Bijlage A. Geactualiseerde samenvatting Omgevingsfoto

Figuur 7.1: Stedelijk hitte-eiland effect (bron :klimaateffectatlas.nl)

Hittestresstest stedelijk (Klimaatatlas.nl) Figuur 7.2: Hittestresstest (uitsnedegebied stedelijk gebied, agv.klimaatatlas.nl) Werkdocument

Het stedelijk hitte-eiland effect is voor Hilversum in beeld gebracht op basis van verschillende onderliggende gegevens: de bevolkingsdichtheid, windsnelheid, hoeveelheid groen, water en verharding. Het effect treedt voornamelijk op in het centrum van Hilversum en Hilversum-Oost. Hier kan de luchttemperatuur ’s nachts ruim twee graden hoger zijn dan in het buitengebied. Ook de verschillende bedrijventerreinen scoren hoog. Van hittestress door warme nachten is gemiddeld 2 tot 6 dagen per jaar sprake (situatie 2010). Het gaat dan om tropische nachten, waarbij de temperatuur ’s nachts niet onder de 20 °C komt. Dit kan risico’s hebben voor de gezondheid, in het bijzonder voor gevoelige doelgroepen. Ten opzichte van de huidige situatie zal in 2050 het aantal warme nachten in Hilversum verdrievoudigden.

De hoeveelheid zonnestraling is tussen 1980 en 2013 met 9% toegenomen. Daarmee is ook de hoeveelheid verdamping toegenomen: tussen 1958 en 2013 met 12%. Dit draagt bij aan het versterken van droogtestress.

Droogtestress Droogtestress ontstaat op het moment dat er langdurige perioden met geen of weinig neerslag voorkomen. Droogte zorgt ervoor dat het ondiepe grondwater steeds verder wegzakt en de bodem uitdroogt. Dit kan grote gevolgen hebben voor natuur en landbouw. Vegetatie kan doodgaan en op de lange termijn zelfs helemaal verdwijnen en oogsten kunnen mislukken. Dit verschijnsel wordt ook wel droogtestress genoemd. Naast neerslag heeft ook de bodemsamenstelling en inrichting invloed op droogtestress. Droogtestress komt vooral voor op bodems met een diepe grondwaterstand beneden het maaiveld en met een grove textuur, zoals grof zand. Op zware kleigrond (vooral komklei) ontstaat echter ook makkelijk droogtestress. Op verschillende terreinen kan droogtestress tot knelpunten leiden.

In gebieden rijk aan natuur kan langdurige droogte betekenen dat het risico op natuurbranden significant toeneemt. De risicogebieden voor natuurbranden in de gemeente Hilversum zijn met name de Westerheide, het Spanderswoud en Einde Gooi. Over het algemeen is de natuur in Hilversum relatief droogteresistent, met uitzondering van de laaggelegen gebieden in de Hilversumse Meent. Niettemin kan ook in meer droogteresistente natuur achteruitgang optreden bij langdurige periodes van droogte.

In de landbouw leidt droogtestress tot een afname van de gewasopbrengst. Gewassen die slecht tegen droogte kunnen zijn bijvoorbeeld groenten, aardappelen en bieten. Boeren zullen opbrengstderving proberen te voorkomen door hun gewassen te beregenen of water toe te voegen via ondergrondse irrigatie. In tijden van extreme droogte kan het echter voorkomen dat waterschappen besluiten beregeningsverboden in te stellen. De risico’s op droogtestress rondom Hilversum zijn matig tot hoog en nemen naar verwachting toe in de periode tot 2050.

De beplanting van Hilversum in de bebouwde kom kent ook droogtestress. Dat komt vooral doordat in de meeste hoger gelegen delen van Hilversum beplanting afhankelijk is van hemelwater omdat het grondwater te diep zit. De laatste jaren is er door droogte ook veel uitval van met

Omgevingsfoto Hilversum | geactualiseerde samenvatting | pagina 21

name jonge aanplant. De extremere situaties als gevolg van klimaatverandering - meer periodes van droogte én heviger neerslag - vragen om zoveel mogelijk infiltratie van hemelwater in natte periodes, om met de waterreserves effecten van langdurige droogte te kunnen mitigeren. Stormschade Klimaatverandering leidt mede tot het vaker optreden van extreme weersomstandigheden, waaronder ook storm. Bij vaker en buiten het gebruikelijke jaargetijde optreden van stormachtig weer kan schade ontstaan door bijvoorbeeld losgewaaide dakpannen en andere onderdelen, omgevallen bomen en/of de met de storm gepaard gaande neerslag (hagel). De schade kan optreden in de openbare ruimte, die door deze schade onveilig, onbruikbaar of onaantrekkelijk wordt. Ook kunnen dagelijkse processen worden verstoord, bijvoorbeeld door in de weg liggende takken. Losgewaaide takken, omvallende bomen en rondvliegende onderdelen zoals dakpannen kunnen bovendien leiden tot schade aan auto’s, woningen en infrastructuur en tot gevaarlijke situaties voor voorbijgangers. Er is nog weinig bekend over het risico op en de omvang van stormschade in Hilversum. Ter indicatie: in 2018 bedroeg de (financiële) stormschade ca. €200.000. Een en ander houdt in ieder geval verband met de onderhoudssituatie van bomen en woningen en de klimatologische omstandigheden.

Zo zal bijvoorbeeld een slecht onderhouden boom na een periode van droogte slechter bestand zijn tegen een storm, dan een gezonde boom. De onderhoudssituatie van bomen in Hilversum is goed. Dit verkleint de kans op stormschade.

7.2 Trends en ontwikkelingen Ontwikkeling hittestress Het aantal zomerse en tropische dagen en nachten neemt toe. We spreken van een zomerse dag bij een maximumtemperatuur van tenminste 25 °C en van een tropische dag bij een maximumtemperatuur van minimaal 30°C. Dit maakt dat het stedelijke gebied van Hilversum op warme dagen tot maximaal 7 graden warmer kan worden in vergelijking met het gebied buiten de stad. Dit kan negatieve effecten hebben op bijvoorbeeld flora, fauna, functioneren van netwerken (wegen, elektriciteit), maar zeker ook op het comfort dat wordt ervaren door de mensen in de stad (buiten en binnen). Knelpunten binnen een stedelijke omgeving rondom hittestress zijn bijvoorbeeld plaatsen met tehuizen voor bejaarden, ziekenhuizen, kinderopvangcentra, scholen, bruggen en elektriciteitshuisjes. Hittestress doet zich voornamelijk voor op plaatsen waar veel verhard oppervlak en weinig groen aanwezig is. Ontwikkeling droogtestress Een aantal klimaatscenario’s laat in de komende decennia een duidelijke toename zien in het aantal droge perioden. Deze perioden kennen een neerslagtekort waarbij de gemiddelde verdamping van water vanuit de bodem of het groen groter is dan de gemiddelde neerslag. Dit neerslagtekort is in de groeiperiode (april t/m september) in de referentieperiode (1981-2010) maximaal 144 mm. In 2020 was het neerslagtekort in de groeiperiode 209 mm.

In het meest ongunstige KNMI-scenario neemt het tekort toe met 30%.

Omgevingsfoto Hilversum | geactualiseerde samenvatting | pagina 22

Ontwikkeling stormschade Vanwege de potentiële impact op de veiligheid, economie en ruimtelijke kwaliteit is het aan te bevelen om stormschade goed te monitoren en in beeld te brengen. Dat maakt duidelijk of het in Hilversum noodzakelijk is maatregelen te treffen om de risico’s te beperken. De verwachting is overigens dat het stormschaderisico in Hilversum niet vraagt om ingrijpende maatregelen. Extreem weer Een vorm van extreem weer waar Hilversum tot nu toe niet mee te maken heeft gehad, maar die mogelijk ernstige gevolgen kan hebben, is extreme sneeuwval. Doordat weersystemen langer op één plek blijven hangen, kan het langer en heviger doorregenen en in een koude perioden sneeuwen. Veel dakconstructies zijn daar niet op berekend. Verduurzaming van de samenleving In de samenleving is steeds meer aandacht voor klimaatadaptatie. Zo zijn er steeds meer aanpassingen in de fysieke leefomgeving die als doel hebben om bijvoorbeeld hittestress of wateroverlast tegen te gaan. Verder zijn er ontwikkelingen die bijdragen aan de verduurzaming van de samenleving in het algemeen, zoals de opkomst van de circulaire economie, waarbij duurzamer met grondstoffen wordt omgegaan.

8. Energietransitie 8.1 Huidige situatie Energietransitie Wetenschappers zijn het erover eens dat de mens grotendeels verantwoordelijk is voor de opwarming van de aarde. Door om te schakelen naar duurzame energiebronnen kan klimaatverandering zo veel mogelijk afgeremd worden. Dit heet energietransitie. Het vervangen van fossiele brandstoffen door duurzame energiebronnen wordt daarbij gekoppeld aan een significante energiebesparing. Energiegebruik De energievraag in Hilversum ligt op circa 5.700 TeraJoules (TJ) per jaar (peiljaar 2018, bron Klimaatmonitor ministerie Infrastructuur en Waterstaat). Deze vraag is als volgt opgebouwd: • Woningen: met een inwoneraantal van 91.207 en 42.324 woningen is het verbruik 2.600 TJ. Dit cijfer is gebaseerd op gas- en elektriciteitslevering via het net. • Voor gebouwen voor commerciële en publieke dienstverlening, zoals kantoren, scholen, winkels, ziekenhuizen en horeca is het verbruik 1.492 TJ. Dit cijfer is gebaseerd op gas- en elektriciteitslevering via het net. • Transport: met het huidige wegverkeer en mobiele werktuigen is het verbruik 1.423 TJ. Dit cijfer is gebaseerd op een modelmatige verdeling van het Nederlands energiegebruik t.b.v. verkeer en vervoer. • Industrie: met het huidige verbruik van de industrie in Hilversum is de energievraag 176 TJ. Dit cijfer is gebaseerd op gas- en elektriciteitslevering via het net.

In de huidige Hilversumse energievraag wordt voorzien door middel van het volgende aanbod (Servicepunt Duurzame Energie 2018, cijfers 2016): • 41,1 % gas in de gebouwde omgeving. • 25,4 % benzine / diesel / LPG. • 21,4 % elektriciteit. • 5,9 % biomassa en -brandstof . • 5,9 % gas overige, o.a. industrie. • 0,2 % collectieve warmte, o.a. warmtepompen. • 0,1 % individuele zonthermie. Energieopwekking Elektriciteit kan worden geïmporteerd. Het kan ook worden opgewekt met behulp van zon of wind. Er zijn in Hilversum in de Regionale Energiestrategie (RES) uiteindelijk geen potentiële locaties voor windturbines opgenomen. Omdat de windsnelheid rond Hilversum relatief laag is en er binnen de gemeente weinig ruimte is voor turbines met de hoogste rotorhoogte was de opbrengstpotentie op de potentiële locaties ook relatief laag. Voor het opwekken van zonne-energie is veel ruimte nodig. In de RES is het merendeel hiervan toebedacht aan de grote daken. De platte daken op bedrijventerreinen lenen zich hier goed voor. Verder onderzoekt Hilversum de mogelijkheid voor een zonneveld op vliegveld Hilversum, in samenwerking met o.a. de Stichting Vliegveld Hilversum en de participatiecoalitie.

Het nadeel van elektriciteitsopwekking door energie uit zon ligt in de grote piekbelasting. Daarom moet er ook naar investeringen in het energienet en energieopslag worden gekeken. De transitie naar een duurzaam warmtesysteem is onderwerp van de Transitievisie Warmte, die Hilversum eind 2021 gereed heeft. De warmtevraag kan deels naar beneden worden gebracht door besparing. Voor de restvraag zijn nog alle alternatieve warmtebronnen denkbaar (met uitzondering van grootschalige biomassaverbranding), zolang deze uiteindelijk klimaatneutraal zijn en bijdragen aan een verbetering van de luchtkwaliteit. De mogelijkheden per buurt worden in het kader van Transitievisie Warmte verder onderzocht, waarbij bovengemeentelijke bronnen afgestemd en afgewogen worden in de Regionale Structuur Warmte, als onderdeel van de regionale energiestrategie (RES). Besparingsmogelijkheden Het gemiddelde besparingspotentieel in een woning noemen we de energiebesparingspotentie. Dit is de besparing op het energieverbruik die behaald kan worden wanneer alle energiebesparende maatregelen die nog kunnen worden toegepast in een woning worden gerealiseerd. Het gaat daarbij om bouwfysische maatregelen (isolatie van vloeren, isolatie van daken, isolatie van gevels, kierdichting en HR-beglazing) en installatietechnische maatregelen (zonneboiler, zonnepanelen en HR-combiketel).

Omgevingsfoto Hilversum | geactualiseerde samenvatting | pagina 23

Voor de besparingspotentie voor heel Hilversum wordt gekeken naar de samenstelling van de koopwoningen binnen de gemeente en de bereidheid tot investen van de woningeigenaren. Daarbij wordt rekening gehouden met factoren zoals eigenaren die een korte tijd in een woning wonen, eigenaren met ervaring in energiebesparende maatregelen en eigenaren in de juiste leeftijdscategorie. Ouderen en jongeren zijn namelijk minder bereid te investeren. De besparingspotentie wordt geschat op 40% van de warmtevraag (Servicepunt Duurzame Energie provincie Noord-Holland, 2016). Dat komt neer op circa 900 TJ per jaar.

moeten zijn. Deze alternatieven verschillen per wijk en zijn afhankelijk van bijvoorbeeld de dichtheid, het bouwjaar en de huidige energielabels. De Hilversumse Meent is de eerste bestaande wijk in Hilversum waar wordt verkend wat er allemaal moet gebeuren om de woningen klaar te maken voor een aardgasvrije toekomst.

8.2 Trends en ontwikkelingen

Wanneer er een hoge warmtevraag en een hoge dichtheid in de bebouwde omgeving is kan geothermie een goede oplossing zijn. Zo zullen de investeringen voor het aanleggen van een warmtenet zich sneller terugwinnen. Dit moet echter altijd gebeuren in combinatie met besparende maatregelen.

Veranderend energiegebruik De verwachting is dat het totale energiegebruik in de komende jaren autonoom zal dalen als gevolg van het energie-efficiënter worden van dagelijkse processen. Met de energietransitie zal het type energie dat wordt gevraagd verschuiven. Door toename van het gebruik van elektrische auto’s neemt bijvoorbeeld de elektriciteitsvraag toe, terwijl isolerende maatregelen aan gebouwen vooral impact hebben op de warmtevraag. Een belangrijke reden voor veranderend energiegebruik is de voorgenomen afkoppeling van aardgas. Met een transitievisie warmte moeten gemeenten een plan maken voor het aardgasloos maken van hun wijken. Dit vergt een gedegen planning van investeringen en werkzaamheden, waarbij tijdig alternatieven voor het aardgas beschikbaar

Om te voorzien in warmte na afkoppeling van het gas, bieden warmtenetten potentie. Een warmtenet gebruikt warmtebronnen, zoals geothermie of restwarmte, om een gehele wijk van warmte te voorzien. Om te voorzien in restwarmte zijn de in Hilversum aanwezige datacentra de meest kansrijke bron.

De capaciteit van de energie-infrastructuur is belangrijk om mee te nemen in de energietransitie, omdat het huidige net nog niet berekend is op decentrale productie en op de toekomstige energiemix. Regionale Energie Strategie (RES) In het klimaatakkoord is een CO2-reductie van tenminste 49% in 2030 vastgelegd (ten opzichte van het jaar 1990). Om aan dit doel bij te dragen door het grootschalig opwekken van duurzame energie is Nederland opgedeeld in 30 RES (Regionale Energie Strategie) regio’s. De gemeente

Omgevingsfoto Hilversum | geactualiseerde samenvatting | pagina 24

Hilversum is onderdeel van de energieregio Noord-Holland Zuid (NHZ). Het proces van de Regionale Energie Strategie (RES) loopt parallel aan het proces van de Omgevingsvisie. In de RES wordt in regionaal verband onderzocht hoe de regio duurzame energie kan gaan opwekken. In Hilversum ligt daarbij de nadruk op zonne-energie. De RES heeft als planhorizon het jaar 2030 met een doorkijk naar 2050. De RES is geen integraal afwegingskader in de zin van het ruimtelijk beleid, maar een voornemen waaraan de betrokken partijen zich committeren. De integrale afweging wordt gemaakt in het proces van de Omgevingsvisie.

9. Wonen 9.1 Huidige situatie Regionale samenwerking De woningmarkt is een regionale markt. Om het beleid af te stemmen werkt de gemeente Hilversum daarom nauw samen met de gemeenten in de regio Gooi en Vechtstreek. Sinds 2007 hebben de regiogemeenten een gezamenlijke woonvisie en er is al sinds tientallen jaren een gezamenlijk beleid op woonruimteverdeling. Naast deze regionale samenwerking vindt afstemming plaats binnen de Metropool Regio Amsterdam (MRA).

Het beleidsveld wonen omhelst meer dan alleen huizen bouwen en renoveren. Er liggen nadrukkelijke relaties met andere beleidsterreinen, zoals economie, energietransitie en levendigheid. Ook wonen en het sociaal domein zijn thema’s die elkaar beïnvloeden. Denk aan wonen voor specifieke doelgroepen, de zorgvraag en de sociale woningen.

Woningbehoefte Net als in andere stedelijke gebieden is in Hilversum sprake van een hoge druk op de woningmarkt. De aantrekkelijke leefomgeving en de gunstige ligging van de regio heeft tot gevolg dat de behoefte aan woonruimte schier oneindig is. Om de kwaliteiten van Hilversum te behouden kan echter maar in een deel van de woningbehoefte worden voorzien. Tussen 2010 en 2020 was voor de regio Gooi en Vechtstreek in totaal sprake van een netto vastgestelde uitbreidingsopgave van circa 750 woningen per jaar. Vanaf 2020 zijn dit 550 woningen netto per jaar. Hilversum levert nu jaarlijks een bijdrage van circa 250 woningen. Daarmee is de lokale behoefte aardig gedekt, want juist door die nieuwbouw weet Hilversum de laatste jaren zijn jongeren en jonge gezinnen beter aan zich te binden. De groei van de Hilversumse bevolking lijkt hoofdzakelijk te komen vanuit instroom, zowel vanuit de Metropoolregio Amsterdam en Utrecht, als vanuit internationale migratie. Doorstroming In de regio Gooi en Vechtstreek bestaat al een aantal jaar een wachtlijst voor sociale huurwoningen. Gemiddeld komen jaarlijks 1.400 tot 1.500 woningen vrij, tegenover meer dan 34.000 geregistreerde woningzoekenden. Ruim 11.000 daarvan zijn actief woningzoekenden. De vrijkomende woningen worden via Woningwet regionaal aangeboden. 60% hiervan wordt verhuurd aan starters en 40% aan doorstromers.

Top 10 verhuisrelaties (links) en vestigings- en vertrekoverschotten (rechts), 2015-2019 (CBS)

Omgevingsfoto Hilversum | geactualiseerde samenvatting | pagina 25

Bij de meeste woningcorporaties in de regio maakt verkoop van sociale huurwoningen deel uit van de strategie. Met deze verkoop komen namelijk investeringsmiddelen vrij voor nieuwbouw, renovatie en verduurzaming. Hiermee kan de kwaliteit van de voorraad worden verhoogd. Er is echter nog steeds veel vraag naar sociale huurwoningen. De doelstelling van de gemeente Hilversum is om een derde van de nieuwbouw in het betaalbare segment te realiseren. Het gaat dan om koopwoningen tot €180.000,en huurwoningen met een maandhuur tot €710,-. Deze doelstelling is in 2016 niet gehaald. In 2015 en in 2017 is dit wel gelukt. De afgelopen jaren nam het aantal actief woningzoekenden (mensen die minimaal één keer per kwartaal op een woning reageren) toe. In 2016 waren dit er nog zo’n 2.000. Begin 2019 waren dit er zo’n 2.400. Het aantal verhuringen nam de afgelopen jaren ook toe – met name doordat er nieuwe sociale huurwoningen werden opgeleverd. De kans dat een woningzoekende een woning krijgt als hij of zij reageert nam de afgelopen jaren af van zo’n 4,4% in 2016 naar 2,5% in 2018 (woningnet gegevens Corporaties). Naast het gebrek aan sociale huurwoningen is in Hilversum een structureel tekort aan woningen voor de middeninkomens. Verhuizen is alleen een optie als het aanbod beschikbaar is en afgestemd op de woonwensen en financiële mogelijkheden (Gemeente Hilversum, 2016).

Door dit tekort komt de doorstroming binnen Hilversum onder druk te staan.

In de regio zijn voldoende toegankelijke woningen voor zorgbehoevenden aanwezig. Deze woningen zijn belangrijk voor senioren die thuis willen blijven wonen. Ruimtelijke differentiatie Alle wijken en buurten in Hilversum zijn relatief gewild. Er zijn wel wat verschillen. Zo is er meer aanbod dan vraag in de naoorlogse woonwijken (periode ’50 tot en met ’80). Ook zijn er buurten waar een concentratie is van lagere inkomens: de naoorlogse wijken en de vooroorlogse wijken ten oosten van het spoor. Verschillende delen van Hilversum zijn beschermd stadsgezicht, waardoor grootschalig bouwen wordt beperkt: Plan Oost, Hilversum-Zuid en het Noordwestelijk Villagebied. De woningmarkt van Hilversum kan gedifferentieerd worden op wijkniveau. Er blijken grote (prijs)verschillen te zijn tussen de wijken in Hilversum. Noordwest is bijvoorbeeld een relatief dure wijk met een hoog aandeel koopwoningen en een hoge woningwaarde. Noordoost heeft een hoog percentage sociale huurwoningen. Het centrum van Hilversum heeft een relatief hoog aandeel overige huur. Het landelijke gebied heeft het laagste aandeel bewoond. Ook qua bevolkingsopbouw verschillen de Hilversumse wijken. Het centrum heeft relatief veel bewoners van middelbare leeftijd. In de wijken zuidwest en Hilversumse Meent wonen veel senioren. In oost en zuidoost zijn relatief veel jongeren te vinden.

Het aantal sterftegevallen is relatief zeer hoog in het landelijk gebied. Dit hangt vermoedelijk samen met de aanwezigheid van woonzorgvoorzieningen voor ouderen in het buitengebied. Het

Omgevingsfoto Hilversum | geactualiseerde samenvatting | pagina 26

aantal geboortes is in oost en noordoost relatief hoog. De woontevredenheid is relatief hoog in noordwest. Verduurzaming Ook Hilversum staat voor de opgave het energieverbruik terug te dringen. Het gebruik van huishoudens is hier een onderdeel van. Als gekeken wordt naar de energielabels van bestaande woningen valt op dat er grote verschillen zijn tussen het energieverbruik. Daarnaast vormt ook de grote hoeveelheid monumenten een aandachtspunt bij het verduurzamen van de bebouwde omgeving.

9.2 Trends en ontwikkelingen Gestage groei De Gooi en Vechtstreek en de MRA als geheel zijn groeiregio’s. De regio Gooi en Vechtstreek groeide de afgelopen jaren per saldo gestaag tot een kleine 250.000 inwoners in 2015. Vooral de gemeentes langs het spoor laten groei zien, de andere gemeentes groeien nauwelijks of gaan krimpen. Hilversum blijft ook na 2030 doorgroeien. De gemeente telt eind 2020 91.250 inwoners en zal in 2040 naar verwachting 7.500 inwoners en 3.400 huishoudens meer tellen dan in 2019 (Bevolkingsprognose Noord-Holland 2019-2040).

grootste deel van de vraag uit een- en tweepersoons-huishoudens. Dat heeft gevolgen voor het type woningen waar vraag naar is. Veranderende regelgeving De huurmarkt is de afgelopen 10 jaar sterk veranderd. Door de kabinetten Rutte 1 en 2 zijn ingrijpende systeemwijzigingen doorgevoerd. Zo is de hypotheekrenteaftrek ingeperkt, hebben verhuurders te maken gekregen met een verhuurdersheffing en is een reeks nieuwe wetten ingevoerd. Daarnaast zijn sinds 2011 de regels voor toewijzing van sociale huurwoningen aangescherpt. De instroom van hogere inkomens naar de sociale huursector en het aantal dure scheefwoners is daardoor afgenomen, maar de druk op een alternatief voor de middeninkomens is toegenomen. Dit uit zich in een toename van de vraag naar goedkope en middeldure koopwoningen (prijsklasse tot € 200.000) en naar vrije sector huurwoningen met een prijs net boven de liberalisatiegrens.

Huishoudensprognoses, 2020-2040 (boven) & Ontwikkeling huishoudens naar leeftijd, 2020-2040 (onder) (provincie NH) Veranderende samenstelling huishoudens Ook door veranderingen in de samenstelling van huishoudens zal de woningbehoefte in de regio toenemen. Zo lag in 2016 de gemiddelde huishoudensgrootte in Noord-Holland op 2,09. Dit getal daalt al decennia en blijft in alle prognoses ook in de toekomst dalen, tot naar verwachting tussen 2 en 2,07. Ook als gevolg van de verder dalende huishoudensgrootte zijn meer woningen nodig. In Hilversum steeg de gemiddelde huishoudensgrootte van 2,11 (2010) naar 2,13 (2020) (CBS, lokale monitor wonen 2020).

Kwalitatieve aspecten Naast deze kwantitatieve vraag zullen kwalitatieve aspecten van de woningmarkt belangrijker worden in de toekomst. Door de sterke economische groei en het toenemende aantal inwoners zijn de huizenprijzen gestegen. Huishoudens met lage en middeninkomens hebben moeite om in de dichtbevolkte steden woonruimte te vinden. In grote delen van de MRA zijn de huizenprijzen zo hoog dat huishoudens met een modaal inkomen worden verdrongen. Doordat de gemiddelde woningbezetting steeds verder afneemt bestaat het

Langer zelfstandig wonen Ouderen willen langer zelfstandig blijven wonen (extramuralisering). In combinatie met vergrijzing leidt dit tot een toenemende vraag naar woningen die volledig gelijkvloers zijn en geschikt om zorg aan huis te leveren. Tegelijkertijd zorgt langer thuis blijven wonen ervoor dat woningen minder snel beschikbaar komen. Omdat het daarbij vaak om gezinswoningen gaat, belemmert dit de doorstroming.

Omgevingsfoto Hilversum | geactualiseerde samenvatting | pagina 27

10. Economie en werkgelegenheid 10.1 Huidige situatie Banen De economie van Hilversum is een duidelijke diensteneconomie. Ongeveer 91 procent van de werkgelegenheid in de gemeente komt voor rekening van bedrijfstakken in de dienstverlening. Het aantal banen in Hilversum lag in 2019 op 48.170. In 2010 was dit nog 49.270. Een verklaring voor het moeizame herstel na de economische crisis is een gebrek aan fysieke ruimte voor werken. Een andere verklaring komt voort uit het economische profiel van de stad. Hilversum wordt gekenmerkt door de sterk aanwezige mediasector. Sinds 2009/2010 zijn er met name bij de publieke omroepen verschillende bezuinigingsrondes geweest. Ondanks deze ontwikkelingen is de werkloosheid uitzonderlijk laag en de krapte op de arbeidsmarkt neemt sinds 2013 sterk toe door toenemende vraag naar hoger opgeleiden. De participerende beroepsbevolking is nagenoeg volledig ingezet. Het zijn echter wel vooral hoger opgeleiden die het goed doen met een werkloosheidspercentage van ca. 2,2% in 2019. De werkloosheid onder laag opgeleiden kwam namelijk in 2018 en 2019 uit op respectievelijk 8,4 en 6,4 procent, terwijl een gemiddelde stad ter grootte van Hilversum uitkwam op respectievelijk 6,6 en 5,7 procent. Dit is iets van de laatste jaren, want daarvoor was er geen significant verschil zichtbaar.

Afhankelijk van het verloop van de coronacrisis en de mate waarin de Rijksoverheid gemeenten blijft compenseren kan de coronacrisis leiden tot extra bijstandslasten

voor de gemeente. Op de lange termijn kan de coronacrisis ook leiden tot her- of omscholing van ZZP’ers en andere werknemers om het tekort aan gekwalificeerd personeel in andere sectoren op te vangen. De gemeente treft hier al voorbereidingen voor. De sectoren ICT en Media, Zorg (ziekenhuizen) en Groothandel (m.n. Nike en Hunkemöller) waren in 2018 en 2019 de belangrijkste regionale aanjagers van de recente economische groei. De grootste sector in Hilversum is de zakelijke dienstverlening gespecialiseerd in informatie en communicatie (21%). Dit is niet verrassend, Hilversum staat als ‘Mediastad’ bekend om zijn media en entertainment cluster. Ook zijn in de handelssector en de gezondheids- en welzijnszorg relatief veel mensen werkzaam (respectievelijk 17% en 13%). Uit de bewonersenquête van 2018 blijkt dat 33% van de bevolking voornamelijk in Hilversum werkt. Dit is lager dan het landelijk gemiddelde van 38% (CBS, 2017). Bedrijven Het aantal bedrijven in de stad stijgt stabiel vanaf 2012 (van 7.000 in 2012 tot 9.700 in 2019). De groep zelfstandigen groeit het hardst. Deze enorme groei van het aantal zzp’ers past in het landelijke beeld en de transitie richting flexibilisering die de creatieve sector heeft doorgemaakt. Het aantal bedrijven met meer dan 6 fte in dienst neemt echter af. Dit is opvallend omdat het MKB vaak als motor van de economie wordt gezien.

Deze categorie bedrijven is belangrijk voor de economie, maar wordt in Hilversum dus schaarser.

Omgevingsfoto Hilversum | geactualiseerde samenvatting | pagina 28

De Gooi en Vechtstreek is een aantrekkelijke toeristisch-recreatieve bestemming voor verschillende doelgroepen: recreanten uit de regio, dagrecreanten uit de Randstad, toeristen uit eigen land en internationale toeristen. Het aantal recreanten uit de eigen regio zal als gevolg van de vergrijzing verder groeien. Recreatie en toerisme is tevens een groeisector door de opkomst van de vrijetijdseconomie. De detailhandelsstructuur van Hilversum is nog steeds goed. De winkelleegstand is in Hilversum al langere tijd gunstiger dan in vergelijkbare gemeenten en sinds 2020 heeft het leegstaand oppervlak zich zelfs tot onder het landelijk gemiddelde weten te ontwikkelen, tot een winkelleegstandspercentage van 4,7%. De coronacrisis zal dit beeld naar verwachting wel veranderen. De structuur staat wel onder druk. De meeste winkelgebieden in Hilversum functioneren goed, al hebben de kleinere winkelgebieden last van concurrentie van de grotere winkelgebieden. Op basis van de voorspelde bevolkingsontwikkeling en de ontwikkelingen met betrekking tot internet en de steeds sterker wordende positie van Amsterdam en Utrecht valt

Ontwikkeling bedrijfsvestigingen, naar werkzame personen (2010-2019 / index: 2010=100) (gemeente Hilversum)

Omgevingsfoto gemeente Hilversum Analyse t.b.v. de Omgevingsvisie (werkdocument) projectnummer 0456543.100 15 november 2019 Gemeente Hilversum

geen kwantitatieve uitbreidingsvraag te verwachten in Hilversum (detailhandelskader Hilversum 2017).

De leegstand van kantoren in Hilversum is sinds 2017 afgenomen met bijna 40.000 m2 (Monitor Leegstand, 2019). Dit komt neer op ongeveer 8% van de totale voorraad. Dat is onder het kritische niveau, met als gevolg dat het aanbod van geschikte leegstaande werkplekken lager is dan benodigd voor het goed functioneren van de markt. Kleinere kantoorruimtes (< 200 m2) zijn vaak nog wel te vinden. Voor bedrijven die zoeken naar grotere metrages zijn de mogelijkheden minimaal.

Werkplekken Bijna 60 procent van alle banen in Hilversum is te vinden op informele werklocaties, met name in het stedelijk weefsel (centrum en de woonwijken). De bedrijventerreinen zijn goed voor 25 procent van de werkgelegenheid, wat het resterende deel op de formele kantoorlocatie Arenapark brengt op 16,6 procent.

Economische dynamiek naar type werklocatie De tabel hieronder laat zien dat er een polarisatie gaande is waarbij de werkgelegenheid in het centrum (en op de informele werklocaties) sterk afneemt, met ca. 9.220 banen. De formele werklocaties (bedrijventerreinen en Arenapark) fungeren juist als motor van de Hilversumse economie, met een toename van 8.120 banen.

Binnen de regio Gooi en Vechtstreek is circa 70% van het aantal banen gelegen op de informele werklocaties en circa 30% bevindt zich op de formele werklocaties (bedrijventerreinen en kantoorlocaties). Dit is bovengemiddeld hoog ten opzichte van veel andere MRA- deelregio’s en vormt daarmee een belangrijk kenmerk van de economie in Hilversum en de regio. De Hilversumse bedrijventerreinen zitten zo goed als vol. De beschikbaarheid van bedrijfsruimten is de afgelopen jaren verder teruggelopen. Met een leegstand van 1% is sprake van een krappe markt. Consequentie is dat er voor ondernemers weinig mogelijkheden zijn om uit te breiden of zich nieuw te vestigen in Hilversum. Ook is verdere intensivering van de bestaande werkplekken nauwelijks mogelijk. Bij de gemeente zijn diverse bedrijven bekend die om die reden naar elders uitwijken (Monitor Leegstand, 2019) en ook onderzoek van Ecorys toont aan dat veel bedrijven uit Hilversum zijn verhuisd en er weinig interne verhuisbewegingen zijn.

Type werklocatie

Banen in 2010

Banen in 2019

Groei (%)

Informele werklocaties

37.400

28.180

- 25

bedrijven terreinen

8.200

12.040

+ 47

Kantoren (Arenapark / Laapersveld)

3.670

7.950

+ 117

Totaal

49.270

48.170

-2

Figuur 10.7: Werklandschappen regio Gooi en Vechtstreek (de cijfers geven zoekgebieden voor potentiële werklocaties aan; 6: Betoncentrale, 7: Diependaalselaan, 8: Ter Sype, 9: Kazerne – Vliegveld Oost, 14: Banen en economische groei 2010-2019 per werklocatie in Werklandschappen regio Gooienopgesteld Vechtstreek (regio GooiIntensivering bestaande bedrijventerreinen; bron: in opdracht van de regio Gooi- en Vechtstreek)

en Vechtstreek) Werkdocument

Hilversum (absolute getallen afgerond op tientallen) (LISA)

Omgevingsfoto Hilversum | geactualiseerde samenvatting | pagina 29

10.2 Trends en ontwikkelingen Uitsortering van wonen en werken In de regio Gooi en Vechtstreek en Hilversum in het bijzonder is een toenemende ruimtelijke spreiding van wonen en werken te zien. Hierdoor ontstaat een forse en groeiende pendel van mensen die vaker en verder moeten reizen van huis naar werk. Anderzijds wordt er ook steeds meer thuisgewerkt. Desondanks is er per saldo sprake van een toename van pendelstromen, met als gevolg een toenemende druk op het wegennet. Mediasector in transitie Hilversum kent een hoge specialisatiegraad in de mediasector. Dit maakt de sector en clustering enerzijds krachtig, maar ook economisch kwetsbaar. Veel werkgelegenheid in de sector betreft deeltijdwerk en er wordt veel gebruik gemaakt van inhuur van zelfstandigen op projectbasis. Bij slechter economisch tij zijn deze groepen kwetsbaar. De sector opereert in een snel veranderende wereld van digitalisering en wijze van mediaconsumptie: van lineaire tv naar social media en nieuwe technieken. Het aantal banen is in de mediasector door bezuinigingen, digitalisering en globalisering de afgelopen jaren gedaald (creatieve destructie). De trends van digitalisering en mediaconsumptie bieden aan de andere kant ook weer kansen voor cross-sectorale mediatoepassingen, zoals in de gezondheidszorg.

Mismatch op arbeidsmarkt In toenemende mate komen activiteiten voor praktijkgeschoolden klem te zitten door een gebrek aan ruimte voor groei of ontstane overlast voor de woonwijken (bv. geluid, lucht, vervoersstromen). Bij het niet blijvend kunnen faciliteren van dit type bedrijven neemt de beschikbaarheid van banen voor praktijkgeschoolden op een acceptabele woon-werkafstand verder af. De kans op een grotere werkloosheid in deze doelgroep neemt daarmee verder toe. Dit zorgt voor een mismatch op de arbeidsmarkt, met als gevolg een relatief hoge structurele werkloosheid onder lager opgeleiden. Door automatisering zullen veel arbeidsextensieve werkzaamheden worden vervangen. De nadruk van de economie komt steeds verder op diensten te liggen, waardoor de mismatch zal toenemen. Behoefte aan informele werklocaties Er is sprake van een toenemende behoefte aan werken op informele werklocaties. Van broedplaatsen, hotspots, centrumlocaties, OV-knooppunten tot concentraties van bedrijven op uitvalswegen of werklocaties die een eigen specifiek milieu kennen. Behoefte aan ruimte om te werken In de toekomst zal ook de behoefte aan formele werklocaties toenemen. Crailo, het Arenapark en het stationsgebied zijn grootschalige ontwikkelingslocaties in Hilversum, waar werken hand in hand gaat met andere functies.

Omgevingsfoto Hilversum | geactualiseerde samenvatting | pagina 30

Gemotoriseerd verkeer Hilversum kent een dubbele ringstructuur (Buitenring en Centrumring) aangevuld met radialen, als hoofdstructuur voor het gemotoriseerd verkeer. De externe ontsluiting van Hilversum is vooral georiënteerd op de A1 en A27 en daarnaast ook via de N201 richting de A2. Hilversum is daarnaast ook via provinciale wegen verbonden met Bussum, Baarn en Utrecht. De route naar de A1 leidt via de N525 Larenseweg richting Laren. De A27 is bereikbaar via de directe aansluiting De gemeente Hilversum heeft een regionale centrumfunc11.1 Huidige situatie van de Buitenring via de op/afrit nummer 33.

11. Bereikbaarheid en mobiliteit

tie, met bijvoorbeeld een winkelgebied in het centrum Gemotoriseerd verkeer met functies,een bedrijventerreinen, DeDegemeente Hilversum heeft een regionale centrumfunctie, metLeisure bijvoorbeeld winkelgebied etc. Het centrum hoofdstructuur voor het gemotoriseerde verkeer beis omringd door een Centrumring en is daarbinnen deels instaat het centrum metuit leisure functies, bedrijventerreinen, in Hilversum een dubbele ringstructuur, aange- etc. Het centrum is omringd door een autovrij en deels autoluw. Juist ten noorden van de noorCentrumring en is daarbinnen deels autovrij en deels is autoluw. Juist ten noorden van de vuld met radialen. De externe ontsluiting van Hilversum delijke buitenring ligt het Media Park. Door de landelijke vooral georiënteerd opligt de A1 de A27Park. en viaDoor de N201 ook noordelijke buitenring hetenMedia de landelijke functie trekt deze locatie veel functie trekt deze locatie veel werknemers en bezoekers richting de A2. Hilversum is daarnaast ook via provinciale werknemers en bezoekers van binnen en buiten de regio. van binnen en buiten de regio. wegen verbonden met Gooise Meren, Baarn en Utrecht. Parkeren

De gemeente Hilversum kent verschillende zones met een parkeerregime. Het gaat om de zone binnen de Centrumring, de schil rondom het centrum en een aantal buitengebieden. Het centrum van Hilversum kent 5 parkeergarages (Gooische Brink, Gooiland, Markt, Hilvertshof, City Parking), deels privaat eigendom, met in totaal ruim 2.000 parkeerplaatsen. Goederenvervoer Voor vrachtverkeer zijn op het Hilversumse wegennet geen routebeperkingen van kracht. Wel noodzaken hoogtebeperkingen bij viaducten en tunnels een deel van het vrachtverkeer tot het vermijden van deze routes. Voor vervoer van gevaarlijke stoffen is in Hilversum wel een hoofdroutenetwerk ingesteld, bestaande uit enkele specifiek aangewezen routes. Beleid op schone en/of slimme stadsdistributie is nog niet aanwezig in Hilversum.

Legenda

Hoofdnet auto in de gemeente Hilversum (Structuurvisie Verkeer & Vervoer 2030)

Figuur 2.1: Hoofdnet auto in de gemeente Hilversum. Bron: Structuurvisie Verkeer & Vervoer 2030, 2016.

Openbaar vervoer Het openbaar vervoernetwerk van Hilversum bestaat uit een treinennetwerk en een busnetwerk. Een HOV-busnetwerk is in aanbouw. De basis voor de reizigers zijn de treinstations en de (HOV-)bushaltes. Deze vormen de ‘ov-knooppunten’. De treinstations zijn Hilversum Centraal Station, Hilversum Media Park en Hilversum Sportpark. Het busnetwerk sluit aan op dit spoornetwerk en vormt de ov-verbinding tussen de ov- knooppunten en de wijken.

Omgevingsfoto Hilversum | geactualiseerde samenvatting | pagina 31

Fietsverkeer Het aandeel van de fiets in de totale mobiliteit is in Hilversum behoorlijk hoog. De belangrijke ontsluitingswegen in Hilversum beschikken allemaal over aparte fietsvoorzieningen. Daarnaast is een belangrijk deel van het fietsnetwerk gericht op de stations. In regioverband heeft de gemeente Hilversum zich aangesloten bij het netwerk van snelfietsroutes (MRA-routes) en doorfietsroutes. Dit netwerk is in ontwikkeling. Daarnaast worden vanuit de provincie Utrecht een zevental snelfietsroutes ontwikkeld, waarvan één route ook Hilversum aangaat (Amersfoort Baarn - Hilversum). Voetgangers Voetgangersverkeer in Hilversum is met name gericht op korte afstanden en als onderdeel van een ketenverplaatsing, bijvoorbeeld tussen parkeerplaats en winkelcentrum. Daarnaast kent de gemeente ook een recreatief netwerk met knooppunten voor voetgangers. Dit netwerk sluit aan bij het bovenlokale voetgangersnetwerk van de provincie Noord-Holland. Registratie van verkeersongevallen In de periode 2015 t/m Q2 van 2020 zijn in totaal 2.404 verkeersongevallen geregistreerd op wegen die in beheer waren bij de gemeente Hilversum. Hierbij vielen 386 gewonden en 5 dodelijke slachtoffers. In verband met onderregistratie is dit beeld niet volledig. Ongevallen vinden verspreid over de gemeente plaats, met name op de hoofdwegen.

Wel wordt geconstateerd dat er op de locaties waar de hoofdwegenstructuur de fietsstructuur kruist meer slachtoffers vallen.

Uit de slachtofferstatistieken blijkt dat het aantal slachtoffers in de leeftijdsgroep 16 tot en met 20 jaar relatief hoog is. De meeste slachtoffers vallen bij fiets- en bromfietsongevallen. Trends met invloed op verkeersveiligheid De elektrische fiets of e-bike wint al jaren terrein. Het imago van de e-bike is sterk verbeterd en de verkopen en het gebruik stijgen sterk. Daardoor maken niet alleen ouderen, maar ook scholieren en forenzen in toenemende mate gebruik van de e-bike. De snelheden die gehaald worden met de e-bike zijn hoger dan met een normale fiets. De gevolgen van ongevallen zijn dan ook groter, voornamelijk onder ouderen. Ook blijven ouderen met de e-bike langer doorfietsen, waardoor het aantal eenzijdige ongevallen toeneemt. In de afgelopen jaren is het gebruik van de smartphone in het verkeer toegenomen, vooral tijdens het fietsen. Verkeersdeelnemers zijn zich hierdoor minder bewust van hun omgeving, wat de verkeersveiligheid negatief beïnvloedt. Cijfers hierover zijn nog niet beschikbaar, evenals de verdeling tussen ouderen en jongeren en de precieze gevolgen ten aanzien van verkeersveiligheid.

Omgevingsfoto Hilversum | geactualiseerde samenvatting | pagina 32

11.2 Gemeentelijke verkeersknelpunten Het Integraal BereikbaarheidsPlan (IBP) en andere infrastructurele ingrepen hebben heel wat knelpunten in het Hilversumse verkeerssysteem weggenomen of verminderd. Niettemin bestaan ook nu nog verkeersknelpunten, hierna volgt een overzicht. Doorstroming wegverkeer De doorstroming van het verkeer op de Buitenring-Noord is in de huidige situatie niet optimaal. Het besluit om in 2023 de Kleine Spoorbomen (spoorwegovergang Hoge Larenseweg) af te sluiten voor gemotoriseerd verkeer zal waarschijnlijk leiden tot meer verkeer op de Buitenring-Noord. Dit leidt ook tot een beperking van de doorstroming van het verkeer van en naar het Media Park. De bereikbaarheid van het kantorengebied Laapersveld staat in de ochtend- en middagspits onder druk, doordat gemotoriseerd verkeer moeilijk de rotonde Utrechtseweg – Laapersweg kan passeren. Belangrijkste oorzaak zijn alle fietsers in de richting van station Hilversum Sportpark en de scholen in het gebied. De bereikbaarheid van het centrum van Hilversum met de auto staat onder druk. Het imago van de bereikbaarheid is nog slechter. Op woensdagen en zaterdagen (marktdagen) is de doorstroming op de Centrumring ter hoogte van het marktterrein (Stationsstraat/Naarderstraat) slecht. Wachtrijen slaan terug tot voorbij het Achterom.

In het kader van de herontwikkeling van het Stationsgebied is besloten om de Centrumring om het marktterrein te leggen naar het Melkpad. De Stationsstraat wordt dan autoluw gemaakt.

Verkeersveiligheid Specifieke locaties met ongevallenconcentraties komen op het Hilversumse wegennet niet (meer) voor. Beleidsmatig wordt nu een gezamenlijke aanpak gehanteerd, vanuit ongevallengegevens, klachten en snelheidsmetingen. Binnen de gemeente is een prioriteitenlijst aanpak verkeersonveilige situaties vastgesteld, waarbij de top 10 van de groslijst van wegen waar de afgelopen jaar veel verkeersongevallen hebben plaatsgevonden. De komende jaren worden deze verkeersonveilige situaties aangepakt. De snelheid op de Buitenring, de Centrumring en de radialen is in zijn algemeenheid een punt van zorg van inwoners, met name in de avond en nacht. Hoewel snelheidsmetingen uitwijzen dat het merendeel van de automobilisten (85%) niet harder rijdt dan 55 km/uur, rijdt een aanzienlijk deel (15%) te hard. Vrachtverkeer Bewoners ervaren overlast van doorgaand (nachtelijk) vrachtverkeer op de Hilversumse Buitenring, met name op de Diependaalselaan en de Johannes Geradtsweg. Daarnaast levert vrachtverkeer in het centrum van Hilversum bij tijd en wijle knelpunten op, vanwege fysieke hinder bij laden en lossen en in combinatie met de leefbaarheid en de verkeersveiligheid van aanwezig langzaam verkeer (voetgangers, fietsers).

Fietsverkeer en voetgangers Langs de Buitenring-Zuid (Diependaalselaan) is de verkeersdruk zo hoog dat, ondanks de vier geregelde oversteekplaatsen, er lang moet worden gewacht. De

Diependaalselaan is, zeker op het middendeel, erg smal en verwerkt een grote hoeveelheid verkeer. Een belangrijk knelpunt voor fietsers is de oversteek bij de rotonde Utrechtseweg - Diependaalselaan. Ook vormt de oversteekbaarheid van de Buitenring-Noord, met name in de spitsperioden, een knelpunt voor fietsers. De Eindevaluatie IBP laat zien dat de oversteekbaarheid van de Diependaalselaan van/naar de Admiraal de Ruyterlaan aan de oostzijde van het voorrangsplein een knelpunt vormt. Ook de oversteekbaarheid op de Oosterengweg, specifiek het smalle deel bij de spoorwegovergang wordt hier genoemd als knelpunt. Openbaar vervoer De ligging van het huidige perron van NS Station Sportpark en de gebrekkige aansluiting met het Arenapark vormen vooral een sociaal veiligheidsprobleem. Dat komt vooral door donkere en afgelegen looproutes en perrons. Op en rond de overweg is sprake van een verkeersveiligheidsprobleem doordat reizigers de drukke Soestdijkerstraatweg moeten oversteken. Inzet is perronverplaatsing, waarbij beide zijden van het perron aan de zuidkant van de Soestdijkerstraatweg komen te liggen.

Covid-19 pandemie heeft de nachttrein nog niet gereden. Niet alle buurten van Hilversum worden momenteel via de bus ontsloten. Onduidelijk is vooralsnog of met de komst van de nieuwe afspraken, per 2021, meer of minder buurten per bus ontsloten zullen worden. Parkeren Op veel plaatsen in Hilversum is de parkeerdruk hoog. Oorzaken zijn het hoge autobezit, de smalle straten en het beperkte aantal parkeergelegenheden. Dit speelt met name in de randen van het betaald parkeren gebied. De problematiek is het hoogst in de zuidelijke wijken en het centrum. Wat betreft fietsparkeren is het NS station in Hilversum een prominent knelpunt. Ook de mogelijkheden om de fiets te parkeren in het centrum blijft een aandachtspunt.

De dienstregeling van de NS voor Hilversum buiten de spitsuren laat nog enigszins te wensen over. Zo is de frequentie van de Gooilijn (traject Amsterdam - Amersfoort) in de avonduren een knelpunt en in 2019 is de gemeente Hilversum met de NS overeengekomen om in het weekend één nachttrein te laten rijden tussen Utrecht – Hilversum – Amsterdam - Hilversum- Utrecht. Daarmee wordt aangesloten op het nachtnet. Echter, door de uitbraak van de Omgevingsfoto Hilversum | geactualiseerde samenvatting | pagina 33

12. Welzijn, zorg en gezondheid 12.1 Huidige situatie Gezonde leefomgeving Het is steeds meer duidelijk dat de inrichting van de fysieke leefomgeving een bijdrage levert aan welzijn, zorg en gezondheid. Direct, in de vorm van de kwaliteit van bodem, lucht, geluid, licht en water. Maar ook indirect in de vorm van het creëren van ruimte voor ontmoeting en beweging, toegankelijkheid van voorzieningen en groen in de leefomgeving. In een gezonde leefomgeving worden mensen verleid om gezonde keuzes te maken. Zo zijn er gezonde alternatieven voor fast food, zijn speelplekken rookvrij en is de toegankelijkheid van groene gebieden zo ingericht dat de infrastructuur uitnodigt om de auto te laten staan. Dit is belangrijk omdat steeds meer mensen in Nederland lijden aan overgewicht. De toename is vooral groot bij volwassenen. Tussen 1990 en 2018 nam het percentage volwassenen met overgewicht toe van 35 tot 50%. Positief is dat een groeiend percentage van de volwassenen voldoet aan de beweegrichtlijnen. Onder jongeren is op dat gebied echter sprake van een daling (bron: volksgezondheidenzorg.info). Belangrijke aspecten voor iedereen in een gezonde leefomgeving zijn de aanwezigheid van plekken voor ontmoeting en de toegankelijkheid voor mindervaliden.

Om openbare ruimtes te gebruiken en ontmoetingen te stimuleren is het van belang om inzicht te krijgen in de beschikbaarheid van zitmeubilair in de openbare ruimte. Voor ouderen is het van belang dat zij bij het maken

van een wandeling ergens kunnen rusten. Op die manier wordt hun bereik vergroot en worden zij gestimuleerd om te wandelen. Dit draagt onder andere bij aan ontmoeting en aan het voorkomen van eenzaamheid. Langer gezond maar ook meer chronische aandoeningen Hoewel de levensverwachting stijgt en de extra gezonde levensjaren toenemen, stijgt tegelijkertijd het aantal mensen met een chronische aandoening. Zo zijn er in de toekomst meer mensen met artrose, diabetes en is dementie naar verwachting in 2040 verantwoordelijk voor het hoogste sterftecijfer. 76% van de Hilversumse bevolking ervaart de gezondheid als (zeer) goed (RIVM, 2016). Uit de Monitor Hilversum volgt een vergelijkbaar beeld: 78% van de bewoners ervaart de eigen gezondheid als (zeer) goed (RIVM, ervaren gezondheid). Langer thuis wonen De inwoners van de gemeente Hilversum blijven steeds langer thuis wonen. Dat speelt zowel bij ouderen als mensen met een fysieke beperking en zorgt voor een verschuiving van zorg in instellingen naar zorg thuis. Ook bij de tweedelijnszorg (Tergooi) zie je een verschuiving naar zorg thuis. Wanneer de zorgvraag thuis toeneemt wordt een groter beroep gedaan op mantelzorgers. Tegelijkertijd zien we dat het aantal mantelzorgers ten opzichte van het aantal zorgvragers afneemt (Kooiker, Verbeek-Oudijk, & de Boer, 2019).

Ook het aantal professionals in de zorg neemt af (Botman & van Kampen, 2020). Zorg aan huis vraagt bovendien om een geschikte woning.

Omgevingsfoto Hilversum | geactualiseerde samenvatting | pagina 34

De bereikbaarheid van voorzieningen Wanneer mensen zorg nodig hebben, speelt bereikbaarheid van voorzieningen een belangrijke rol. Om inzicht te krijgen in de bereikbaarheid van bepaalde voorzieningen rondom welzijn, zorg en gezondheid wordt onderscheid gemaakt tussen de volgende voorzieningen: huisartsenpraktijken, apotheken, ziekenhuizen en de mogelijkheid tot fysiotherapie. Deze voorzieningen zijn vanuit alle (woon)wijken van Hilversum op korte afstand te bereiken (binnen 1 km). Een uitzondering vormt de Hilversumse Meent, waar de afstand tot het ziekenhuis groter is dan 5 km. Ontmoetingscentra De gemeente Hilversum heeft meer dan 50 ontmoetingscentra, waar mensen een kopje koffie kunnen drinken, tuinieren, vergaderen, dagbesteding hebben of deelnemen aan creatieve, sportieve of educatieve activiteiten. Deze locaties dragen bij aan de contacten van bewoners onderling, de betrokkenheid van bewoners bij hun omgeving en het aanbod van culturele activiteiten. Onder ontmoetingsplaatsen vallen ook kerken, sportlocaties en bijvoorbeeld de koffiecorner van de plaatselijk supermarkt. De aanwezigheid van voldoende ontmoetingscentra in de wijk is en blijft een uitdaging. Gevolgen coronacrisis Landelijk wordt er inmiddels naast de coronacrisis gesproken van een welzijnscrisis waarbij met name jongeren de rekening lijken te betalen.

Zowel op sociaal niveau als vanuit het onderwijs spreekt men over het ontwikkelen van (psychosociale) achterstanden die steeds lastiger worden

Omgevingsfoto gemeente Hilversum Analyse t.b.v. de Omgevingsvisie (werkdocument) projectnummer 0456543.100 15 november 2019 Gemeente Hilversum

om in te halen. Vooralsnog probeert de gemeente hierin zo goed als het kan te interveniëren door het gesprek met jongeren en andere kwetsbare doelgroepen (bijvoorbeeld eenzame ouderen) aan te gaan. Sociaal economische status Met de sociaal economische status (SES) wordt de positie van een gezin of een gemeenschap op de welvaartsladder bedoeld. Op latere leeftijd heeft SES ook invloed op de gezondheid. Mensen met een lagere SES hebben vaker een ongezondere levensstijl en meer sociale problemen. De actoren die invloed hebben op deze status zijn inkomen, opleidingsniveau, de buurt waarin men woont en de kwaliteit van de woning. Trillingen en straling In het kader van trillingen zijn geen onderzoeken uitgevoerd. Binnen Hilversum spelen trillingen vooral een rol bij transport over de weg, goederenvervoer over het spoor en bij industrie. In Hilversum zijn verschillende bronnen van straling aanwezig. De belangrijkste bronnen zijn het G4 netwerk en in de toekomst het G5-netwerk voor de telecommunicatie. Verder heeft Hilversum de Omroeptoren, een grote zendmast ten behoeve van het Media Park. Het Stralingsbureau van de rijksoverheid voert regelmatig onderzoek uit naar de stralingsbonnen. Hieruit blijkt dat er geen negatieve gezondheidseffecten zijn.

Omgevingsfoto gemeente Hilversum Analyse t.b.v. de Omgevingsvisie (werkdocument) projectnummer 0456543.100 15 november 2019 Gemeente Hilversum

Veilige leefomgeving Veiligheid is een van de basisbehoeften van inwoners. Prettig wonen in een fijne leefomgeving is de basis voor het veilig voelen. De criminaliteitscijfers in Hilversum dalen, het veiligheidsgevoel stijgt gestaag. De traditionele criminaliteit (woninginbraken, zakkenrollen en fietsendiefstal) verandert naar een andere vorm, namelijk digitale fraude en ondermijnende criminaliteit. Een deel van deze vorm van criminaliteit blijft buiten beeld, want de aangiftebereidheid op deze onderdelen is laag.

Figuur 12.7: Huidige leeftijdsopbouw 2019 (CBS)

Leeftijdsopbouw Nederland 2019 (17.285.000 inw.) (CBS)

Figuur 12.7: Huidige leeftijdsopbouw 2019 (CBS)

Leeftijdsopbouw Nederland 2040 (18.420.000 inw.) (CBS)

Deze vormen van onveiligheid worden opgepakt binnen het Integraal Veiligheidsplan (IVP) 2018-2022. Binnen het IVP is ook aandacht voor overlast veroorzaakt door jongeren. Naast aanpak van de problematiek wordt ook gekeken naar de mogelijke oorzaken. Een andere specifieke groep waarvoor binnen het IVP aandacht is zijn personen die verward gedrag vertonen. Het beleid is er op gericht deze mensen zo lang mogelijk thuis te laten wonen, met ambulante hulpverlening. Dit kan leiden tot onrust in de buurt. Een link met gezonde leefomgeving is ook aanwezig op het gebied van drugsgebruik en dealen. Jongeren experimenteren met drugsgebruik. Ook criminelen maken graag gebruik van jonge dealers om hun waar te verspreiden. Criminele netwerken stukmaken om jongeren niet te laten afglijden in de zwaardere criminaliteit is een prioriteit.

Figuur 12.8: Leeftijdsopbouw 2040 (CBS)

Werkdocument

Figuur 12.8: Leeftijdsopbouw 2040 (CBS) Blad 119 van 173

Werkdocument

Omgevingsfoto Hilversum | geactualiseerde samenvatting | pagina 35

12.2 Trends en ontwikkelingen Vergrijzing en langer thuis wonen Ook in de toekomst is vergrijzing een trend. De levensverwachting en het aantal mensen met een chronische aandoening stijgt. Dat de gemiddelde levensduur toeneemt, betekent ook dat mensen ernaar streven om langer en fijner thuis te wonen. Dat vraagt om een gezonde leefomgeving, voldoende levensloopgeschikte woningen en de beschikbaarheid van thuiszorg en dagbesteding. Daarnaast wordt meer focus gelegd op elkaar ontmoeten in de wijk. Healthy ageing voor alle leeftijden is hierbij een terugkerend concept. Geschikte woningen In eerste instantie werd de zorg binnen zorginstellingen (intramuraal) aangeboden, terwijl nu de focus op de wijk ligt (extramuralisering). In iedere wijk moeten daarom voldoende betaalbare levensloopgeschikte woningen zijn. Vernieuwende woonconcepten zijn nodig om inwoners langer thuis te laten wonen. Denk hierbij bijvoorbeeld aan geclusterd wonen, een woonvorm van een aantal (tussen de 6 en 10) woningen/appartementen, waar mensen zelfstandig wonen, maar waar ook een gezamenlijke ruimte aanwezig is waar ze elkaar kunnen ontmoeten. Niet alleen geschikte woningen voor deze groep zijn belangrijk. Dat geldt ook voor mensen die bijvoorbeeld structurele overlast veroorzaken en daardoor in een wijk niet te handhaven zijn. Denk hierbij aan personen met verward gedrag.

Ontmoeten in de wijk Zorg wordt steeds meer georganiseerd in de wijk, dichtbij de inwoners. Hierbij is de afstand tot voorzieningen van belang. Zo zijn ouderen vaak niet fysiek in staat om lange afstanden af te leggen en hebben mensen met schulden vaak niet de financiële middelen om te reizen. Om die reden is het belangrijk dat er in de nabije omgeving vrijetijdsactiviteiten aanwezig zijn. Deze activiteiten worden veelal georganiseerd vanuit wijkcentra. De aanwezigheid van voldoende ontmoetingscentra in de wijk is noodzakelijk om ontmoetingen te stimuleren. Andere ontmoetingsplekken zijn bijvoorbeeld groene openbare ruimtes (met zitmeubilair) en speeltuinen. Er is steeds meer sprake van tegenstellingen in de samenleving: we kennen elkaar niet meer en ervaren overlast van de buren. De verschillen worden groter. Ontmoeten en sociale cohesie zorgt voor een veilige woonomgeving: er wordt naar elkaar omgekeken en er is sociale controle. Toegankelijkheid De toegankelijkheid van de buitenruimte is van groot belang voor ouderen en mensen met een beperking. Als trottoirs en kruispunten hierop afgestemd zijn is deze groep in staat is om zo zelfstandig mogelijk te kunnen bewegen. Bij nieuw in te richten buitenruimte moet voldoende rekening worden gehouden met de toegankelijkheid. Digitale toegankelijkheid is belangrijk om mee te kunnen blijven doen in de samenleving.

Ook dit is niet zonder gevaren: cybercriminaliteit en digitale fraude liggen op de loer.

Omgevingsfoto Hilversum | geactualiseerde samenvatting | pagina 36

Groen Naast dat groen zorgt voor ontmoeting, heeft groen een positief effect op stress. Mensen hebben behoefte aan groene, rustige plekken om te kunnen ontspannen. Het effect van groen is het grootst wanneer groen in de directe woonomgeving van mensen aanwezig is. In wijken waar mensen met een lage SES wonen zou het effect van groen het grootst zijn. De gezonde wijk Om van een prettige leefomgeving ook een gezonde leefomgeving te maken moeten mensen verleid worden om gezonde keuzes te maken (nudging). Zo zou er in een woonwijk geen drukke autoweg moeten lopen. Dit zorgt enerzijds voor minder uitlaatgassen en anderzijds voor meer veiligheid. Naast groen en uitlaatgassen hebben meer fysieke onderwerpen raakvlakken met gezondheid. Echter is niet van al deze onderwerpen bekend wat het precieze effect zou zijn. Voorbeelden hiervan zijn het 5G netwerk en de opwarming van de aarde. Ondermijning In verschillende gebieden in Hilversum is er gelegenheid voor ondermijnende criminaliteit, met name in en rond winkelstraten waar vooral hetzelfde aanbod aanwezig is met bijvoorbeeld veel telefoonwinkels en kappers (winkels kunnen gebruikt worden voor witwassen). Ook gebieden waar woningen langer leeg staan zijn riskant op dit gebied: een hennepkwekerij is makkelijk opgezet. Dit speelt ook in het buitengebied.

In alle gevallen is sociale cohesie en controle van belang voor het voorkomen van criminaliteit.

13. Levendigheid 13.1 Huidige situatie Aantal evenementen Het bedrijfsleven, lokale verenigingen en stichtingen binnen en buiten Hilversum gebruiken evenementen als podium om hun activiteiten aan de stad te presenteren. Evenementen dragen bij aan de onderlinge verbondenheid en aan een sterke sociale cohesie en identiteit in de buurten. Evenementen zorgen voor nieuwe contacten en nieuwe ideeën. Tegelijkertijd zijn er zorgen over de hinder en overlast die evenementen met zich mee kunnen brengen. Dit vraagt om balans tussen levendigheid en leefbaarheid. In de afgelopen 10 jaar is het aantal evenementen en het aantal bezoekers per evenement fors toegenomen. Vanaf 2014 is dit aantal gestabiliseerd rond de 160, met 125 evenementen in 2018 als uitschieter naar beneden. Het maatschappelijk en economisch belang van evenementen is toegenomen. Combinatiebezoeken tussen winkels, horeca en culturele instellingen worden gestimuleerd. Met evenementen worden bezoekers getrokken die langer blijven, meer besteden, Hilversum blijvend waarderen en uiteindelijk ook weer terugkeren. Het merendeel van de evenementen is kleinschalig van aard. Het aanbod is divers, maar markten en braderieën voeren de boventoon. Dit soort evenementen neemt ten opzichte van de voorgaande jaren in aantal af, terwijl ééndaagse evenementen op het marktplein, zoals bieren wijnfestivals, sterk in aantal groeien.

Ook waren er de afgelopen jaren relatief veel sportevenementen, maar ook

hiervan daalt het aantal licht. Het aantal muziekfestivals is laag. Dit is onder andere te verklaren door de locatie van evenemententerreinen nabij woningen, die overlast ervaren van harde muziek. Evenement

Aantal

In %

Markten en Braderieën

25

20

Sport

22

17,6

Cultuur

20

16

Volksfeesten

8

16,4

Media

7

5,6

Muziek

7

5,6

Overig

36

28,8

Totaal

125

100

late eindtijd is in het centrum of op een werklocatie meer toelaatbaar dan in een woonwijk of een natuurgebied. Hilversum wil (grotere) evenementen zoveel mogelijk in het centrum faciliteren of met het centrum verbinden. Het centrum is immers het levendige hart van de stad. Voor locaties waar frequent (middelgrote en grote) evenementen plaatsvinden worden locatieprofielen vastgesteld. Daarbij wordt ook gekeken naar locaties waar regelmatig evenementen in gebouwen plaatsvinden. Deze profielen geven helderheid voor organisatoren, bewoners en andere belanghebbenden over de kansen en beperkingen van de locatie. De belangrijkste buitenlocaties voor evenementen in het centrum van Hilversum op een rij:

Evenementen naar thema (jaar 2018) Waardering van evenementen Over het algemeen worden de evenementen goed gewaardeerd. Uit de bewonersenquête van 2019 (Monitoring Hilversum op basis van evenementen uit 2017) blijkt dat net zoals in 2016 de helft (49%) van de inwoners in Hilversum tevreden is over het evenementenaanbod in Hilversum. In 2017 en 2018 was een iets groter deel tevreden over het aanbod. Tegelijk zijn er maar weinig inwoners echt ontevreden over het evenementenaanbod. Ruimtelijke spreiding van evenementen Bij afwegingen rondom de wenselijkheid van evenementen wordt rekening gehouden met de leefbaarheid in de stad. Een evenement met een hoog geluidsniveau en een