42. Collegebrief inzake Naleefonderzoek en Antenneonderzoek
Tekst van het document
GEMEENTE HILVERSUM POSTBUS 9900 1201 GM HILVERSUM
Aan de gemeenteraad cc commissieleden cc pers
BEZOEKADRES RAADHUIS DUDOKPARK 1 TELEFOONNUMMER: 14 035 WWW.HILVERSUM.NL
15 januari 2026 ZAAKNUMMER 1909793 BEHANDELD DOOR P. Defferding TELEFOON +31356292556 UW KENMERK 1909793 BIJLAGEN 2 BETREFT Resultaten naleefonderzoek alcoholverstrekking Gooi en Vechtstreek en Antenneonderzoek DATUM
Geachte raadsleden, De naleving van alcoholregels in de regio blijft stabiel, maar jongeren komen nog te makkelijk aan alcohol. De gemeenten blijven hier regionaal op sturen, samen met onder meer onderwijs en horeca. Hilversum deelt deze uitkomsten met lokale aanbieders om de naleving te verbeteren. In het naleefonderzoek is de naleving van de leeftijdsgrens bij alcoholverkoop in 2025 in de regio Gooi en Vechtstreek onderzocht. Daarbij is gekeken welke interventies verkopers toepassen tijdens de leeftijdscontrole (leeftijd vragen, ID vragen en hulpmiddelen gebruiken) en hoe deze samenhangen met naleving. Ook zijn de regionale cijfers vergeleken met die uit 2023 en met de landelijke naleving per verkoopkanaal. De naleving is gemeten via mysteryshoponderzoek, waarbij 16- en 17-jarige jongeren 288 verkooppunten bezochten. De gewogen naleving in 2025 is 69,5% en verschilt niet significant van 2023 (66,5%). Alleen bij ketenslijterijen is de naleving significant gedaald. In andere verkoopkanalen zijn geen significante veranderingen gevonden. Landelijk lag de naleving in 2024 op 32,9%. In 2025 scoort de regio Gooi en Vechtstreek bij cafetaria’s, horeca, zelfstandige slijterijen, sportkantines en zelfstandige supermarkten significant hoger dan landelijk. Bij ketenslijterijen, borrelshops en ketensupermarkten zijn geen significante verschillen met de landelijke cijfers.
Het Antenneonderzoek (onderzoek naar middelengebruik onder jongeren) geeft inzicht in de ontwikkelingen rondom middelengebruik. Het Antenneonderzoek is in opdracht van Jellinek uitgevoerd en is vergelijkbaar met het Antenneonderzoek dat in Amsterdam wordt uitgevoerd.
1
Hieruit blijkt dat het middelengebruik in de Gooi en Vechtstreek redelijk stabiel is. Wel wordt opgemerkt dat het gebruik van vapes sterk is toegenomen. Ook wordt benoemd dat online gokken sinds de legalisering is toegenomen. De aanpak van (online) gokken maakt overigens geen onderdeel uit van het Preventie en Handhavingsplan (PHP) 2026 – 2029 (het regionale plan voor alcoholpreventie), omdat hier bewust is gekozen om in te zetten op het verminderen van alcoholen middelengebruik. Naar aanleiding van de uitkomsten van dit antenneonderzoek vermelden we voor de volledigheid dat gokproblematiek is opgenomen in het gezondheidsbeleid. Onder actielijn 2 wordt ingegaan op mentaal welzijn en veerkracht, het inzetten op preventie, weerbaarheid en vroegsignalering in samenwerking met onderwijs, jongerenwerk en zorgpartners. Actielijn 3 ziet op bestaanszekerheid als basis voor gezondheid, vroegsignalering en ondersteuning van (jong)volwassenen binnen armoede- en schuldenbeleid. Deze cijfers laten zien dat alcoholverstrekkers in de regio Gooi en Vechtstreek op de goede weg zijn. In vergelijking met de landelijke naleving scoort de regio duidelijk beter, wat ons sterkt in de koers die is ingezet met het PHP en de daarbij behorende activiteiten. Tegelijkertijd is bekend dat in Gooi en Vechtstreek, meer dan in de rest van Nederland, nog altijd veel alcohol wordt geconsumeerd.
De aanbevelingen uit het naleefonderzoek zullen worden verwerkt in het uitvoeringsplan, dat volgt nadat het PHP door de gemeenteraden is vastgesteld. De verzending van deze collegebrief met bijgevoegde onderzoeken is regionaal afgestemd, zodat iedere gemeenteraad tegelijkertijd hierover wordt geïnformeerd. Net als na het vorige naleefonderzoek worden de alcoholverstrekkers via een brief op hoofdlijnen geïnformeerd over de resultaten. Zij ontvangen hierin complimenten en worden gestimuleerd hun positieve inzet voort te zetten. Tegelijkertijd krijgen zij handvatten om de naleving binnen hun onderneming verder te verbeteren. Hoogachtend, Burgemeester en wethouders van Hilversum, de gemeentesecretaris,
de burgemeester,
mr. C.P. Torres Barrera
dr. ir. G.M. van den Top
Bijlage(n): 1. 2.
OBJ25010 Rapport Gooi en Vechtstreek Antenneonderzoek 2024
2
ONDERZOEK NAAR DE NALEVING VAN DE LEEFTIJDSGRENS BIJ ALCOHOLVERKOOP REGIO GOOI & VECHTSTREEK 2025
Nalevingsonderzoek Leeftijdsgrens Regio Gooi & Vechtstreek
1
OVER BUREAU OBJECTIEF Bureau Objectief wil een gezonde maatschappij stimuleren. Ons team van gedragspsychologen heeft veel ervaring met het uitvoeren van onderzoek en het adviseren op het gebied van beleidsontwikkeling. Door inzicht te geven in menselijke drijfveren, bieden we aanknopingspunten om gedrag op een positieve manier te veranderen. Zo doen we doelgroeponderzoek naar motieven en weerstanden, voeren we nalevingsonderzoek uit naar de leeftijdsgrens en het verbod op doorschenken en brengen we met behulp van jongerenonderzoek de leefwereld van de jeugd in kaart. Deze inzichten maken een gefundeerd beleid met risicogestuurde inzet van preventie- en handhavingsactiviteiten mogelijk. Ons bureau werkt vanuit een stevig fundament waarin wetenschap en praktijk elkaar ontmoeten.
© Copyright Opdrachtgever Regio Gooi en Vechtstreek Onderzoeksteam drs. Milou Geerlings drs. Esmée Rutten drs. Milou Hessels Pelle van Slagmaat drs. Gijs van Amerongen Tim Wolters Vormgeving Hoogstede Ontwerpt
Wij bedanken alle auditoren en mysterykids voor hun inzet tijdens het veldwerk.
2
Nalevingsonderzoek Leeftijdsgrens Regio Gooi & Vechtstreek
Bureau Objectief zet zich al ruim 10 jaar in voor de verbetering van de kwaliteit van zowel de preventieve als handhavende activiteiten van gemeenten op het gebied van de Alcoholwet. Dit doen we in ruim 100 Nederlandse gemeenten. Rechtstreeks, maar ook in samenwerking met regionale partners zoals de GGD, VKN, en andere relevante regionale of lokale kennis- en uitvoerende partners van gemeenten. Daarnaast beschikken we over een interviewteam en een landelijk team van getrainde auditoren en mysterykids. Kwaliteit staat bij Bureau Objectief hoog in het vaandel. Wij zijn daarom ISO 20252:2019 gecertificeerd. Dit is een internationale kwaliteitsnorm voor sociaal-wetenschappelijk onderzoek. Om aan deze kwaliteitsnorm te voldoen, ondergaan we jaarlijks een audit. Hierbij controleert een inspecteur of we onze onderzoeken volgens de ISO-richtlijnen uitvoeren. Daarnaast zijn we aangesloten bij het Data & Insights Network, de brancheorganisatie voor marktonderzoek.
Nalevingsonderzoek Leeftijdsgrens Regio Gooi & Vechtstreek
3
INHOUD
SAMENVATTING 5
Samenvatting
8
Inleiding
8
Aanleiding Onderzoeksvragen
8 11
Methode Mysteryshoponderzoek
11
Selectie mysterykids en auditoren
12
Procedure aankooppogingen
12
Begeleiding mysterykids en ouders/verzorgers
14
Gemeten variabelen
15
Locatieselectie
16
Aankooppogingen bij onbemenste kassa’s
19
Analyse
19
Resultaten
22
Conclusie
40
Naleving leeftijdsgrens 2025
40
Interventies in het leeftijdscontroleproces
40
Conclusie
41
Aanbevelingen
44
Bepalen inzet risicogestuurd toezicht
45
Ondersteuning bij het verbeteren van de naleving
46
Referenties
53
Bijlage 1: begrippenlijst
55
Bijlage 2: betrouwbaarheidsintervallen & significantietoetsen 59
4
Nalevingsonderzoek Leeftijdsgrens Regio Gooi & Vechtstreek
In dit onderzoek is de naleving van de leeftijdsgrens bij de verkoop van alcohol anno 2025 vastgesteld in de regio Gooi en Vechtstreek. Ook is in kaart gebracht in hoeverre verkopers interventies inzetten bij de leeftijdscontrole, inclusief de samenhang hiervan met de naleving. Interventies zijn de handelingen die een verkoper kan toepassen in het proces van de leeftijdscontrole: leeftijd vragen, ID vragen en een hulpmiddel gebruiken. Ten slotte is onderzocht in hoeverre de nalevingscijfers voor de verkoop van alcohol in de regio Gooi en Vechtstreek verschillen van de nalevingscijfers uit 2023 en van de landelijke nalevingscijfers per verkoopkanaal1,2. Om de naleving van de leeftijdsgrens vast te stellen is mysteryshoponderzoek uitgevoerd, waarbij 16- en 17-jarige jongeren een aankooppoging in scène zetten. In totaal bezochten zij 288 verkooppunten. Het gewogen totale nalevingscijfer voor alcoholverkoop is 69.5%. Het gewogen totale nalevingscijfer voor alcoholverkoop in 2025 (69.5%) is niet significant veranderd in vergelijking met 2023 (66.5%). Bij ketenslijterijen is de naleving van de leeftijdsgrens bij alcoholverkoop in 2025 significant lager dan de naleving in 2023. In de andere verkoopkanalen zijn er geen significante veranderingen in de naleving geconstateerd. De totale gewogen landelijke naleving was 32.9% in 2024.
Bij cafetaria’s, horecagelegenheden, zelfstandige slijterijen, sportkantines en zelfstandige supermarkten is de naleving van de leeftijdsgrens bij alcoholverkoop in de regio Gooi en Vechtstreek in 2025 significant hoger dan de landelijke naleving van het verkoopkanaal in 2024. Bij ketenslijterijen, borrelshops en ketensupermarkten is de naleving bij
Nalevingsonderzoek Leeftijdsgrens Regio Gooi & Vechtstreek - Samenvatting
5
alcoholverkoop in de regio Gooi en Vechtstreek in 2025 niet significant verschillend van de landelijke naleving in 2024. Figuur 1. Nalevingscijfer per verkoopkanaal regio Gooi en Vechtstreek 2025, 2023 en landelijk 2024.
Verkopers die naar leeftijd én naar ID vragen of enkel naar ID vragen, scoren hoger op naleving. Verkopers die een hulpmiddel gebruiken bij de leeftijdscontrole ook. Alleen naar leeftijd vragen, hangt niet samen met een hogere naleving.
85.7% 84.6% 73.0%
Borrelshops
78.7% 75.0%
Cafetaria’s
23.0% 75.0% 72.7%
Zelfstandige slijterijen
28.7% 74.3% 67.2%
Horecagelegenheden 25.5%
72.2% 100.0% 85.6%
Ketenslijterijen
64.4% 62.3% 68.4%
Ketensupermarkten
60.9% 55.6%
Sportkantines
22.4%
Zelfstandige supermarkten
58.3% 57.1% 20.2% 0%
GOOI EN VECHTSTREEK 2025
20%
40%
60%
80%
100%
GOOI EN VECHTSTREEK 2023
LANDELIJK 2024
6
Nalevingsonderzoek Leeftijdsgrens Regio Gooi & Vechtstreek - Samenvatting
Nalevingsonderzoek Leeftijdsgrens Regio Gooi & Vechtstreek - Samenvatting
7
INLEIDING AANLEIDING Alcoholgebruik brengt veel risico’s met zich mee, zeker voor minderjarigen. Voorbeelden zijn verminderde zelfbeheersing3 en een grotere kans op risicovol gedrag,4 ongevallen,5 geweld6 en vroegtijdige sterfte.7 Daarnaast kan overmatig alcoholgebruik zowel direct als later in het leven leiden tot gezondheidsproblemen. Voorbeelden daarvan zijn hersenschade en een hogere kans op verslaving.8,9 De regio Gooi en Vechtstreek wil een cultuur stimuleren waarin het op een verantwoorde manier verkopen en gebruiken van alcohol de norm is. Naast preventieve maatregelen is toezicht en handhaving op de naleving van de Alcoholwet onmisbaar bij het bereiken van dit doel.
Tabel 1. Hoofdvraag.
In hoeveel procent van de aankooppogingen kunnen jongeren van 16 en 17 jaar oud géén alcoholhoudende dranken kopen bij de verkoopkanalen cafetaria’s, horecagelegenheden, slijterijen (ketenslijterijen, borrelshops en zelfstandige slijterijen), sportkantines en supermarkten (ketensupermarkten en zelfstandige supermarkten)?
Naast de hoofdvraag is ook onderzocht in hoeverre verkopers interventies toepassen tijdens het leeftijdscontroleproces, inclusief de samenhang hiervan met de naleving. Interventies zijn de handelingen die een verkoper kan toepassen in het proces van de leeftijdscontrole: leeftijd vragen, ID vragen en een hulpmiddelI gebruiken. Tenslotte is onderzocht hoe de nalevingscijfers in de regio Gooi en Vechtstreek zich verhouden tot de nalevingscijfers van 2023 en tot de landelijke nalevingscijfers1,2. De deelvragen staan in Tabel 2. Tabel 2. Deelvragen.
Om de voortgang van deze naleving in de regio Gooi en Vechtstreek te monitoren laten de gemeenten Blaricum, Gooise Meren, Hilversum, Huizen, Laren en Wijdemeren periodiek nalevingsonderzoek uitvoeren. In dit onderzoek wordt de naleving van de leeftijdsgrens van 18 jaar onderzocht bij verkooppunten van verschillende verkoopkanalen voor de aankoop van alcohol. Zo wordt duidelijk in hoeverre verkopers zich houden aan de leeftijdsgrens.
ONDERZOEKSVRAGEN Het doel van het nalevingsonderzoek is om op een betrouwbare en representatieve manier de naleving per verkoopkanaal in 2025 vast te stellen bij alcoholverkoop. In Tabel 1 en 2 staan respectievelijk de hoofdvraag en de deelvragen van dit onderzoek.
In hoeveel procent van de aankooppogingen wordt er bij de verschillende verkoopkanalen naar leeftijd gevraagd? In hoeveel procent van de aankooppogingen wordt er bij de verschillende verkoopkanalen naar een geldig legitimatiebewijs gevraagd? In hoeveel procent van de aankooppogingen wordt er bij de verschillende verkoopkanalen een hulpmiddel gebruikt bij de beoordeling van het legitimatiebewijs? In hoeveel procent van de aankooppogingen, waarbij interventies worden ingezet, wordt de alcoholhoudende drank niet verkocht bij de verschillende (sub)verkoopkanalen?
I Verkopers kunnen een hulpmiddel gebruiken bij het controleren van de leeftijd op een legitimatiebewijs. Voorbeelden hiervan zijn: het intoetsen van de geboortedatum in een kassasysteem, een ID-scanner die de leeftijd op de legitimatie uitleest of een kalender die voor elke datum de uiterste geboortedatum aangeeft.
8
Nalevingsonderzoek Leeftijdsgrens Regio Gooi & Vechtstreek - Inleiding
Nalevingsonderzoek Leeftijdsgrens Regio Gooi & Vechtstreek - Inleiding
9
Hoe verhouden de nalevingspercentages per verkoopkanaal in de regio Gooi en Vechtstreek zich ten opzichte van het nalevingsonderzoek Gooi en Vecht uit 20231? Hoe verhouden de nalevingspercentages per verkoopkanaal in de regio Gooi en Vechtstreek zich ten opzichte van het landelijke nalevingsonderzoek uit 20242?
METHODE MYSTERYSHOPONDERZOEK Het doel van het huidige onderzoek is om de naleving van de leeftijdsgrens door alcoholverkooppunten in de regio Gooi en Vechtstreek in kaart te brengen. Het naleven van de leeftijdsgrens houdt in dat de verkoper weigert om alcohol te verkopen aan een persoon van wie niet is vastgesteld dat deze de leeftijd van 18 jaar heeft bereikt. Het nalevingsonderzoek resulteert in een nalevingscijfer: het percentage van het aantal aankooppogingen waarbij een verkoopkanaal de leeftijdsgrens bij de verkoop van alcoholproducten heeft nageleefd. Om het nalevingscijfer van verschillende verkoopkanalen te meten, is gebruik gemaakt van zogenaamd mysteryshoponderzoek. Hierbij proberen 16- en 17-jarige jongeren (‘mysterykids’) alcohol te kopen onder toezicht van een ervaren begeleider (‘auditor’). Het gaat om een aankooppoging van één leeftijdsgebonden product. In dit onderzoek is dat bier, wijn, mixdrank of sterke drank. Het gehanteerde onderzoeksprotocol respecteert de uitgangspunten van de Alcoholwet. Het gaat hier namelijk om een geënsceneerde aankoop: de mysterykids hebben géén intentie tot het gebruik van de gekochte alcoholproducten, maar doen de aankoop in het kader van onderzoek. Ook wordt er rekening gehouden met ethische en juridische normen. De mysteryshopmethode heeft zich bewezen als een valide en betrouwbare methode.
De methodiek geeft namelijk een natuurgetrouwe weergave van de daadwerkelijke beschikbaarheid van alcohol voor minderjarigen met een koopintentie en geeft een realistisch beeld van de naleving van een verkoopkanaal10.
10
Nalevingsonderzoek Leeftijdsgrens Regio Gooi & Vechtstreek - Inleiding
Nalevingsonderzoek Leeftijdsgrens Regio Gooi & Vechtstreek - Methode
11
In dit nalevingsonderzoek zijn de aankooppogingen gedaan door een mix minderjarige jongens en meisjes. Aan de bezochte locaties is niet teruggekoppeld dat er een mysteryshoponderzoek had plaatsgevonden. Het mysteryshoponderzoek is uitgevoerd in april tot en met augustus 2025.
SELECTIE MYSTERYKIDS EN AUDITOREN Voor dit onderzoek zijn mysterykids en auditoren geselecteerd die ervaring hebben met het uitvoeren van nalevingsonderzoek. Zij maken allen deel uit van een landelijk dekkend netwerk dat continu wordt onderhouden, zodat er altijd gekwalificeerde medewerkers ter beschikking staan. De auditoren zijn geselecteerd op basis van hun achtergrond en deskundigheid. Zij beschikken allen over een Verklaring Omtrent Gedrag (VOG) en een APK-gekeurde auto met de benodigde verzekeringen. De auditoren zijn voor het onderzoek uitgebreid geïnformeerd over het onderzoeksprotocol en hun takenpakket. De auditoren staan vóór, tijdens en na de uitvoering van het nalevingsonderzoek in contact met elkaar en met het onderzoeksteam.
PROCEDURE AANKOOPPOGINGEN Voorbereiding Op een veldwerkdag wordt de mysterykid door de auditor opgehaald. Tijdens mysteryshoponderzoek zijn géén uiterlijke kenmerken toegestaan (pet, zonnebril, etc.) die een eerlijke inschatting van de leeftijd van de mysterykids in de weg kunnen staan. Voor vertrek wordt dit door de auditors gecontroleerd. Ook controleert de auditor voor vertrek of de mysterykid een geldig legitimatiebewijs en een pinpas bij zich heeft. Tot slot krijgt de mysterykid de laatste instructies.
12
Nalevingsonderzoek Leeftijdsgrens Regio Gooi & Vechtstreek - Methode
Uitvoering Voor de betrouwbaarheid van het onderzoek is het van belang dat aankooppogingen worden uitgevoerd op momenten waarop 16- en 17-jarigen dit in werkelijkheid ook zouden doen. Daarom worden sportkantines veelal in het weekend bezocht en vinden de aankooppogingen vlak voor, tijdens of na reguliere wedstrijden van jeugdteams plaats. Horecagelegenheden worden zoveel mogelijk rondom het weekend bezocht. Ook bezoeken mysterykids enkel locaties op minstens 20 kilometer afstand van hun eigen woonplaats, om eventuele herkenning door verkopers te voorkomen. Een locatie wordt over het algemeen door één mysterykid bezocht, waarbij één aankooppoging uitgevoerd wordt. Een uitzondering hierop zijn horecagelegenheden en sportkantines, omdat mysterykids zich hier onveilig kunnen voelen. Bij horecagelegenheden en sportkantines gaan mysterykids daarom in een tweetal (jongen en meisje) naar binnen. De mysterykid van het tweetal die géén aankooppoging hoeft te plegen, zorgt ervoor dat hij/zij buiten zicht is (bijvoorbeeld door gebruik te maken van het toilet) ten tijde van de aankooppoging. In dit geval vindt de communicatie tussen de mysterykids plaats via WhatsApp, zodat zij elkaar op de hoogte kunnen brengen wanneer de aankooppoging voltooid is. Wanneer een mysterykid aangeeft zich ook in een tweetal niet veilig te voelen, wordt de desbetreffende locatie op dat moment overgeslagen.
De auditor bepaalt vervolgens samen met een coördinator of de locatie veilig genoeg is om op een later moment door (een) andere mysterykid(s) bezocht te worden. In het geval van een veilige locatie wordt de locatie op de onderzoekslijst voor een volgende route geplaatst. In het geval van een niet-veilige locatie wordt de locatie vervangen door een reserve locatie. Wanneer een mysterykid naar zijn/haar leeftijd wordt gevraagd tijdens een aankooppoging, mag deze één keer jokken (‘ik ben 18
Nalevingsonderzoek Leeftijdsgrens Regio Gooi & Vechtstreek - Methode
13
jaar’). De mysterykid is wel verplicht om zijn of haar legitimatiebewijs te laten zien aan de verkoper wanneer deze hierom vraagt. Ook dient de mysterykid de locatie zonder discussie te verlaten als de aankoop geweigerd wordt. Afronding Om alle elementen van het aankoopproces vast te kunnen leggen, worden de geslaagde aankopen natuurgetrouw afgerond. De mysterykid rekent af via pinbetaling. Indien het gekochte product bedoeld is voor ‘elders dan ter plaatse’ (bijvoorbeeld bij een supermarkt), neemt de mysterykid het product mee naar de uitgang. Direct bij het verlaten van de locatie neemt de auditor vervolgens het product over. Voor het kopen van alcohol bij horecagelegenheden en sportkantines geldt echter dat de alcohol ter plaatse geconsumeerd dient te worden. In dat geval wordt de eventueel gekochte alcohol door de mysterykid onaangeroerd achtergelaten op de bar. Op deze manier blijft de alcohol onder de verantwoordelijkheid van het barpersoneel. Bovendien blijft de auditor in de buurt zodat deze, indien nodig, het onaangeroerde biertje of wijntje in bezit kan nemen en onopvallend kan verwijderen. Aan het eind van iedere veldwerkdag worden de aankopen ingezameld in een sealbag en later collectief vernietigd. Zodra alle locaties voor de desbetreffende veldwerkdag bezocht zijn, brengt de auditor de mysterykid(s) naar huis.
BEGELEIDING MYSTERYKIDS EN OUDERS/ VERZORGERS Mysterykids worden getraind in het doen van mysteryshoponderzoek voordat zij ingezet worden voor aankooppogingen ten behoeve van nalevingsonderzoeken. Zo krijgen zij van te voren digitale instructies in de vorm van beeld en tekst. Hierin wordt de procedure
14
Nalevingsonderzoek Leeftijdsgrens Regio Gooi & Vechtstreek - Methode
beschreven en wordt de rol van de mysterykid uitvoerig behandeld. Daarnaast voert elke nieuwe mysterykid een aantal proefaankopen uit voordat hij/zij aan een onderzoek meewerkt. Dit zijn aankopen die niet meetellen voor het onderzoek maar puur worden gebruikt voor trainingsdoeleinden. De auditor observeert de mysterykid tijdens deze proefaankopen nauwkeurig, zodat hij feedback kan geven waar nodig. Naast de training en instructies die elke mysterykid voorafgaand ontvangt, wordt hij/zij gedurende elke veldwerkdag door een auditor geïnstrueerd en begeleid. Zo krijgt de mysterykid begeleiding bij het correct uitvoeren van de aankooppoging en het registreren van de benodigde informatie na iedere aankooppoging. De auditoren zijn tijdens een veldwerkdag verantwoordelijk voor het welzijn en de veiligheid van de mysterykids en gaan hierbij uit van de Arbowet en de Arbeidstijdenwet. Wanneer een mysterykid aangeeft een locatie niet te willen bezoeken of de veldwerkdag te willen afbreken, dan luistert de auditor hiernaar. De resterende locaties worden vervolgens opnieuw ingepland om op een later tijdstip te bezoeken. Naast de begeleiding die de mysterykids ontvangen tijdens een veldwerkdag, worden de mysterykids ook voorzien van de benodigde nazorg.
De mysterykids kunnen te allen tijde contact opnemen met de contactpersoon voor de mysterykids en auditoren uit het onderzoeksteam of met de vertrouwenspersoon. Ouders/verzorgers van de mysterykids krijgen informatie over de inhoud van nalevingsonderzoek en de achterliggende gedachte hiervan. De ouders/verzorgers geven daarnaast schriftelijk toestemming voor deelname van de jongeren aan een mysteryshoponderzoek.
GEMETEN VARIABELEN In dit onderzoek worden verschillende variabelen gemeten om de naleving in kaart te brengen. Allereerst wordt onderzocht of er bij
Nalevingsonderzoek Leeftijdsgrens Regio Gooi & Vechtstreek - Methode
15
een aankoop van alcohol door de verkoper naar leeftijd en/of legitimatiebewijs wordt gevraagd en of er een hulpmiddel wordt gebruikt bij het beoordelen van het legitimatiebewijs. Daarom wordt bij iedere aankooppoging het volgende vastgesteld: •H eeft de verkoper de mysterykid naar zijn/haar leeftijd gevraagd? •H eeft de verkoper de mysterykid naar een geldig legitimatiebewijs gevraagd? •H eeft de verkoper (waarneembaar) gebruik gemaakt van een hulpmiddel om de leeftijd van de mysterykid te controleren? Dit wordt beoordeeld op basis van observatie. Het is niet altijd zichtbaar of er een hulpmiddel wordt gebruikt. Daarnaast wordt onderzocht of de verkoper alcohol verkoopt aan de mysterykid: •H eeft de verkoper de verkoop geweigerd? Bij ketensupermarkten is er sprake van extra meting op de naleving, namelijk: • Hoe hoog is de naleving bij onbemenste kassa’s?
LOCATIESELECTIE Om uitspraken te kunnen doen over de nalevingscijfers van de verschillende verkoopkanalen, is het van belang een representatieve steekproef te trekken. Om de grootte van deze steekproef te bepalen, zijn er drie parameters nodig: populatiegrootte, betrouwbaarheidsniveau en spreiding. Deze parameters leiden tot een minimum aantal locaties dat per verkoopkanaal bezocht moet worden om gefundeerde uitspraken over de naleving te kunnen doen. De drie parameters worden hieronder besproken. Vervolgens wordt beschreven hoe de representativiteit in dit onderzoek is gewaarborgd. Populatiegrootte De eerste parameter om de benodigde steekproefgrootte te kunnen bepalen, is de populatiegrootte, ofwel het totale aanbod van alco-
16
Nalevingsonderzoek Leeftijdsgrens Regio Gooi & Vechtstreek - Methode
holverkooppunten in de regio Gooi en Vechtstreek. De populatiegrootte van de verschillende verkoopkanalen is vastgesteld op basis van onze eigen database. Deze database wordt ook gebruikt voor de landelijke nalevingsonderzoeken in opdracht van het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport en wordt regelmatig bijgewerkt. Betrouwbaarheidsniveau De tweede parameter is het betrouwbaarheidsniveau van de resultaten. In dit onderzoek is voor ieder verkoopkanaal een minimaal betrouwbaarheidsniveau van 90% gehanteerd. Dit betekent dat met 90% zekerheid gezegd kan worden dat het nalevingscijfer dat gevonden wordt in de steekproef overeenkomt met de naleving van de gehele populatie. Dit betrouwbaarheidsniveau valt binnen de wetenschappelijke onderzoeksrichtlijnen. Spreiding De derde parameter om de juiste steekproefgrootte te kunnen bepalen, is de spreiding. Hiermee wordt de geschatte verdeling van de variabelen in de populatie bedoeld. In dit geval gaat het om de variabele ‘naleving’. Bijvoorbeeld, als een naleving van 80% wordt verwacht, hoort daar een verwachte spreiding van 80% bij. Door deze verwachte spreiding mee te nemen in de berekening, zal de benodigde steekproefgrootte afnemen. Wanneer er geen onderbouwde verwachting bestaat over de verdeling van de variabele ‘naleving’, is het de wetenschappelijke standaard om uit te gaan van een spreiding van 50%.
Dit leidt tot de maximale steekproefgrootte. In dit onderzoek is er gebruik gemaakt van een spreidingsmaat van 50%, gelijk aan het landelijk nalevingsonderzoek2. Locaties opschonen Het totale aanbod in de regio Gooi en Vechtstreek, verdeeld over de verschillende verkoopkanalen is herleid uit onze database. Echter kan het voorkomen dat bepaalde locaties niet meer bestaan (bij-
Nalevingsonderzoek Leeftijdsgrens Regio Gooi & Vechtstreek - Methode
17
voorbeeld horecagelegenheden) of niet meer het juiste verkoopkanaal representeren (bijvoorbeeld een restaurant in plaats van een cafetaria). Daarom zijn de locatielijsten via vooronderzoek op internet gecontroleerd op zaken als een mogelijk faillissement of een verandering van verkoopkanaal. Wanneer een locatie niet geschikt was voor het onderzoek, is deze verwijderd uit de populatie. Zo is voor elk verkoopkanaal een populatiegrootte verkregen. Beschikbaarheidsonderzoek Op basis van eerdere nalevingsonderzoeken is bekend dat veel cafetaria’s geen alcohol verkopen. Dat kan voor veel uitval van locaties zorgen. Daarom heeft er bij het opschonen van de locatielijsten ook telefonisch onderzoek plaatsgevonden om te achterhalen welke cafetaria’s geen alcohol verkopen. Wanneer een locatie het product niet verkocht, is deze locatie verwijderd uit de populatie. Steekproef bijstellen Het opschonen van de locatielijsten en het uitvoeren van beschikbaarheidsonderzoek leidt vaak tot een afname van de populatiegrootte. Op basis van de gecorrigeerde populatiegrootte is de benodigde steekproefgrootte per verkoopkanaal berekend. In Tabel 3 is weergegeven hoeveel aankooppogingen er per verkoopkanaal zijn uitgevoerd.
Tabel 3. Aantal uitgevoerde aankooppogingen en populatiegrootte per verkoopkanaal. Aankooppogingen
Populatie
Cafetaria’s
47
47
Horecagelegenheden
74
74
Ketenslijterijen
11
11
Borrelshops
14
14
Zelfstandige slijterijen
16
16
Sportkantines
69
88
Ketensupermarkten
45
47
Zelfstandige supermarkten
12
12
Totaal
288
309
AANKOOPPOGINGEN BIJ ONBEMENSTE KASSA’S In verschillende ketensupermarkten is niet alleen meer sprake van bemenste kassa’s, maar zijn er ook onbemenste kassa’s aanwezig. Om te onderzoeken of er een verschil bestaat in de naleving tussen beide typen kassa’s, zijn van de 45 aankooppogingen in ketensupermarkten 20 uitgevoerd bij bemenste kassa’s en 25 bij onbemenste kassa’s.
ANALYSE Allereerst is per verkoopkanaal het nalevingscijfer van de leeftijdsgrens bij alcoholverkoop in 2025 berekend. Hierbij is ook berekend hoe vaak verkopers naar leeftijd hebben gevraagd, hoe vaak zij om een legitimatiebewijs hebben gevraagd en of er hulpmiddelen zijn gebruikt bij het controleren van het legitimatiebewijs. Daarnaast is bekeken in welke mate de interventies leidden tot naleving. Ook is
18
Nalevingsonderzoek Leeftijdsgrens Regio Gooi & Vechtstreek - Methode
Nalevingsonderzoek Leeftijdsgrens Regio Gooi & Vechtstreek - Methode
19
er een totaal regionaal nalevingscijfer berekend. Tenslotte is voor elk verkoopkanaal een vergelijking gemaakt met het nalevingscijfer Regio Gooi en Vechtstreek 2023 en het landelijke nalevingscijfer uit 20241,2. Voor de berekeningen is gebruik gemaakt van puntprevalenties, betrouwbaarheidsintervallen en weegfactoren. Deze worden hieronder toegelicht. Vervolgens wordt ook uitgelegd hoe de verschillen in naleving berekend zijn. Puntprevalenties en betrouwbaarheidsintervallen De nalevingscijfers zijn berekend door de frequentie van naleving te delen door het totale aantal aankooppogingen. Per verkoopkanaal zijn de frequenties en percentages (puntprevalenties) gerapporteerd. Daarnaast zijn voor alle nalevingspercentages betrouwbaarheidsintervallen (BI)II berekend met behulp van de Wilson Score. Het 95%-BI van een gemeten percentage geeft aan dat als deze meting 100 maal wordt herhaald, de gemeten waarde 95 maal binnen dit interval zal liggen. Bijvoorbeeld, wanneer de puntschatting 20.2% bedraagt met een 95% BI van 16.1% tot 25.1%, dan zal het nalevingscijfer bij 95 van 100 herhaalde metingen tussen de 16.1% en 25.1% vallen. De breedte van het BI geeft de precisie van de schatting weer; hoe smaller het BI, hoe preciezer de schatting van het werkelijke nalevingscijfer is.
Gewogen totale nalevingscijfer Om tot een regionaal nalevingscijfer te komen, dient er rekening gehouden te worden met het relatieve aandeel verkooppunten van elk verkoopkanaal binnen het totale aantal verkooppunten in de regio Gooi en Vechtstreek (populatiegrootte). Dit is mogelijk door gebruik te maken van weegfactoren. Voor elk verkoopkanaal is er een weegfactor bepaald door de proportie van het verkoopkanaal in het totale aantal verkooppunten te delen door de proportie van het verkoopkanaal in de steekproef. Vervolgens is bij ieder verkoopkanaal
de corresponderende weegfactor op het nalevingscijfer toegepast. Dit resulteerde in een gewogen totaal nalevingscijfer voor alcoholverkoop in de regio Gooi en Vechtstreek. Verschillen tussen nalevingscijfers Naast het berekenen van de actuele nalevingscijfers, is ook berekend in hoeverre de naleving per verkoopkanaal in de regio Gooi en Vechtstreek verschilt van naleving in 2023 en de landelijke naleving per verkoopkanaal in 20241,2. Significante verschillen Om te bepalen of een verschil tussen nalevingscijfers berust op toeval of op een werkelijk verschil, kan gekeken worden naar de mate van overlap tussen de betrouwbaarheidsintervallen (BI’s). Er mag van een significant verschil gesproken worden als de BI’s elkaar niet overlappen. Bijvoorbeeld, wanneer het BI van nalevingscijfer A tussen de 53.6% en de 64.7% ligt en dat van nalevingscijfer B tussen 65.9% en 76.9%, is er geen overlap tussen de betrouwbaarheidsintervallen. Er is hier een significant verschil tussen de nalevingscijfers. Als de twee BI’s wel overlappen, is er meer informatie nodig om een conclusie te trekken. In dat geval wordt het 95%-BI van het verschil tussen nalevingscijfer A en nalevingscijfer B berekend. Als dit 95%BI de waarde 0% bevat, kan geconcludeerd worden dat de twee nalevingscijfers niet significant verschillen.
Bevat het BI niet de waarde 0%, dan verschillen de nalevingscijfers wel significant van elkaar. Ook voor het 95%-BI van een verschil geldt: hoe kleiner het interval, hoe preciezer de schatting van het werkelijke verschil in naleving. Daarnaast geldt dat het interval steeds kleiner wordt bij een groter aantal aankooppogingen.
II Het betrouwbaarheidsinterval is iets anders dan het eerder genoemde betrouwbaarheidsniveau. Het betrouwbaarheidsniveau geeft aan in hoeverre het zeker is dat het gemiddelde van de populatie in dit betrouwbaarheidsinterval zit.
20
Nalevingsonderzoek Leeftijdsgrens Regio Gooi & Vechtstreek - Methode
Nalevingsonderzoek Leeftijdsgrens Regio Gooi & Vechtstreek - Methode
21
RESULTATEN In dit hoofdstuk worden de resultaten van het onderzoek beschreven. De nalevingscijfers worden per verkoopkanaal gerapporteerd. Hierbij wordt ook aandacht besteed aan de resultaten per stap in het leeftijdscontroleproces en de vergelijking met de naleving in 2023 en de landelijke naleving1,2. De resultaten zijn verwerkt in informatieve illustraties. In bijlage 2 zijn de bijbehorende betrouwbaarheidsintervallen en significantietoetsen opgenomen.
RESULTATEN Naleving in 2025 Het gewogen totale nalevingscijfer voor alcoholverkoop bij alle verkoopkanalen in 2025 is 69.5%. Gemiddeld wordt de leeftijdsgrens bij de verkoop van alcohol dus in 69.5% van de gevallen nageleefd. Figuur 2 geeft het gewogen totale nalevingscijfer en de nalevingscijfers per verkoopkanaal weer.
Figuur 2. Gewogen totale nalevingscijfer en nalevingscijfer per verkoopkanaal regio Gooi en Vechtstreek 2025* 85.7%
Borrelshops
78.7%
Cafetaria’s Zelfstandige slijterijen
75.0%
Horecagelegenheden
74.3%
Ketenslijterijen
72.7%
Ketensupermarkten
64.4%
Sportkantines
60.9%
Zelfstandige supermarkten
58.3%
Gewogen totale nalevingscijfer
69.5%
0%
20%
40%
60%
80%
100%
* aankooppogingen bij supermarkten zijn gedeeltelijk bij onbemenste kassa’s uitgevoerd.
Bij borrelshops is er bij 12 van de 14 aankooppogingen nageleefd (85.7%). Bij cafetaria’s is er bij 37 van de 47 aankooppogingen nageleefd (78.7%). Bij zelfstandige slijterijen is er bij 12 van de 16 aankooppogingen nageleefd (75.0%). Bij horecagelegenheden is er bij 55 van de 74 aankooppogingen nageleefd (74.3%). Bij ketenslijterijen is er bij 9 van de 11 aankooppogingen nageleefd (72.7%). Bij ketensupermarkten is er bij 29 van de 45 aankooppogingen nageleefd (64.4%). Bij sportkantines is er bij 42 van de 69 aankooppogingen nageleefd (60.9%). Bij zelfstandige supermarkten is er bij 8 van de 12 aankooppogingen nageleefd (58.3%).
22
Nalevingsonderzoek Leeftijdsgrens Regio Gooi & Vechtstreek - Resultaten
Nalevingsonderzoek Leeftijdsgrens Regio Gooi & Vechtstreek - Resultaten
23
NALEVING ALCOHOLVERKOOP CAFETARIA’S INTERVENTIES Bij 5 van de 47 aankooppogingen paste de verkoper geen interventies toe in het verkoopproces (10.6%). Dit leidde in 0 gevallen tot naleving (0.0%).
Interventies n=47
Bij 13 van de 47 aankooppogingen vroeg de verkoper zowel naar de leeftijd als naar ID (27.7%). Dit leidde in 13 gevallen tot naleving (100.0%).
100.0%
Alleen leeftijd gevraagd
100.0%
Alleen ID gevraagd
85.7%
Leeftijd & ID gevraagd
14.3%
100.0%
n=41
NIET NAGELEEFD
NAGELEEFD
Hulpmiddelgebruik
Naleving
76+24 24.4%
Van de 31 aankooppogingen waarbij geen hulpmiddel is gebruikt (75.6%), is er 27 keer nageleefd (87.1%).
Bij 37 van de 47 aankooppogingen is er nageleefd (78.7%).
Geen interventie
59.6%
Dit leidde in 10 gevallen tot naleving (100.0%).
NALEVING
2.1%
27.7%
Bij 28 van de 47 aankooppogingen vroeg de verkoper enkel naar de ID van de mysterykid (59.6%). Dit leidde in 24 gevallen tot naleving (85.7%).
Van de 41 keer dat er naar ID is gevraagd, is er 10 keer zichtbaar een hulpmiddel gebruikt om de geboortedatum te controleren (24.4%). • 2 verkopers controleerden de leeftijd door de geboortedatum in te toetsen in het kassasysteem. • 0 verkopers controleerden de leeftijd door middel van een pop-up. • 0 verkopers controleerden de leeftijd door gebruik van een ID-checker. • 8 verkopers controleerden de leeftijd door gebruik van een ander hulpmiddel.
10+2608 10.6%
Bij 1 van de 47 aankooppogingen vroeg de verkoper alleen naar de leeftijd van de mysterykid (2.1%). Dit leidde in 0 gevallen tot naleving (0.0%).
HULPMIDDELGEBRUIK NA ID-VRAAG
Naleving
Geen hulpmiddel gebruikt
87.1%
Hulpmiddel gebruikt
12.9%
100.0%
75.6%
NAGELEEFD
Naleving 100%
78.7%*
75.0%
De naleving in 2025 verschilt niet significant van de naleving in 2023 (75.0%). 50.0%
De naleving in 2025 is significant hoger ten opzichte van de gemiddelde landelijke naleving in 2024 (23.0%).
24.8%
23.0%
0% 2021
2022
2023
2024
LANDELIJK NLO GOOI EN VECHTSTREEK NLO
* significant verschillend van landelijke naleving 2024
2025
NIET NAGELEEFD
NALEVING ALCOHOL 2025 CAFETARIA’S
78.7% [65.1, 88.0]
NALEVING ALCOHOLVERKOOP HORECAGELEGENHEDEN INTERVENTIES Bij 13 van de 74 aankooppogingen paste de verkoper geen interventies toe in het verkoopproces (17.6%). Dit leidde in 0 gevallen tot naleving (0.0%).
Interventies n=74
Naleving
18+0802 2.7%
17.6%
Bij 0 van de 74 aankooppogingen vroeg de verkoper alleen naar de leeftijd van de mysterykid (0.0%). Bij 59 van de 74 aankooppogingen vroeg de verkoper enkel naar de ID van de mysterykid (79.7%). Dit leidde in 53 gevallen tot naleving (89.8%). Bij 2 van de 74 aankooppogingen vroeg de verkoper zowel naar de leeftijd als naar ID (2.7%). Dit leidde in 2 gevallen tot naleving (100.0%).
Geen interventie
100.0%
Alleen leeftijd gevraagd
n.v.t.
Alleen ID gevraagd
89.8%
Leeftijd & ID gevraagd
79.7%
HULPMIDDELGEBRUIK NA ID-VRAAG Van de 61 keer dat er naar ID is gevraagd, is er 17 keer zichtbaar een hulpmiddel gebruikt om de geboortedatum te controleren (27.9%). • 2 verkopers controleerden de leeftijd door de geboortedatum in te toetsen in het kassasysteem. • 0 verkopers controleerden de leeftijd door middel van een pop-up. • 0 verkopers controleerden de leeftijd door gebruik van een ID-checker. • 15 verkopers controleerden de leeftijd door gebruik van een ander hulpmiddel.
n=61
100.0%
NIET NAGELEEFD
NAGELEEFD
Hulpmiddelgebruik
10.2%
Naleving
72+28
27.9%
Dit leidde in 17 gevallen tot naleving (100.0%).
Geen hulpmiddel gebruikt
86.4%
Hulpmiddel gebruikt
13.6%
100.0%
72.1%
NALEVING Bij 55 van de 74 aankooppogingen is er nageleefd (74.3%).
NAGELEEFD
Naleving 100%
74.3%*
67.2%
De naleving in 2025 verschilt niet significant van de naleving in 2023 (67.2%). De naleving in 2025 is significant hoger ten opzichte van de gemiddelde landelijke naleving in 2024 (25.5%).
25.5%
23.7% 0% 2021
2022
2023
2024
LANDELIJK NLO GOOI EN VECHTSTREEK NLO
* significant verschillend van landelijke naleving 2024
2025
NIET NAGELEEFD
NALEVING ALCOHOL 2025 HORECAGELEGENHEDEN
74.3% [63.3, 82.9]
NALEVING ALCOHOLVERKOOP KETENSLIJTERIJEN INTERVENTIES Bij 1 van de 11 aankooppogingen paste de verkoper geen interventies toe in het verkoopproces (9.1%). Dit leidde in 0 gevallen tot naleving (0.0%).
Interventies n=11
Naleving
9+091 9.1%
Bij 0 van de 11 aankooppogingen vroeg de verkoper alleen naar de leeftijd van de mysterykid (0.0%). Bij 10 van de 11 aankooppogingen vroeg de verkoper enkel naar de ID van de mysterykid (90.9%). Dit leidde in 8 gevallen tot naleving (80.0%). Bij 0 van de 11 aankooppogingen vroeg de verkoper zowel naar de leeftijd als naar ID (0.0%).
Geen interventie
100.0%
Alleen leeftijd gevraagd
n.v.t.
Alleen ID gevraagd
Leeftijd & ID gevraagd
90.9%
HULPMIDDELGEBRUIK NA ID-VRAAG Van de 10 keer dat er naar ID is gevraagd, is er 3 keer zichtbaar een hulpmiddel gebruikt om de geboortedatum te controleren (30.0%). • 3 verkopers controleerden de leeftijd door de geboortedatum in te toetsen in het kassasysteem. • 0 verkopers controleerden de leeftijd door middel van een pop-up. • 0 verkopers controleerden de leeftijd door gebruik van een ID-checker.
Van de 7 aankooppogingen waarbij geen hulpmiddel is gebruikt (70.0%), is er 5 keer nageleefd (71.4%).
Bij 8 van de 11 aankooppogingen is er nageleefd (72.7%).
NIET NAGELEEFD
Naleving
70+30
30.0%
Dit leidde in 3 gevallen tot naleving (100.0%).
NALEVING
20.0%
n.v.t.
NAGELEEFD
Hulpmiddelgebruik n=10
80.0%
Geen hulpmiddel gebruikt
71.4%
Hulpmiddel gebruikt
28.6%
100.0%
70.0%
Naleving 100%
100.0%
De naleving in 2025 verschilt significant van de naleving in 2023 (100.0%).
NAGELEEFD
NALEVING ALCOHOL 2025 KETENSLIJTERIJEN
100.0%
85.6%
84.0%
72.7%*
De naleving in 2025 is niet significant verschillend van de gemiddelde landelijke naleving in 2024 (85.6%).
0% 2021
2022
2023
NIET NAGELEEFD
2024
2025
LANDELIJK NLO GOOI EN VECHTSTREEK NLO
* significant verschillend van naleving Gooi en Vechtstreek 2023
72.7% [43.4, 90.3]
NALEVING ALCOHOLVERKOOP BORRELSHOPS INTERVENTIES Bij 0 van de 14 aankooppogingen paste de verkoper geen interventies toe in het verkoopproces (0.0%).
Interventies n=14
Naleving
0+93+7 7.1%
Bij 0 van de 14 aankooppogingen vroeg de verkoper alleen naar de leeftijd van de mysterykid (0.0%). Bij 13 van de 14 aankooppogingen vroeg de verkoper enkel naar de ID van de mysterykid (92.9%). Dit leidde in 11 gevallen tot naleving (84.6%). Bij 1 van de 14 aankooppogingen vroeg de verkoper zowel naar de leeftijd als naar ID (7.1%). Dit leidde in 1 gevallen tot naleving (100.0%).
Geen interventie
n.v.t.
Alleen leeftijd gevraagd
n.v.t.
Alleen ID gevraagd
Leeftijd & ID gevraagd
92.9%
HULPMIDDELGEBRUIK NA ID-VRAAG Van de 14 keer dat er naar ID is gevraagd, is er 9 keer zichtbaar een hulpmiddel gebruikt om de geboortedatum te controleren (64.3%). • 6 verkopers controleerden de leeftijd door de geboortedatum in te toetsen in het kassasysteem. • 1 verkoper controleerde de leeftijd door middel van een pop-up. • 0 verkopers controleerden de leeftijd door gebruik van een ID-checker. • 2 verkopers controleerden de leeftijd door gebruik van een ander hulpmiddel.
NALEVING Bij 12 van de 14 aankooppogingen is er nageleefd (85.7%).
36+64
Geen hulpmiddel gebruikt
De naleving in 2025 verschilt niet significant van de naleving in 2023 (84.6%).
85.7%
84.6%
83.3% 77.0%
0% 2022
2023
LANDELIJK NLO GOOI EN VECHTSTREEK NLO
2024
20.0%
11.1%
NIET NAGELEEFD
NALEVING ALCOHOL 2025 BORRELSHOPS
85.7%
73.0%
De naleving in 2025 is niet significant verschillend van de gemiddelde landelijke naleving in 2024 (73.0%).
2021
88.9%
NAGELEEFD
Naleving 100%
80.0%
Hulpmiddel gebruikt
64.3%
Van de 5 aankooppogingen waarbij geen hulpmiddel is gebruikt (35.7%), is er 4 keer nageleefd (80.0%).
NIET NAGELEEFD
Naleving
35.7%
Dit leidde in 8 gevallen tot naleving (88.9%).
15.4%
100.0%
NAGELEEFD
Hulpmiddelgebruik n=14
84.6%
2025
[60.1, 96.0]
NALEVING ALCOHOLVERKOOP ZELFSTANDIGE SLIJTERIJEN INTERVENTIES Bij 2 van de 16 aankooppogingen paste de verkoper geen interventies toe in het verkoopproces (12.5%). Dit leidde in 0 gevallen tot naleving (0.0%).
Interventies n=16
Naleving
12+0826 6.3%
Bij 0 van de 16 aankooppogingen vroeg de verkoper alleen naar de leeftijd van de mysterykid (0.0%). Bij 13 van de 16 aankooppogingen vroeg de verkoper enkel naar de ID van de mysterykid (81.3%). Dit leidde in 11 gevallen tot naleving (84.6%). Bij 1 van de 16 aankooppogingen vroeg de verkoper zowel naar de leeftijd als naar ID (6.3%). Dit leidde in 1 gevallen tot naleving (100.0%).
Geen interventie
100.0%
Alleen leeftijd gevraagd
n.v.t.
12.5%
Alleen ID gevraagd
Leeftijd & ID gevraagd
81.3%
HULPMIDDELGEBRUIK NA ID-VRAAG Van de 14 keer dat er naar ID is gevraagd, is er 2 keer zichtbaar een hulpmiddel gebruikt om de geboortedatum te controleren (14.3%). • 0 verkopers controleerden de leeftijd door de geboortedatum in te toetsen in het kassasysteem. • 0 verkopers controleerden de leeftijd door middel van een pop-up. • 0 verkopers controleerden de leeftijd door gebruik van een ID-checker. • 2 verkopers controleerden de leeftijd door gebruik van een ander hulpmiddel.
Van de 12 aankooppogingen waarbij geen hulpmiddel is gebruikt (85.7%), is er 10 keer nageleefd (83.3%).
Bij 12 van de 16 aankooppogingen is er nageleefd (75.0%).
NIET NAGELEEFD
Naleving
86+14 14.3%
Dit leidde in 2 gevallen tot naleving (100.0%).
NALEVING
15.4%
100.0%
NAGELEEFD
Hulpmiddelgebruik n=14
84.6%
Geen hulpmiddel gebruikt
83.3%
Hulpmiddel gebruikt
16.7%
100.0%
85.7%
NAGELEEFD
Naleving 100%
75.0%*
72.7%
De naleving in 2025 verschilt niet significant van de naleving in 2023 (72.7%).
28.7%
0% 2021
2022
2023
2024
NALEVING ALCOHOL 2025 ZELFSTANDIGE SLIJTERIJEN
75.0%
53.3%
De naleving in 2025 is significant verschillend vergeleken met de gemiddelde landelijke naleving in 2024 (28.7%). 36.4%
NIET NAGELEEFD
2025
LANDELIJK NLO GOOI EN VECHTSTREEK NLO
* significant verschillend van landelijke naleving 2024
[50.5, 89.8]
NALEVING ALCOHOLVERKOOP SPORTKANTINES INTERVENTIES Bij 11 van de 69 aankooppogingen paste de verkoper geen interventies toe in het verkoopproces (15.9%). Dit leidde in 0 gevallen tot naleving (0.0%).
Interventies n=69
Naleving
16+36714 14.5%
Bij 2 van de 69 aankooppogingen vroeg de verkoper alleen naar de leeftijd van de mysterykid (2.9%). Dit leidde in 0 gevallen tot naleving (0.0%).
2.9%
Bij 46 van de 69 aankooppogingen vroeg de verkoper enkel naar de ID van de mysterykid (66.7%). Dit leidde in 35 gevallen tot naleving (76.1%). Bij 10 van de 69 aankooppogingen vroeg de verkoper zowel naar de leeftijd als naar ID (14.5%). Dit leidde in 7 gevallen tot naleving (70.0%).
Geen interventie
100.0%
Alleen leeftijd gevraagd
100.0%
15.9%
Alleen ID gevraagd
76.1%
23.9%
Leeftijd & ID gevraagd
70.0%
30.0%
66.7%
HULPMIDDELGEBRUIK NA ID-VRAAG Van de 56 keer dat er naar ID is gevraagd, is er 10 keer zichtbaar een hulpmiddel gebruikt om de geboortedatum te controleren (17.9%). • 0 verkopers controleerden de leeftijd door de geboortedatum in te toetsen in het kassasysteem. • 1 verkoper controleerde de leeftijd door middel van een pop-up. • 0 verkopers controleerden de leeftijd door gebruik van een ID-checker. • 9 verkopers controleerden de leeftijd door gebruik van een kalender.
Hulpmiddelgebruik n=56
Van de 46 aankooppogingen waarbij geen hulpmiddel is gebruikt (82.1%), is er 33 keer nageleefd (71.7%).
Bij 42 van de 69 aankooppogingen is er nageleefd (60.9%).
Naleving
82+18 17.9%
Dit leidde in 9 gevallen tot naleving (90.0%).
NALEVING
NIET NAGELEEFD
NAGELEEFD
Geen hulpmiddel gebruikt
71.7%
Hulpmiddel gebruikt
90.0%
28.3%
10.0%
82.1%
NAGELEEFD
Naleving
NALEVING ALCOHOL 2025 SPORTKANTINES
100%
De naleving in 2025 verschilt niet significant van de naleving in 2023 (55.6%).
60.9%*
55.6%
De naleving in 2025 is significant hoger ten opzichte van de gemiddelde landelijke naleving in 2024 (22.4%).
29.2% 28.8%
22.4%
0% 2021
NIET NAGELEEFD
2022
2023
2024
2025
LANDELIJK NLO GOOI EN VECHTSTREEK NLO
* significant verschillend van landelijke naleving 2024
60.9% [49.1, 71.5]
NALEVING ALCOHOLVERKOOP KETENSUPERMARKTEN INTERVENTIES Bij 8 van de 45 aankooppogingen paste de verkoper geen interventies toe in het verkoopproces (17.8%). Dit leidde in 0 gevallen tot naleving (0.0%).
Interventies n=45
Bij 1 van de 45 aankooppogingen vroeg de verkoper zowel naar de leeftijd als naar ID (2.2%). Dit leidde in 1 geval tot naleving (100.0%).
48.6%
Van de 19 aankooppogingen waarbij geen hulpmiddel is gebruikt (51.4%), is er 7 keer nageleefd (36.8%).
n=45
Van de 20 aankooppogingen bij bemenste kassa’s is er 11 keer nageleefd (55.0%). Van de 25 aankooppogingen bij onbemenste kassa’s is er 18 keer nageleefd (72.0%).
55.6%
De naleving bij bemenste kassa’s verschilt niet significant van de naleving bij onbemenste kassa’s.
NALEVING
Naleving Geen hulpmiddel gebruikt
Bemenste kassa’s
68.4%
De naleving in 2025 is niet significant verschillend vergeleken met de gemiddelde landelijke naleving in 2024 (68.4%). 0%
2021
2022
2023
LANDELIJK NLO GOOI EN VECHTSTREEK NLO
2024
72.0%
55.0% NAGELEEFD
64.4%
62.3%
2025
NIET NAGELEEFD
Naleving Onbemenste kassa’s
44.4%
5.6%
94.4% NAGELEEFD
76.9%
63.4%
63.2%
36.8%
Hulpmiddel gebruikt
51.4%
Naleving
De naleving in 2025 verschilt niet significant van de naleving in 2023 (62.3%).
NIET NAGELEEFD
NAGELEEFD
100%
Bij 29 van de 45 aankooppogingen is er nageleefd (64.4%).
100.0%
Leeftijd & ID gevraagd
Bemenste kassa / onbemenste kassa
Van de 45 aankooppogingen bij ketensupermarkten zijn 20 aankooppogingen (44.4%) uitgevoerd bij bemenste kassa’s en 25 aankooppogingen bij onbemenste kassa’s (55.6%).
22.2%
77.8%
Alleen ID gevraagd
Hulpmiddelgebruik n=37
n.v.t
Alleen leeftijd gevraagd
80.0%
Dit leidde in 17 gevallen tot naleving (94.4%).
NALEVING BEMENSTE KASSA’S VERSUS ONBEMENSTE KASSA’S
100.0%
Geen interventie
17.8%
Bij 36 van de 45 aankooppogingen vroeg de verkoper enkel naar de ID van de mysterykid (80.0%). Dit leidde in 28 gevallen tot naleving (77.8%).
Van de 37 keer dat er naar ID is gevraagd, is er 18 keer zichtbaar een hulpmiddel gebruikt om de geboortedatum te controleren (48.6%). • 15 verkopers controleerden de leeftijd door de geboortedatum in te toetsen in het kassasysteem. • 2 verkopers controleerden de leeftijd door middel van een pop-up. • 0 verkopers controleerden de leeftijd door gebruik van een ID-checker. • 1 verkoper controleerde de leeftijd door gebruik van een kalender.
18+0802 48+52 44+56 2.2%
Bij 0 van de 45 aankooppogingen vroeg de verkoper alleen naar de leeftijd van de mysterykid (0.0%).
HULPMIDDELGEBRUIK NA ID-VRAAG
Naleving
28.0%
45.0% NIET NAGELEEFD
NALEVING ALCOHOL 2025 KETENSUPERMARKTEN
64.4% [49.8, 76.8]
NALEVING ALCOHOLVERKOOP ZELFSTANDIGE SUPERMARKTEN INTERVENTIES Bij 3 van de 12 aankooppogingen paste de verkoper geen interventies toe in het verkoopproces (25.0%). Dit leidde in 0 gevallen tot naleving (0.0%).
Interventies n=12
Naleving
25+0678 8.3%
25.0%
Bij 0 van de 12 aankooppogingen vroeg de verkoper alleen naar de leeftijd van de mysterykid (0.0%). Bij 8 van de 12 aankooppogingen vroeg de verkoper enkel naar de ID van de mysterykid (66.7%). Dit leidde in 6 gevallen tot naleving (75.0%). Bij 1 van de 12 aankooppogingen vroeg de verkoper zowel naar de leeftijd als naar ID (8.3%). Dit leidde in 1 geval tot naleving (100.0%).
Geen interventie
100.0%
Alleen leeftijd gevraagd
n.v.t.
Alleen ID gevraagd
75.0%
Leeftijd & ID gevraagd
25.0%
100.0%
66.7%
NIET NAGELEEFD
NAGELEEFD
n.v.t.
HULPMIDDELGEBRUIK NA ID-VRAAG Van de 9 keer dat er naar ID is gevraagd, is er 3 keer zichtbaar een hulpmiddel gebruikt om de geboortedatum te controleren (33.3%). • 1 verkoper controleerde de leeftijd door de geboortedatum in te toetsen in het kassasysteem. • 0 verkopers controleerden de leeftijd door middel van een pop-up. • 0 verkopers controleerden de leeftijd door gebruik van een ID-checker. • 2 verkopers controleerden de leeftijd door gebruik van een ander hulpmiddel.
Hulpmiddelgebruik n=9
Geen hulpmiddel gebruikt
66.7%
Hulpmiddel gebruikt
33.3%
100.0%
66.7%
Van de 6 aankooppogingen waarbij geen hulpmiddel is gebruikt (66.7%), is er 4 keer nageleefd (66.7%).
Bij 7 van de 12 aankooppogingen is er nageleefd (58.3%).
67+33
33.3%
Dit leidde in 3 gevallen tot naleving (100.0%).
NALEVING
Naleving
NAGELEEFD
Naleving 100%
De naleving in 2025 verschilt niet significant van de naleving in 2023 (57.1%).
58.3%*
57.1%
De naleving in 2025 is significant hoger ten opzichte van de gemiddelde landelijke naleving in 2024 (20.2%).
36.4% 36.6% 20.2% 0% 2021
2022
2023
2024
2025
LANDELIJK NLO GOOI EN VECHTSTREEK NLO
* significant verschillend van landelijke naleving 2024
NIET NAGELEEFD
NALEVING ALCOHOL 2025 ZELFSTANDIGE SUPERMARKTEN
58.3% [32.0, 80.7]
CONCLUSIE Voor de verkoop van alcoholproducten geldt een leeftijdsgrens van 18 jaar. Het naleven van deze leeftijdsgrens houdt in dat een verkoper weigert om alcohol te verkopen aan een persoon van wie niet is vastgesteld dat deze de leeftijd van 18 jaar heeft bereikt. In opdracht van de gemeenten Blaricum, Gooise Meren, Hilversum, Huizen, Laren en Wijdemeren is onderzoek gedaan naar de naleving van de leeftijdsgrens in 2025 in de regio Gooi en Vechtstreek. Aan de hand van mysteryshoponderzoek is de naleving van de leeftijdsgrens voor alcoholverkoop in 2025 vastgesteld met een gewogen totale nalevingscijfer en nalevingscijfers per verkoopkanaal. Ook is onderzocht in hoeverre verkopers interventies toepasten tijdens het leeftijdscontroleproces, inclusief de samenhang hiervan met de naleving. Daarnaast is onderzocht hoe de nalevingscijfers in de regio Gooi en Vechtstreek zich verhouden tot de nalevingscijfers uit 2023 en de landelijke nalevingscijfers uit 2024.
NALEVING LEEFTIJDSGRENS 2025 In het mysteryshoponderzoek in 2025 is het gewogen totale nalevingscijfer voor de verkoop van alcohol 69.5%. De naleving bij alcoholverkoop loopt anno 2025 uiteen van 58.3% bij zelfstandige supermarkten tot 85.7% bij borrelshops.
Het vragen naar ID en het gebruiken van een hulpmiddel blijken belangrijke voorspellers voor naleving. Het gebruiken van een hulpmiddel bij de controle van het legitimatiebewijs leidde in dit onderzoek in de meeste gevallen tot naleving. Geen hulpmiddel gebruiken na het vragen naar ID leidde tot wisselende resultaten in de naleving.
NALEVING LEEFTIJDSGRENS 2025 VERGELEKEN MET 2023 EN LANDELIJK 2024 In het mysteryshoponderzoek in 2025 is het gewogen totale nalevingscijfer voor de verkoop van alcohol 69.5%. Deze was in 2023 66.5%. Bij ketenslijterijen is de naleving van de leeftijdsgrens bij alcoholverkoop in 2025 significant lager dan de naleving in 2023. In de andere verkoopkanalen zijn er geen significante veranderingen in de naleving geconstateerd. De totale gewogen landelijke naleving was 32.9% in 2024. Bij cafetaria’s, horecagelegenheden, zelfstandige slijterijen, sportkantines en zelfstandige supermarkten is de naleving van de leeftijdsgrens bij alcoholverkoop in de regio Gooi en Vechtstreek in 2025 significant hoger dan de landelijke naleving van het verkoopkanaal in 2024. Bij ketenslijterijen, borrelshops en ketensupermarkten is de naleving bij alcoholverkoop in de regio Gooi en Vechtstreek in 2025 niet significant verschillend van de landelijke naleving in 2024.
INTERVENTIES IN HET LEEFTIJDSCONTROLEPROCES In het hoofdstuk ‘Resultaten’ is per verkoopkanaal gerapporteerd in hoeveel procent van de aankooppogingen er interventies zijn toegepast door de verkoper (het vragen naar leeftijd en/of naar een geldig legitimatiebewijs en/of het gebruiken van een hulpmiddel), inclusief de samenhang hiervan met de naleving.
40
Nalevingsonderzoek Leeftijdsgrens Regio Gooi & Vechtstreek - Conclusie
Nalevingsonderzoek Leeftijdsgrens Regio Gooi & Vechtstreek - Doorschenken
41
Figuur 2. Nalevingscijfer per verkoopkanaal regio Gooi en Vechtstreek 2025, 2023 en landelijk 2024. 85.7% 84.6% 73.0%
Borrelshops
78.7% 75.0%
Cafetaria’s
23.0%
CONCLUSIE Bij ketenslijterijen is de naleving significant lager ten opzichte van het nalevingscijfer in 2023. Bij de meeste verkoopkanalen is de naleving hoger dan het gemiddelde uit het landelijk onderzoek 2024. De uitkomsten van het onderzoek geven aanknopingspunten voor het voortzetten van de preventie- en handhavingsactiviteiten in de regio. In het volgende hoofdstuk worden hiervoor aanbevelingen gegeven.
75.0% 72.7%
Zelfstandige slijterijen
28.7% 74.3% 67.2%
Horecagelegenheden 25.5%
72.2% 100.0% 85.6%
Ketenslijterijen
64.4% 62.3% 68.4%
Ketensupermarkten
60.9% 55.6%
Sportkantines
22.4% 58.3% 57.1%
Zelfstandige supermarkten
20.2% 0%
GOOI EN VECHTSTREEK 2025
20%
40%
60%
80%
100%
GOOI EN VECHTSTREEK 2023
LANDELIJK 2024
42
Nalevingsonderzoek Leeftijdsgrens Regio Gooi & Vechtstreek - Conclusie
Nalevingsonderzoek Leeftijdsgrens Regio Gooi & Vechtstreek - Conclusie
43
AANBEVELINGEN De gemeenten Blaricum, Gooise Meren, Hilversum, Huizen, Laren en Wijdemeren bouwen aan een gezonde toekomst voor hun inwoners. Hierbij is verantwoorde alcoholverkoop van uiterst belang. De leeftijdsgrens dient om minderjarigen te beschermen tegen de schadelijke gevolgen van alcohol. Echter wordt deze leeftijdsgrens nog niet in alle gevallen nageleefd. In het Nationaal Preventieakkoord is de doelstelling van 100% naleving in 2030 vastgelegd13. De gemeenten brengen in kaart waar mogelijk gezondheidsrisico’s ontstaan door onderzoek te laten doen naar de naleving van de leeftijdsgrens bij alcoholverkoop. Aan de hand van deze onderzoeksresultaten kan er gemonitord worden of het nalevingspercentage richting de doelstelling van 100% naleving voor het jaar 2030 gaat. Ook kan met behulp van deze resultaten een passend beleid worden gevoerd of voortgezet. In dit hoofdstuk worden aanbevelingen toegelicht met als doel om de naleving van de leeftijdsgrens positief te blijven beïnvloeden. De opgestelde aanbevelingen zijn aansluitend op: • de nalevingscijfers voortkomend uit het huidige onderzoek; • gedragswetenschappelijke expertise en ervaring in het veld; • het Uitvoeringsplan Preventie- en Handhavingsplan Alcohol en Drugs 2025; • de pijlers uit het Nationaal Preventieakkoord. Het eerste deel van de aanbevelingen richt zich op de inzet van risicogestuurd toezicht.
Het tweede deel van de aanbevelingen hebben betrekking op het ondersteunen van verkopers bij de verbetering van de naleving.
44
Nalevingsonderzoek Leeftijdsgrens Regio Gooi & Vechtstreek - Aanbevelingen
INZET RISICOGESTUURD TOEZICHT Het risicogestuurd inzetten van preventie- en handhavingsactiviteiten is een belangrijk onderdeel in het Uitvoeringsplan Preventie- en Handhavingsplan 2025 van de Regio Gooi en Vechtstreek11. Dit houdt in dat de middelen daar worden ingezet waar jongeren heengaan (de hotspots) én waar de kans het grootst is dat ze erin slagen om alcohol te kopen. In het plan wordt uitgelegd op welke manier de toezichtsfrequentie wordt bepaald. Risicogestuurde inzet van testkopermethode De gemeente Hilversum heeft de afgelopen jaren gebruik gemaakt van de testkopermethode. Dit nadat in het Preventie- en Handhavingsplan is opgenomen dat deze methode vanaf 2021 ingezet ging worden in alle verkoopkanalen. De testkopermethode is een stevigere vorm van toezicht dan de observationele methode. Daarom is een goed bestuurlijk draagvlak bij het inzetten van de testkopermethode essentieel. Bij een waarschuwing of boete is het belangrijk dat bestuurders voet bij stuk houden, anders verdwijnt de effectiviteit van de methode. Verder is het bij de testkopermethode ook aan te raden om deze risicogericht in te zetten (zoals eerder besproken). Op de website van de handreiking Alcoholwet staan meer tips over de inzet van de testkopermethode. Klik hier om naar de website te gaan.
De testkopermethode kan ervoor zorgen dat de verkopers van de verschillende verkoopkanalen meer alert zijn op het vragen naar ID en naleven van de leeftijdsgrens. Dit om de kans op een waarschuwing of zelfs een boete te minimaliseren. Wij verwachten daarom ook dat het implementeren van deze testkopermethode in de gemeente een groot aandeel heeft gehad in de stijging van het nalevingspercentage over de afgelopen jaren. Om deze stijgende lijn in nalevingspercentage te behouden adviseren wij dan ook om de test-
Nalevingsonderzoek Leeftijdsgrens Regio Gooi & Vechtstreek - Aanbevelingen
45
kopermethode in te blijven zetten binnen de gemeente. Daarnaast zorgt dit ervoor dat de kans op een terugval in nalevingspercentage minder wordt. Aangezien de kans bestaat dat, wanneer toezicht (d.m.v. de testkopermethode) wegvalt of minder wordt, verkopers minder druk voelen om zich aan de leeftijdsgrens te houden. Hotspots in kaart brengen In 2019 is in de regio Gooi & Vechtstreek het Jeugdkaartonderzoek uitgevoerd om de hotspots voor alcoholverstrekking aan minderjarigen in kaart te brengen13. We raden aan om het Jeugdkaartonderzoek te herhalen om weer een actueel beeld te krijgen van de hotspots en zo nog gerichter de toezichtscapaciteit in te zetten.
ONDERSTEUNING BIJ HET VERBETEREN VAN DE NALEVING Een goede balans tussen preventie en handhaving is belangrijk. Door preventief te ondersteunen worden verkopers op een constructieve wijze ondersteund in de naleving. Zo wordt de naleving van de leeftijdsgrens niet enkel bestraft bij overtredingen, maar juist vooraf positief bekrachtigd. De jaarkalender We weten dat grip houden op de naleving lastig kan zijn. Het creëren van diverse aandachtsprikkels door het jaar heen is daarom cruciaal voor een consequente naleving. In tegenstelling tot een eenmalige actie, kan een jaarkalender voorzien in structurele aandacht voor de naleving van de leeftijdsgrens binnen de regio Gooi en Vecht. Bureau Objectief heeft het initiatief genomen om een NIX18 jaarkalender te ontwikkelen. Deze kalender staat vol met hele concrete, lokaal uitvoerbare, constructieve acties om de naleving van NIX18 in uw regio te versterken.
46
Nalevingsonderzoek Leeftijdsgrens Regio Gooi & Vechtstreek - Aanbevelingen
NIXzonderID Feedbackbezoeken Tijdens feedbackbezoeken gaan getrainde mysteryshoppers op pad om cafetaria’s, horecagelegenheden, supermarkten, slijterijen en sportkantines te ondersteunen bij het verbeteren van de ID vraag. De mysteryshoppers proberen alcohol aan te kopen en op het moment dat zij naar ID worden gevraagd maakt hij/zij zichzelf feestelijk bekend. Wordt er niet naar ID gevraagd? Dan geeft de mysteryshopper gerichte tips aan de medewerker hoe hij of zij het de volgende keer beter kan doen. De focus ligt dus niet op wat er slecht gaat - maar op ondersteuning om te zorgen dat het beter gaat. In beide gevallen ontvangen de verkoopkanalen informatie en directe links naar gratis beschikbare online trainingstools zoals de NIX Challenge en de E-learning ‘Voor elkaar’. NIX Challenge Tijdens de NIX Challenge worden medewerkers van verkooppunten uitgedaagd tot het spelen van de NIX Challenge. In dit mobiele spel oefenen zij met het inschatten van leeftijden van jonge klanten. De deelnemers nemen het tegen elkaar op, battlen om de highscore en kunnen zo de finale bereiken. In de finaleweek gaan de winnaars per verkoopkanaal de eindstrijd met elkaar aan. De winnaar mag zich kronen tot Kampioen van NIX en ontvangt de NIX18 wisselbokaal. De NIX Challenge leert medewerkers het belang van ID vragen tot 25 door te illustreren hoe lastig het is om leeftijd in te schatten.