bijlage1 Programma Groen Hilversum 2040
Tekst van het document
Natuurbrug Zanderij Crailo
37
7.2 Natuurinclusief en klimaatbestendig bouwen, verbouwen en renoveren, zowel bij grote ontwikkelingen als door de particulier Onze huizen, bedrijven en gebouwen zijn onderdeel van het stedelijke landschap. Dieren gebruiken onze huizen en gebouwen als plek om te nestelen en te overwinteren. Naast dat natuur en groen in, op en rondom onze gebouwen een leefomgeving biedt voor dieren, zorgt het ook voor verkoeling in en rondom onze gebouwen. Dit groen dichtbij zorgt er ook voor dat we ons vitaler voelen. Daarom gaat Hilversum natuurinclusief en klimaatbestendig bouwen.
•
•
Wat is er in Hilversum al gebeurd? •
•
•
•
Leidraad Natuurinclusief Bouwen geeft initiatiefnemers handvatten voor hoe zij natuurinclusief kunnen bouwen, passend bij de locatie in Hilversum. In het Gemeentelijk Watermanagementplan 2021-2026 zijn de normen voor nieuwe ontwikkeling (zowel privaat als openbaar) met betrekking tot waterberging aangescherpt. Bij het project Meent Aardgasvrij kijkt de gemeente met het Energiedienstenbedrijf, aannemers en particulieren hoe we op een natuurinclusieve wijze kunnen verduurzamen. Om overlast na regenbuien te verminderen, werkt de gemeente aan plekken voor
•
•
•
waterberging om water tijdelijk op te vangen. Grote daken worden afgekoppeld van het riool. Hiervoor neemt de gemeente de komende tien jaar contact op met eigenaren in Hilversum-Oost die panden met grote daken hebben. De gemeente betaalt deze kosten. Wanneer er in andere delen van Hilversum werkzaamheden aan de weg of het riool zijn, wordt meteen gekeken hoe het regenwater nog beter kan worden afgevoerd of opgeslagen. Bij de ontwikkeling van de rioolwaterzuivering bij Anna’s Hoeve is de capaciteit van de bergingsbassins verruimd om het water van extreme regenbuien te kunnen opvangen en bufferen. Bij de voormalige afrit van de A27 wordt het plan Huydecopersweg uitgevoerd. Hier wordt ruimte gemaakt voor waterberging en –infiltratie van extreme buien. Deze waterberging wordt gecombineerd met natuurontwikkeling en recreatie. Langs de Schuttersweg en in Anna’s Hoeve zijn wadi’s aangelegd. Voorziening voor vleermuizen in muur Wadi bij Anna’s Hoeve
38
Ingemetselde nestkast voor gierzwaluw
Een fantasiebeeld van hoe groen en natuurinclusief het centrum van Hilversum zou kunnen worden
Wat doet de gemeente Hilversum?
•
•
• •
•
De hoeveelheid verharding verminderen door overbodige verharding weg te halen. Uitvoeringprogramma: project 14. Halfopen verharding wordt het uitgangspunt bij parkeervakken. Inwoners stimuleren om natuurinclusief te verbouwen en te renoveren (zie bijvoorbeeld www.bouwenaanhilversum.nl/ natuurinclusief. Samen met de Provincie Noord-Holland en de omgevingsdienst Noord-Holland-Noord werken aan een gebiedsgerichte aanpak en ontheffing voor de Wet natuurbescherming, zodat natuurinclusief bouwen, verbouwen en renoveren gemakkelijker wordt voor inwoners. Uitvoeringsprogramma: project 13.
• •
•
• •
Groen gebruiken om hemelwater van aangrenzende verharding te infiltreren. De samenwerking met groene partners op dit thema versterken. Als gemeente het goede voorbeeld geven door gebouwen in eigendom van de gemeente natuurinclusief te maken en de openbare ruimte natuurvriendelijk in te richten. Zorgen dat de interne organisatie op orde is, zodat de Wet natuurbescherming goed geborgd is bij uitvoering, beheer en onderhoud, advisering, vergunningverlening, handhaving en toezicht. De natuurwaardenverwachtingenkaart actueel houden. Het onderzoeken van een groennorm voor nieuwbouw.
•
•
•
Randvoorwaarden meegeven bij ontwikkelplannen zodat ook tijdens periodes van hitte de gebouwde omgeving een gezonde en aantrekkelijke leefomgeving biedt (zie pagina 41). Randvoorwaarden meegeven bij ontwikkelplannen zodat groenblauwe structuren en de biodiversiteit passend bij Hilversum worden versterkt (zie pagina 41). Randvoorwaarden meegeven bij ontwikkelplannen zodat bij langdurige droogte (potentieel maximaal neerslagtekort 300mm, eens per 10 jaar) schade aan bebouwing, wegen, groen en vitale en kwetsbare functies wordt voorkomen (zie pagina 41).
39
Wat kun jij doen om natuurinclusief en klimaatbestendig te bouwen?
Inwoner • Zorg voor natuur op, aan en rondom je huis. • Plaats nestkasten voor huismussen, gierzwaluwen en vleermuizen. • Vang regenwater op en infiltreer dit in je tuin of hergebruik het. Groepen • Vertel anderen in je omgeving over natuurinclusief en klimaatbestendig bouwen. • Leg gezamenlijk een kruidenrijk dak aan. Instanties • Vertel architecten en aannemers over natuurinclusief en klimaatbestendig bouwen. • Gebruik halfopen verharding bij parkeerplekken.
Wat gebeurt er buiten Hilversum? •
•
•
•
•
•
In de wet Natuurbescherming staan regels voor het beschermen van dieren en planten in Nederland. De Rijksoverheid werkt samen met overheden, bedrijven, instellingen en burgers aan een Agenda Natuurinclusief die moet leiden tot een meer natuurinclusieve samenleving. Het handvest Nederland Natuurinclusief is hierbij een vertrekpunt. Op dit moment wordt onderzocht hoe natuurinclusief bouwen onderdeel kan worden van het bouwbesluit. De Provincie Noord-Holland ondersteunt gemeenten met het ontwikkelen van een toekomstbestendig bebouwde omgeving en agendeert waar nodig bij de Rijksoverheid. In het samenwerkingsverband Metropoolregio Amsterdam is een basisveiligheidsniveau opgesteld voor klimaatbestendige nieuwbouw. Het Waterschap Amstel, Gooi en Vecht wil ervoor zorgen dat in 2050 de gemalen, bruggen, sluizen, installaties en kantoren om kunnen gaan met klimaatveranderingen. Het kennisplatform Klimaatadaptatie Nederland heeft een toolbox ontwikkeld die initiatiefnemers helpt bij het verkennen van de effectiviteit en kosten van verschillende klimaatadaptieve maatregelen.
Vleermuisvoorzieningen in schoorsteen
40
Randvoorwaarden bij ontwikkelplannen Deze randvoorwaarden zijn gebaseerd op de basisveiligheidsniveaus uit de intentieovereenkomst Klimaatbestendige Nieuwbouw MRA en Provincie NoordHolland. Deze is ondertekend door de gemeente Hilversum in november 2021.
Hittebestendigheid •
•
•
• •
Schaduw: Minimaal 40% schaduw voor fietsen looproutes en verblijfsplekken tijdens de hoogste zonnestand in de zomer. Koele plekken: Koele plekken (minimaal 200 m2) zijn op loopafstand (300 meter) aanwezig. Oppervlakten: Minimaal 50% van alle horizontale en verticale oppervlakten worden warmtewerend of verkoelend gemaakt. Vitale en kwetsbare functies: Deze functies, zoals drinkwater, blijven beschikbaar bij hitte. Binnentemperatuur: Koeling leidt niet tot opwarming van de ruimtes in de directe omgeving.
Biodiversiteit •
•
•
•
Ecologische oplossingen: Ecologische en op natuurlijke processen van het gebied gebaseerde oplossingen hebben altijd de voorkeur boven ‘puur technische’ oplossingen. Groenblauwe structuren: Het horizontale en verticale oppervlak wordt in samenhang met groenblauwe structuren en ecosystemen in de omgeving ingericht met minimaal 30% groen op buurtniveau. Boomkroonoppervlak telt mee. Ecopunten voor nieuwbouw: Afhankelijk van het bouwvolume en het stadslandschap waarin de locatie ligt, moet een aantal ecopunten gehaald worden in het gebouw of in het groen (zie de Leidraad Natuurinclusief Bouwen). Habitat: Het plangebied creëert, afhankelijk van het bouwvolume, een hoogwaardige habitat voor gebouwbewonende diersoorten die passen in het stadslandschap.
Waterberging •
•
Grondwater: De verwachte grondwaterstanden en de zoetwaterbeschikbaarheid tijdens droogte zijn sturend voor de inrichting van het plangebied. Vitale en kwetsbare functies: Deze functies moeten bestand zijn tegen langdurige droogte.
41
7.3 Binnenstedelijk groen, zowel openbaar als privé, natuurlijker inrichten en beheren Groen is niet altijd goed groen dat bijdraagt aan de biodiversiteit. Het huidige openbaar groen in Hilversum krijgt een kwaliteitsimpuls, zodat dit voorziet in voedsel, vocht, veiligheid en voortplantingsplekken voor dieren en insecten. Elk stadslandschap biedt andere kansen voor het stimuleren van biodiversiteit. Tuinen spelen een sleutelrol en kunnen als stapstenen dienen.
Wat is er in Hilversum al gebeurd? •
•
Een oppervlakte ter grootte van 43 voetbalvelden aan gazon is omgevormd tot ruigte en kruidenrijk grasland in de stadsranden. We geven advies over welke planten en dieren bij Hilversum passen bij initiatieven.
Vijver in de Costerustuin
42
Wat doet de gemeente Hilversum? •
•
• •
•
Zorgen dat openbaar groen van goede kwaliteit is en voorziet in voedsel, vocht, veiligheid en het voortplanten van dieren op basis van de stadslandschappen. Hierbij houden we rekening met cultuurhistorische waarden bij groene monumenten en stedenbouwkundige kwaliteiten, waarbij beleidskaart 11 ‘Cultuurhistorische waarden en stedenbouwkundige kwaliteiten’ en beleidskaart 12 ‘Principe keuze boomsoorten’ leidend zijn (zie pagina’s 81 en 82). Zorgen voor natuurlijke en gevarieerde begroeiingstypen die passen op de plek en bij de omliggende natuurgebieden en stadslandschappen. We hebben daarbij extra aandacht voor een goede gelaagdheid in groen met een boom-, struik-, en kruidlaag. Doelsoorten uit de 20 stadslandschappen kunnen gebruikt worden als vertrekpunt bij inrichting en beheer. Waar mogelijk beplanting spontaan laten groeien in plaats van aan te planten. Zorgen dat stadsranden waar mogelijk natuurlijker worden met inheemse planten en deze te laten verruigen. Zorgen dat natuurlijk en stedelijk groen in Hilversum het gehele jaar aantrekkelijk, gevarieerd, kleurrijk en bloemrijk is.
•
•
•
•
•
•
Zorgen dat in de wintermaanden waar mogelijk afgestorven plantenresten en blad blijven liggen. Zorgen voor droogtebestendige bomen, heesters en planten op plekken waar droogte een rol speelt. Op sommige plekken met veel verharding, zoals het centrum, kunnen dit ook uitheemse soorten zijn. Beleidskaart 12 ‘Principe keuze boomsoorten’, is hierbij leidend (zie pagina 82). Geen uitheemse planten en bomen gebruiken die woekeren of invasief zijn. Invasieve exoten worden actief bestreden op een natuurvriendelijke manier. De samenwerking met groene partners versterken om vergroening van tuinen te stimuleren. Hilversum sluit zich aan bij kennis- en netwerkorganisatie Stichting Steenbreek. Zij bieden ondersteuning bij het tegengaan van onnodige verharding in openbare en private ruimte. Bijvriendelijke inheemse beplanting en biodiversiteit stimuleren bij groenadoptie door inwoners. Uitvoeringsprogramma: projecten 6 en 15.
43
Wat kun jij doen om binnenstedelijk groen natuurlijker in te richten en te beheren?
Inwoner • Maak je tuin natuurvriendelijk met inheemse en biologische planten. • Volg de cursus de levende tuin van het IVN. • Adopteer een boomspiegel en maak die natuurlijker. Groepen • Organiseer een bijeenkomst om te kijken hoe je als buurt voor- en achtertuinen en balkon natuurvriendelijker kan maken. Instanties • Meer inheemse en biologische planten gebruiken op- en rondom uw gebouw. • Ruimte maken voor groen in ontwerpen.
Akkerhommel
Wat gebeurt er buiten Hilversum? •
•
In 2014 heeft de Rijksoverheid het beheer van invasieve exoten toegevoegd aan de Wet natuurbescherming. De Wet natuurbescherming verplicht iedereen voldoende zorg te dragen voor
•
Natura 2000-gebieden, bijzondere nationale natuurgebieden en voor in het wild levende dieren en planten en hun directe leefomgeving. Diverse platformen en gedragscodes zijn en worden ontwikkeld om beter natuurlijk te
•
beheren en rekening te houden met de Wet natuurbescherming. In de Databank Gemeentelijk Groenbeheer worden door Wageningen Universiteit cijfers verzameld om het beheer van groen verder te professionaliseren.
44
7.4 Waterkwaliteit en bodemkwaliteit verbeteren Een gezonde bodem en een gezond watersysteem zijn de basis van een gezond ecosysteem. En daarmee van levensbelang voor mensen, dieren en planten. De gemeente gaat regionaal meer samenwerken om de bronoorzaken van de verslechterde bodem- en waterkwaliteit op regionaal en provinciaal niveau aan te kaarten. Denk aan stikstofproblematiek en de transitie naar kringlooplandbouw.
Wat is er in Hilversum al gebeurd? •
•
•
•
•
Bij het Laegieskamp en Egelshoek is de waterwinning teruggeschroefd om de kwaliteit van natte natuur te verbeteren. Betere hemelwaterinfiltratie in de openbare ruimte en op eigen terrein wordt gestimuleerd. Bij de voormalige afrit van de A27 wordt in Plan Huydecopersweg ruimte gemaakt voor waterberging en -infiltratie van extreme buien. Deze waterberging wordt gecombineerd met natuurontwikkeling en recreatie. Herfstblad blijft liggen op plekken waar dat kan. Op deze manier wordt het bodemleven gestimuleerd en wordt het blad op een natuurlijke manier opgeruimd. De verwachtingenkaart voor lood in de bodem is geactualiseerd en via de GGD is
•
•
•
informatie te krijgen over werken in verdacht gebied. We saneren de bodem bij herinrichtingen en op speelplekken daar waar het noodzakelijk is. Samen met de andere gemeentes in de Gooien Vechtstreek heeft de gemeente onderzoek laten doen naar het watersysteem. We verminderen het voedselrijker worden van het buitengebied door zorgvuldig om te gaan met het infiltreren van hemelwater door foute aansluitingen (afvoer van rioolwater naar een hemelwaterriool) op te sporen en zuiverende voorzieningen aan te leggen.
Wat doet de gemeente Hilversum? •
•
•
• •
Waar mogelijk natuurvriendelijke oevers aanleggen en deze beheren op een natuurvriendelijke wijze. De bodem beschermen door goede begroeiing die uitdrogen voorkomt, en herfstblad en dood hout te laten liggen daar waar het kan. Waterkwaliteit in vijvers en watergangen verbeteren door vijvers zo schoon mogelijk te houden en bladophoping te voorkomen. Dit doen we door bladinval te verminderen, door te zorgen voor minder boomkronen boven water. Uitvoeringsprogramma: project 8. Inwoners stimuleren om te zorgen voor een gezonde bodem in hun tuin. Samen met regionale partners de kwaliteit en kwantiteit van grond- en kwelwater in het buitengebied verbeteren, de kwaliteit van oppervlaktewater verbeteren en waterbeschikbaarheid veiligstellen.
Laegieskamp
45
Wat kun jij doen om water- en bodemkwaliteit te verbeteren? Inwoner • Blad in de tuin laten liggen. • Bewuster met water omgaan in tijden van droogte. Groepen • Gezamenlijk regenpijpen afkoppelen. • Inwoners informeren over het belang van een gezonde bodem. Instanties • Neem hemelwaterinfiltratie mee bij ontwerpen. • Voorkom bladinval van bomen door ervoor te zorgen dat boomkronen niet boven watergangen hangen.
Wat gebeurt er buiten Hilversum? • •
• •
•
Het doel van de Europese Commissie is dat 75 procent van de bodem in 2030 gezond is. Nederland en andere landen van de Europese Unie hebben afspraken gemaakt over de waterkwaliteit van alle Europese wateren. Deze zijn opgenomen in de Kaderrichtlijn Water. Deze richtlijn bepaalt dat de wateren in 2027 een goed leefgebied moeten zijn voor planten en dieren die er thuishoren. De Wet bodembescherming stelt regels om de bodem te beschermen. De Wet stikstofreductie en natuurverbetering stelt doelen voor stikstofreductie om de natuur te herstellen en te versterken. In het Programma Stikstofreductie en Natuurverbetering en het Nationaal Programma Landelijk Gebied stelt de Rijksoverheid kaders om deze doelen te halen. De provincie werkt aan een langetermijnaanpak voor de stikstofproblematiek en aan een duurzaam voedselsysteem waarbij er een betere balans is tussen voedselproductie en zorg voor bodem, water en biodiversiteit.
Natuurlijke oever
46
7.5 Vele koele plekken en koele routes toevoegen: voor iedere Hilversummer en vooral bij zorg- en onderwijsinstellingen Iedere Hilversummer heeft recht op toegang tot koelte bij extreme hitte. Toegankelijke groene ontmoetingsplekken behoren bij de principes van de tuinstad. Om in de zoekgebieden koele groene plekken te maken, kunnen bestaande versteende pleinen worden vergroend of kunnen nieuwe groene verblijfsplekken aan de buurt worden toegevoegd. Bijvoorbeeld door een straat af te sluiten voor autoverkeer en drastisch te vergroenen. Bedrijventerreinen krijgen koele plekken voor een prettiger werkklimaat. Bij het zoeken naar geschikte locaties wordt in het bijzonder gekeken naar de omgeving van zorginstellingen en kinderdagverblijven. Daar verblijven namelijk de meest kwetsbare groepen voor hittestress.
met het uitvoeringsprogramma van de mobiliteitsvisie.
Wat doet de gemeente Hilversum? •
•
Wat is er in Hilversum al gebeurd? •
•
• •
De gemeente heeft in beeld op welke plekken Hilversummers niet binnen vijf minuten lopen een koele plek kunnen bereiken. Op Open Hilversum is het verhaal te lezen over wat het voor inwoners van Hilversum betekent als het warmer wordt. Overbodige verkeersruimte is al op een aantal plekken vergroend. Programma Groen trekt samen op
•
•
In zeven zoekgebieden een koele plek toevoegen. Deze nieuwe koele plekken zijn idealiter minimaal 200m2 groot en voor 40 procent beschaduwd. Koele plekken zijn publiek toegankelijk en hebben een verblijfsfunctie (zitgelegenheid). Uitvoeringsprogramma: project 5. In alle windrichtingen een koele route realiseren zodat iedere Hilversummer via een koele route naar het koelere buitengebied of een koele verblijfsplek in Hilversum kan. Een koele route is een veilige en toegankelijke route voor fietsers en wandelaars die voor ten minste 40 procent beschaduwd is. Uitvoeringsprogramma: project 4. Met zorg- en onderwijsinstellingen in gesprek gaan om te kijken hoe we voor meer koelte kunnen zorgen voor kwetsbare ouderen en jonge kinderen. Bestaande verblijfsplekken verkoelen door groen, schaduwdoeken of waterpartijen toe te voegen.
Groen schoolplein bij de Sterrenschool
Groene speelplaats aan de Leeghwaterstraat
47
Wat kun jij doen om koele plekken toe te voegen?
Inwoner • Vergroen je dak en gevels. • Plant een boom in je voor- en achtertuin. • Leg zonnepanelen op je dak. • Isoleer je huis (houd de warmte buiten) • Installeer zonwering. • Koppel regenwater af en infiltreer het in je tuin. Groepen • Hang schaduwdoeken op in je straat. • Organiseer een boomplantactie. Instanties • Plant bomen of zorg voor een schaduwdoek bij ontmoetingsplekken. • Behoud bomen bij ontwikkelingen.
Wat gebeurt er buiten Hilversum? •
•
•
• •
Verschillende Rijksprogramma’s stimuleren klimaatadaptatie zoals het Deltaprogramma Ruimtelijke adaptatie en Nationale klimaatadaptatiestrategie. Het Kennisportaal Klimaatadaptief Nederland verzamelt informatie over klimaatadaptatie. Verschillende leidraden worden ontwikkeld voor het ontwerpen en inrichten van een hittebestendige stad. Als het langere tijd warmer wordt dan 27°C, kan het Nationaal Hitteplan in werking treden. Met het Nationaal Hitteplan maakt het RIVM organisaties, professionals en vrijwilligers die zijn betrokken bij de zorgverlening aan ouderen en chronisch zieken extra alert op het feit dat het voor een langere periode warm wordt. Lees meer hierover op de website van het RIVM. Het KNMI waarschuwt bij extreme hitte. Op de website van Milieu Centraal staan tips om je huis koel te houden.
De schaduwrijke Vitushof
48
7.6 Meer ruimte voor bewegen in de stad creëren met kwalitatieve groene verbindingen Groen nodigt uit tot bewegen en biedt ruimte om te bewegen; van een ommetje in de wijk tot fietsen rondom Hilversum.
Wat is er in Hilversum al gebeurd? •
•
In projecten waar vraag is naar ruimte voor bewegen, neemt de gemeente dit mee. Zoals bijvoorbeeld bij de berg op Anna’s Hoeve. We hebben een beeld van de beweegvriendelijkheid van verschillende buurten in Hilversum.
Wat doet de gemeente Hilversum? • •
•
•
•
•
Beweegvriendelijkheid is uitgangspunt bij herinrichting van de openbare ruimte. 25 Bestaande speelplekken worden in de periode 2023-2026 vergroend. Uitvoeringsprogramma: project 1. Groen, water en recreatie slim combineren, door waar mogelijk sport en beweging te koppelen aan doorgaande groen- en waterstructuren. Meer ruimte voor de voetganger in woonbuurten maken, zodat mensen gemakkelijker een aantrekkelijk ommetje vanuit huis kunnen maken. Groen en natuur beter afstemmen op het gebruik van de openbare ruimte en gebruiksintensiteit. Denk aan natuurlijk groen om te ervaren in een fijnmazig netwerk voor de wandelaar en veilig kunnen sporten langs langere lijnen voor een hardloper. Het Rondje Hilversum voltooien. Het Rondje Hilversum is een recreatief fietspad door het groen buiten de bebouwde kom.
Heksenweitje Cruijff Court
Noorderweg
49
Wat kun jij doen om meer ruimte voor bewegen te creëren?
Inwoner • Ruimte laten voor fietser en voetganger op fietspaden en stoepen. • Zoek een gezonde fietsroute. Groepen • Start een “bankjes-in-de-voortuin collectief” zodat mensen kunnen uitrusten tijdens een ommetje. Instanties • Zorg dat je bedrijf goed bereikbaar is voor fietsers. • Stimuleer je werknemers om in de pauze een ommetje te maken.
Oude Haven
Wat gebeurt er buiten Hilversum? •
•
Het kennis- en partnernetwerk ‘De Groene Stad’ deelt kennis over en voor een fijne en gezonde stedelijke omgeving. De GGD Gooi en Vecht heeft een flyer ontwikkeld: ‘Beter in het groen’.
Boombergpark
50
7.7 Meer groene plekken creëren voor ontmoeten en samendoen Groen biedt een plek om elkaar te ontmoeten en om samen aan de slag te gaan. De gemeente wil samen met inwoners en bedrijven meer groen realiseren in de wijken en op werklocaties (coalitieakkoord Hilversum koesteren). Hilversum heeft vanuit de opzet als tuinstad al groene ontmoetingsplekken, maar dit kunnen er meer worden. Op deze manier komt groen en natuur dichterbij en draagt het beter bij aan onze vitaliteit.
Wat is er in Hilversum al gebeurd?
Wat doet de gemeente Hilversum?
•
•
•
Adoptie van boomspiegels, geveltuintjes, wormenhotels, moestuinen en andere groene initiatieven worden ondersteund via het Programma Buurten. Samen met Hilversum100 hebben we een overzicht gemaakt van duurzame initiatieven en groene plekken in de stad.
•
• • •
•
•
•
Samenwerking versterken met groene partners die ontmoeten en samendoen in het groen stimuleren. Stimuleren van groeninitiatieven van inwoners, instanties en ondernemers die bijdragen aan het vergroenen van de stad. Uitvoeringsprogramma: project 6. Zorgen voor groene ontmoetingsplekken op bedrijventerreinen. Bestaande plekken waar inwoners elkaar ontmoeten vergroenen. Betrekken van inwoners bij groen beter faciliteren door de interne organisatie op orde te hebben. Bewonersinitiatieven praktisch blijven ondersteunen met gereedschappen en kennis. Regellast voor bewonersinitiatieven laag houden door heldere procedures en laagdrempelige financiering. Groene (ontmoetings)plekken meenemen bij de wijkgerichte uitvoeringsagenda’s van de woonvisie.
Groene speelplek aan de Jacob van Heemskerkstraat
51
Wat gebeurt er buiten Hilversum? •
•
De provincie Noord-Holland verbindt investeerders en vrijwilligers en deelt kennis en inspiratie via het platform Groen Kapitaal. Diverse organisaties zoals het IVN geven praktische tips over hoe je plekken rondom je huis en in de buurt kan vergroenen.
Wat kun jij doen om meer groene plekken te creëren voor ontmoeten en samendoen?
Inwoner • Sluit je aan bij een groep die samen in het groen willen doen. • Start een geveltuintje. Groepen • Samen een stukje groen adopteren. • Samen met je buurt de speeltuin vergroenen. • Aansluiten bij platform Groen Kapitaal in de Buurt. Instanties • Ontmoetingsplek vergroenen. • Vergroenings-initiatieven financieren. • Samen met werknemers en leden groen vrijwilligerswerk doen.
Costerustuin
52
7.8 Zorgen voor een gezond bomenbestand dat groene baten levert aan mens en dier Hilversum is een bomenstad met een grote diversiteit aan bomen. Oude laanstructuren zijn door Dudok in het ontwerp van de tuinstad opgenomen en structureren de stad. Lanen en boomgroepen zijn de longen, airco’s en ecologische verbindingen door de stad. Om deze groene baten te kunnen leveren, is het belangrijk dat bomen gezond blijven en op een goede standplaats staan. En dat volwassen waardevolle bomen behouden blijven. Zo zorgt Hilversum ervoor dat bomen het groene kapitaal van Hilversum blijven.
Wat is er in Hilversum al gebeurd? •
Samen met inwoners heeft de gemeente in Hilversum-Noord en Centrum een lijst met beschermde particuliere bomen opgesteld. Hongaarse eik aan de Noorderweg
Boombergpark
Beuk bij het Raadhuis
53
Wat doet de gemeente Hilversum? •
•
•
•
Boombehoud en voldoende ondergrondse groeiruimte is uitgangspunt bij inrichting openbare ruimte. Want een aangeplante boom is pas na 30 jaar klimaatneutraal. Onderzoek laten uitvoeren naar de standplaats van gemeentebomen om in beeld te krijgen waar standplaatsverbetering nodig is. Uitvoeringsprogramma: project 12. Ondergrondse werkzaamheden worden standaard voorafgegaan door een boomeffectanalyse (BEA) door een European Tree Technician (ETT). De vraagstelling hoe de bomen behouden kunnen worden, is het uitgangspunt van de BEA. Bij nieuwe ontwikkelingen worden nieuwe laanbeplantingen waar mogelijk aangesloten op de Hilversumse bomenstructuur. De stedenbouwkundige situatie wordt als aanleiding gebruikt om boomsoorten bij laanbeplanting te variëren, bijvoorbeeld bij
•
•
•
profielverbredingen (zie Beleidskaart 11 en 12). Om het risico op plagen te verminderen, wordt de diversiteitsrichtlijn van 10% 20% 30% gehanteerd. Deze richtlijn houdt in dat in het Hilversumse bomenbestand niet meer dan 10% van de bomen van dezelfde soort mag zijn, 20% van hetzelfde geslacht en 30% van dezelfde familie. Dit betekent dat we voorlopig terughoudend zijn in het aanplanten van eiken vanwege het aandeel eiken in het totale bomenbestand. Voor voldoende luchtcirculatie bij boomstructuren zorgen om het groene tunneleffect te voorkomen. Bij het groene tunneleffect blijft luchtvervuiling hangen onder boomkronen. Zieke of dode bomen worden zo snel mogelijk vervangen zonder rekening te houden met een gelijkjarige laanstructuur. Hierdoor behouden straten en lanen
•
•
• •
•
hun groene karakter en kunnen ook de nieuwe bomen bijdragen aan een prettige leefomgeving. Op basis van een enquête en de ervaringen van de afgelopen jaren zal worden bepaald of de pilot velbeleid in Hilversum Noord en postcodegebied 1211 wordt geformaliseerd en toegepast in alle postcodegebieden, behalve 1213 en 1217. In de postcodegebieden 1213 en 1217 bepalen particuliere bomen in belangrijke mate het groene karakter van de wijk en daarom zijn alle particuliere bomen hier beschermd. Samen met inwoners stellen we een beschermde bomenlijst op. Aanplant van bomen in particuliere tuinen stimuleren door de bestedingsmogelijkheden van het herplantfonds uit te breiden en mede ter beschikking te stellen voor inheemse bomen voor particuliere tuinen. Uitvoeringsprogramma: project 12. Actiever communiceren over de staat en het beheer van bomen in de openbare ruimte. Bomen proactief controleren op de gevolgen van hitte, droogte en op ziekten zodat bomen in een vroegtijdig stadium behandeld kunnen worden. Zo voorkomen we problemen. Het actualiseren van de grens bebouwde kom Wet natuurbescherming.
Boombescherming bij werkzaamheden
54
Wat gebeurt er buiten Hilversum? •
•
•
Houtopstanden buiten de bebouwde kom Wet natuurbescherming zijn beschermd in de Wet natuurbescherming. Wageningen Universiteit heeft uitgezocht hoe verschillende boomsoorten bijdragen aan biodiversiteit en klimaat, en hoe goed ze gedijen in een stedelijke omgeving. Wageningen Universiteit stelde een soortentabel samen dat de positieve bijdrage van ruim 100 boomsoorten aan klimaat, waterhuishouding, luchtkwaliteit en biodiversiteit in de stad in beeld brengt.
Wat kun jij doen voor een gezond bomenbestand?
Inwoner • Inheemse bomen planten • Behouden van bomen in je tuin. • Een boom aanmelden voor de beschermde bomenlijst. Groepen • Je buurt stimuleren om bomen te planten. • Vertel anderen over de waarden van bomen. Instanties • Organiseer een activiteit op de Nationale Bomendag.
Pinetum Blijdenstein
55
7.9 Zorgen voor toekomstbestendige natuurgebieden en landschappen De natuurgebieden en landschappen rondom Hilversum leveren veel diensten, zoals schoon drinkwater, schone lucht, koelte, demping van verkeersgeluid, ruimte om te recreëren, en waardenverhoging van ontroerend goed. Het is belangrijk dat deze gebieden ook in de toekomst deze diensten kunnen leveren.
Wat doet de gemeente Hilversum?
Dat is niet vanzelfsprekend, want de landschappen en natuurgebieden rondom Hilversum zijn onderhevig aan verandering. De gevolgen van klimaatverandering hebben effect op de natuur. We gebruiken de gebieden rondom Hilversum om te recreëren en voedsel te verbouwen. Dit maakt het landschap dynamisch. Met de nieuwe opgaven waar we voor staan, is het belangrijk om te zorgen voor toekomstbestendige natuurgebieden en landschappen die bijdragen aan het oplossen van deze opgaven. De landschappelijke en natuurlijke kwaliteiten zijn hierbij uitgangspunten.
•
•
•
•
Routegebonden recreatie stimuleren en zonering ondersteunen, om knelpunten te voorkomen en de druk op natuurwaarden te verminderen. De ruimtelijke en gebruikskwaliteit van de stad verbeteren om het buitengebied te ontlasten. Werken aan toekomstbestendige natuuren buitengebieden samen met regionale partners zoals het Goois Natuurreservaat, Natuurmonumenten en Waternet. Rekening houden met cultuurhistorische waarden, met groene monumenten en met stedenbouwkundige kwaliteiten (zie beleidskaart 11 en 12).
•
•
•
De leidraad Landschap en Cultuurhistorie van de provincie Noord-Holland gebruiken bij ruimtelijke ontwikkelingen. Op de website van de provincie staat meer hierover. Ruimtelijke ontwikkelingen in het buitengebied dragen bij aan het vergroten van biodiversiteit en zorgen voor voldoende ruimte voor ecologische verbindingen. Bij ruimtelijke ontwikkelingen in het buitengebied wordt een natuur- en beheerplan opgesteld waarin beschreven wordt hoe de biodiversiteit gestimuleerd wordt. Daarbij speelt monitoring van de natuurdoelen voor en na de aanleg een belangrijke rol.
Wat is er in Hilversum al gebeurd? •
De gemeente Hilversum neemt deel aan het bestuur van Stichting Goois Natuurreservaat en draagt hier financieel aan bij.
56
Wat gebeurt er buiten Hilversum? •
•
•
•
•
•
Binnen de provinciegrenzen voert de Provincie Noord-Holland natuurbeleid dat beschrijft wat volgens de provincie wel en niet kan binnen natuurgebieden. De provincie versterkt het Natuurnetwerk Nederland binnen de provinciegrenzen en werkt aan een langetermijnaanpak voor de stikstofproblematiek. De provincie doet dit aan de hand van nationale en internationale regels die zijn opgenomen in de wet Natuurbescherming. In de Bossenstrategie benoemen Rijk en Provincie gezamenlijk de ambities voor de bossen van Nederland. De leidraad Landschap en Cultuurhistorie van de provincie geeft handvatten voor het behouden van het karakteristieke van het Gooi bij ontwikkelingen. De leidraad Kwaliteitsimplus Zonneparken van de Provincie Noord-Holland geeft inspiratie en aanbevelingen voor de inpassing van zonneparken in verschillende NoordHollandse landschappen. De ruimtelijke handreiking Wind op Land van de provincie Noord-Holland geeft aanbevelingen voor de inpassing van windturbines.
Wat kun jij doen voor toekomstbestendige natuurgebieden en landschappen? Inwoner • Steun een natuurorganisatie als vrijwilliger of donateur. • Bij bezoek aan een natuurgebied de regels in acht nemen. Groepen • Help bij het natuurbeheer in een van de natuurgebieden rondom Hilversum. Instanties • Doneer aan een natuurorganisatie. • Maak alle werknemers donateur van een lokale natuurorganisatie.
Illusielandschap
57
8. Uitvoeringsprogramma Met Programma Groen bouwen we aan een biodivers, klimaatadaptief en vitaal Hilversum. De geformuleerde inspanningen en projecten vormen het uitvoeringsprogramma.
Nummer Project
De opzet is om aan het begin van elke nieuwe raadsperiode het uitvoeringsprogramma te evalueren en waar nodig bij te sturen of aan te scherpen. Ook wordt dan de projectenlijst weer aangevuld met nieuwe projecten die aansluiten op de dan actuele ontwikkelingen.
Periode
Samenhang
Tot 2026 willen we gaan werken aan de volgende projecten. De projectbeschrijvingen zijn te vinden in het Uitvoeringsprogramma 2023-2026.
1
Vergroenen speelplekken
2023 - 2026
Gemeentelijk Watermanagementplan
2
Kwaliteitsimpuls Oude Haven
2023 - 2025
Beheer en Onderhoud
3
Kwaliteitsimpuls Gooise Vaart
2025
Gebiedsagenda Afgestemd op Waternet en op gebiedsagenda bedrijvenparken zuidwest
4
Koele routes
2025 - 2026
Uitvoeringsprogramma mobiliteitsvisie
5
Koele plekken
2024 - 2026
Wijkgerichte Uitvoeringsagenda’s
6
Stimuleren groeninitiatieven
2023 - 2026
Gemeentelijk Watermanagementplan
Doelen
58
Nummer Project
Periode
Samenhang
7
Natuurverbinding Laapersveld
2023
Project Arenapark
8
Biodiverse vijvers
2024 - 2026
Beheer en Onderhoud
9
Stadsranden verbinden met heide
2025 - 2026
Beheer en Onderhoud
10
Ecologische verbindingszones in de stad versterken
2024 - 2026
Beheer en Onderhoud
11
Natuurverbinding Raabos-Raaweg
2024
Project Raaweg
12
Bomen als groen Kapitaal
2024 - 2026
Beheer en Onderhoud Velbeleid
13
Natuurinclusieve maatregelen
2024 - 2026
Beheer en Onderhoud Programma Aardgasvrije Wijken Wijkgerichte Uitvoeringsagenda’s
14
Verwijderen zinloze verharding
2024 - 2026
Beheer en Onderhoud Gemeentelijk Watermanagementplan
15
Plantsoenen Diependaalselaan
2025
Beheer en Onderhoud Gemeentelijk Watermanagementplan
Doelen
59
9. Wat is er nodig? Met het Programma Groen wordt invulling gegeven aan het coalitieakkoord “Hilversum koesteren”. Samen met inwoners en bedrijven gaan we Hilversum groener maken, zodat een groene omgeving voor iedereen bereikbaar en beleefbaar is.
9.1 Organisatie en capaciteit Tijdens gesprekken met de vele groene partners die Hilversum rijk is, is gebleken dat zij graag in gesprek blijven met de gemeente over hoe hun initiatieven bijdragen aan de doelen en inspanningen van Programma Groen. Het betrekken van groene initiatieven, inwoners, bedrijven en organisaties houdt niet op na het vaststellen van het Programma Groen: dan begint het juist! Als we samen met inwoners, instellingen en bedrijven Hilversum een gezonde, groene stad voor mens en dier willen maken, moet de gemeente participeren in groene initiatieven. Dat betekent dat er geïnvesteerd moet worden in tijd en permanente capaciteit om dit gezamenlijke doel te kunnen behalen. Om goed te kunnen adviseren bij toetsing, toezicht, handhaving, ontwerp en beheer is extra capaciteit nodig op het gebied van klimaatadaptatie bij de afdeling Leefomgeving. Het gaat hier om adviezen met de focus op
hittestress en droogte, aanvullend op de bestaande capaciteit voor klimaatadaptatie vanuit het Gemeentelijk Watermanagementplan (GWP). Hilversum is een bomenstad. Bomen zijn een belangrijk middel om de stad te vergroenen en te verkoelen. In de meeste projecten en inspanningen van het Programma Groen is dan ook een belangrijke rol weggelegd voor de boomtechnisch medewerker. De visuele boombeoordeling (VTA), de controle op straat, gebeurt nu in een cyclus van vier jaar. De leeftijd van ons bomenbestand en het toenemend aantal boomziektes, het toenemend aantal stormen en de toenemende droogte vereisen een visuele inspectie van eens in de drie jaar. Tot slot stimuleren we inwoners, instanties en bedrijven om bomen te planten en om bestaande bomen goed te verzorgen. Het helpt dan als de gemeente ook met kennis en advies paraat staat. Willen we als gemeente echt investeren in bomen als ons groene kapitaal en de kennis goed
Koele route: Bosdrift
60
borgen, dan moet dit structureel verbeteren. Voor wat betreft ecologische advisering bij beheer en onderhoud en bij toetsing, toezicht en handhaving van omgevingsvergunningen is op dit moment onvoldoende in te schatten wat de gevolgen zijn voor het team Beheer en Onderhoud en de afdeling Publiekszaken. Bij de evaluatie van het uitvoeringsprogramma in 2026 of zoveel eerder als nodig is, zal bekeken of extra capaciteit op dit onderdeel nodig is.
9.2.2 Uitvoeringsbudget Programma Groen Om het uitvoeringsprogramma te kunnen realiseren, is geld nodig. Ten eerste is er structureel beleidsbudget nodig om de inspanningen voor het Programma Groen onder de aandacht te brengen, te houden, onderzoek te doen en te monitoren.
Ten tweede willen we inwoners, instanties en ondernemingen een belangrijke rol geven in de uitvoering van het Programma Groen. Daarvoor is stimuleringsbudget nodig. Met dit budget stimuleren we initiatieven die bijdragen aan de doelstellingen van het Programma Groen. Te denken valt aan het verstrekken van subsidies, uitvoeren van eenmalig onderzoek, etc.
9.2 Budgetten 9.2.1 Huidige groenbudgetten De jaarlijkse budgetten voor groen bestaan uit structurele bijdragen, beheerbudgetten, investeringsbudgetten en beleidsbudget.
Voor 2022 zijn de budgetten: Structurele bijdrage aan het Goois Natuurreservaat Beheerbudget bomen Beheerbudget plantsoenen Investeringsbudget bomen Investeringsbudget plantsoenen Exploitatiebudget beleid
€ 788.000 € 545.000 € 2.504.000 € 171.000 € 188.000 € 50.000
NB. In de voorjaarsnota is een verhoging van de beheer- en investeringsbudgetten aangevraagd om de indexering en de
Berlagevijver
grote prijsstijging van plantmateriaal op te kunnen vangen.
61
Ten derde moet worden geïnvesteerd worden in (bijdragen aan) projecten. Dit zijn investeringen met kapitaallasten. In de begroting is budget opgenomen om Hilversum te vergroenen. Het Programma Groen geeft invulling aan deze ambitie. Bovenop het huidige exploitatiebudget van € 50.000 is daarom nieuw budget gereserveerd:
Budget begroting 2023 2024 2025 2026
€ 200.000 € 400.000 € 600.000 € 600.000
Nieuwe groene speeltuin Ampèrestraat
Voor de uitwerking van het uitvoeringsbudget wordt verwezen naar het raadsvoorstel voor het Programma Groen.
9.2.3 Realisatie van het uitvoeringsprogramma De opzet is om aan het begin van elke nieuwe raadsperiode het uitvoeringsprogramma te evalueren en waar nodig bij te sturen of aan te scherpen. Ook wordt de projectenlijst dan weer aangevuld met nieuwe projecten die aansluiten op de dan actuele ontwikkelingen. De investeringen bestaan uit meerjarige programmalijnen en eenmalige projecten. De eenmalige projecten zijn locatiegebonden en dragen gericht bij aan één of meerdere doelstellingen van het Programma Groen. De meerjarige programmalijnen zijn gericht op gezamenlijk met inwoners, ondernemers en groene partners te ontwikkelen projecten. Dat kunnen projecten zijn binnen de geformuleerde projectlijnen, maar het kunnen ook projecten zijn die onderdeel zijn van bijvoorbeeld een gebiedsagenda. De voorbereiding en uitvoering van de projecten wordt belegd bij het team Voorbereiding en Uitvoering. De planning van het uitvoeringsprogramma is afgestemd op de beschikbare capaciteit bij dit team. In de projectramingen is een post voorbereiding, aanbesteding en toezicht (VAT) opgenomen. Indien nodig, kan dit worden besteed aan capaciteitsuitbreiding. Voor alle investeringen
geldt dat ze zoveel mogelijk worden afgestemd op geplande (onderhouds-)projecten.
9.2.4 Subsidies en fondsen De jaarlijkse investeringen betreft een maximumbedrag. Voor met name de investeringen (meerjarige programmalijnen en eenmalige projecten) zijn reële perspectieven op externe medefinanciering. Waterschap, Provincie, Rijk en Europa hebben op het gebied van biodiversiteit en klimaatadaptatie diverse regelingen waarop de gemeente een aanspraak wil gaan doen. Eigen financiering door de gemeente is bij al deze subsidies en fondsen een voorwaarde.
9.2.5 Beheerbudget Alle projecten uit het Programma Groen hebben grotere of kleinere gevolgen voor het beheer van de openbare ruimte. Natuurlijk beheer is anders dan het standaard groenbeheer waar de huidige beheerbestekken op zijn gebaseerd. Het vereist andere kennis en ander materieel. De financiële gevolgen van meer natuurlijk beheer zullen bij de aanpassingen van de beheerbestekken in beeld worden gebracht en eventuele afwijkingen en uitbreidingen worden voorgelegd aan de gemeenteraad. De verwachting is dat de kosten van natuurlijk beheer vergelijkbaar zijn met de kosten van het huidige beheer. Bij areaalvergrotingen zoals grotere oppervlaktes
62
9.3 Kennis, communicatie en samenwerking
Groengordel Meent
te onderhouden groen of een toename van het aantal te beheren bomen nemen de kosten navenant toe. Het aanvragen van extra beheerbudget als gevolg van areaalwijzigingen bij nieuwe projecten is een reeds gebruikelijke methodiek. Ten aanzien van het boombeheer wordt in het kader van de inspanning ‘Bomen als groen kapitaal’ een onderzoek gedaan naar waar de standplaats van gemeentebomen verbeterd moet worden. Het onderzoek zal aanbevelingen en een plan van aanpak bevatten ten aanzien van het boombeheer in het algemeen en specifiek ten aanzien van standplaatsverbetering. De financiering van de daadwerkelijke uitvoering en de eventuele gevolgen voor het huidige beheerbudget voor bomen zal in 2023 separaat aan de gemeenteraad worden voorgelegd. Financiering van het onderzoek wordt opgevoerd onder de monitoringskosten.
Een gezond en groen Hilversum maken we met elkaar: gemeente, inwoners, instituten, organisaties en bedrijven. In deze paragraaf staat hoe de gemeente wil gaan participeren in groene initiatieven, samenwerken met groene partners, en hoe de gemeente inwoners wil betrekken en stimuleren.
9.3.1 Samenwerking met groene partners en inwoners Als de gemeente samen met groene partners een gezonde groene stad voor mens en dier wil maken, moeten we met elkaar in gesprek blijven en met elkaar optrekken. Belangrijke groene partners in Hilversum zijn natuurbeherende instanties zoals het Goois Natuurreservaat, Natuurmonumenten, Waterschap Amstel, Gooi en Vecht en lokale organisaties zoals Pinetum Blijdenstein, Costerustuin, Omgevingseducatie, Hilversum100, VONK in de Wijk en UrbanFarming035. Deze organisaties zijn door de gemeente vanaf het begin goed betrokken bij het opstellen van Programma Groen. In paragraaf 10.1 is meer te lezen over het participatieproces. Het is belangrijk dat ook na het vaststellen van Programma Groen de gemeente deze partners en belanghebbenden blijft betrekken. De gemeente
pakt hierop door! Tijdens gesprekken met de vele groene partners die Hilversum rijk is, is gebleken dat zij graag in gesprek blijven met de gemeente over de doelen en inspanningen van het Programma Groen in relatie tot de eigen initiatieven. Om zo elkaars inspanningen op het gebied van Hilversumse groene kwaliteiten te versterken en de drie doelen van het Programma Groen te behalen. Natuur houdt niet op bij de gemeentegrens. Zeker op thema’s als natuur, water, bodem, stikstof en natuurverbindingen is het belangrijk om samen te werken met regionale partners en natuurbeherende instanties (zoals GNR en Natuurmonumenten), het waterschap en andere gemeenten. In Hilversum worden veel groene initiatieven juist gestart door groene partners en inwoners. De gemeente participeert dan mee in deze groene initiatieven. Dit kan in de vorm van het delen van kennis, gereedschappen, samenwerking in de communicatie of een financiële bijdrage. Door de interne organisatie goed op orde te hebben, kan de gemeente deze initiatieven goed ondersteunen. Dit betekent dat er geïnvesteerd moet worden in tijd en permanente capaciteit om het gezamenlijke doel van een gezond en groen Hilversum te kunnen behalen. Dit is verwerkt in de gevraagde extra formatie.
63
Het Programma Groen vormt de basis voor de samenwerking met diverse groene partners zoals H100, UrbanFarming035 en met bewonersinitiatieven. Het programma biedt een raamwerk van inspanningen en projecten om als gemeente effectief te participeren bij groene initiatieven die geïnitieerd worden door inwoners en groene partners. Zo kunnen groene initiatieven ondersteund worden die bijdragen aan de doelen en inspanningen van het Programma Groen of onderdeel zijn van een van de projecten. Denk aan een groep bewoners die een plek in hun buurt een lokale
ecologische impuls wil geven, of inwoners die van hun straat een koele plek willen maken. Daarnaast biedt het programma een goed kader voor het betrekken van inwoners en groene partners bij projecten die de gemeente initieert, om zo tot een goede uitwerking en uitvoering te komen. In het uitvoeringsprogramma is per project aangegeven of er sprake is van bewonersparticipatie (gemeentelijk project waarin inwoners participeren) en/of overheidsparticipatie (bewonersinitiatief waarin de gemeente participeert).
9.3.2 Communicatie met inwoners Voorwaarde voor het stimuleren van vergroening in Hilversum is goede informatievoorziening en goede communicatie met alle stakeholders. Inwoners hebben behoefte aan meer informatie. Veel Hilversummers wíllen graag hun omgeving vergroenen, maar het ontbreekt ze aan kennis en informatie (gesprekken met stakeholders en Groen Enquête, 2021). Ook wil deze groeiende groep mensen ervaren dat ze zich vormen om de gemeenschappelijke – groene – deler: zogeheten community building. Want alleen met samenwerken komen we er. In april 2021 is Programma Groen daarom gestart met programmacommunicatie en de doorlopende campagne ‘Groen in Beweging’. Op die manier wordt er gewerkt aan stakeholdermanagement c.q. community building. Dit kan ook de participatie in de toekomst vergemakkelijken. Namelijk door een zichtbare samenwerking te tonen tussen gemeente en stakeholders houdt het iedereen enthousiast. Met ‘Groen in Beweging’ is een start gemaakt, maar daarmee zijn we er nog niet. Er is onder inwoners nog steeds te weinig bekend wat de gemeente doet en gaat doen aan de zaken die onder het Programma Groen vallen. Van verschillende inwoners en stakeholders hebben we dan ook vernomen dat er uitgekeken wordt naar dit beleidsdocument. Participatie bij Kleine Drift
64
Daarnaast heeft de gemeente een voorbeeldfunctie. Voorbeelden van biodiverse en klimaatbestendige plekken die door de gemeente zijn aangepakt enthousiasmeren inwoners. Het is daarom belangrijk dat de gemeente actief communiceert met inwoners over waar en waarom groen in Hilversum belangrijk is en welke planten en dieren passen bij Hilversum. Over welke planten en bomen bijdragen aan biodiversiteit, of juist veel aan klimaatadaptatie. En hoe deze planten en dieren óók een plekje in hun tuin of huis kunnen vinden. Zoals hierboven aangegeven is de campagne Groen in Beweging van Programma Groen de eerste stap geweest.
Structureel budget voor communicatie is essentieel om het meedoen van inwoners, instanties en bedrijven in Programma Groen tot een succes te maken: met elkaar meer groen realiseren in de wijken en op werklocaties. Het is ook zaak om op transparante en op eenvoudige wijze te blijven communiceren wat de gemeente Hilversum zelf doet. Dit is reeds in 2021 vastgelegd in de programmacommunicatiestrategie van Programma Groen en deze strategie wordt met regelmaat geactualiseerd. De communicatiestrategie vormt de basisstructuur voor de interne en externe communicatie.
Vergroende speeltuin Ampèrestraat
9.3.3. Educatie Ook educatie is een belangrijke vorm van communiceren over onderwerpen en een manier om mensen te betrekken bij natuur. Vanuit het stimuleringsbudget voor groene initiatieven kunnen Stichting Omgevingseducatie en/of andere onderwijsinstanties een bijdrage aanvragen om kinderen, jongeren en volwassenen gericht te leren over het belang van groen in de stad in het algemeen en in Hilversum in het bijzonder. Educatie is een laagdrempelige manier om kennis over te brengen. Zo zal de bewustwording groeien van biodiversiteit, klimaatadaptatie en vitaal. Via kinderen sijpelt kennis vaak ook een gezin binnen. ‘Groen’ maakt ons creatiever, blijer en gezonder. Iets wat zeker kinderen in deze onstuimige wereld kunnen gebruiken. Eikenlaan
65
9.4 Evalueren, monitoren en onderzoeken Om het Programma Groen te kunnen uitvoeren en om de voortgang op de drie doelen van het Programma Groen te kunnen meten, is er een plan voor onderzoek, monitoring en evaluatie gemaakt. Het doel is om elke vier jaar te evalueren of de gemeente vooruitgang boekt op de drie doelen om - waar nodig - onze inspanningen en uitvoeringsprogramma bij te sturen. Het Programma Groen en haar doelen (boven) zijn uitgewerkt in een onderzoek, monitoring en evaluatieplan (onder). Voor de doelen en thema’s van het Programma Groen is beleid en een uitvoeringsprogramma ontwikkeld. Dit zijn o.a. projecten en inspanningen de biodiversiteit stimuleren, een klimaatbestendige stad ontwikkelen en zorgen dat groen beter bijdraagt aan de vitaliteit van Hilversummers. Als gemeente houden wij bij welke bijdragen wij leveren (wat doet de gemeente?), om elke vier jaar te kunnen laten zien wat de gemeente heeft gedaan om de doelen van Programma Groen te halen.
Programma Groen 2040
Inhoudelijke pijlers en thema’s
Biodiversiteit Kwantiteit, kwaliteit en verbondenheid
Onderzoek, monitoring en evaluatieplan
Klimaatbestendigheid Hittestress en wateroverlast
Vitaliteit Toegang en belevenis
Onderzoek Monitoring en specifiek
Beleid en uitvoeringsprogramma Projecten en inspanningen
Hoe staat het ervoor in Hilversum?
Wat doet de gemeente?
Draagt onze inzet positief bij aan de doelen?
Evaluatie (4 jaar)
Bijsturen van beleid en uitvoeringsprogramma
66
Daarnaast wordt er onderzoek gedaan naar de biodiversiteit, klimaatbestendigheid en de bijdrage van groen aan vitaliteit van Hilversummers. Het onderzoek kan specifiek of voor monitoring zijn. Het specifieke onderzoek is nodig om bepaalde projecten of beleid te kunnen uitvoeren. Onderzoek voor monitoring is nodig om elke vier jaar te kunnen laten zien hoe en of de biodiversiteit, klimaatbestendigheid en bijdrage van groen aan de vitaliteit van Hilversummers is toegenomen (hoe staat het ervoor in Hilversum?).
Elke vier jaar vergelijken we de uitkomsten van onderzoeken met dezelfde onderzoeken die in eerdere jaren hebben plaatsgevonden. Zo kunnen we beoordelen in welke mate de biodiversiteit, klimaatbestendigheid en de bijdrage van groen aan vitaliteit zijn toegenomen (draagt onze inzet positief bij aan de doelen?). Zo kunnen wij elke vier jaar evalueren of het beleid en uitvoeringsprogramma bijgestuurd moeten worden om de doelen van Programma Groen te halen. Elke vier jaar start de onderzoek, monitoring en evaluatie cirkel opnieuw.
9.4.1 Monitoring: voorbeelden van onderzoeksvragen en analyses Het onderzoek voor monitoring moet iets zeggen over hoe het ervoor staat in de stad wat betreft biodiversiteit, klimaatbestendigheid en vitaliteit. Ter illustratie staan hieronder voorbeelden van de vragen en bijbehorende onderzoeken die aan bod komen per doel:
Biodiversiteit Waar en hoeveel groen is er binnen de gemeente? Waar en hoeveel soorten zijn er binnen de gemeente? Is het groen in de stad verbonden met het groen in landelijke gebied?
Satellietonderzoek van gazons, struiken en bomen Stadvogeltellingen, insectenonderzoek en vegetatieonderzoek Insectenonderzoek van kruidenlinten en boomlinten
Klimaatbestendigheid Zijn er voldoende koele plekken op hete dagen? Is er voldoende schaduw op langzaamverkeersroutes?
Schaduw- en afstand tot koelte onderzoeken Onderzoek naar percentage beschaduwing
Vitaliteit Hebben inwoners voldoende toegang tot het groen in de gemeente? Wat is de belevenis van de inwoner van het groen in de gemeente?
Jaarlijkse Hilversum monitor over tevredenheid van de aanwezigheid van groen Jaarlijkse Hilversum monitor over hun ervaring van het groen
67
9.4.2 Evaluatie en het delen van informatie Elke vier jaar vindt een formele evaluatie plaats. Dit levert een rapport op dat moet beantwoorden of de gemeente op koers is voor het behalen van de doelen in het Programma Groen in 2040. Verder zullen de gegevens en resultaten van de onderzoeken intern en extern gedeeld worden. Hoe dit het beste gedaan kan worden, wordt in samenwerking met het programma Datagedreven Werken (DGW) besloten. Niet alle gegevens kunnen
gedeeld of openbaar gemaakt worden, omdat zij privacygevoelig zijn of het niet mag volgens de wet. Zo mag bijvoorbeeld de exacte locatie van beschermde diersoorten niet openbaar gemaakt worden, maar deze mag wel in één of vijf kilometerhokken gedeeld worden. Dit soort afwegingen maken wij met een “openbaar, tenzij” principe. Zo zijn wij een transparante gemeente en kunnen wij onze collega’s, inwoners en samenwerkingspartners inzicht geven op welke gegevens wij ons baseren voor de beleidskeuzes.
9.4.3 Samenwerkingspartijen Voor onderzoek en monitoring werken wij samen met veel verschillende partijen. Intern sluit het monitoringsonderdeel direct aan bij het programma DGW. Verder werken wij voor onderzoeken en monitoring ook samen met inwoners (bijvoorbeeld melden nesten eikenprocessierups), vrijwillige experts (inwoners die veel inhoudelijke kennis hebben en graag willen meedenken), natuurverenigingen (zoals de Zoogdiervereniging, Floron, Sovon en Ravon) en verschillende onderzoeksbureaus.
68
10. Hoe is het Programma Groen tot stand gekomen? Het Programma Groen is de actualisatie van het Groenbeleidsplan 2030 dat in 2013 door de gemeenteraad van Hilversum is vastgesteld. Het Programma Groen is de inbreng voor groen, natuur en landschap bij ander gemeentelijk beleid. De planhorizon van het Programma Groen is net als die van de Omgevingsvisie het jaar 2040. Het is een plan voor de toekomst van het groen in Hilversum, en een plan voor de groene toekomst van onze inwoners. Elke vier jaar worden de beleidsdoelen geëvalueerd (2026, 2030, 2034) en een nieuw uitvoeringsprogramma opgesteld voor de volgende vier jaar.
uit het Groenbeleidsplan zijn omgedoopt tot inspanningen, aangevuld met nieuwe inspanningen en naar de nieuwe beleidsdoelen geformuleerd. De streefbeelden komen terug in de vorm van uitgangspunten: minder uitgewerkt per object of gebied, maar meer algemeen en gericht op de doelen en inspanningen.
Iedere Hilversummer heeft zijn eigen beleving van groen en het kent vele vormen. Naast gebruikers zijn er verschillende Hilversummers en organisaties die zich inzetten voor het behoud van groen, of groen in beheer hebben. Belangrijke vragen bij het actualiseren van het Groenbeleidsplan 2030 waren: Wat vinden al deze mensen van groen? Wat heeft prioriteit? Wat kan beter?
Het Groenbeleidsplan Hilversum 2030 was een integraal plan voor het groen, natuur en landschap in en om de stad. Dit Groenbeleidsplan is de afgelopen tien jaar een goede basis gebleken voor het beheer, projecten en ontwikkelingen in Hilversum. Na 2012 zijn de thema’s biodiversiteitsverlies, klimaatverandering, klimaatadaptatie en vitaliteit in relatie tot groen actueel geworden. Deze thema’s waren onderbelicht. De actualisatie van het Groenbeleidsplan biedt een antwoord op deze ontwikkelingen. Daartoe zijn nieuwe beleidsdoelen geformuleerd. De speerpunten
69
10.1 Participatie totstandkoming Programma Groen We zijn met onze groenpartners in gesprek gegaan over de thema’s biodiversiteit, klimaat en vitaliteit. Dit hebben we gedaan met verdiepende gesprekken en verschillende bijeenkomsten. Om een breder beeld te krijgen van de behoeften van inwoners in relatie tot groen, hebben we meegeluisterd en informatie opgehaald bij de wijkbijeenkomsten die georganiseerd zijn voor de Omgevingsvisie. Daarnaast is in november 2021 een enquête Groen uitgezet waar 1.367 inwoners op gereageerd hebben. De vraagstelling van de enquête is gebaseerd op de visie, doelen en inspanningen van het Programma Groen. De opbrengsten uit de gesprekken, bijeenkomsten en de enquête zijn gebruikt bij het aanscherpen van de doelen, inspanningen en de projecten in het uitvoeringsprogramma. Een overzicht van de tijdslijn over hoe we in gesprek zijn gegaan met belanghebbenden en inwoners is te vinden op bouwenaanhilversum.nl.
Tijdens de verschillende participatiemomenten hebben we veel wensen en ideeën over een groener Hilversum verzameld. Deze wensen en ideeën zijn concreet gemaakt in dit fantasiebeeld. Zo krijgen we een indruk van wat er allemaal mogelijk zou kunnen zijn en hoe groen Hilversum zou kunnen worden.
70
Overzicht kaarten Kaart 1 Mate van groen in de woonomgeving in Hilversum In de Groene Stad Challenge is het groen in Hilversum via satellietbeelden geanalyseerd. Deze kaart laat zien wat het groenlabel is van een buurt (CBS indeling). Label A is een buurt met een hoog percentage groen en label F is een buurt met heel weinig groen.
71
Kaart 2 Streefpercentage groen Deze kaart laat per buurt (CBS buurtindeling) zien wat het huidige percentage groen is, aangegeven met cijfers op de kaart. De kleur van de buurt geeft aan welk percentage groen bij ontwikkelingen in de buurt gewenst is. Zo kunnen veranderingen in die buurt ook bijdragen aan vergroening van die buurt. De vergroening moet ook zorgen voor een koelere buitenruimte en verlaging van de stadstemperatuur van Hilversum als geheel. Legenda 10 - 20% 15 - 25% 20 - 30% 20 - 40% 30 - 50% 30 - 55% 35 - 60% 65 - 75% 70 - 80% > 90%
72
Kaart 3 Afstand tot koelte Op deze kaart uit de klimaatatlas is te zien wat de afstand is van een woning tot een openbare koele plek. De Europese norm is een loopafstand van maximaal 300 meter. Legenda 0 - 200 meter 200 - 300 meter 300 - 400 meter 400 - 500 meter 500+ meter Koele plek
73
Kaart 4 Basiskwaliteiten biodiversiteit stimuleren Bij het stimuleren van biodiversiteit werken we vanuit bestaande waardevolle plekken. Vanuit deze plekken kunnen dieren en planten zich makkelijker verspreiden door de stad. Legenda Beschermde natuurgebieden (Natura 2000 en Natuurnetwerk Nederland) Natuurverbindingen Hoofdbomenstructuur Groene Vingers Spoorzone Parken, plantsoenen en begraafplaatsen Oppervlaktewater
74
Kaart 5 Basiskwaliteiten: particuliere tuinen De grootste oppervlakte aan groen in de stad is te vinden in de particuliere tuinen. Als we daar de hoeveelheid tegels beperken en de hoeveelheid groen vergroten wordt Hilversum een echte groene stad.
75
Kaart 6 Biodiversiteit stimuleren Op verschillende plekken in de gemeente moeten waardevolle gebieden met elkaar verbonden worden. Dieren en planten kunnen zich dan makkelijker verplaatsen en krijgen een groter leefgebied. Deze kaart laat zien op welke plekken verbeteringen nodig zijn. Legenda Verbinden landschappen en ecosystemen Groen-blauwe verbindingen Verbindingszone stadsecologie bomen en bos Verbindingszone stadsecologie (schraal-)grasland Barrieres fauna slechten Natuurverbinding Westerheide realiseren Aanvullen hoofdbomenstructuur Vergroten binnenstedelijke biodiversiteit Vergroenen particuliere tuinen Ecologische stapstenen realiseren Bloeiende bermen maken Biodiversiteit in vijvers en oppervlaktewater verbeteren
76
Kaart 7 Basiskwaliteiten klimaatbestendigheid Het Programma Groen richt zich op het tegengaan van hittestress en droogte. Waterberging is onderdeel van het Gemeentelijk Watermanagementplan. Op deze kaart staan de plekken waar groen en water nu al zorgt voor koelte. Legenda Bos Hoofdbomenstructuur Parken, plantsoenen en begraafplaatsen Oppervlaktewater Lommerrijke buurt (Groene Stad label A)
77
Kaart 8 Klimaatbestendig inrichten Op deze kaart staan de gebieden waar klimaatbestendig inrichten nodig is. Er staan nog geen exact locaties, maar gebieden waarbinnen plekken gevonden moeten worden voor koele groene routes, koele groene plekken en hemelwaterinfiltratie. Legenda Zoekgebied hemelwaterinfiltratie Zoekgebied verkoelen door groen, doeken en/of water Tegengaan verdroging Koele langzaamverkeerroutes
78
Kaart 9 Recreatiekaart De recreatiekaart laat zien op welke plekken en op welke manier in Hilversum groen wordt gebruikt voor recreatie. Legenda Natuurgebied GNR Natuurgebied Natuurmonumenten Open landschap Sportparken en -velden Parken Speelplekken Voetstappenpad Rondje Hilversum Basisscholen Scouting Camping Kinderboerderij Manege
79
Kaart 10 Bijdrage aan vitaliteit Net als dieren en planten willen mensen zich ook gemakkelijk door Hilversum kunnen verplaatsen, onder meer om te kunnen sporten of recreëren. Op deze kaart staat aangegeven in welke gebieden we maatregelen willen nemen om dit te verbeteren. Legenda Koele groene routes maken Recreatie in stadsranden stimuleren Zoekgebied voltooien rondje Hilversum
80
Kaart 11 Cultuurhistorische waarden en stedenbouwkundige kwaliteiten Groen heeft in Hilversum altijd een belangrijke rol gespeeld in de ontwikkeling van de stad. Van de chique villatuinen in het Noordwestelijk Villagebied, de natuurgebieden met cultuurhistorische waarden tot en met de tuinstad van Dudok, waarin groenstructuren een gelijkwaardig onderdeel van het stedenbouwkundig ontwerp zijn. Legenda Monument met groen (biotoop) Groen monument Cultuurhistorie waardevol groen Cultuurhistorie en water Brink Plantsoen, belang op stadsniveau Apart groenbeheerplan maken Paden en driften Paden en driften met laanstructuur Doodweg Doodweg met laanstructuur Heide en stuifzanden Landgoed Beschermd stadsgezicht