42. Collegebrief inzake Naleefonderzoek en Antenneonderzoek

Op de website van de NIX Challenge kun je zien hoe het spel werkt. Klik hier om naar de website te gaan. VLOG van NIX competitie Tijdens de VLOG competitie staat het credo ‘Goed voorbeeld doet volgen centraal’. Verschillende verkooplocaties binnen de gemeente of regio worden uitgedaagd om met een korte video/vlog van maximaal 2 minuten aan de jury te laten zien hoe zij zorgen voor NIX18 als team. De competitie fungeert als een verbindend element tussen

Nalevingsonderzoek Leeftijdsgrens Regio Gooi & Vechtstreek - Aanbevelingen

47

de gemeente en haar verkooppunten, versterkt de relatie, bevordert positieve communicatie en creëert een gezonde, competitieve sfeer. Voor meer informatie over de onderdelen en mogelijke toepassingen van de jaarkalender kunt u contact opnemen met info@bureauobjectief.nl

Overige preventie ondersteuning In het Preventie- en Handhavingsplan staan verschillende preventie-acties uitgewerkt die ook kunnen bijdragen aan het verbeteren van de naleving. De volgende aanbevelingen geven hiervoor wat aandachtspunten. Bespreek de nalevingscijfers met verkopers Het is van belang om het draagvlak voor de wetgeving bij de lokale alcoholverkopers te onderhouden. Hierdoor zorg je er namelijk voor dat verkopers minder weerstand tegenover de wet ervaren. Dit geeft hen de mogelijkheid om mee te praten over waar verbeterpunten liggen, welke dingen er wel goed gaan en waarom dat wel of niet goed gaat. Het gesprek aangaan stimuleert een gevoel van betrokkenheid. De cijfers uit het huidige nalevingsonderzoek vormen een goede aanleiding voor een gesprek. Gemeenten kunnen een (online) informatiebijeenkomst organiseren en daarin uitleggen waarom dit nalevingsonderzoek heeft plaatsgevonden, de cijfers van het huidige nalevingsonderzoek presenteren en vervolgstappen bespreken. Daarnaast kunnen de gemeenten voorstellen voor ondersteuning aan de alcoholverkopers voorleggen en kunnen zij op hun beurt ook aangeven waar ze behoefte aan hebben. Zulke gesprekken zijn nodig om begrip voor elkaar te krijgen.

48

Nalevingsonderzoek Leeftijdsgrens Regio Gooi & Vechtstreek - Aanbevelingen

Procesverlies De huidige onderzoeksdata kan bij het gesprek gebruikt worden om verder in te zoomen op het proces. Waar in het leeftijdscontroleproces gaat het fout bij het verkoopkanaal in kwestie? Is dit bijvoorbeeld bij de ID vraag, bij het uitrekenen van de leeftijd van de klant of bij het durven weigeren van de alcohol aan de minderjarige? Door het procesverlies te bekijken, kun je zien waar het mis gaat. Als je weet waar het mis gaat, kan je specifieke interventies opzetten op de onderdelen waar het procesverlies optreedt. Bespreek dit bijvoorbeeld tijdens de informatiebijeenkomst met de verkoopkanalen. Vraag naar aspecten zoals waarom er niet altijd om ID wordt gevraagd of een hulpmiddel wordt gebruikt. Ondersteunend materiaal voor de verkoper Verkopers willen vaak bijdragen aan de naleving van de leeftijdsgrens, maar zijn in de praktijk soms onzeker en vinden het lastig. Het inschatten van leeftijden kan namelijk door verkopers moeilijk gevonden worden en het vragen naar ID kan voelen als een belediging. Ook kan het lastig zijn om uit te rekenen of een klant oud genoeg is, onder de (tijds)druk die ze ervaren als er een rij klanten staat te wachten. Deze obstakels maken dat verkopers op het moment suprême soms automatisch uitwijken naar de makkelijkste weg: niet naleven. Dit is ook te zien als je naar de nalevingscijfers in dit onderzoek kijkt.

Zo blijkt namelijk dat in een aantal gevallen een verkoper wél het juiste gedrag heeft vertoond door naar ID te vragen, maar vervolgens alsnog niet naleeft. Bekend is dat hulpmiddelen verkopers kunnen helpen bij het naleven van de leeftijdsgrens14. Het is daarom waardevol om hulpmiddelen aan te bieden aan verkoopkanalen, om hen te ondersteunen in het leeftijdscontroleproces, zoals ook is opgenomen in het Uitvoeringsplan Preventie- en Handhaving.

Nalevingsonderzoek Leeftijdsgrens Regio Gooi & Vechtstreek - Aanbevelingen

49

De GGD ondersteunt de sportkantines bijvoorbeeld onder andere met een leeftijdschecker van NIX18. Jaarlijks deelt de GGD een draaischijf van NIX18 uit aan sportkantines. Deze draaischijf helpt barvrijwilligers om de leeftijd te controleren. Het is aan te raden om met de sportkantines (en andere verkoopkanalen) het gesprek aan te gaan over wat zij nodig hebben aan hulpmiddelen, zodat de aangeboden hulpmiddelen daarop aansluiten. Ook kan er gekeken worden op welke manier verkopers een bepaald hulpmiddel een tijd kunnen uitproberen. Zo heeft de gemeente Harderwijk bijvoorbeeld enkele elektronische hulpmiddelen aangeschaft die gerouleerd konden worden onder lokale verkooppunten. Via deze gemeentelijke ondersteuning konden verkopers op een laagdrempelige manier kennismaken met het hulpmiddel zodat zij vervolgens konden besluiten of het een zinvolle investering zou zijn om een eigen exemplaar aan te schaffen. Materiaal voor de consument Naast het aanbieden van ondersteunende hulpmiddelen kunnen de gemeenten inzetten op communicatie gericht naar de consument, zoals in de campagne Hier fix je NIX die in het Uitvoeringsplan wordt genoemd. Deze campagne heeft als doel om de norm geen alcohol onder de 18 te communiceren naar de consument. De uitingen die ontwikkeld zijn tijdens de ‘Spontaan ID tonen’ campagne (afbeelding 1) kunnen ook gebruikt worden als communicatie naar de consument.

Met de uitingen worden jongvolwassenen gestimuleerd om uit zichzelf hun ID te tonen bij de kassa of bar wanneer zij alcohol kopen. Het materiaal toont het voorbeeldgedrag, laat zien hoe lastig leeftijdscontrole vaak is, wekt sympathie voor de verkoper en geeft jongeren een gevoel van keuzevrijheid. Op deze manier werken we samen naar een legitimatie norm. Dit maakt het voor de verkoper ook makkelijker om de leeftijdsgrens na te leven.

50

Nalevingsonderzoek Leeftijdsgrens Regio Gooi & Vechtstreek - Aanbevelingen

Afbeelding 1. Spontaan ID tonen.

E-learning verantwoord alcohol verkopen Tijdens de informatiebijeenkomst met de verkopers kunnen de gemeenten ook de e-learning over verantwoorde alcoholverkoop onder de aandacht brengen. Door het volgen van de e-learning leren verkopers de juiste kennis en vaardigheden om verantwoord alcohol te kunnen verstrekken. Hierdoor leren ze hoe te handelen wanneer er bijvoorbeeld een minderjarige alcohol probeert te kopen. De e-learning is gericht op de horeca, slijterijen, studenten- en sportverenigingen, maar is ook (grotendeels) bruikbaar en toegankelijk voor iedereen die alcohol verstrekt. Klik hier voor de e-learningmodules. In de e-learning komen zowel de thema’s leeftijdsgrens en wederverstrekking als het tegengaan van doorschenken bij dronkenschap aan bod. Belonen van goed presterende verkopers Tot slot is het aan te raden om ook de goed presterende verkopers niet te vergeten. Het is belangrijk om minder presterende verkopers te blijven motiveren, maar het belonen van een goede naleving is misschien wel net zo belangrijk. Verkopers erkenning geven voor hun inzet, het investeren en het nemen van verantwoordelijkheid is be-

Nalevingsonderzoek Leeftijdsgrens Regio Gooi & Vechtstreek - Aanbevelingen

51

langrijk om hen het gevoel te geven dat hun inzet op waarde wordt geschat. Dit motiveert hen om zich in te blijven zetten voor het naleven van de leeftijdsgrens. Ook laat je de verkopers zo weten dat je hun prestaties in de gaten houdt, waardoor verkopers de controledruk blijven ervaren. Naming and Faming is een goede manier om dit te doen. Bij deze handhavingstechniek beloon je goed gedrag door de namen van organisaties die goed naleven publiekelijk bekend te maken.

REFERENTIES 1.  Bureau Objectief (2023). Nalevingsonderzoek leeftijdsgrens Regio Gooi & Vechtstreek 2023. Nijmegen. 2. Bureau Objectief (2024). Landelijk nalevingsonderzoek naar de naleving van de leeftijdsgrens bij alcohol- en tabaksverkoop in 2024. Nijmegen. 3. Baumeister, R. F. (2015). Uses of self-regulation to facilitate and restrain addictive behavior. Addictive Behaviors, 44, 3-8. https://doi. org/10.1016/j.addbeh.2014.09.011 4. Lees, B., Meredith, L. R., Kirkland, A. E., Bryant, B. E., & Squeglia, L. M. (2020). Effect of alcohol use on the adolescent brain and behavior. Pharmacology, Biochemistry and Behavior, 192. https://doi. org/10.1016%2Fj.pbb.2020.172906 5. Chikritzhs, T., & Livingston, M. (2021). Alcohol and the risk of injury. Nutrients, 13(8). https://doi.org/10.3390/nu13082777 6. Parrott, D. J., & Eckhardt, C. I. (2018). Effects of alcohol on human aggression. Current Opinion in Psychology, 19, 1-5. https://doi. org/10.1016/j.copsyc.2017.03.023 7. Sohi, I., Franklin, A., Chrystoja, B., Wettlaufer, A., Rehm, J., & Shield, K. (2021). The global impact of alcohol consumption on premature mortality and health in 2016. Nutrients, 13(9), 3145-3157. https://doi. org/10.3390/nu13093145 8.Obad, A., Peeran, A., Little, J. I., Haddad, G. E., & Tarzami, S. T. (2018). Alcohol-mediated organ damages: Heart and brain. Frontiers in Pharmacology, 9(81).

https://doi.org/10.3389/fphar.2018.00081 9. Addolorato, G., Vassallo, G. A., Antonelli, G., Antonelli, M., Tarli, C., Mirijello, A., Agyei-Nkansah, A., Mentella, M. C., Ferrarese, D., Mora, V., Barbara, M., Maida, M., Camma, C., & Gasbarrini, A. (2018). Binge drinking among adolescents is related to the development of alcohol use disorders: Results from a cross-sectional study. Scientific Reports, 8. https://doi.org/10.1038/s41598-018-33705-3

52

Nalevingsonderzoek Leeftijdsgrens Regio Gooi & Vechtstreek - Aanbevelingen

Nalevingsonderzoek Leeftijdsgrens Regio Gooi & Vechtstreek - Referenties

53

10. Van Hoof, J.J., Roodbeen, R.T., Krokké, J., Gosselt, J.F., & Schelleman-Offermans, K. (2015). Alcohol sales to underage buyers in the Netherlands in 2011 and 2013. Journal of adolescent health, 56(4), 468-470. 11.  Regio Gooi en Vechtstreek (2020). Uitvoeringsplan Preventie- en Handhavingsplan alcohol en drugs 2025 Regio Gooi en Vechtstreek. 12. Bureau Objectief (2019). Jeugdkaartonderzoek Regio Gooi en Vechtstreek. Nijmegen. 13. Rijksoverheid (2018). Nationaal Preventieakkoord. Den Haag. 14.  Roodbeen, R. T., Schelleman-Offermans, K., & Lemmens, P. H. (2016). Alcohol and tobacco sales to underage buyers in dutch supermarkets: can the use of age verification systems increase seller’s compliance? Journal of Adolescent Health, 1-7. doi:10.1016/j.jadohealth.2016.03.005

BIJLAGE 1: BEGRIPPENLIJST In onderstaande begrippenlijst staan de termen uitgelegd in context van dit nalevingsonderzoek. Aselecte steekproef | Een steekproef waarbij iedere locatie uit de populatie dezelfde kans heeft om in de steekproef terecht te komen. Auditor | Getrainde veldwerker die de mysterykids begeleidt tijdens de aankooppogingen van het nalevingsonderzoek leeftijdsgrens (zie ook ‘mysterykid’). Bemenste kassa | Kassa waar de betaling plaatsvindt onder begeleiding van een kassamedewerker. Dus ook als de klant tijdens het winkelen de producten heeft gescand met een zelfscanner maar deze zelfscanner bij het afrekenen overhandigt aan een kassamedewerker. Betrouwbaarheidsniveau | De mate waarin het gevonden nalevingscijfer onafhankelijk is van toeval. Bij een betrouwbaarheid van bijvoorbeeld 85%, kan je met 85% zekerheid zeggen dat het nalevingscijfer in de steekproef overeenkomt met de naleving van de gehele populatie. Betrouwbaarheidsinterval | Het betrouwbaarheidsinterval, vaak afgekort als BI, geeft aan tussen welke waarden het werkelijke nalevingscijfer van de gehele populatie zal liggen. Een 95%-betrouwbaarheidsinterval geeft aan dat als een meting 100 keer herhaald wordt, de gemeten waarde 95 maal binnen dit interval zal liggen. Cafetaria’s | Cafetaria’s zijn eetgelegenheden die enkel alcoholische dranken mogen verkopen voor gebruik elders dan ter plaat-

54

Nalevingsonderzoek Leeftijdsgrens Regio Gooi & Vechtstreek - Referenties

Nalevingsonderzoek Leeftijdsgrens Regio Gooi & Vechtstreek - Bijlagen

55

se (niet-Alcoholwet-vergunde locaties). Bijvoorbeeld snackbars en grillrooms. Let wel, het overgrote deel van cafetaria’s in Nederland verkoopt geen alcoholhoudende drank. De term cafetaria’s betreft binnen dit onderzoek enkel de cafetaria’s die ook daadwerkelijk alcoholische dranken verkopen. Horecagelegenheden | HORECA refereert aan HOtels, REstaurants, CAfés en soortgelijke instellingen die een Alcoholwet-vergunning hebben om alcohol te verkopen voor nuttiging ter plaatse. In het huidige onderzoek is enkel de natte horeca meegenomen. Hieronder worden uitgaansgelegenheden verstaan die als hoofddoel de verkoop van drank hebben (al dan niet alcoholhoudend). Eten kan bij deze gelegenheden aanwezig zijn, maar is slechts ondersteunend (bittergarnituur, tosti’s, etc.). Voorbeelden: cafés, discotheken, kroegen. (Tijdens mysteryshoponderzoek kunnen enkel horecagelegenheden bezocht worden die voor 23.00 geopend zijn, omdat minderjarige mysterykids volgens de wet niet na die tijd mogen werken.) Hulpmiddel | Verkopers kunnen een hulpmiddel gebruiken bij het controleren van de leeftijd op een legitimatiebewijs. Voorbeelden hiervan zijn: het intoetsen van de leeftijd in een kassasysteem, een ID-scanner die de leeftijd op de legitimatie uitleest of een kalender die voor elke datum de uiterste geboortedatum van de leeftijdsgrens aangeeft.

Mysterykid | Een 16- of 17-jarige die een aankooppoging doet voor alcohol of tabak in het kader van het onderzoek naar naleving van de leeftijdsgrens. Een mysterykid wordt begeleid door een auditor, in tegenstelling tot een testkoper die begeleid wordt door een buitengewoon opsporingsambtenaar openbare ruimte (boa) van de gemeente. Nalevingscijfer | Het percentage van het aantal aankooppogingen waarbij de wettelijke leeftijdsgrens bij alcoholverkoop is nageleefd. Onbemenste kassa | Kassa waar de betaling doorgaans plaatsvindt zonder begeleiding van een medewerker. Pas als een alcoholhoudend product wordt gescand dient een medewerker langs te komen om het identiteitsbewijs te controleren. Populatie | Alle verkooppunten van alcohol waarover je een conclusie wil trekken. In dit onderzoek vormt ieder verkoopkanaal een aparte populatie. Populatiegrootte (N) | Het totaal aantal gelegenheden of locaties van een verkoopkanaal in Amsterdam, bijvoorbeeld het totaal aantal drankverstrekkende cafetaria’s of het totaal aantal ketensupermarkten. Representatief onderzoek | Onderzoek waarbij de resultaten een betrouwbare afspiegeling zijn voor de gehele populatie.

Interventies (leeftijdsgrens) | De handelingen die een verkoper kan toepassen in het proces van de leeftijdscontrole: leeftijd vragen, ID vragen en een hulpmiddel gebruiken.

Significantie | Een significant verschil houdt in dat het onwaarschijnlijk is dat het gevonden verschil op toeval berust.

Ketensupermarkten | Supermarkten zoals Albert Heijn, Lidl, etc. Dit betreft enkel de supermarkten die ook daadwerkelijk alcoholische dranken verkopen.

Slijterijen | Winkellocaties met een eigen ingang met een vergunning voor het uitoefenen van het slijtersbedrijf. Ze verkopen alcoholhoudende drank voor gebruik elders dan ter plaatse.

56

Nalevingsonderzoek Leeftijdsgrens Regio Gooi & Vechtstreek - Bijlagen

Nalevingsonderzoek Leeftijdsgrens Regio Gooi & Vechtstreek - Bijlagen

57

• Borrelshops | Aan een ketensupermarkt gekoppelde winkellocatie, zonder eigen ingang, met een vergunning voor het uitoefenen van het slijtersbedrijf. Verschil met de ketenslijterij is dat de borrelshops en supermarkt als één locatie onder dezelfde bedrijfsnaam opereren. • Ketenslijterijen | De winkellocatie is onderdeel van een ketenbedrijf, heeft een eigen ingang en heeft een vergunning voor het uitoefenen van het slijtersbedrijf. Voorbeelden: Mitra, DIRKIII, Gall&Gall. • Zelfstandige slijterijen | Zelfstandige slijterijen maken geen deel uit van een ketenbedrijf, hebben een vergunning voor het uitoefenen van het slijtersbedrijf en verkopen ook daadwerkelijk alcoholhoudende dranken. Sportkantines | Onder Sportkantines worden enkel de kantines behorende bij een sportvereniging bedoeld. Sommige sportkantines zijn paracommercieel, maar anderen zijn commercieel. Steekproefgrootte (n) | Het aantal te onderzoeken locaties binnen een populatie. Verkoopkanaal | In dit onderzoek onderscheiden we verkooppunten op basis van gelijke kenmerken, zoals het aanbod van alcoholische producten en de geldende regelgeving. Een groep van vergelijkbare verkooppunten noemen we een verkoopkanaal. Voorbeelden hiervan zijn: horecagelegenheden, slijterijen en sportverenigingen.

58

Nalevingsonderzoek Leeftijdsgrens Regio Gooi & Vechtstreek - Bijlagen

BIJLAGE 2: BETROUWBAARHEIDSINTERVALLEN EN SIGNIFICANTIETOETSEN In onderstaande tabellen worden de nalevingscijfers uit 2025 vergeleken met de regionale nalevingscijfers uit 2023 en de meest recente landelijke nalevingscijfers. Naast het nalevingspercentage wordt steeds het 95%-betrouwbaarheidsinterval berekend. Om te bepalen of een verschil tussen nalevingscijfers berust op toeval of op een werkelijk verschil, kan gekeken worden naar de mate van overlap tussen de betrouwbaarheidsintervallen (BI’s). Er mag van een significant verschil gesproken worden als de BI’s elkaar niet overlappen. Als de twee BI’s wel overlappen, is er meer informatie nodig om een conclusie te trekken. In dat geval wordt het 95%-BI om het verschil tussen nalevingscijfer A en nalevingscijfer B berekend. Als dit 95%-BI de waarde 0% bevat, kan geconcludeerd worden dat de twee nalevingscijfers niet significant verschillen. Bevat het BI niet de waarde 0%, dan verschillen de nalevingscijfers wel significant van elkaar. Ook voor het 95%-BI om een verschil geldt: hoe kleiner het interval, hoe preciezer de schatting van het werkelijke verschil in naleving. Daarnaast geldt dat het interval steeds kleiner wordt bij een groter aantal aankooppogingen.

Nalevingsonderzoek Leeftijdsgrens Regio Gooi & Vechtstreek - Bijlagen

59

Tabel 4. Verschil in naleving in de regio Gooi en Vechtstreek tussen 2023 en 2025.

Cafetaria’s Horeca­ gelegenheden Ketenslijterijen Borrelshops Zelfstandige slijterijen Sportkantines

Regio Gooi en Vechtstreek 2023

Regio Gooi en Vechtstreek 2025

Verschil

75.0%

78.7%

3.7%

Niet significant

(57.9% - 86.7%)

(65.1% - 88.0%)

(-15.3% - 22.7%)

verschillend

67.2%

74.3%

7.2%

Niet significant

(55.3% - 77.2%)

(63.3% - 82.9%)

(-7.9% - 22.2%)

verschillend

100.0%

72.7%

-27.3%

Significant

(75.7% - 100.0%)

(43.4% - 90.3%)

(-53.6% - -1.0%)

lager t.o.v. 2023

84.6%

85.7%

1.1%

Niet significant

(57.8% - 95.7%)

(60.1% - 96.0%)

(-25.7% - 27.9%)

verschillend

72.7%

75.0%

2.3%

Niet significant

(43.4% - 90.3%)

(50.5% - 89.8%)

(-31.5% - 36.1%)

verschillend

55.6%

60.9%

5.3%

Niet significant

(-11.5% - 22.1%)

verschillend

(43.3% - 67.2%)

(49.1% - 71.5%)

Tabel 5. Verschil in naleving tussen het nalevingsonderzoek in de regio Gooi en Vechtstreek in 2025 en het landelijk nalevingsonderzoek in opdracht van het Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport in 2024.

Uitkomst

Ketensupermarkten

62.3%

64.4%

2.2%

Niet significant

(48.8% - 74.1%)

(49.8% - 76.8%)

(-16.9% - 21.3%)

verschillend

Zelfstandige supermarkten

57.1%

58.3%

1.2%

Niet significant

(25.0% - 84.2%)

(32.0% - 80.7%)

(-44.9% - 47.3%)

verschillend

Landelijk 2024

Cafetaria’s Horeca­ gelegenheden Ketenslijterijen Borrelshops Zelfstandige slijterijen Sportkantines Ketensupermarkten Zelfstandige supermarkten

60

Nalevingsonderzoek Leeftijdsgrens Regio Gooi & Vechtstreek - Bijlagen

Regio Gooi en Vechtstreek 2025

Verschil

Uitkomst

23.0%

78.7%

Significant hoger

(18.3% - 28.6%)

(65.1% - 88.0%)

t.o.v. landelijk

25.5%

74.3%

Significant hoger

(20.6% - 31.1%)

(63.3% - 82.9%)

t.o.v. landelijk

85.6%

72.7%

-12.8%

Niet significant

(79.9% - 89.8%)

(43.4% - 90.3%)

(-39.6% - 13.9%)

verschillend

73.0%

85.7%

12.7%

Niet significant

(66.5% - 78.7%)

(60.1% - 96.0%)

(-6.6% - 32.0%)

verschillend

28.7%

75.0%

Significant hoger

(22.5% - 35.7%)

(50.5% - 89.8%)

t.o.v. landelijk

22.4%

60.9%

Significant hoger

(17.7% - 27.9%)

(49.1% - 71.5%)

t.o.v. landelijk

68.4%

64.4%

-4.0%

(64.4% - 72.2%)

(49.8% - 76.8%)

(-18.5% - 10.6%)

20.2%

58.3%

Significant hoger

(13.5% - 29.2%)

(32.0% - 80.7%)

t.o.v. landelijk

Nalevingsonderzoek Leeftijdsgrens Regio Gooi & Vechtstreek - Bijlagen

Niet significant verschillend

61

BUREAU OBJECTIEF Toernooiveld 300 6525 EC Nijmegen 024 848 1111 info@bureauobjectief.nl www.bureauobjectief.nl

62

© Bureau Objectief, Nijmegen, november 2025

Nalevingsonderzoek Leeftijdsgrens Regio Gooi & Vechtstreek - Bijlagen

Annemieke Benschop & Ton Nabben

Trends in gebruik van alcohol, tabak, cannabis en andere drugs.

Antenne

2024 Gooi en Vechtstreek

MET SURVEY UITGAANDERS

I SAMENVATTING

ANTENNE GOOI EN VECHTSTREEK 2024 TRENDS IN GEBRUIK VAN ALCOHOL , TABAK, CANNABIS EN ANDERE DRUGS

II DE ANTENNE MONITOR

MET SURVEY UITGAANDERS

III PANEL RISICOJONGEREN IV SURVEY UITGAANDERS V MARKT

Annemieke Benschop Geïntegreerde Complexe Zorg – Faculteit Gezondheid, Sport en Bewegen – Hogeschool van Amsterdam

Coördinatie Grootstedelijke Vraagstukken – Faculteit Maatschappij en Recht – Hogeschool van Amsterdam

VI BIJLAGEN

Ton Nabben

Hogeschool van Amsterdam, in opdracht van Jellinek Preventie.

I SAMENVATTING

Antenne Gooi en Vechtstreek 2024 is uitgevoerd door de

II DE ANTENNE MONITOR

Omslagfoto: Tim Marshall / Unsplash

IV SURVEY UITGAANDERS

Met dank aan: Eliza Gerritsen, Wiebe Spaans, Jade Tijhuis & Dirk J Korf.

III PANEL RISICOJONGEREN

Omslagontwerp: Anne Toledo

Benschop, A. & Nabben, T. (2025) Antenne Gooi en Vechtstreek 2024: Trends in gebruik van alcohol, tabak, V MARKT

cannabis en andere drugs. Hogeschool van Amsterdam.

© 2025

weergave van de uitkomsten met bovenstaande bronvermelding.

VI BIJLAGEN

Overname van informatie uit deze rapportage is toegestaan onder voorwaarde van correcte en volledige

II

De Antenne monitor ____________________________________________________9

III

Panel risicojongeren __________________________________________________ 17

IV

Survey uitgaanders ___________________________________________________ 33

V

Markt _________________________________________________________________ 71

VI

Bijlagen _______________________________________________________________ 85

III PANEL RISICOJONGEREN

Samenvatting ___________________________________________________________4 II DE ANTENNE MONITOR

I

I SAMENVATTING

INHOUD

IV SURVEY UITGAANDERS V MARKT VI BIJLAGEN

I SAMENVATTING

I

SAMENVATTING

II DE ANTENNE MONITOR

In Antenne Gooi en Vechtstreek wordt sinds 2017 jaarlijks het middelengebruik onder jongeren en jongvolwassenen in de regio in kaart gebracht. Dit gebeurt op basis van een combinatie van kwalitatieve en kwantitatieve methoden. In 2024 verzamelden we informatie via 1 interviews met een panel van vier professionals waarin zij vertellen over de leefwereld, vrijetijdsbesteding en middelengebruik van risicojongeren; 2 een anonieme survey (vragenlijsten) over middelengebruik onder uitgaanders in 8 cafés in Hilversum, Bussum en Laren en op straat in het uitgaansgebied de Groest in Hilversum; en

III PANEL RISICOJONGEREN

3 analyse van testuitslagen van ruim driehonderd vrijwillig aangeleverde drugsmonsters bij de Hilversumse testservice, dit jaar aangevuld met een inventarisatie van drugsprijzen op basis van WhatsApp-menu’s van bezorgdiensten. Tezamen schetsen de verschillende bronnen een gedifferentieerd beeld van (trends in) gebruikspatronen en aanbod van alcohol, tabak, cannabis en andere drugs in Gooi en Vechtstreek. Problemen en middelengebruik risicojongeren

totale jeugd in de regio. De aard van de problematiek in de groepen waar professionals mee werken doet zich voor op verschillende gebieden: de directe woonomgeving, de sociale omgeving en psychosociale problematiek. Problemen op een of meer van deze leefgebieden kunnen aanleiding zijn voor riskant middelengebruik. Sociale, economische en culturele factoren spelen ook een rol. Bij jongeren met een

IV SURVEY UITGAANDERS

De professionals in het panel vertellen over groepen risicojongeren die niet per se representatief zijn voor de

migratieachtergrond rust er een groter taboe op middelengebruik. Uitgaanders onderzocht

Bij acht verschillende cafés in Hilversum, Bussum en Laren en op straat in het uitgaansgebied de Groest V MARKT

hebben teams van veldwerkers cafébezoekers en andere uitgaanders benaderd om mee te doen met een onderzoek naar uitgaan, drank en drugs. In totaal vulden 284 uitgaanders ter plekke een anonieme papieren vragenlijst in. Het onderzochte uitgaanspubliek is een mix van mannen (43%) en vrouwen (55%), scholieren of studenten (36%) en werkenden (60%), met uiteenlopende opleidingsniveaus (52% hbo/universiteit, 27% mbo, 21% voortgezet onderwijs). De meesten zijn twintigers (52%), wonen in Gooi en Vechtstreek (77%) en gaan regelmatig uit naar cafés, clubs, festivals of vriendenfeesten. Qua identiteit (90% hetero) en achtergrond (89% Nederlands) is het publiek weinig divers. Eerder werden in 2017, 2018 en 2022 uitgaanders in Gooi en

VI BIJLAGEN

Vechtstreek onderzocht. Omdat de leeftijdsverdeling van de uitgaanders nogal wisselde in de loop der jaren,

4

I SAMENVATTING

is voor trends in middelengebruik gekeken naar de belangrijkste uitgaansgroep van jongvolwassenen van 18 t/m 29 jaar. Forse alcoholinname, maar een deel wil minderen

Bijna alle onderzochte uitgaanders drinken alcohol (95% de laatste 4 weken). Dagelijks gebruik van alcohol (6%) komt niet vaak voor en bijna de helft van de huidige drinkers drinkt alleen op vrije dagen (in het II DE ANTENNE MONITOR

weekend of tijdens vakantie). Als wel op doordeweekse dagen wordt gedronken, dan ligt het gemiddeld aantal glazen alcohol (3) ook lager dan op vrije dagen (8). Desondanks scoren de uitgaanders hoog op riskant alcoholgebruik en is het aandeel overmatige drinkers (33%) en zware drinkers (63%) veel groter dan in de algemene bevolking.1 Een kwart van de huidige drinkers (26%) zou willen stoppen of minderen met alcohol. Toch is er (nog) geen verandering waar te nemen in het drankgebruik onder jongvolwassen uitgaanders. Bij de risicojongeren is het (hoge) alcoholgebruik bij Nederlandse jongeren een afspiegeling van de regionale drinkcultuur. Jongeren met een Marokkaanse achtergrond talen vaak niet naar alcohol en lijken elkaar eerder

III PANEL RISICOJONGEREN

de maat te nemen als er gedronken wordt. Sigaretten en vapes worden afgewisseld

De klassieke sigaret heeft geduchte concurrentie van vapes (e-sigaretten) en in mindere mate snus (nicotinezakjes). Professionals zien bij de risicojongeren dat alles door elkaar gebruikt wordt. Ook de survey onder uitgaanders wijst erop dat vapes vaak ter afwisseling van sigaretten worden gebruikt (en een vape de sigaret dus niet volledig vervangt). Ruim de helft van de uitgaanders rookt sigaretten (56% de laatste 4 weken)

IV SURVEY UITGAANDERS

en een kwart rookt vapes (25%), maar het totale percentage rokers (tabak en/of vapes) is 59%. En terwijl het aandeel sigarettenrokers onder jongvolwassen uitgaanders min of meer gelijk bleef, verdrievoudigde het aandeel vapers tussen 2018 en 2024. Snus-gebruik komt onder uitgaanders weinig voor (3% de laatste 4 weken). Opvallend genoeg vinden we de meeste rokers en vapers onder de jongste uitgaansgroep en neemt dat af met leeftijd. Markant resultaat is ook dat de meeste huidige sigarettenrokers (58%) zouden willen stoppen of minderen. Ook met vapen wil een deel stoppen of minderen (17%). Zorgen over blowen bij risicojongeren

Professionals maken zich bij de risicojongeren meer zorgen over cannabisgebruik dan over alcoholgebruik V MARKT

omdat blowen daar populairder is dan drinken. De panelleden zijn vooral beducht voor (fors) cannabisgebruik in de adolescentiefase. Bij de uitgaanders vinden we de meeste blowers ook onder de jongste lichting (16-19 jaar). In totaal is bijna een kwart van de uitgaanders huidige blower (23% de laatste 4 weken). Een klein groepje (2%) blowt elke dag. Onder de jongvolwassen uitgaanders nam (dagelijks) blowen

1

Cijfers leeftijdsgenoten (18 t/m 34 jaar) in de algemene bevolking in Gooi en Vechtstreek: Overmatig drinken = meer dan 14 (vrouwen) of 21 (mannen) glazen alcohol per week = 6% (persoonlijke communicatie GGD Gooi en VI BIJLAGEN

Vechtstreek). Zwaar drinken = één keer per week of vaker minimaal 4 (vrouwen) of 6 (mannen) glazen alcohol op één dag) = 14% (Tabellenboek Gezondheidsmonitor 2024, GGD Gooi en Vechtstreek). 5

I SAMENVATTING

toe tussen 2018 en 2022 en keert in 2024 weer terug naar het oude niveau. Naast de zeven officiële coffeeshops in Gooi en Vechtstreek, bestaat een niet-gedoogde cannabismarkt van hobbytelers, thuisbezorgers en straatverkopers. Meer mdma-poeder

Mdma is een gewild middel onder uitgaanders. Cannabis staat weliswaar op de eerste plaats, maar wordt op

pillen of poeder (in totaal 35% de laatste 12 maanden) is feitelijk net zo populair als blowen (hoewel mdma minder frequent wordt gebruikt). Er is flinke overlap tussen gebruikers van xtc-pillen en mdma-poeders, maar er zijn ook gebruikers die één van beide prefereren. Terwijl het gebruik van xtc-pillen de laatste zeven jaar stabiel bleef, nam het gebruik van mdma-poeder onder uitgaanders geleidelijk toe. Ook bij de testservice

II DE ANTENNE MONITOR

de voet gevolgd door xtc-pillen en mdma-poeder (Figuur I.1). Sterker nog, gebruik van mdma in de vorm van

neemt het aanbod van mdma-poeder toe. Gebruik van ecstasy en andere drugs bij risicojongeren is volgens professionals beperkt tot (wat oudere)

migrantenjongeren zijn praktisch onbekend met uitgaansdrugs. Op de drugsmarkt is de kwaliteit van xtc-pillen en mdma-poeder hoog, hoewel de sterkte van xtc-pillen (gem. 145 mg mdma) stagneert. Een xtc-pil kost €4 à €5 en voor een gram mdma-poeder wordt gemiddeld €22

III PANEL RISICOJONGEREN

jongeren met een Nederlandse achtergrond die in het uitgaansleven of op thuisfeesten experimenteren. Veel

betaald. Vaker coke tijdens het uitgaan

upper amfetamine op een afstandje volgt (Figuur I.1). Hoewel gebruikscijfers van drugs bij uitgaanders hoger liggen dan onder leeftijdsgenoten in de algemene bevolking, lijkt het meeste druggebruik te typeren als gelegenheidsgebruik (een paar dagen per jaar). Cocaïne kent iets meer frequente gebruikers: 8% van de uitgaanders snuift vaker dan acht dagen per jaar. Cocaïnegebruik door jongvolwassen uitgaanders nam toe in

IV SURVEY UITGAANDERS

De populariteit van cocaïne doet bij uitgaanders weinig onder aan die van ecstasy, terwijl de derde klassieke

2022 en stabiliseert in 2024. Cocaïnegebruik tijdens een caféavond (niet per se in het café) ligt in 2024 (11%) duidelijk hoger dan in 2018 (3%). Bij de testservice neemt het aanbod van cocaïne echter af. Bezorgdiensten adverteren met ‘gewone’ cocaïne (€50 per pakje) en ‘premium’ cocaïne (€60 per pakje). De gemiddelde prijs V MARKT

neemt toe, maar de prijsstijging blijft onder het inflatieniveau. 3-MMC is geen 3-MMC

Het gebruik van ‘poes’ of ‘miauw’ (3-MMC/4-MMC) explodeerde tussen 2018 en 2022. Anno 2024 blijft het gebruik van de designerdrug hoog (Figuur I.1) en is het aantal bij de testservice aangeleverde monsters dat werd gekocht als 3-MMC of 4-MMC verzesvoudigd. Analyseresultaten wijzen echter uit dat het meestal níet om 3-MMC of 4-MMC gaat, maar om andere designerdrugs (87%). In 2023 kwam vervuiling met 3-CMC het vaakst voor; een variant die in september 2023 werd verboden. In 2024 betreffen de meeste vervuilingen het (nog) VI BIJLAGEN

niet verboden 2-MMC. Als antwoord op deze substitutie op de markt van designerdrugs, waarbij telkens een verboden middel wordt vervangen door een nog niet verboden variant, is een wetsvoorstel aangenomen om 6

I SAMENVATTING

per 1 juli 2025 hele stofgroepen in één keer te verbieden. Het is afwachten wat de gevolgen van deze generieke wetgeving zullen zijn op de aanbodkant. Stabilisering en daling andere drugs

Trends in recent ketamine-, paddo- en 2C-B-gebruik volgen hetzelfde patroon als dat van cocaïne en 3-MMC/4MMC: een toename in 2022 en een stabilisering in 2024. Bij amfetamine en ghb werd de toename in 2022 II DE ANTENNE MONITOR

gevolgd door een daling in 2024. De sinds 2017 verboden designerdrug 4-FA is vrijwel verdwenen. Lachgasgebruik daalde al vooruitlopend op het verbod in 2023, hoewel het niet helemaal verdwenen is, getuige ook de nieuwe wegwerpcilinders in het straatbeeld. Nieuw in het drugspalet zijn de paddodruppels. Gebruikscijfers van paddodruppels en de ‘gewone’ paddo’s of truffels ontlopen elkaar niet veel (Figuur I.1). 100% 80% 60% 20%

20%

III PANEL RISICOJONGEREN

40% 34% 28% 28% 26%

13% 10% 9% 9% 9% 7% 3% 2% 2% 2% 1% 1% 1% 1% 1%

0%

* 3-MMC en 4-MMC samengenomen omdat het vergelijkbare stoffen met vergelijkbare namen (‘poes’, ‘miauw’) zijn

Figuur I.1: Overzicht druggebruik laatste 12 maanden

Afgaande op cijfers uit de survey onder uitgaanders, lijkt de legalisering van het online gokken (sinds 2021) ertoe te hebben geleid dat vaker online wordt gegokt. Onder jongvolwassen uitgaanders ligt het percentage dat de laatste 12 maanden geld uitgaf aan online gokspelletjes in 2024 (22%) duidelijk hoger dan in 2018 (7%).

IV SURVEY UITGAANDERS

Meer gokkers

Veranderd uitgaanspubliek?

Bij de vorige survey onder uitgaanders in 2022 ontstond de indruk dat het uitgaanspubliek in Gooi en Vechtstreek na corona veranderd was en stevigere gebruikspatronen liet zien dan in 2018. Twee jaar later lijkt het uitgaanspubliek qua profiel weer op dat van voor corona en het gebruik onder jongvolwassen V MARKT

uitgaanders is op sommige punten weer gedaald (dagelijks roken en blowen, recent gebruik van amfetamine en ghb). Maar andere gebruikscijfers zijn niet teruggekeerd naar het oude niveau. Dat geldt voor 3-MMC (dat in 2018 nog nauwelijks op de markt was) en online gokken (dat in 2018 nog niet legaal was), maar ook voor cocaïne, mdma-poeder, ketamine, paddo’s en 2C-B. Laagdrempelige drugsmarkt

De drugsmarkt in Gooi en Vechtstreek bestaat voornamelijk uit bezorgdiensten die gebruikmaken van

maar lachgas en vapes zien we niet terug op de menu’s; de verkoop daarvan loopt via andere kanalen. Aanbieders geven vaak kwantumkorting (de prijs per stuk of gram daalt bij grotere afname). De 7

VI BIJLAGEN

drugsmenu’s die via sociale media worden verspreid. Er wordt geadverteerd met verschillende soorten drugs,

I SAMENVATTING

laagdrempeligheid van de huidige drugsmarkt is terug te zien in de survey onder uitgaanders, waar gebruikers hun drugs vaker zelf aanschaffen en dus minder afhankelijk zijn van anderen om dat voor hen te doen.

II DE ANTENNE MONITOR III PANEL RISICOJONGEREN IV SURVEY UITGAANDERS V MARKT VI BIJLAGEN

8

DE ANTENNE MONITOR

2

3

11

Jeugdzorg ___________________________________________________________________________________________________________11 Antenne NL Corona Special ______________________________________________________________________________________12 Mbo _________________________________________________________________________________________________________________12 Voetbalclubs _______________________________________________________________________________________________________12

Cijfers Gooi en Vechtstreek

13

Jeugd (scholieren) _________________________________________________________________________________________________13 Jongvolwassenen __________________________________________________________________________________________________14 Volwassenen en ouderen ________________________________________________________________________________________14 Verslaving __________________________________________________________________________________________________________15

De volgende hoofdstukken

16

III PANEL RISICOJONGEREN

3.1 3.2 3.3 3.4

4

Een gecombineerde monitor_____________________________________________________________________________________10

Cijfers voorgaande Antennes 2.1 2.2 2.3 2.4

10

II DE ANTENNE MONITOR

Antenne Gooi en Vechtstreek 1.1

I SAMENVATTING

II

IV SURVEY UITGAANDERS V MARKT VI BIJLAGEN

9

Antenne Gooi en Vechtstreek is het ‘zusje’ van Antenne Amsterdam, de monitor die al ruim dertig jaar trends

I SAMENVATTING

Antenne Gooi en Vechtstreek op de hoofdstedelijke drugsmarkt volgt. 2 Antenne brengt jaarlijks op basis van kwalitatieve en kwantitatieve gegevens het middelengebruik van jongeren en jongvolwassenen in kaart. Sinds 2017 wordt de methodiek van Antenne ook toegepast in de regio Gooi en Vechtstreek.

II DE ANTENNE MONITOR

Gooi en Vechtstreek is een samenwerkingsverband van de gemeenten Blaricum, Gooise Meren, Hilversum, Huizen, Laren en Wijdemeren. De gemeente Eemnes is gedeeltelijk toegetreden. Tot eind maart 2022 behoorde ook Weesp tot de regio. Gooi en Vechtstreek kent circa 245.000 inwoners, waaronder ongeveer 25.000 in de leeftijdscategorie 15 tot 25 jaar.3

III PANEL RISICOJONGEREN IV SURVEY UITGAANDERS V MARKT

Figuur II.1: Gemeenten in Gooi en Vechtstreek4

1.1

Een gecombineerde monitor

Om zicht te krijgen op het gebruik van tabak, alcohol en andere drugs onder jongeren en jongvolwassenen in de regio worden in Antenne drie deelonderzoeken uitgevoerd.

Zie: www.hva.nl/antenne-amsterdam.

3

Regionale kerncijfers Nederland, CBS StatLine.

4

Provincie Noord-Holland, Regionale bestuurskracht Gooi en Vechtstreek.

VI BIJLAGEN

2

10

I SAMENVATTING

Door middel van interviews met een panel van professionals wordt een algemeen beeld geschetst van de leefwereld, vrijetijdsbesteding en middelengebruik van risicojongeren in Gooi en Vechtstreek. De panelstudie levert rijke verhalen over jongeren in de regio, maar kan geen precieze cijfers leveren over het middelengebruik. Daartoe omvat Antenne Gooi en Vechtstreek ook een jaarlijkse survey op locatie onder specifieke groepen jongvolwassenen: in het uitgaansleven, op mbo-scholen, in de jeugdzorg, en bij

16 jaar en ouder kon meedoen. In 2024 is voor de vierde maal een survey uitgevoerd onder uitgaanders. Andere kwantitatieve gegevens in Antenne Gooi en Vechtstreek komen uit analyses van de testresultaten van drugs die door gebruikers worden aangeboden bij de Hilversumse drugstestservice. Daarnaast zijn dit jaar WhatsApp-drugsmenu’s van bezorgdiensten verzameld voor een inventarisatie van drugsprijzen.

Cijfers voorgaande Antennes

III PANEL RISICOJONGEREN

2

II DE ANTENNE MONITOR

voetbalclubs. In 2020 is wegens de coronapandemie gekozen voor een online survey waaraan iedereen van

We geven hier een korte samenvatting van cijfers uit voorgaande Antenne surveys onder mbo’ers, jongeren in de jeugdzorg, aanwezigen bij voetbalclubs en de speciale online coronasurvey. Historische cijfers uit surveys onder uitgaanders zijn in hoofdstuk IV Survey uitgaanders (pag. 33) te vinden. Kernresultaten rond huidig (laatste 4 weken) gebruik van alcohol, tabak en cannabis, en recent (laatste 12 maanden) gebruik van ecstasy, cocaïne en amfetamine worden in de grafieken weergegeven.5 Eventuele opvallende andere middelen worden in de tekst kort aangestipt.

IV SURVEY UITGAANDERS

2.1

Jeugdzorg

In 2019 is een survey uitgevoerd onder cliënten van 16 jaar en ouder bij jeugdzorgorganisatie Youké. De meerderheid van de onderzochte jeugdzorgcliënten was huidige drinker (65%) en huidige roker (57%); een kwart was huidige blower (26%). Recent gebruik van de klassieke stimulantia was relatief beperkt. Lachgas was daarentegen populair: bijna de helft had de laatste 12 maanden lachgas gebruikt (48%). 100% 80% 65%

40%

57% 13%

20%

V MARKT

60%

26%

4%

9%

0% ALCOHOL

TABAK CANNABIS LAATSTE 4 WEKEN

XTC-PILLEN COCAÏNE AMFETAMINE LAATSTE 12 MAANDEN

Figuur II.2: Huidig (laatste 4 weken) gebruik van alcohol, tabak en cannabis, en recent (laatste 12 maanden) xtc-pillen, cocaïne en amfetamine onder jeugdzorgjongeren in Gooi en Vechtstreek6

Volledige rapportages met aanvullende cijfers zijn te vinden op www.hva.nl/antenne-gooi.

6

Steekproefgrootte 23. Gemiddelde leeftijd 17 jaar. Benschop A & Nabben T (2020) Antenne Gooi en Vechtstreek 2019, HvA/Jellinek.

VI BIJLAGEN

5

11

I SAMENVATTING

2.2

Antenne NL Corona Special

In 2020 is de gebruikelijke survey op locatie in Gooi en Vechtstreek wegens de coronapandemie eenmalig vervangen door een landelijke online Antenne NL Corona Special survey, waarin gedurende acht maanden doorlopend informatie werd verzameld over veranderingen in middelengebruik in coronatijd. Voor de rapportage werden gegevens gebruikt van inwoners van Gooi en Vechtstreek die genotmiddelen

Resultaten wezen uit dat de lockdowns nogal impact hadden op mensen die drinken, roken of blowen, maar dat daarin veel variatie was. Een deel van hen minderde fors of stopte helemaal; anderen gebruikten juist (veel) meer alcohol, tabak of cannabis. Door de sluiting van het uitgaansleven werden ecstasy en andere uitgaansdrugs maar weinig gebruikt.

2.3

II DE ANTENNE MONITOR

consumeren.7

Mbo III PANEL RISICOJONGEREN

Jongeren op het mbo in Hilversum (allen 16+) zijn tot nu toe één keer onderzocht, in 2021 (voor 2025 staat een nieuwe mbo-survey gepland). Zes op de tien onderzochte mbo’ers van 2021 waren huidige drinkers (59%), drie op de tien huidige rokers (32%) en eveneens drie op de tien huidige blowers (31%). Recent druggebruik was 8% voor xtc-pillen, 7% voor cocaïne en 4% voor amfetamine. Lachgas was met 16% recent gebruik bij mbo’ers populairder dan deze stimulantia. 100%

IV SURVEY UITGAANDERS

80%

60% 59%

40% 20%

32%

31%

8%

7%

4%

0% ALCOHOL

TABAK CANNABIS LAATSTE 4 WEKEN

XTC-PILLEN COCAÏNE AMFETAMINE LAATSTE 12 MAANDEN

Figuur II.3: Huidig (laatste 4 weken) gebruik van alcohol, tabak en cannabis, en recent (laatste 12 maanden) gebruik van xtc-pillen, cocaïne en amfetamine onder mbo’ers in Gooi en Vechtstreek8

2.4

Voetbalclubs

In 2023 zijn voetballers en publiek bij tien amateurclubs in de regio onderzocht. Van de onderzochte

gebruikte 29% xtc en 13% cocaïne. Dit werd op de voet gevolgd door 3-MMC/4-MMC (12%), dat populairder was

V MARKT

aanwezigen was 89% huidige drinker, 36% huidige roker en 18% huidige blower. De laatste 12 maanden

dan amfetamine (9%).

7

Steekproefgrootte 226. Gemiddelde leeftijd 40 jaar. Benschop A & Nabben T (2021) Antenne Gooi en Vechtstreek 2020, Hogeschool van

Steekproefgrootte 148. Gemiddelde leeftijd 18 jaar. Nabben T & Benschop A (2022) Antenne Gooi en Vechtstreek 2021, Hogeschool van Amsterdam. 12

VI BIJLAGEN

Amsterdam. 8

I SAMENVATTING

100% 80%

89%

60% 29%

40%

13%

36%

20%

18%

9%

0% ALCOHOL

XTC-PILLEN COCAÏNE AMFETAMINE LAATSTE 12 MAANDEN

TABAK CANNABIS LAATSTE 4 WEKEN

3

II DE ANTENNE MONITOR

Figuur II.4: Huidig (laatste 4 weken) gebruik van alcohol, tabak en cannabis, en recent (laatste 12 maanden) xtc-pillen, cocaïne en amfetamine onder aanwezigen bij voetbalclubs in Gooi en Vechtstreek9

Cijfers Gooi en Vechtstreek

Om een breder beeld te krijgen van de gebruikerspopulatie in Gooi en Vechtstreek, volgt hieronder een kort overzicht met cijfers over middelengebruik in de algemene bevolking. III PANEL RISICOJONGEREN

3.1

Jeugd (scholieren)

De Gezondheidsmonitor Jeugd levert cijfers over jongeren uit de tweede en vierde klas van het reguliere voortgezet onderwijs in Gooi en Vechtstreek. In 2013, 2015, 2019 en 2023 werden reguliere metingen uitgevoerd; in 2021 vond een extra coronameting plaats. Bij de meest recente meting had 31% ooit alcohol gedronken, 18% ooit tabak gerookt en 13% ooit hasj of wiet gebruikt. De laatste 4 weken dronk 28% alcohol en gebruikte 7% cannabis. Opvallend resultaat is dat het aandeel wekelijkse rokers (9%) in 2023 kleiner was

IV SURVEY UITGAANDERS

dan het aandeel wekelijkse vapers, dat steeg van 1% in 2019 naar 11% in 2023. In totaal rookte en/of vapete 14% in 2023 ten minste 1 keer per week. 100% 80%

ALCOHOL (LAATSTE 4 WEKEN)

60%

TABAK (WEKELIJKS)

40%

CANNABIS (LAATSTE 4 WEKEN)

20% 0% '14

'15

'16

'17

'18

'19

'20

'21

'22

V MARKT

'13

'23

Figuur II.5: Gebruik van alcohol, tabak en cannabis scholieren (2e en 4e klas voortgezet onderwijs) Gooi en Vechtstreek10

9

Steekproefgrootte 286. Gemiddelde leeftijd 23 jaar. Nabben, T & Benschop A (2024) Antenne Gooi en Vechtstreek 2023, Hogeschool van

Tabellenboek Corona Gezondheidsmonitor Jeugd 2021, GGD Gooi en Vechtstreek (cijfers 2013) | Tabellenboek Gezondheidsmonitor Jeugd 2023, GGD Gooi en Vechtstreek (cijfers 2015-2023). 13

VI BIJLAGEN

Amsterdam. 10

I SAMENVATTING

Er zijn grote verschillen naar leeftijd binnen deze onderzoeksgroep. Vierdeklassers (ca. 15-16 jaar) vapen meer dan twee keer zo vaak, drinken meer dan drie keer zo vaak, roken vijf keer zo vaak en blowen zes keer zo vaak als tweedeklassers (ca. 13-14 jaar).11

3.2

Jongvolwassenen

opgetuigd, waarvoor 16-25-jarigen zijn benaderd via sociale media en intermediairs. Ook GGD Gooi en Vechtstreek haakte hierbij aan. Bij de tweede editie van 2024 had 76% van de jongvolwassenen in de regio de laatste 4 weken alcohol gedronken, wat neerkomt op een daling ten opzichte van 2022 (83%). Daartegenover staat een stijging van het aandeel tabaksrokers van 29% in 2022 naar 35% in 2024. Vapen (9%) wordt vaak

II DE ANTENNE MONITOR

In 2022 is in de nasleep van de coronaperiode een landelijke online Gezondheidsmonitor Jongvolwassenen

afgewisseld met sigaretten; in totaal rookt 37% vapes en/of tabak. Het gebruik van cannabis (20% in de laatste 4 weken) en andere drugs (9%) bleef ongeveer gelijk.12 Binnen de categorie andere drugs vormden xtc III PANEL RISICOJONGEREN

(4%), cocaïne (3%) en 3-MMC/4-MMC (2%) de top drie. De minderjarigen (16-17 jaar) binnen deze leeftijdsrange scoren lager op alcohol en drugs dan de oudere groepen, maar het aandeel rokers en blowers verschilt niet. Sterker nog, vapen komt onder minderjarigen vaker voor (13% versus 7-8%). 100%

TOTAAL

80%

16-17 JAAR 76%

18-20 JAAR

60%

IV SURVEY UITGAANDERS

21-25 JAAR 40% 35%

20%

9%

20% 0% ALCOHOL

TABAK

CANNABIS

DRUGS

Figuur II.6: Middelengebruik jongvolwassenen (laatste 4 weken) Gooi en Vechtstreek 202413

3.3

Volwassenen en ouderen

Sinds 2012 participeert GGD Gooi en Vechtstreek in een landelijk vierjaarlijks gezondheidsonderzoek onder V MARKT

volwassenen (19 t/m 64 jaar) en ouderen (65+ jaar). In 2022 is een extra corona-editie uitgevoerd. Volgens de meest recente meting van 2024 drinkt 82% van de volwassenen en 78% van de ouderen in Gooi en Vechtstreek weleens alcohol. Naast drinken in het algemeen, wordt ook gekeken naar overmatig alcoholgebruik.14 Dit gold voor 16% van de volwassenen en 22% van de ouderen. Deze percentages liggen

11

Wekelijks vapen 15% versus 6%, afgelopen maand alcohol 40% versus 12%, wekelijks roken 15% versus 3%, afgelopen maand cannabis 12% versus 2% (Tabellenboek Gezondheidsmonitor Jeugd 2023, GGD Gooi en Vechtstreek). Andere drugs zijn lachgas, xtc, cocaïne, amfetamine, GHB, ketamine, paddo’s/truffels, 2C-B of 3-MMC/4-MMC.

13

Tabellenboek Gezondheidsmonitor Jongvolwassenen 2024, GGD Gooi en Vechtstreek.

14

GGD Gooi en Vechtstreek definieert overmatig drinken als meer dan 7 (vrouwen) of 14 (mannen) glazen alcohol per week.

VI BIJLAGEN

12

14

en 9% van de ouderen. Daarbij valt op dat het aandeel rokers daalt naarmate de leeftijd toeneemt. Het aandeel vapers is in 2024 (5%) groter dan in 2020 (3%), maar het totale percentage rokers (tabak en/of vapes)

I SAMENVATTING

lager dan in 2022, maar wel hoger dan het landelijk gemiddelde. Tabak roken doet 17% van de volwassenen

bleef gelijk. 100% ALCOHOL (VOLWASSENEN)

60%

ALCOHOL (OUDEREN)

40%

TABAK (VOLWASSENEN)

20%

II DE ANTENNE MONITOR

80%

TABAK (OUDEREN)

0% '12

'14

'16

'18

'20

'22

'24

Figuur II.7: Gebruik van alcohol en tabak algemene bevolking Gooi en Vechtstreek15

en gebruikte 7% andere drugs (xtc, lachgas, cocaïne, amfetamine, methamfetamine, ketamine, heroïne, truffels/paddo’s, ghb, lsd of 3-MMC/4-MMC).

3.4

III PANEL RISICOJONGEREN

In 2024 gebruikte 9% van de volwassen inwoners van Gooi en Vechtstreek cannabis in de laatste 12 maanden

Verslaving

Cijfers over mensen onder behandeling in de verslavingszorg ontbraken de laatste jaren als gevolg van IV SURVEY UITGAANDERS

gewijzigde privacywetgeving.16 De nationale gegevensverzameling is inmiddels weer opgestart, maar er worden uitsluitend landelijke cijfers gepubliceerd. Als alternatief worden hier de instroomcijfers van Jellinek Gooi en Vechtstreek gepresenteerd, met daarbij de kanttekening dat Jellinek niet de enige aanbieder van verslavingszorg in de regio is.17 De totale instroom van 2024 betrof 677 cliënten. Bij de jaarlijkse aanmeldingen voor behandeling bij Jellinek Gooi en Vechtstreek staat alcohol (298) bovenaan, op afstand gevolgd door cannabis (101) en cocaïne (52).18 Aanmeldingen voor alcohol namen flink toe tussen 2015 en 2019 en kenden een dip in de coronajaren 20202021. Aanvankelijk nam het aantal daarna weer toe, maar de laatste twee jaar daalt het weer. Aanmeldingen

V MARKT

voor cannabis waren vijf jaar stabiel (ook tijdens corona), maar dalen ook sinds 2022. Aanmeldingen voor cocaïne laten de laatste jaren een licht dalende lijn zien.

Tabellenboek Gezondheidsmonitor 2024, GGD Gooi en Vechtstreek.

16

Verslavingszorggegevens worden verzameld in het Landelijk Alcohol en Drugs Informatie Systeem (LADIS).

17

Andere aanbieders in Hilversum en Bussum zijn o.a. Phase 01, Spoor6, SolustionS en Vida (ZorgkaartNederland).

18

Deze top drie komt overeen met het landelijke beeld (Wisselink DJ, Van der Slink JB & Kerssies JP (2024) Kerncijfers Verslavingszorg

VI BIJLAGEN

15

2018 – 2023, LADIS, Stichting IVZ). 15

I SAMENVATTING

500

ALCOHOL CANNABIS COCAÏNE

400

300 II DE ANTENNE MONITOR

200

100

0 '12

'13

'14

'15

'16

'17

'18

'19

'20

'21

'22

'23

'24

Figuur II.8: Instroom cliënten Jellinek Gooi en Vechtstreek19 III PANEL RISICOJONGEREN

Na deze top drie volgden in 2024 (met veel lagere cijfers) aanmeldingen wegens benzodiazepinen (28), gokken (22), opiaten (21) en amfetamine (19).20

4

De volgende hoofdstukken

In de volgende hoofdstukken gaan we in op patronen en trends in middelengebruik onder jongeren en

hoofdstuk III besproken. De bevindingen van de survey onder uitgaanders worden in hoofdstuk IV gepresenteerd. Tot slot wordt in hoofdstuk V een beschrijving gegeven van de regionale drugsmarkt op basis van drugsmenu’s, analyse van gegevens van de testservice, en informatie uit de survey. Meer gedetailleerde informatie over onderzoeksmethoden en tabellen zijn te vinden in VI Bijlagen.

IV SURVEY UITGAANDERS

jongvolwassenen in Gooi en Vechtstreek in 2024. De resultaten van de interviews met het panel worden in

V MARKT

Interne cijfers Jellinek.

20

Nicotine, ketamine en overige medicijnen kenden elk minder dan vijf aanmeldingen. Er waren geen aanmeldingen voor andere

VI BIJLAGEN

19

middelen, dus ook niet voor xtc/mdma. 16

Werkveld, groepen en problematiek 1.1 1.2

2

18

Professionals_______________________________________________________________________________________________________18 Groepen en kenmerken __________________________________________________________________________________________19 1.2.1 Leefgebieden en risicofactoren..............................................................................................................21

Middelengebruik 2.1 2.2 2.3 2.4

23

Alcohol ______________________________________________________________________________________________________________24 Nicotine: tabak, snus en vapes __________________________________________________________________________________25 Cannabis____________________________________________________________________________________________________________28 Overige middelen _________________________________________________________________________________________________29 2.4.1 Lachgas .....................................................................................................................................................29 2.4.2 Stimulantia................................................................................................................................................30

Samenvatting

31

III PANEL RISICOJONGEREN

3

PANEL RISICOJONGEREN

II DE ANTENNE MONITOR

1

I SAMENVATTING

III

IV SURVEY UITGAANDERS V MARKT VI BIJLAGEN

17

leefwereld, vrijetijdsbesteding en het middelengebruik van groepen (risico)jongeren. In plaats van ook jongeren te bevragen over middelengebruik (zoals in de afgelopen drie metingen het geval was), zijn we deze

I SAMENVATTING

In deze achtste meting van Antenne Gooi en Vechtstreek zijn wederom professionals bevraagd over de

keer dieper ingegaan op de drugsmarkt en wel op het aanbod in drugsmenu’s van bezorgdiensten die actief zijn in de regio (zie V Markt, pag. 71). II DE ANTENNE MONITOR

1

Werkveld, groepen en problematiek

In de periode oktober-november 2024 zijn vier professionals geïnterviewd (allen face-to-face) die vertrouwd zijn met het werken met jongeren in het veiligheids-, sociale- of onderwijsdomein. We beginnen met het werkveld van professionals en de verschillende groepen waar ze mee werken.

1.1

Professionals III PANEL RISICOJONGEREN

Alle vier vorig jaar geïnterviewde professionals hebben het panel verlaten, waarvan er drie zijn vervangen. Daarnaast is een nieuwe professional toegevoegd aan het panel. ▪

De plek van preventiewerker Omar die vorige keer vertelde over jongeren in de nazorg na een alcoholintoxicatie, wordt nu ingenomen door Daan. Ambulant sociaal werker Yasin is vervangen door collega Michel.

▪

Speciaal onderwijs docent Ayla is van baan veranderd. Haar plaats wordt ingenomen door Tessa.

▪

Jongerencoach en ambulant hulpverlener Nouri (en langst deelnemend panellid) was niet meer

IV SURVEY UITGAANDERS

▪

bereikbaar. ▪

In jeugdboa Loïs is een nieuw panellid gevonden.

Paneldeelnemers

Daan is preventiewerker in Amsterdam maar ook in Huizen, waar hij vooral vertelt over jongeren in het voortgezet onderwijs. Hij organiseert open spreekuren waar leerlingen zich spontaan kunnen aanmelden en verwijst ook door. In het begin van het schooljaar loopt hij alle klassen af en vraagt naast middelengebruik ook aandacht voor gamen en gokken. Daarnaast traint hij docenten in het signaleren van drugsgebruik en

Loïs is jeugdboa. In het weekend is de Groest in Hilversum haar werkterrein als veel minderjarige jeugd in de

V MARKT

voert hij gesprekken met ouders.

directe omgeving komt hangen. Michel is ambulant jeugdwerker in Huizen en Hilversum. Hij vindt het een uitdaging om jongeren “in hun kracht te zetten”. Hij vertelt over verschillende groepen, variërend van fatbikers tot artistiekelingen. Tessa is speciaal onderwijs docent en is samen met een andere leerkracht geïnterviewd. Ze vertellen op VI BIJLAGEN

bevlogen wijze over hun “speciale jongeren (mbo-niveau 1 en 2) met een bijzonder verhaal”, zoals ze zelf aangeven. De uitdaging is om bij elke leerling, maar ook onderling, te zoeken naar de juiste balans en 18

Er zijn jongeren met autisme en adhd, maar ook havisten en vwo’ers die niet goed passen in een reguliere schoolomgeving.

1.2

I SAMENVATTING

maatwerk. “Qua niveau verschilt het best. Maar alles zit in een psychosociaal en fysiek spectrum”, zegt Tessa.

Groepen en kenmerken

De jongerengroepen die nu in beeld zijn vertegenwoordigen (net als voorgaande jaren) uiteenlopende

Vechtstreek. Hier gaat het om groepen met een zekere problematiek in de thuissituatie, op straat, op school of op persoonlijk vlak en waar soms ook sprake is van risicogedrag bij middelengebruik (vooral alcohol, cannabis en nicotinehoudende producten). Elke professional vertelt over jongeren vanuit zijn/haar specifieke

II DE ANTENNE MONITOR

werelden en leefstijlen, maar ze zijn geen evenredige afspiegeling van de doorsneejeugd in Gooi en

werkveld als jeugdwerker, jeugdboa, preventiewerker en onderwijsdocent. Allemaal staan ze dicht bij de belevingswereld van jongeren en kunnen daar met compassie over vertellen.

(problematische) middelen- of gamegebruik. Loïs (jeugdboa) is vooral druk met jongeren (vaak met multipele stoornissen) die niet uitblinken op school en op straat met groepjes mixen waar ze zich veilig wanen. Maar op zoek naar vertier kunnen ze ook uit de bocht vliegen.

III PANEL RISICOJONGEREN

Daan (preventiewerker) heeft vooral contact met de jongste groep en voert gesprekken over hun

Michel (jeugdwerker) brengt veel uren door op straat en voert gesprekken met uiteenlopende IV SURVEY UITGAANDERS

jongerengroepen: hangjeugd, fatbikers, artistiekelingen of sleutelkinderen wier ouders vaak van huis zijn. Hoewel er soms sprake is van straatoverlast, staan de meesten open voor contact. Tessa (schoolmentor) begeleidt leerlingen die op een of andere wijze moeite hebben met het bestaande reguliere onderwijs. De problematiek varieert van leerlingen met aandachtstoornissen tot tienermoeders, lange thuiszitters of leerlingen met zwaar adhd of autisme. Een overzicht van de professionals en groepen jongeren die deze meting beslaat, staat weergegeven in onderstaande Figuur III.1.

Loïs Michel Tessa

WERKVELD Preventiewerker voortgezet onderwijs Jeugdboa straat- en hanggroepen Ambulant jongerenwerker straat- en hanggroepen Speciaal onderwijsdocent ROC

KENMERKEN 13-14 jaar 11-27 jaar

THEMATIEK Alcohol en drugsproblematiek, gamen en gokken Leefwereld, straat en thuisproblematiek

Ca. 100 jongeren 14-25 jaar 80% man, multi-etnisch Ca. 100 studenten 15-23 jaar multi-etnisch

Straatjeugd: fatbikers, artistiekelingen en sleutelkinderen Ondersteuning: pestgedrag, adhd, trauma’s, leermoeilijkheden etc.

V MARKT

NAAM Daan

Figuur III.1: Overzicht panelleden en groepen jongeren Jongerengroepen VI BIJLAGEN

De verhalen van panelleden over jongerenwerelden in Gooi en Vechtstreek gaan over (kwetsbare) groepen op school en op straat. Over boefjes en sleutelkinderen, maar ook over alto’s, artistiekelingen, fatbikers, skaters, rappers en influencers (op internet). De contacten liggen in het werkveld. Bij Tessa is dat op school 19

het onderwijs, waar hij als preventiewerker gesprekken voert met minderjarigen over middelen, gamen en gokken. Loïs treft de jeugd vooral op hangplekken en in het horecagebied en Michel kent uiteenlopende

I SAMENVATTING

waar ze dag in, dag uit jongeren om zich heen heeft; allemaal met een eigen verhaal. Ook Daan is bekend met

subcultuurtjes. Alle professionals zoeken een modus waarbij jongeren zich vertrouwd en veilig voelen. Dat vergt voor elke groep een andere aanpak, met als doel het gesprek op gang te brengen: wat jongeren bezielt, wat hun dromen zijn, waar ze gefrustreerd over zijn. En om te kunnen begrijpen waarom jongeren doen zoals

corona en moeilijker te traceren zijn. “Het lijkt wel alsof er geen vaste groepen meer zijn.” Visie en aanpak professionals

De professionals vertelden in vorige metingen over hun werkveld en specifieke aanpak van groepen waar ze

II DE ANTENNE MONITOR

ze doen. Het valt Loïs bijvoorbeeld op dat de huidige jongerengroepen veel minder honkvast zijn dan vóór

mee werken. Professionals met contacten op straat vinden dat jongeren die zich op ‘gevaarlijk pad’ begeven zo vroeg mogelijk moeten worden gecorrigeerd, om erger te voorkomen. Een ontwikkeling die na corona

tussen groepjes, biedt het ook kansen om potentiële drop-outs binnenboord te houden. De ervaring leert namelijk dat de groeiende afwezigheid van een leerling een eerste rode vlag is. Sommige coaches, zoals Nouri eerder (Antenne Gooi en Vechtstreek 2021-2023), zetten vooral in op sport als interventiemiddel, om te schaven aan hun mentale weerbaarheid en verantwoordelijkheid.

III PANEL RISICOJONGEREN

meer navolging krijgt, is de inzet van jongerenwerk op school. Naast het neutraliseren van sluimerende vetes

Daan (preventiewerker) vindt dat er meer werk gemaakt moet worden van vroegsignalering, door alerter te zijn op vroeg gebruik bij de jongste groep. In de praktijk zijn jongeren, als ze in beeld komen, al voorbij de

in het veiligheidsdomein. Hij vindt dat er bij ouders nog veel kansen liggen als het gaat om gedragsverandering bij jongeren. Maar net als sommige jongerengroepen zijn ouders ook niet altijd de makkelijkste groep.

IV SURVEY UITGAANDERS

experimenteerfase. Dáár ligt een belangrijke taak voor preventiewerkers. Nu ligt er te veel nadruk op aanpak

Loïs (jeugdboa) werkt inmiddels vijf jaar als jeugdboa. Haar eerste klus met opgeschoten straatjongeren in Gooi en Vechtstreek was haar vuurdoop. Ze deed eerder al ervaring op in andere grote steden, maar met jongeren was nog onbekend terrein. “Hoe moet je eigenlijk een gesprek beginnen?” Ze weet dat jongeren snel kunnen scannen en je willen uittesten. Ze werkt met twee collega’s én politie omdat die ook over informatie V MARKT

beschikt van camerabeelden. “Maar belangrijk is ook dat je praatjes blijft maken en hun [jongeren] vertrouwen wint.” Ze weet ook dat een derde van de groep moeilijk bereikbaar is. Rond het horecagebied in Hilversum worden alcohol en drugs niet getolereerd. Het algemene beeld is dat de sfeer seizoensgebonden is met rustige en hectische periodes. Michel (ambulant werker) blijft vooral het gesprek aangaan met jongeren om ze op andere gedachten te brengen als ze zich defensief opstellen. “Wanneer je constant hoort dat je niet deugt, dan ga je je daar ook