Agenda Toerisme in de MRA 2025, met inzet op: het vergroten van de mobiliteit van bezoekers, het verbeteren van de informatievoorziening en wayfinding, regionale afstemming op het gebied van evenementen, marketing en promotie activiteiten, human capital, destinatieontwikkeling en een gezamenlijke strategie verblijfsaccommodaties

MRA Agenda 2020-2024

26

Opdracht 3 Vaart maken met het metropolitaan mobiliteitssysteem Zorg – in nauwe samenhang met de andere bestuurlijke opdrachten – voor een regionaal mobiliteitssysteem, waarmee de bereikbaarheid voor inwoners en bezoekers van de regio wordt verbeterd, de groei en verdere integratie van de metropoolregio mogelijk wordt gemaakt en een omschakeling naar duurzame mobiliteit wordt gestimuleerd. Zet daarbij in op een schaalsprong van het mobiliteitssysteem: efficiënter gebruik van het huidige systeem, uitbreiding van het mobiliteitsnetwerk en het verbinden van modaliteiten om het overstappen tussen modaliteiten te optimaliseren en zo de hele regio bereikbaar te houden.

MRA Agenda 2020-2024

27

Karakteristiek

de infrastructuur optimaal worden ontwikkeld en benut én

stad met 2,5 miljoen inwoners. Binnen de regio is er name-

deren van de mobiliteitsbehoefte, door slimme verstedelij-

De Metropoolregio Amsterdam functioneert als één grote lijk sprake van een grote mate van functionele integratie; mensen wonen in de ene gemeente en werken in een andere, voorzieningen op het gebied van onderwijs, cultuur en zorg hebben regionaal betekenis en er zijn vele handelsrelaties tussen bedrijven binnen de regio. Dit zorgt ook voor veel verkeersbewegingen – waarvan tachtig procent binnen de grenzen van de MRA – die gefaciliteerd worden door een zeer fijnmazig openbaar-vervoer- en wegennetwerk. De spits in de regio kenmerkt zich door grote drukte, waarbij de grenzen van de wegen en het openbaar vervoer bijna zijn bereikt. Belangrijk voor de regio is daarnaast haar mainportfunctie in lucht- en scheepvaart. Schiphol en de haven voorzien de regio van haar internationale verbindingen voor personen- en goederenvervoer. Iets wat momenteel nog in mindere mate geldt voor het spoor.

uiteindelijk alle modaliteiten schoon zijn. Ook het verminking, kan bijdragen aan de doelen van het Klimaatakkoord. De afspraken van het Klimaatakkoord krijgen een regionale uitwerking in regionale mobiliteitsplannen. Naast duurzame mobiliteit is een duurzaam mobiliteitssysteem natuurlijk ook van groot belang. Klimaatbestendigheid is daarbij een groot aandachtspunt, het systeem moet blijven functioneren bij extreme weersomstandigheden en rekening houden met overstromingsrisico’s. OV-knooppunten als mobiliteitshubs: Vanuit duurzaam-

heids- en leefbaarheidsoverwegingen hanteren steden steeds vaker een autoluwe agenda waarbij het primaat ligt bij lopen, fietsen en openbaar vervoer en autogebruik wordt ontmoedigd. Binnen de MRA zijn Amsterdam en Haarlem hier koploper in. In diverse andere steden en zeker in het buitengebied van de regio is de auto voorlopig

Wat is er aan de hand?

Groeiende woon-werkpendel: De werkgelegenheids– functie van Amsterdam (en in mindere mate ook Schiphol) is

de afgelopen jaren sterk gegroeid. Het aantal banen groeide er harder dan de bevolking en daarmee is sprake van een toenemende woon-werkpendel. Bovendien worden de afstanden waarover wordt gereisd ook groter. Deels heeft dit te maken met het waterbedeffect in de woningmarkt: door stijgende woningprijzen in Amsterdam en directe omgeving gaan mensen wonen waar huizen meer betaalbaar zijn en dat is op steeds grotere afstand van Amsterdam. Voor de regio wordt de komende jaren nog een zeer sterke groei van inwoners en werkgelegenheid verwacht en lijkt de geschetste trend zich door te zetten. Met de groeiende woon-werkpendel neemt de druk op het mobiliteitssysteem toe, met meer files, drukke treinen en stations en dreigende verkeersinfarcten als gevolg. Tegelijk kunnen we niet meer automatisch terugvallen op oplossingen uit het verleden, zoals meer asfalt of meer treinen inzetten. Gecombineerd vraagt dit om een schaalsprong van het regionale mobiliteitssysteem, waarbij investeringen in mobiliteit in de tijd worden afgestemd op grootschalige woningbouwontwikkelingen.

nog het dominante vervoermiddel. Verbeteren van ov- en fietsverbindingen tussen steden en buitengebied ontmoedigt autogebruik draagt bij aan duurzame mobiliteit. Ook neemt het belang van het makkelijk kunnen overstappen van de ene modaliteit op de andere – ook wel ketenreis genoemd – toe. Een belangrijke rol is daarbij weggelegd voor ov-knooppunten, die meer als geavanceerde en comfortabele mobiliteitshubs zullen moeten gaan fungeren. Innovaties in mobiliteit: De wereld van voertuigtechno-

logie en verkeersmanagement kent een hoge innovatiedynamiek. Het aandeel elektrische fietsen en auto’s groeit en dat gaat gepaard met een uitbreidingsvraag voor elektrische laadinfrastructuur. Digitalisering maakt het realtime verbinden van vraag en aanbod van mobiliteit mogelijk (Mobility as a Service) en biedt mogelijkheden voor het stroomlijnen van verkeer over bestaande infrastructuur. Deze ontwikkelingen vragen verdere ontwikkeling van de data-infrastructuur. Daarnaast groeit het aantal deelconcepten in mobiliteit en zijn er steeds meer nieuwe hybride voertuigconcepten, waarmee de klassieke verdeling tussen vervoersmodaliteiten van ov, auto, fiets en lopen vervaagt. En dan zijn er nog toekomstbeelden met volledig autonoom rijdende voertuigen en stedelijke luchtmobiliteit.

Verduurzamingsopgave mobiliteit: Mobiliteit is verant-

woordelijk voor bijna een kwart van de totale CO2-uitstoot in Nederland. Als onderdeel van het Klimaatakkoord zijn afspraken gemaakt om met een integrale benadering te werken aan een mobiliteitssysteem waarbij alle modaliteiten en

MRA Agenda 2020-2024

Aan de ene kant leveren de innovaties kansen op om bij te dragen aan het oplossen van mobiliteitsvraagstukken, aan de andere kant kunnen zij ook leiden tot ongewenste ontwikkelingen. Voor overheden ligt er een uitdaging om adequaat op deze innovatiedynamiek in te spelen.

28

Goederenvervoer: In het goederenvervoer zijn twee schaalniveaus te onderscheiden: stadslogistiek en main-

routes groeit de vraag naar ruimte voor grootschalige distributiecentra.

portlogistiek. Het eerste speelt zich binnen regio’s af waarbij bouwlogistiek en horeca zorgen voor het grootste deel van de vervoersbewegingen, naast particuliere

Bekostiging van investeringen in mobiliteit: De opgave om het mobiliteitssysteem mee te laten groeien met de

bezorging en verplaatsing van bijvoorbeeld onderhoud-

groei van de bevolking en economie vraagt omvangrijke

smonteurs. Toename van online aankopen en groei van

investeringen. De opgaven en ambities zijn vele maler

de horecasector zorgen voor groei in de stadslogistiek en

groter dan de beschikbare middelen. Daarbij komt dat de

vraagstukken op het gebied van drukte, luchtkwaliteit en

beschikbare middelen uit het infrastructuurfonds al voor

verkeersveiligheid. De mainportlogistiek speelt op (inter)

langere periode zijn belegd en dat de opbrengsten uit

nationaal schaalniveau met de haven, Schiphol, Greenport

aardgas – de belangrijkste voedingsbron van het fonds

Aalsmeer, Flevokust Haven en Lelystad Airport als belang-

– na 2020 zullen opdrogen. De noodzaak om de investe-

rijke hubs. Een grote rol speelt hier de ontwikkeling van

ringsopgaven zorgvuldig te faseren en te komen tot alter-

centrale Europese transportcorridors, met bundeling van

natieve en innovatieve vormen van bekostiging en finan-

transport langs enkele hoofdroutes waarbij digitalisering

ciering is daarmee groot.

optimale transportplanning mogelijk maakt. Langs deze

MRA Agenda 2020-2024

29

Onze ambitie Bespreekpunten bestuurlijke tafel Waar zetten we op in?

landelijk gebied, verkeersveiligheid en een duurzame,

• We maken en monitoren lange-termijn-afspraken voor

klimaatbestendige en schone leefomgeving

de benodigde schaalsprong in het mobiliteitssysteem van de Metropoolregio Amsterdam. Bijzondere aan-

• We maken in lijn met de afspraken van het Klimaatak-

dacht gaat daarbij uit naar:

koord werk van het Regionaal programma duurzame

-

mobiliteit

de samenhang met ontwikkelingen op het gebied

• We zetten in op slagvaardige samenwerking met part-

van wonen en werken -

de bereikbaarheid van economische toplocaties

ners als het Rijk en openbaarvervoerspartners, via sa-

-

duurzame vormen van mobiliteit en het verminde-

menwerkingen zoals Programma Samen Bouwen aan

ren van de mobiliteitsbehoefte

Bereikbaarheid

-

de verbinding van ov- en autogeoriënteerde mobiliteitssystemen

(overstapmogelijkheden

bij

ov-knooppunten) -

Beoogd effect •

werken

teit voor alle inwoners van de MRA • We maken en monitoren lange termijn afspraken over

•

Verbeteren van de bereikbaarheid van banen, onder-

•

Groei van het aandeel van duurzame vormen van mo-

•

Verminderde uitstoot CO2, stikstof en fijnstof door

wijs en voorzieningen voor inwoners van de MRA

de benodigde investeringen in mobiliteit • We jagen innovaties op het gebied van slimme en

biliteit (openbaar vervoer en fiets)

duurzame mobiliteit aan, waarbij de gebruiker centraal staat, die bijdragen aan goed bereikbare en aantrekkelijke steden, adequate ontsluiting van stedelijk en

Ontwikkelingen in het mobiliteitssysteem in samenhang met ontwikkelingen op het gebied van wonen en

de beschikbaarheid en betaalbaarheid van mobili-

voertuigen

Hoe gaan we dat doen? Uitvoeringslijnen 1. Schaalsprong mobiliteitssysteem Doel: Een gezamenlijke strategie voor de schaalsprong in het mobiliteitssysteem en de uitvoering daarvan met bijzondere aandacht voor de samenhang met ontwikkelingen op het gebied van wonen en werken, de bereikbaarheid van economische toplocaties, duurzame vormen van mobiliteit, een klimaatbestendig mobiliteitssysteem, de verbinding van ov- en autogeoriënteerde mobiliteitssystemen (overstapmogelijkheden bij ov-knooppunten) en de beschikbaarheid en betaalbaarheid van mobiliteit voor alle inwoners van de Metropoolregio Amsterdam. • Inhoud en uitvoering geven aan de afspraken voor de schaalsprong van het mobiliteitssysteem van de MRA, in nauwe samenhang met de verstedelijkingsstrategie en de regionale economische strategie • Ontwikkelen van alternatieve en innovatieve bekostigingsopties voor de benodigde investeringen in het mobiliteitssysteem • Monitoren en coördineren van de uitvoering van mobiliteitsprojecten in de regio • Monitoren van het functioneren van het regionaal mobiliteitssysteem 2. Fiets Doel: Een samenhangend en hoogwaardig regionaal fietsroutenetwerk, waarop fietsers vlot tussen de stedelijke kernen en vanuit het stedelijke gebied de natuur in kunnen fietsen.

Met fietsvoorzieningen bij ov-knooppunten, waarmee voor- en natransport per fiets en gebruik van regionaal openbaar vervoer aantrekkelijker wordt.

MRA Agenda 2020-2024

30

• Uitvoeren van het plan Metropolitane Fietsroutes en de concrete projecten daarin • Opstellen en uitvoeren van een plan voor de ontwikkeling van fietsvoorzieningen bij ov-knooppunten 3. Duurzame en innovatieve mobiliteit Doel: Regionaal uitwerking geven aan het thema mobiliteit van het Klimaatakkoord, verdere ontwikkeling van een regionaal netwerk van publieke oplaadpunten voor elektrisch vervoer, realisatie van kansrijke smart mobility-toepassingen binnen de MRA en mensen verleiden hun reisgedrag aan te passen om piekbelasting van het mobiliteitsnet tegen te gaan en keuzes voor duurzame mobiliteitsopties te stimuleren. • Opstellen en uitvoering geven aan het Regionaal programma duurzame mobiliteit als uitwerking van de afspraken van het Klimaatakkoord op het gebied van mobiliteit • Verdere uitvoering geven aan het project MRA-Elektrisch • Duurzame en innovatieve mobiliteit aanjagen met pilots, prijsvragen en optreden als launching customer • Kennis bijeenbrengen en ontsluiten over impactvolle mobiliteitsinnovaties en over de mogelijkheden om duurzame mobiliteit in gebiedsontwikkeling te stimuleren

MRA Agenda 2020-2024

31

Overzicht opdrachten en uitvoeringslijnen Opdracht 0: De samenwerking verder versterken 1. Samenbindende visie op de regio en de samenwerking 2. Samenwerking Rijk en EU 3. De MRA als netwerkorganisatie 4. KennisHuis MRA 5. Verantwoording Opdracht 1: Werk maken van een veerkrachtige, inclusieve en schone MRA-economie 1. Regionale economische strategie 2. Werklocaties 3. Human capital 4. Aanjagen marktinitiatieven voor de transitieopgaven 5. Energie-infrastructuur en data-infrastructuur Opdracht 2: Bouwen voor de woningbehoefte en met groei de leefkwaliteit van het geheel versterken 1. Verstedelijkingsstrategie 2. Wonen 3. Landschap 4. Transitieopgaven leefomgeving 5. Kunst, Cultuur en Erfgoed 6. Recreatie & Toerisme Opdracht 3: Vaart maken met het metropolitaan mobiliteitssysteem 1. Schaalsprong Mobiliteitssysteem 2. Fiets 3. Duurzame en innovatieve mobiliteit