1. Collegebrief inzake Vaststelling ruimtelijk voorstel en startnotitie regie op de ruimte door GS
Tekst van het document
nationale RCR-projecten aansluiting te zoeken bij de
een gebiedsverkenning. De gebiedsverkenning geeft
gebiedsprocessen die volgen uit het PPLG en het NPLG of
overzicht in de opgaven die spelen en onderzoekt
NOVEXen. Hierin ontstaan mogelijk ook kansen om budgetten te koppelen, bijvoorbeeld in een gebiedsfonds.
kansrijke oplossingsrichtingen. •
Waar Rijk en provincie op gaan samenwerken zoals bij de A9 Zuid en station Weesp moet omgevingskwaliteit als dubbeldoelstelling worden opgenomen.
OP WEG NAAR EEN RUIMTELIJK VOORSTEL
70
4.5 Duurzame opwek na 2030 Via de RESsen zijn middels een zorgvuldig proces zoekgebieden vastgesteld voor de opwek van wind- en zonne-energie tot 2030. Het Rijk wil onderzoeken of voor 2030 op landelijk niveau meer dan 35TWh zon en wind gerealiseerd kan worden. Verder gaat het Rijk de komende maanden in gesprek met o.a. de provincies over een additionele opgave. Daarbij worden nu nog geen getallen genoemd. Het is dus nog onduidelijk hoe groot de ruimtevraag voor een volledig duurzaam energiesysteem gaat zijn en wat er na 2030 nog op land kan gebeuren. Er liggen vooral mogelijkheden in het stimuleren en toepassen van innovaties in het bebouwd gebied en binnen bestaande zoekgebieden zoals opwek via gevels, en efficiëntere zonnepanelen. De enige mogelijkheid voor grootschalige opwek na 2030 die nu wordt onderzocht is de Wieringerhoek in het IJsselmeer. Afbeelding: 33. Energieopwekkaart, Duurzame-energieopwek en RES-zoekgebieden. Bron: provincie Noord-Holland
Voorbeeld
Wieringerhoek Wieringerhoek is het gedeelte van het IJsselmeer tussen
voorlopige inschatting is dat hier 1,6 TWh aan duurzame
Medemblik en Den Oever. Sinds eind 2022 werken het Rijk
energie opgewekt kan worden. Het initiatief raakt vragen
(de departementen van EZK, IenW en LNV, het
over de opbouw van het energiesysteem (hoe verhoudt het
Rijksvastgoedbedrijf en Rijkswaterstaat) en de decentrale
zich tot de strategie van clustering van vraag en aanbod en
overheden (gemeente Medemblik, gemeente Hollands
het efficiënt benutten van het netwerk) en belangen die
Kroon en provincie Noord-Holland) samen aan de ‘integrale
voortkomen uit andere perspectieven, bijvoorbeeld de
verkenning Wieringerhoek’. Deze moet een antwoord
natuurwaarden van het IJsselmeer, oefenterrein van
opleveren op de vraag in hoeverre het binnen de geldende
Defensie, voldoende water kunnen bergen ten behoeve van
kaders mogelijk is in de Wieringerhoek zonnepanelen op
de zoetwatervoorziening, zonder obstructie water af te
water aan te leggen in combinatie met natuurontwikkeling
kunnen voeren ten tijde van extreem hoog IJsselmeerpeil en
en recreatie en wat de mogelijkheden en kansen zijn. De
de landschappelijke effecten.
Wat agenderen we voor de nota Ruimte?
gebouwde omgeving (daken, gevels, boven
•
Neem in de nota Ruimte nationale energielandschappen
parkeerplaatsen etc.) stimuleren. We gaan onderzoeken
op die meerdere doelen dienen. De locaties komen voort
in hoeverre we via de omgevingsverordening steviger in
uit de RES of uit aanvullende verkenningen en zijn
kunnen zetten op meervoudig ruimtegebruik en
passend in de opbouw van het toekomstige
duurzame opwek in de bebouwde omgeving
energiesysteem. Geef duidelijkheid over waar wel en
kunnen afdwingen.
waar ook géén ruimte wordt geboden aan duurzame opwek. Wat doen we zelf? •
We zullen als Provincie een steviger verbinding moeten
Wat vragen we van het Rijk? •
opwek op land na 2030. •
leggen tussen de lopende gebiedsprocessen in het landelijk gebied en eventuele kansen voor duurzame •
Duidelijkheid over de ambities en doelen voor duurzame Aansturen op meenemen van energietransitie in het NPLG.
•
Geen verandering van spelregels na een zorgvuldig RES-
opwek van energie na 2030.
proces. Nieuwe/ aanvullende regelgeving, bijvoorbeeld
Daarnaast blijven we maximale energieproductie in
verbod op zon op land, vanaf 2030.
OP WEG NAAR EEN RUIMTELIJK VOORSTEL
71
OP WEG NAAR EEN RUIMTELIJK VOORSTEL
4.6 Waar geven we ruimte aan energie uit warmte?
72
financiering van de onrendabele top komen warmtenetten, zowel lokaal als regionaal, niet van de grond.
In het concept Nationaal Programma Energiesysteem is ervoor gekozen om voor het duurzaam verwarmen van de bestaande gebouwde
De aanleg van warmte-infrastructuur legt een stevig beslag op de
omgeving en de glastuinbouw, de inzet van collectieve warmtenetten
bodem en ondergrond. Er is voldoende ruimte voor de leidingen
op te schalen en hierbij zoveel mogelijk gebruik te maken van lokale
nodig in de ondergrond en ook bepaalde warmtebronnen vergen
warmtebronnen. In Nederland, en ook in Noord-Holland, is een
veel ruimte. Juist in bebouwd gebied, waar de ondergrond vaak al
aanzienlijk potentieel aan duurzame lokale warmtebronnen, zoals
heel vol zit, knelt dit. Geothermie vraagt ruimte voor installaties
geothermie, restwarmte en aquathermie, beschikbaar. Door deze
en veiligheid, waar rekening moet worden gehouden met
bronnen te gebruiken, wordt de inzet van andere energiedragers zoals
inpassing of verdeling van schaarse ruimte. Daarnaast mogen
groen gas, waterstof en elektriciteit, verlaagd.
warmtenetten en drinkwaterleidingen in de ondergrond elkaar niet negatief beïnvloeden.
Warmtenetten, mits gevoed door een bron van voldoende hoge temperatuur (> 70 oC), hebben, een beperkte impact23 op het
Om restwarmte zo veel mogelijk te benutten, met name bij nieuwe
elektriciteitsnet. Zo kunnen extra netuitbreidingen en duurzame
vestigingen van datacenters en elektrolysers, is het goed rekening
opwek worden voorkomen. Zijn hoge temperatuurbronnen niet
te houden met een haalbare afstand om de warmte naar de
beschikbaar en dienen bronnen van een lagere temperatuur te
gebouwde omgeving te transporteren.
worden ingezet, dan is een warmtepomp noodzakelijk. Het elektriciteitsverbruik van een warmtepomp neemt toe, en daarmee
Warmte-koudeopslagsystemen (WKO’s) gebruiken grondwater om
de belasting op het elektriciteitsnet, naarmate woningen ouder en
warmte en koude op te slaan. Bij iedere doorboring van afsluitende
minder goed geïsoleerd zijn en het verwarmingssysteem een hogere
kleilagen neemt de kans op lekkage toe. Dit is in het bijzonder
temperatuur nodig heeft om de woning behaaglijk te verwarmen.
riskant in gebieden die nu al kampen met verzilting of nabij grondwaterbeschermingsgebieden. Het aantal doorboringen kan
Vijftig procent van de bestaande woningen in Noord-Holland is
worden beperkt als provincies kunnen sturen op het aanleggen van
geschikt voor aansluiting op een warmtenet. Met de realisatie van
lage temperatuur-warmtenetten, waarbij één WKO een hele wijk
één of enkele regionale warmtetransportleidingen in combinatie
van duurzame warmte voorziet.
met lokale netwerken kunnen veel van deze woningen worden aangesloten op een warmtenet. In Noord-Holland Noord zou er een
Ook voor geothermie boringen gelden deze risico’s. Voor het
regionale leiding kunnen lopen van de regio Alkmaar richting
winnen van geothermie op circa 2 kilometer diepte vinden diepe
Purmerend en van regio Alkmaar richting Beverwijk. In
doorboringen van aardlagen plaats. Een nieuwe ontwikkeling is de
Noord-Holland Zuid zou het warmtenet van Amsterdam op termijn
hoge temperatuur opslag (HTO). Het is enigszins vergelijkbaar met
doorgetrokken kunnen worden naar warmtenetten in het westen
een WKO, echter wordt warmte bij een hogere temperatuur (>
zoals Haarlem. Ook is er al eens sprake geweest van het
70oC) opgeslagen. HTO’s worden o.a. gebruikt om het overschot
doortrekken van het regionale warmtetransportnet Warmtelinq
aan warmte van een geothermiebron in de zomer, tijdelijk op te
dat nu vanuit Rotterdam wordt doorgetrokken naar Leiden. Maar
slaan in de bodem, om in de winter te worden benut als er extra
de benodigde investeringen in deze netten zijn hoog. Zonder
warmtevraag is. In Noord-Holland is momenteel bij Agriport A7 een HTO actief.
Wat agenderen we voor de nota Ruimte? •
Neem stelling en maak een landelijke keuze in doorboringen ondergrond, waar wel, waar niet en op
•
•
We nemen warmte mee in de ruimtelijke strategie voor economische en energetische knooppunten (zie
Denk na over de vestigingslocatie van
vraagstuk 4.2). •
We doen onderzoek naar de potentie van
Geef daarnaast sturing aan waar de aanleg van regionale
kringlooplandbouw. Onderdeel hiervan is de
warmtenetten de voorkeur heeft.
economische haalbaarheid van mestvergisting op
Wat doen we zelf? •
instrumentarium we de oplossingen kunnen borgen. •
welke schaal. restwarmtebronnen in relatie tot de warmteafnemer. •
omgekeerd en we gaan na met welk ruimtelijk
het boerenerf.
De provincie heeft alle potentiële duurzame
Wat vragen we van het Rijk?
warmtebronnen geïnventariseerd en houdt deze bij in
•
Zonder financiering onrendabele top komt het niet van
het warmte dataregister (link: https://geoapps.noord-
de grond. Er is nu een stapeling van subsidies bij het Rijk
holland.nl/GeoWeb/Viewer/?app=3f8f7b27db6a4bf1a41c
nodig. Tekorten moeten gemeenten zelf bijleggen en dat
040fd8ca3f93).
geld hebben de meeste gemeenten niet. Stuur op goede
We gaan onderzoeken hoe de impact van
subsidies voor warmtenetten, zodat ze wel van de grond
warmtetransitie op netcongestie kan worden beperkt en
kunnen komen.
23 Concept Nationaal Plan Energiesysteem
OP WEG NAAR EEN RUIMTELIJK VOORSTEL
73
Afbeelding: 34. Warmte-energiekaart, Warmteprojecten en -kansen in de provincie Noord-Holland. Bron: provincie Noord-Holland
OP WEG NAAR EEN RUIMTELIJK VOORSTEL
74
4.7 Beter benutten bestaande bedrijventerreinen en werklocaties
hoge energievraag en welke niet? Hoe kunnen we de potentie
Op het schaalniveau van de provincie hebben
om goederen via water aan te voeren in plaats van over de weg?
van aan vaarwater gelegen bedrijventerreinen beter benutten
bedrijventerreinen een spilfunctie in de transitie naar een circulaire economie. Er dreigt een tekort, maar de ruimtedruk
De transitie naar een circulaire economie is een belangrijk
in de provincie is groot – te groot om uitsluitend te kiezen voor
criterium in afwegingen rond ‘het juiste bedrijf op de juiste
de aanleg van nieuwe bedrijventerreinen ten koste van het
plek’. Er is ruimte nodig voor recycling van materialen, het
landelijk gebied om het tekort in te lopen.
sluiten van kringlopen en grondstoffenhubs dichtbij industrie én bij of in de stad. Ook voor de productie van groen gas of high
Allereerst willen we bestaande bedrijventerreinen beter en
tech (niet grondgebonden) voedsel wordt naar
intensiever benutten (zie ook 5.5). Dat heeft een kwantitatieve
bedrijventerreinen gekeken. In de toekomst zullen we de
en een kwalitatieve component. Kwantitatief gaat het om
bedrijventerreinen die strategisch liggen, dat betekent goed
intensivering van het ruimtegebruik, bijvoorbeeld door
bereikbaar via weg, water en spoor en goed aangesloten op
functies te combineren of te stapelen. Kwalitatief gaan ook
energienetwerken, hard nodig hebben.
bedrijventerreinen mee in de grote transities en staat meervoudig ruimtegebruik centraal. Bedrijventerreinen
‘Het juiste bedrijf op de juiste plek’ betekent ook dat
hebben niet alleen meer een functie als vestigingslocatie, maar
bedrijventerreinen in de hoge milieucategorieën daadwerkelijk
ook voor de opwek, opslag en het transport van duurzame
gebruikt worden door bedrijven die in die milieucategorie thuis
energie, klimaatadaptatie, ruimte voor water, biodiversiteit,
horen. Dat is nu lang niet altijd het geval. Terreinen in de
en het sluiten van materiaalstromen. Op die manier leveren ze
hogere milieucategorieën 4 en 5 zijn schaars in Noord-Holland.
een veel grotere bijdrage aan de brede welvaart en
Gegeven die schaarste is het belangrijk om de beschikbare
omgevingskwaliteit. De intensivering van bestaande
ruimte op terreinen in de hogere milieucategorieën in te zetten
bedrijventerreinen zal dus samen moeten gaan met een grote
voor bedrijven die de circulaire economie ondersteunen en die
kwaliteitsslag. Hierdoor is nog ruimtewinst te behalen, maar
deze hoge milieucategorie ook daadwerkelijk nodig hebben én
dat vraagt inzet van alle overheidslagen. Meervoudig en
voor de energievoorzieningen waar deze bedrijven van
intensiever ruimtegebruik wordt nu belemmerd door
afhankelijk zijn. Bedrijven vragen bovendien nog wel eens
regelgeving en gebrek aan financiële middelen.
meer milieuruimte aan dan ze feitelijk nodig hebben. Hierdoor blijft beschikbare milieuruimte onderbenut en is er
Een ander vraagstuk dat samengaat met het beter benutten
onvoldoende beschikbaar voor nieuwe ontwikkelingen.
van bestaande bedrijventerreinen is die van het juiste bedrijf op de juiste plek. Welke bedrijven krijgen waar ruimte en
Bedrijven in een lage milieucategorie kunnen juist beter
waarvoor? Welke bedrijven zijn aangewezen op
terecht in gemengd stedelijk gebied of worden meegenomen in
bedrijventerreinen en welke niet? Welke bedrijven hebben een
nieuwe woningbouwplannen.
Voorbeeld
bedrijventerreinen Boekelermeer en Kanaalzone in Alkmaar De hoogste milieucategorie 5 is maar op een beperkt aantal terreinen toegestaan waaronder op de Boekelermeer in Alkmaar. De Boekelermeer ontwikkelt zicht steeds meer als expertisecentrum voor vergassingtechnologieën, zoals biomassa en groen gas en andere energie-innovaties en heeft een belangrijke rol in de circulaire economie. Daarnaast speelt de transformatie van een aantal bedrijventerreinen (Oudorp, Overdie) en kantoorlocaties in de Alkmaarse Kanaalzone. De ambitie is om wonen en werken hier dichter bij elkaar te brengen. Echter, de ruimte voor economische functies in de plinten van de woongebouwen dreigt te worden omgezet naar woonfuncties. Daarmee staat de ambitie om een gemengd
Afbeelding: 35. Bedrijventerrein Boekelermeer.
milieu met voldoende ruimte voor werken en maakindustrie
Bron: beeldbank provincie Noord-Holland
te ontwikkelen onder druk.
OP WEG NAAR EEN RUIMTELIJK VOORSTEL
75
Afbeelding: 36. Kaart Circulaire Economie, Bedrijvigheid en potentiële clusters voor de circulaire economie. Bron: provincie Noord-Holland
OP WEG NAAR EEN RUIMTELIJK VOORSTEL
76
Wat agenderen we voor de nota Ruimte? • •
Zet in op het beter benutten van de bestaande fysieke
lage milieucategorieën in gemengde stedelijke milieus. •
Aanpassen regelgeving. Aan de ene kant is strakkere
ruimte en milieuruimte voor werken.
regelgeving nodig om het bestaand stedelijk gebied beter
Provincies zouden geholpen zijn als er vanuit het Rijk in
te benutten en profiteurs te weren (zoals
de nota Ruimte met zoekgebieden duidelijke uitspraken
projectontwikkelaars die goedkope grond oneigenlijk
komen waar belangrijke circulaire functies zouden
benutten). Aan de andere kant is ruimere regelgeving
moeten landen en daarvoor de benodigde milieuruimte
nodig om het combineren van functies beter mogelijk te
aangewezen wordt. (Zie vraagstuk 4.1: Landelijke
maken (stapelen van functies waardoor intensiever
samenhangende visie op wat waar). Voor de transitie
ruimtegebruik mogelijk is) en belemmeringen voor
naar een circulaire economie moeten we niet alleen
bijvoorbeeld circulaire economie weg te nemen.
zuinig zijn op bestaande milieuruimte (de hogere milieucategorieën) op bedrijventerreinen, maar het is
Bij o.a. grootschalige bedrijfsvestigingen en toekomstige
zeker ook denkbaar dat er meer milieuruimte nodig is.
grondstoffenhubs is landelijke afstemming wenselijk om
Het aanwijzen van nieuwe milieuruimte is een aspect
een gelijk speelveld te creëren. Dit speelt onder meer rond de
dat een NIMBY-reactie oproept.
volgende onderwerpen:
Wat doen we zelf? •
•
meeste regio’s in Noord-Holland Noord aangegeven geen
We gaan onderzoeken hoe we via de provinciale Omgevingsverordening sterker kunnen sturen op
grootschalige bedrijven te willen accommoderen. •
Noord-Holland Zuid (300 ha) wordt geaccommodeerd in
benutten van bestaande fysieke ruimte en milieuruime:
bestaande ontwikkelingen. Sommige provincies
o.a. concentreren van hoge milieucategorie bedrijven op
(bijvoorbeeld Utrecht) hebben al aangegeven dergelijke
de daarvoor bestemde plekken, het beschermen van
bedrijven niet te accommoderen, waardoor er
We gaan een ruimtelijke verkenning uitvoeren naar
grondstoffenhubs in Nederland (om te voorkomen dat elke provincie bijvoorbeeld ruimte voor bijvoorbeeld
verschijningsvormen van circulaire economie op
eigen plastichubs gaat reserveren).
circulaire bedrijven in de provincie, en een overzicht van
Wat doen we samen?
de kansrijkheid van Noord-Hollandse werklocaties voor
•
Kennisontwikkeling over intensiever ruimtegebruik
circulaire economie. Deze verkenning gaan we gebruiken
•
Onderzoeken hoe we bedrijven milieuruimte naar
als bouwsteen voor een ruimtelijke strategie voor
behoefte kunnen geven in plaats van naar de
circulaire economie die we in 2025 willen oppakken.
mogelijkheid die de huidige regels bieden: ‘een maatpak
In het kader van ‘Grip op grootschalige
in plaats van oversized kleding’. Zodat we zuiniger en
bedrijfsvestigingen’ voeren we de bestuurlijke afspraken
efficiënter omgaan met de beschikbare milieuruimte.
uit om meer regie te krijgen op grootschalige (>5ha)
Hierbij wordt rekening gehouden met verwachtingen die
verschijningsvormen van bedrijvigheid, o.a. samen met
partijen met elkaar hebben naar de toekomst toe en
de regio’s een visie op het ruimtelijk-economisch profiel
daarbij behorende flexibiliteit. •
Onderzoeken wat er nodig is om (milieu)ruimte vrij te
meerwaarde te verankeren in vestigingsbeleid en het
spelen op terreinen met hogere milieucategorieën door
maken van regionale behoefteramingen en
herschikking van bedrijven in lagere milieucategorieën.
programmeringen. Daarbij wordt het inzetten van de
Onder andere door bedrijven in een lage milieucategorie
provinciale omgevingsverordening als instrument
meer te mengen in stedelijk gebied en mee te nemen in
ook verkend.
nieuwe woningbouwplannen (zie ook vraagstuk 5 in het
Wat vragen we van het Rijk?
volgende hoofdstuk). •
Er is financiële inzet van het Rijk nodig, aanvullend op op de herstructurering van bestaande inefficiënt
Verdere kennisontwikkeling over de ruimtelijke consequenties van de transitie naar een
de inzet van gemeenten, provincie en het bedrijfsleven,
•
Er is nationale regie wenselijk op keuze en komst van
o.a. om het verkrijgen van meer inzicht in de
van de regio te ontwikkelen, het principe van regionale
•
waterbedeffecten ontstaan. •
circulaire economie op werklocaties. Het gaat daarbij
bedrijventerreinen, de spreidingspatronen van sturende
•
De helft van de vraag naar grootschalige bedrijvigheid in
meervoudig en intensiever ruimtegebruik en het beter
bedrijventerreinen met een strategische ligging. •
In regionale programmeringsafspraken hebben de
circulaire economie. •
Er is nog weinig bekend over de wijze waarop de
gebruikte bedrijventerreinen.
circulaire economie zich zal organiseren, ook ruimtelijk.
Er is meer ruimte nodig in de regelgeving om functies te
Er is behoefte aan ruimtelijk onderzoek naar de rol van
combineren. Dat gaat o.a. om makkelijker stapelen,
bedrijventerreinen én het stedelijk gebied in de circulaire
meer de hoogte in en regelgeving rondom reststromen.
economie. Hoe gaat de circulaire economie werken? Wat
Maar ook om ruimte voor energievoorzieningen op
betekent dit voor huidige bedrijventerreinen en hun rol
bedrijventerreinen en het onderbrengen van bedrijven in
in het systeem? Hoe verandert het stedelijk gebied? Op
OP WEG NAAR EEN RUIMTELIJK VOORSTEL
•
77
welk schaalniveau en hoe groot is de behoefte aan
de toekomst gaat spelen en met welke strategie de
grondstoffenhubs en wat vragen die aan ruimte?
ontwikkeling van bouwhubs optimaal de circulaire
Onderzoeken van de verdere potentie van
economie kan dienen. Ook hier is behoefte aan een
bedrijventerreinen om goederen via water aan te voeren in plaats van over de weg. •
gezamenlijke landelijke kennisbasis. •
Aanscherping van het vestigingsbeleid vanuit de
Voor circulaire woningbouw zijn bijvoorbeeld circulaire
schaarste aan ruimte, energie, water, milieuruimte en
bouwhubs nodig, waar bouwmaterialen worden
arbeidspotentieel. Bedrijven kunnen zich vestigen
verzameld, bewerkt en gedistribueerd. We weten nog
wanneer ze passen binnen omgevingsrandvoorwaarden
niet waar die zouden moeten komen en wat hun omvang
en een (in)directe bijdrage aan de regionale
zou kunnen zijn. Dat willen we nader onderzoeken. Op
economie leveren.
regionaal niveau verkennen we welke rol de provincie in
OP WEG NAAR EEN RUIMTELIJK VOORSTEL
78
4.8 Robuuste keuzes voor multi-modaal goederenvervoer
Om grip te houden op de groei van het goederenvervoer zetten
Een groeiende economie en een grote groei van het aantal
betekent dit: efficiënter vervoeren, vervoeren op een andere
woningen in onze provincie vergroot de hoeveelheid
manier en de voertuigen die je inzet verduurzamen. Zo kunnen
goederenstromen die moeten worden getransporteerd. Deze
goederen efficiënter verpakt worden of gebundeld worden
stromen hebben zowel een regionaal als een (inter)nationaal
vervoerd. Ook kunnen ritten beter gepland worden door
karakter. De verwachting is dat het goederenvervoer zal
samenwerking in de goederenketens. Zo kunnen we lege
groeien met ongeveer 30 tot 60%. Tegelijkertijd staan onze
ritten, nu nog 22% tot 28% van alle goederenritten, voorkomen.
we in op verminderen, veranderen en verbeteren. Concreet
mobiliteitsnetwerken (weg, water en spoor) nu al vol. Bijkomend zijn er ambities voor de transitie naar duurzaam
Op dit moment wordt ongeveer 62% over de weg, 35% over het
goederenvervoer, die extra uitdagingen met zich meebrengen.
water, en 3% over het spoor vervoerd. Het verschuiven van
Elektrificatie vergroot de druk op het nu al overbelaste
vervoer over de weg naar bijvoorbeeld trein of binnenvaart is
elektriciteitsnetwerk en brengt locatievraagstukken met zich
geen vanzelfsprekendheid. Elk van deze mobiliteitsnetwerken
mee rondom laadmogelijkheden voor zwaar verkeer. Bio-
loopt tegen capaciteitsproblemen aan. Vanwege gebrek aan
brandstoffen en synthetische brandstoffen hebben een
ruimte, klimaatverandering, stikstof en financiën is
ruimtevraag én milieuruimte nodig.
uitbreiding hiervan slechts beperkt mogelijk. Zo loopt het
Afbeelding: 37. Hoofdstructuur van het multimodaal mobiliteitsnetwerk goederenvervoer. De dikte van de lijn correspondeert met de intensiteit van het gebruik.. Bron: Eindrapportage Multimodaal Netwerk Goederenvervoer, versie 25 januari 2024, MetropoolRegio Amsterdam
OP WEG NAAR EEN RUIMTELIJK VOORSTEL
79
watersysteem Amsterdam Rijnkanaal-Noordzeekanaal tegen
vraag wat voor soort economische activiteiten en bijbehorende
zijn grenzen aan, met grote gevolgen voor het scheepvaart en
transportbewegingen nog passen in het dichtbevolkte
de Amsterdamse haven. We ontkomen dan ook niet aan de
Noord-Holland.
Wat agenderen we voor de nota Ruimte?
moeten dan wel de gevolgen voor onder andere
•
personenvervoer, gezondheid en veiligheidscontouren
In welke mate kunnen we op de lange termijn toegang blijven garanderen tot het havengebied van Amsterdam vanuit de Noordzee en Markermeer inclusief de daarbij
binnenvaart snel te verduurzamen. Het is een risico dat
van de goederenstromen richting achterland? Het
de binnenvaart te traag verduurzaamt en de kosten
watersysteem zit aan zijn grenzen en zal steeds meer
stijgen (CO2-heffing). Hierdoor vindt vervolgens een
beperkingen opleggen op wat er mogelijk is. Groei van
reverse modal shift plaats. Dit zorgt ervoor dat
deze infrastructuur en het robuust basisnet gevaarlijke
investeringen teniet worden gedaan en de druk op de
stoffen schuurt met onze ambities voor een gezonde
wegen verder toeneemt. •
transitie naar uitstootvrije mobiliteit. Dit zorgt voor
Om conform de Europese doelstellingen het transport
duidelijkheid, helderheid en voorspelbaarheid. Hierop
over het spoor te verviervoudigen is meer ruimte nodig
kunnen bedrijven maar ook overheden effectief
sterk de vraag of we deze ruimte kunnen creëren in delen
investeringen gaan doen. •
van Noord-Holland.
bruggen, sluizen te harmoniseren met onze infrastructuur. Over het spoor is de behoefte om meer
Conform de Netwerkvisie Logistieke Hubs willen we dat logistieke (bouw)hubs grootschalig ingezet worden in
flexibiliteit te kunnen bieden voor goederenpaden.
Noord-Holland. Die moeten multimodaal ontsloten zijn,
Wat doen we samen?
waar dat kan bij voorkeur eerst via water, spoor en
•
gewerkt aan het uitwerken van het Multimodaal
consequenties, denk hierbij aan overslaglocaties,
Netwerk Goederenvervoer (MNG). Het MNG zelf bevat de
netinfrastructuur en schaarse ruimte rond de steden
definitie van het benodigde multimodale netwerk wat
(Meer over logistiek in de leefbare stad in 5.8).
nodig is passend bij de verwachte groei. Bijbehorend
We werken aan het consistent maken van ons
bevat dit ook een lijst van maatregelen die nodig zijn om
faciliteren van goederen over water te transporteren. Met
dit netwerk te realiseren. •
Binnen de MIRT Goederenvervoercorridor Zuid werken
de ‘Kernnetstudie vaarwegen’ herijken we ons
we op basis van de ruimtelijk-economische
vaarwegenbeleid. Dit alles om vervoer over water meer
ontwikkelingsplannen en het MNG voor het Knooppunt
mogelijk te maken en de veiligheid van alle
MRA aan het opbouwen van een overeenkomst
watergebruikers (incl. recreatief verkeer) te versterken.
(Realisatiepact) met maatregelen voor de duurzame
Dit biedt specifiek gekoppeld aan de woningbouwopgave grote kansen voor bouwlogistiek.
bereikbaarheid van de logistieke knopen in de MRA. •
Uitwerken van de gezamenlijke ambitie om de
De vaarwegen en kleine wateren moeten weer benut
bezettingsgraad van vrachtverkeer te vergroten en het
worden voor goederentransport, ook in de steden en
aantal lege ritten terug te dringen door gebruikte maken
buitenwijken. We zijn hier met het Metropolitaan
van hubs en samenwerking tussen bedrijven. Dit kan
Hubsysteem mee bezig. Met het modal-shitft
grote impact maken op de hoeveelheid verkeer op alle
programma van NoordWest Connect ondersteunen we ondernemers de stap te maken richting logistiek via spoor of water. Wat vragen we van het Rijk? •
Binnen Samen Bouwen aan Bereikbaarheid (SBaB) wordt
anders de weg. Dit heeft echter grote ruimtelijke
vaarwegenbeleid wat randvoorwaardelijk is voor het
•
Voor het stimuleren van modalshift naar spoor en water werken we graag samen om de bedieningsregimes van
Wat doen we zelf?
•
Daarnaast vragen we om volop door te zetten op de
reukoverlast zullen juist toenemen.
op het bestaande spoor en spooruitbreidingen. Het is
•
We vragen van het Rijk ondersteuning om de
horende infrastructuur benodigd voor goede afhandeling
leefomgeving: de veiligheidscontouren, geluid en •
worden meegenomen. •
mobiliteitsnetwerken. •
In het kader van de uitrol van de Alternative Fuel Infrastructuur Regulation en de modalshift naar spoor en water werken we samen met het Rijk aan de juiste voorzieningen langs de belangrijkste
De mobiliteitsnetwerken staan vol of zitten tegen hun
transportnetwerken. Naast tankstations zijn er ook extra
capaciteit aan. Dit zorgt voor files en economische
aanlegplekken voor vrachtschepen; truckparkings voor
schade. We vragen aan het Rijk om zich te beraden of het
vrachtwagens en rangeerterreinen voor treinen nodig.
wenselijk is meer doelgroepenstroken te creëren voor
Aansluitend hieraan de juiste overslagfacilteiten zodat
vrachtvervoer al dan niet in combinatie met busvervoer.
ook modal shift kan worden gefaciliteerd. Het is echter de
Hetzelfde geldt ook voor de vaar- en spoorwegen. Hierin
vraag of hier genoeg ruimte voor gemaakt kan worden.
OP WEG NAAR EEN RUIMTELIJK VOORSTEL
80
5. ZORGEN VOOR LEEFBARE REGIO’S, STEDEN EN DORPEN Leefbaar Noord-Holland: we bouwen tot 2030
binnenstedelijk gerealiseerd, waarbij de
191.000 woningen. Er is in Noord-Holland nu een
gedeeltelijke verdringing van bedrijven een
groot tekort aan woningen. Dit heeft een impact op
aandachtspunt is. Daarnaast bieden we onder
mensen die nu geen geschikte woning kunnen
voorwaarden ruimte aan woningbouw in landelijk
vinden. Denk bijvoorbeeld aan kinderen die tot hun
gebied. Omdat met name het zuidelijk deel van
dertigste gedwongen bij hun ouders moeten blijven
Noord-Holland één van de ongezondste regio’s in
wonen of ‘spoedzoekers’ die door uiteenlopende
Nederland is, is aandacht voor gezonde
omstandigheden onverwacht en op korte termijn
leefomgeving hier extra van belang. Hierbij zal op
een woning nodig hebben, maar deze in
een gegeven moment de keuze worden gemaakt wat
Noord-Holland niet kunnen vinden. Daarnaast
op een bepaalde plek voorrang heeft, gezondere
staat de betaalbaarheid van het wonen onder druk,
leefomgeving, woningbouw of industrie en
mede door het grote tekort.
transport. Het mobiliteitssysteem is leidend voor de verstedelijking waarbij het STOMP-principe24 wordt
Het bouwen van deze grote aantallen woningen kan
gehanteerd en mobiliteitshubs aan de randen van
niet zonder het invullen van de randvoorwaarden
stedelijk gebied worden gecreëerd. Een
die nodig zijn om te kunnen bouwen. Ook is het
schaalsprong in het openbaarvervoersysteem in de
noodzakelijk dat deze woningen op zo’n manier te
MRA is voor de lange termijn noodzakelijk. Het
ontwikkelen dat ze bijdragen aan een gezonde,
doortrekken van de Noordzuidlijn is daarin de eerste
bereikbare en fijne leefomgeving voor onze
stap. De mogelijkheid voor gebiedsgerichte
inwoners. Leefbaarheid en het hoog houden van
financiering is bij dit alles belangrijk voor een
voorzieningen heeft daarbij onze bijzondere
efficiënte inzet van middelen en om versnelling
aandacht. Het grootste deel van de woningen wordt
mogelijk te maken.
24 De mobiliteitstransitie kan gestalte krijgen via het STOMP ordeningsprincipe. Dit betekent dat bij elke fase van de planvorming voor gebiedsontwikkelingen vijf stappen worden doorlopen: Stappen: hoe zorgen we voor een gebied met voorzieningen op loopafstand? En hoe zorgen we voor aantrekkelijke looproutes en verblijfsruimtes voor verschillende doelgroepen? Trappen: hoe zorgen we ervoor dat voorzieningen bereikbaar zijn met de fiets? Hoe zorgen we voor directe en comfortabele fietsroutes? Openbaar vervoer: hoe sluiten we het nieuwe gebied aan op het OV-netwerk? Kunnen we OV-voorzieningen en gebiedsfuncties combineren? Mobility as a Service (MaaS): welke mobiliteitsdiensten bieden we aan? Komen er hubs, en waar? Welke vormen van MaaS bieden we aan? Privéauto: moet het gebied bereikbaar zijn voor privéauto’s? En op welke manier? Wat betekent dat voor parkeervoorzieningen?
OP WEG NAAR EEN RUIMTELIJK VOORSTEL
Wat is er aan de hand? De bevolking en het aantal arbeidsplaatsen blijft toenemen de komende jaren
81
Economisch gezien draagt de provincie bovengemiddeld bij aan de Nationale economie
In economische zin doet de provincie Noord-Holland het goed
In Noord-Holland wonen ongeveer 2,9 miljoen mensen en er
met de aanwezigheid van veel verschillende economische
zijn circa 1,7 miljoen arbeidsplaatsen (bron: cijfers NH). De
sectoren. Noord-Holland heeft inmiddels de grootste economie
verwachting is dat de provincie doorgroeit naar minimaal 3,3
van alle provincies in Nederland (16% van Nederland: bron
miljoen inwoners in 2050. Het zuidelijk deel van de provincie,
CBS). Ondanks dat is de werkloosheid net iets hoger dan het
de Metropoolregio Amsterdam (MRA), is het meest
landelijk gemiddelde (3,9 om 3,7%). De economische
verstedelijkt: hier woont 77% van de inwoners en bevindt zich
aantrekkingskracht en daarmee samenhangend, de
83% van alle werkgelegenheid. Ook in het noordelijk deel
aantrekkelijkheid als provincie om te wonen is hoger dan het
woont en werkt een flink aantal mensen (circa 670.000
landelijk gemiddelde. De economische ontwikkeling heeft een
inwoners en 290.000 arbeidsplaatsen) waarvan een groot deel
grote autonome kracht waar door overheden niet tot
in de agglomeraties van Alkmaar, Hoorn en Den Helder (circa
nauwelijks op valt te sturen. De concentratie van de
330.000 inwoners en 160.000 arbeidsplaatsen). Om te voldoen
werkgelegenheid in Nederland is grofweg in een corridor van
aan de woningbouwbehoefte heeft de provincie met het Rijk in
Schiphol en Amsterdam via Utrecht en Eindhoven zichtbaar. In
woondeals NHN en MRA afgesproken tot en met 2030 191.000
dit gebied vinden vele Nederlanders hun werk en wordt een
woningen te bouwen. In de periode daarna tot 2050 zijn in heel
groot deel van het Bruto regionaal product (brp) verdiend (20,7%
Noord-Holland naar schatting nog zeker 150.000 woningen
van het brp wordt in de MRA verdiend terwijl 14,7% van de
extra nodig. Steeds meer asielzoekers zoeken een veilig
Nederlandse bevolking er woont). In de afgelopen tien jaar is
onderkomen in Nederland. Onder leiding van de commissaris
het aantal bedrijven in de MRA sterker gestegen dan in
van de Koning werken de Noord-Hollandse regio’s aan het
Nederland als geheel. En in alle sectoren zien we meer gestarte
realiseren van extra opvangplekken voor asielzoekers. Ook ziet
dan gestopte bedrijven in 2021.
de provincie erop toe dat gemeenten voldoende doen aan het huisvesten van statushouders.
Afbeelding: 38. Milieugezondheidsrisico. Bron: RIVM
Situatie bewoners/ leefomgeving
Aanbeveling bij ruimtelijke plannen
Toelichting
A
Kwetsbare bewoners Ongezonde omgeving
Versterken (gezonde) leefomgeving
De kwaliteit van de leefomgeving moet worden versterkt om meer gezondheidsbescherming en bevordering te bieden, waarbij in de ruimtelijke inrichting de focus met name moet liggen op de behoeften en mogelijkheden van kwetsbare bewoners
B
Kwetsbare bewoners Gezonde omgeving
Kansen gezonde leefomgeving
De leefomgeving biedt kansen om gezondheid van met name kwetsbare bewoners te bevorderen en waar nodig beter te beschermen, met een ruimtelijke inrichting die past bij hun behoeften en mogelijkheden
C
Minder kwetsbare bewoners Ongezonde omgeving
Aandacht gezonde leefomgeving
De leefomgeving heeft aandacht nodig om meer gezondheidsbescherming en/of gezondheidsb evordering te bieden aan bewoners
D
Minder kwetsbare bewoners Gezonde omgeving
Behouden gezonde leefomgeving
De gezonde leefomgeving moet worden behouden om voldoende gezondheidsbescherming en gezondheidsbevordering te blijven bieden
Afbeelding: 39. Gezondheidscondities leefomgeving.
Bron: RIVM
OP WEG NAAR EEN RUIMTELIJK VOORSTEL
82
De keerzijde van de aantrekkingskracht
Geen ruimte meer op het mobiliteitsnetwerk
De aantrekkingskracht in met name het zuidelijke deel van
De huidige capaciteit van het mobiliteitsnetwerk is, zeker
Noord-Holland heeft ook een keerzijde. Het brengt ook een
gezien de grote verstedelijkingsopgave26, niet toereikend en de
druk op de leefbaarheid met zich mee. Een gezonde
uitbreidingsmogelijkheden zijn beperkt beschikbaar. Inmiddels
leefomgeving is geen vanzelfsprekendheid en er is geen ruimte
ligt er ruim 13.000 kilometer aan asfalt en zijn er 14.500
meer in het mobiliteitsnetwerk. Een passend huis
kunstwerken (bruggen, tunnels en viaducten). Dat brengt ook
bemachtigen wordt steeds moeilijker, de prijzen stijgen en
een steeds grotere onderhoudsbehoefte met zich mee. Het Rijk
laten groter wordende verschillen tussen regio’s zien (bron:
heeft bepaald dat er voor de Rijks(vaar)wegen een verschuiving
NVM). Afgemeten aan de criteria van brede welvaart,
zal plaatsvinden van aanleg van nieuwe infrastructuur (wegen,
waaronder de aanwezigheid en bereikbaarheid van
waterwegen) naar beheer en onderhoud van de infrastructuur,
voorzieningen en passende woonruimte, worden de regionale
de verwachting is dat dit in 2024 ook gaat gebeuren bij het
verschillen groter. Dit kan soms leiden tot het toenemen van
spoor.27 Deze pas op de plaats betekent dat investeringen op dit
ongelijkheid. De recreatieve mogelijkheden in de provincie
moment naar het in stand houden van de huidige
blijven achter bij de huidige omvang en de toekomstige groei
infrastructuur gaat. Het oplossen van infrastructuurknelpunten
van de bevolking25, terwijl dit essentieel is voor een gezonde
is hierdoor beperkt mogelijk. De aandacht ligt op het beter
leefomgeving. Om die reden moet er overal in de provincie
benutten van de huidige netwerken. En ook bij de provincie
worden geïnvesteerd in extra recreatieve mogelijkheden voor
Noord-Holland ligt om dezelfde redenen een stevige nadruk op
onze bewoners in en om de woonplaats. Een logisch gevolg van
het onderhoud van de bestaande infrastructuur.
de stijging van het aantal arbeidsplaatsen is de behoefte aan seizoenarbeiders. Goede huisvesting van deze seizoenarbeiders
Om Noord-Holland bereikbaar te houden en tegelijkertijd
blijft een vraagstuk, zowel wat betreft de inpassing als de
ruimte te bieden aan woningen en bedrijven is ruimtelijk
voorzieningen.
sturing nodig in het waar en hoe gebouwd gaat worden.
Gezonde leefomgeving staat onder druk
Bouwen nabij multimodale mobiliteitsknooppunten met ruimte op het energienetwerk is essentieel. Ook het mengen
In de afgelopen eeuw is de milieukwaliteit aanzienlijk
van functies is belangrijk. Door de nabijheid van wonen,
verbeterd en de huidige milieunormen worden in
werken en voorzieningen worden lange verplaatsingen
Noord-Holland vrijwel niet overschreden. Dit betekent niet dat
voorkomen en kunnen meer verplaatsingen met de fiets of
overal in Noord-Holland sprake is van een gezonde
lopend worden afgelegd. Daarnaast zijn er kansen voor het
leefomgeving. Op de landelijke kaart met gezondheidsrisico’s
beter benutten van de huidige netwerken. Bijvoorbeeld een
op basis van geluid en luchtkwaliteit springt het zuidelijk deel
verschuiving van goederentransport over de weg naar water en
van Noord-Holland eruit. Dat komt door de samenballing van
spoor (bij bedrijventerreinen). Maar ook het spreiden van de
zware industrie in het Noordzeekanaalgebied, de aanwezigheid
verkeersdrukte door thuiswerken of gedragsmaatregelen
van Schiphol en een dicht netwerk van (snel)wegen. Het is ook
bijvoorbeeld met hulp van de werkgeversaanpak bieden grote
een dichtbevolkt gebied met wijken met relatief meer mensen
kansen om de druk op het mobiliteitsnetwerk te verlichten.
die kwetsbaar zijn voor mentale en fysieke gezondheidsrisico’s en wijken waarin dit niet zo is. Op basis hiervan heeft het
Kansen voor Noord-Holland Noord
RIVM in de MRA een inschatting gemaakt van gebieden waar
In de Kop van Noord-Holland is, zoals ook in het Rli rapport
mensen meer gezondheidsrisico’s lopen dan in andere
‘Elke regio telt’ valt te lezen, bovengemiddelde aandacht nodig
gebieden (zie afbeeldingen). Om meer zicht te krijgen op de
om welvaart en welzijn in deze Noord-Hollandse regio in de
gezondheidssituatie in de hele provincie wordt ditzelfde
toekomst te waarborgen. De potentie van nieuwe
onderzoek nu ook voor Noord-Holland Noord uitgevoerd.
energieknooppunten en de grotere aandacht voor de defensie van ons land zijn aangrijpingspunten voor de groei van
Het onderzoek van RIVM geeft aan dat alleen het voldoen aan
stuwende werkgelegenheid in Noord-Holland Noord. Maar ook
de huidige wettelijke normen een te beperkte ambitie is om de
hier weer onder de randvoorwaarden die ertoe leiden dat in het
leefomgeving voldoende gezond te maken. Ook bij een
gebied gezonde leefomgeving, bereikbaarheid en woningbouw
milieukwaliteit die binnen de normering blijft, kunnen
tegelijkertijd worden aangepakt. Het gaat om het versterken
negatieve gezondheidseffecten optreden. Het recente rapport
van de brede welvaart, waarvan economische ontwikkeling
‘Industrie en Omwonenden’ van de Onderzoeksraad voor
slechts één onderdeel is.
Veiligheid stelt dat zelfs de maximale inzet van het huidige stelsel van vergunning, toezicht en handhaving onvoldoende is
Voor de Metropoolregio Amsterdam hebben Rijk en regio
om een gezonde leefomgeving te garanderen. Dat betekent dat
al een richting ingezet
er meer nodig is om de ambitie van een gezonde leefomgeving
Het Rijk en de MRA-partners hebben een
voor alle mensen in Noord-Holland te bereiken.
Verstedelijkingsstrategie opgesteld. Hierin wordt in samenhang beschreven hoe de regio zich naar de toekomst toe
25 Eindrapport Natuur- en recreatiegebieden, bovenregionale analyse, oktober 2022 26 Zie hiervoor met name het door Rijk en regio samen opgestelde Multimodaal Toekomstbeeld MRA (programma Samen Bouwen aan Bereikbaarheid) 27 Kamerbrief 13 november 2023 BO’s MIRT
83
OP WEG NAAR EEN RUIMTELIJK VOORSTEL
kan ontwikkelen tot een leefbare metropoolregio met
Botsingen en kansen met andere opgaven
voldoende ruimte voor de benodigde woningen. Hierbij wordt
De urgentie voor het bouwen van (betaalbare) woningen en
het nabijheidsprincipe dat ook in de contourennotitie van de
tegelijkertijd invulling geven aan de randvoorwaarden voor het
Nota Ruimte wordt aangehaald, toegepast. Dit doen we
creëren van een gezonde en fijne leefomgeving is moeilijk door
doordat we de woningbouwlocaties dicht bij de grote
beperkt beschikbare middelen, menskracht en tijdsdruk. Als
concentraties van werkgelegenheid situeren met groene
prioriteit wordt gegeven aan het hoe dan ook door te gaan met
recreatieve gebieden in de nabijheid. Daarnaast worden de
woningen bouwen zonder de overige randvoorwaarden in
randvoorwaarden beschreven en geconcretiseerd om dit
voldoende mate in te vullen, kan dit wel sneller meer
succesvolle economische gebied in de toekomst tot een leefbare
woningen opleveren. Op de lange termijn kan het
metropoolregio te ontwikkelen. Dit zijn randvoorwaarden
consequenties hebben voor de leefbaarheid en
zoals een gezondere leefomgeving, voldoende woningen en een
toekomstbestendigheid van de betreffende woningen én
schaalsprong in het mobiliteitssysteem. Dit vraagt om forse
wijken. De bereikbaarheid is nu al een knelpunt. Met nog meer
investeringen om deze voor de nationale economie van belang
woningen, zonder de benodigde investeringen in het
zijnde regio verder te ontwikkelen.
mobiliteitsnetwerk, zal dit alleen maar toenemen. Zorgen voor een gezonde leefomgeving en tegelijkertijd binnenstedelijk
Waar komt het op neer?
verdichten in combinatie met het clusteren en borgen van
We moeten voldoende en betaalbare woningen bouwen in de
industriële clusters die gekoppeld zijn aan energietransitie en
komende periode en ruimte bieden aan de economie van de
circulaire economie kan haaks op elkaar staan. Dit kan op zijn
toekomst. Echter wel in een leefomgeving die gezonder wordt,
minst invloed hebben op het ontwikkeltempo van een aantal
bereikbaar en klimaatadaptief is, over voldoende energie
binnenstedelijke locaties. Het vergroten van recreatieve
beschikt en een acceptabel voorzieningenniveau kent. Dat
gebieden in en om de stad en het vergroten van biodiversiteit
vraagt om forse investeringen in mobiliteit om de schaalsprong
en verbeteren van waterkwaliteit en aanbrengen van
mogelijk te maken. ook hoort daar het stevig verankeren van
klimaatadaptieve maatregelen kunnen goed samengaan met
de verplichtingen voor bijvoorbeeld klimaatadaptatie en
groenblauwe dooradering en de bossenstrategie.
duurzaamheid bij. Dit moet op Rijksniveau gebeuren, zodat er een gelijk speelveld ontstaat voor projectontwikkelaars, zodat zij weten waar ze aan toe zijn en het betaalbaar blijft.
Verduurzamen gebouwde omgeving
Zoetwater beschikbaarheid
Voorzieningen
Transitie mobiliteit
Bedrijvigheid
Drinkwatervoorziening Duurzame energieopwek
Gezonde leefomgeving
Woningbouw opgave
Groene inbedding Circulaire economie Waterveiligheid
Cultuurhistorisch erfgoed
Afbeelding: 40. Een integrale aanpak als randvoorwaarde om een gezonde, bereikbare en fijne leefomgeving te ontwikkelen. Bron: provincie Noord-Holland
Netcongestie
OP WEG NAAR EEN RUIMTELIJK VOORSTEL
84 Mobiliteitssysteem – ontwikkelrichting 2050
De verstedelijking en inzet op mobiliteitstransitie leiden tot extra druk op het openbaar vervoer. Een stapsgewijze schaalsprong van het regionale openbaar vervoer (metro, HOV), met name van, naar en in de MRA, speelt ruimte vrij op het (inter) nationale spoornetwerk. Het versterkt de (inter)nationale concurrentiepositie en de agglomeratiekracht van de MRA. Ook zorgt het voor de ontsluiting van bestaande steden en nieuwe stedelijke ontwikkelgebieden. De beste manier om meer capaciteit te creëren in het openbaar vervoer en de betrouwbaarheid te verbeteren, is het zoveel mogelijk ontvlechten van lokale/ regionale netwerken en het (inter) nationale netwerk. Het gaat hier om investeringen in het regionale metronetwerk vanuit cruciale netwerk-ingrepen of gekoppeld aan grootschalige woningbouwlocaties (doortrekken van de
Afbeelding: 41. Mobiliteitsvisie.
Noord/Zuidlijn tussen Amsterdam Zuid en Hoofddorp, het
Bron: MRA Verstedelijkingsstrategie
sluiten van de Amsterdamse metroring tussen Isolatorweg en Amsterdam Centraal en de aanleg van de IJmeerverbinding). Daarnaast gaat het om het uitbreiden en versterken van snel, frequent en filevrij busverkeer en mogelijk tram/lightrail (vooral HOV Haarlem-SchipholAmsterdam Zuid en HOV ZaanIJ). Op het hoofdrailnet gaat het om het ontvlechten van het spoor (Keuze voor Intercity of Sprinter in plaats van Intercity en Sprinter) om zo meer capaciteit te bieden. Met een dergelijke maatregel kan meer capaciteit worden geboden op het spoor en kunnen dus meer reizigers worden bediend.
Betrokken programma’s en visies Omgevingsvisie NH2050
verstedelijkingsconcept MRA luidt: we bouwen niet alleen woningen maar complete steden en samenlevingen.
Om met alle opgaven naar de toekomst toe verantwoord om
Provinciale Staten van Noord-Holland, het Rijk en alle MRA-
te gaan en de druk op de leefbaarheid niet toe te laten
partners, hebben eind 2021 begin 2022 het
nemen maar juist te verbeteren, hebben we een aantal
Verstedelijkingsconcept als onderdeel van de
principes afgesproken in onze Omgevingsvisie (zie het
Verstedelijkingsstrategie MRA voor de MRA onderschreven.
hoofdstuk Ons vertrekpunt: Omgevingsvisie NH2050). Verstedelijkingsconcept MRA
De MRA is door het Rijk aangewezen als NOVEX-gebied. Het Verstedelijkingsconcept is geaccepteerd als
Rijk, provincies en gemeenten hebben als onderdeel van een
Ontwikkelperspectief voor het NOVEX-gebied MRA. Op
Verstedelijkingsstrategie voor de MRA samen een
basis van het Verstedelijkingsconcept, wordt nu gewerkt
Verstedelijkingsconcept gemaakt. Hierin is benoemd dat de
aan een uitvoeringsprogramma en vervolgens
toekomstige ontwikkeling van de Metropoolregio
investeringsagenda NOVEX MRA.
Amsterdam polycentrisch van opzet is. Alkmaar en Hoorn zijn hierbij ook benoemd als onderdeel van het daily urban
NOVEX Noordzeekanaalgebied (NZKG)
system van de MRA. Ontwikkelingen vinden geclusterd
Ontwikkelperspectief
plaats nabij logische (OV- en energie-) knooppunten om
In het Ontwikkelperspectief Noordzeekanaalgebied worden
vervoersbewegingen te beperken en gezonde manieren van
de thema’s gezonde Leefomgeving, haveneconomie,
vervoer uit te lokken. De meeste woningbouw en
circulaire economie, energietransitie, landschap en
werkgelegenheidsontwikkeling wordt binnenstedelijk
ecologie, woningbouw en water, in samenhang tegen elkaar
opgelost. Groen in en om de stad is onlosmakelijk verbonden
afgewogen en wordt aangegeven hoe deze functies
met de binnenstedelijke ontwikkelingen zodat recreatieve
ruimtelijk kunnen worden ingepast in het
voorzieningen dichtbij te vinden zijn. Klimaatadaptieve
Noordzeekanaalgebied. Voor een uitgebreide toelichting,
maatregelen en toevoegen van biodiversiteit maken tevens
zie bijlage 2.
onderdeel uit van het concept groen in en om de stad. Alles is gericht op een gezond, veilig en schoon leefmilieu voor nu en in de toekomst. Het adagium van het
OP WEG NAAR EEN RUIMTELIJK VOORSTEL
85
Afbeelding: 42. Visiekaart Verstedelijkingsconcept Bron: MRA Verstedelijkingsstrategie
NOVEX Schipholregio Ontwikkelperspectief
162.000 woningen toeneemt. Een dergelijke hoge productie
De NOVEX Schipholregio richt zich op het vinden van een
is uitsluitend mogelijk wanneer het Rijk helpt om tijdig in
nieuwe balans tussen het belang van een internationale
de juiste randvoorwaarden te voorzien en knelpunten weg te
luchthaven voor Nederland en de kwaliteit van de
nemen. Het gaat daarbij onder andere over oplossingen voor
leefomgeving rond luchthaven Schiphol, zie voor een
stikstof, energiecongestie, geluidscumulatie, mobiliteit en
uitgebreide toelichting bijlage 3.
betaalbaar en toekomstbestendig bouwen.
Ontwikkelperspectief Noord-Holland Noord
In de provincie wordt met deze afspraken ruim twintig
Ook voor het noordelijk deel van de provincie wordt een
procent van de nationale woningbouwopgave van 980.000
ontwikkelperspectief opgesteld dat input is voor dit
woningen gerealiseerd. In lijn met de doelstellingen van de
Ruimtelijk Voorstel. Het Analysedocument
Nationale Woon- en Bouwagenda wordt in het programma
Ontwikkelperspectief Noord-Holland Noord is gereed. In
ingezet op twee derde betaalbare woningen, inclusief dertig
2024 zal het Ontwikkelperspectief samen met gemeenten,
procent sociale huur. Via regionale woondeals zijn en
Hoogheemraadschap en belangenorganisaties worden
worden hierover nadere afspraken gemaakt met gemeenten
vormgegeven. In navolging van het rapport ‘Elke regio telt’,
en woningcorporaties. Dit vraagt daarnaast ook nauwe
heeft het Kabinet aangegeven om regionale verschillen te
samenwerking met andere partijen, zoals ontwikkelaars,
willen verkleinen door samen met partners hieraan te
institutionele beleggers, waterschappen, nutsbedrijven en
werken. Hiervoor wordt een toekomstagenda opgesteld voor
vertegenwoordigers van huurders.
de regio Kop van Noord-Holland. Het Rijk heeft aangegeven om betrokken te willen zijn bij het opstellen van Het
Woondeal 2023 MRA
Ontwikkelperspectief voor Noord-Holland Noord.
In de Woondeal 2023 MRA zijn met alle MRA-gemeenten en
Provinciale woningbouwafspraken NoordHolland 2022-2030
de twee provincies Noord-Holland en Flevoland met het Rijk afspraken gemaakt over de doorvertaling van de bouwafspraken die Rijk en provincies hebben gemaakt naar
In november 2022 hebben Rijk en provincie Noord-Holland
gemeente. Ook in de woondeal MRA is aangegeven en
een set aan afspraken gemaakt over het aantal te bouwen
gespecificeerd per gemeente en bouwlocatie welke
woningen en de randvoorwaarden waaronder dit mogelijk
randvoorwaarden er spelen en moeten worden ingevuld om
is. Noord-Holland zet zich in om in de periode 2022 tot en
de hiervoor genoemde woningbouwaantallen tot en met
met 2030 191.000 in onze provincie te realiseren, zodat de
2030 te kunnen realiseren.
woningvoorraad – na aftrek van sloop – met minimaal
OP WEG NAAR EEN RUIMTELIJK VOORSTEL
86
Woondeal 2.0 regio Noord-Holland Noord
Programma OV-knooppunten
In de Woondeal 2.0 zijn in Noord-Holland Noord afspraken
Stationsomgevingen leveren een belangrijke bijdrage aan
gemaakt over de bouw van woningen tot 2030 met een totale
een bereikbaar en leefbaar Noord-Holland. Het gaat hierbij
omvang van 40.000 woningen28. Aantallen zijn per
om alle 60 treinstations en 4 grote busstations. De provincie
gemeente en per locatie aangegeven. Tevens zijn de
wil dat er rondom deze openbaar vervoer-knooppunten
kritische succesfactoren benoemd die moeten worden
(OV-knooppunten) woningen, bedrijven en
ingevuld om aan de aantallen uit de woondeal te komen.
voorzieningen zijn.
Samen Bouwen aan bereikbaarheid (waaronder
Mensen moeten hier prettig kunnen wonen en werken en
Bereikbare steden)
comfortabel gebruik kunnen maken van diverse (duurzame)
Het programma Samen Bouwen aan Bereikbaarheid (SBaB)
vervoermiddelen. Deze centrale en goed bereikbare locaties
in de MRA is ingedeeld in een aantal programmalijnen. Het
worden steeds belangrijker voor de woningbouwopgave en
Multimodaal Toekomstbeeld, Zuidwest Amsterdam-
werkgelegenheid. Ze zorgen voor kortere reistijden, minder
Schiphol-Hoofddorp, Amsterdam Bay Area en Duurzaam
verkeersbewegingen en behoud van groen buiten de steden.
Mobiliteitsgedrag richten zich op de ontwikkeling op de lange termijn. Samen met projecten als Rottepolderplein,
Langs verschillende corridors (spoortrajecten) wordt aan de
en Verbinding A8-A9. De vier programmalijnen passen als
knooppunten gewerkt. Ook werkt de provincie aan de
tandwielen in elkaar. Programmalijn Duurzaam
ontwikkeling van Buitenpoorten. Dit zijn OV-knooppunten
Mobiliteitsgedrag richt zich ook al op de korte termijn en
die vlakbij een bijzonder landschap, natuur- of
bevat maatregelen die nú al verlichting moeten geven.
recreatiegebied liggen.
Multimodaal toekomstbeeld
Visie recreatie en toerisme
Het Multimodaal Toekomstbeeld MRA (MTB) geeft de
De visie beschrijft de belangrijkste kansen en uitdagingen
belangrijkste keuzes voor mobiliteit weer waar Rijk en regio
op het gebied van recreatie en toerisme voor Noord-Holland
tussen nu en 2040 voor aan de lat staan. Het gaat daarbij
op de middellange termijn (2030) en geeft richting aan de
zowel om keuzes in beleid als keuzes voor wat betreft
aanpak van de uitdagingen en de rol die we hierin vervullen.
investeringen in infrastructuur. Keuzes waarmee we met het mobiliteitsbeleid bijdragen aan het verbeteren van de
Beleidskader Erfgoed en Cultuur
brede welvaart in de MRA en een mobiliteitssysteem dat
Noord-Holland heeft een hoogstaande en veelzijdige
mede de forse verstedelijking mogelijk maakt
culturele infrastructuur, die bestaat uit podia, musea,
Perspectief Mobiliteit - Provincie Noord-Holland
beeldende kunstinstellingen, bibliotheken etc. Het diverse aanbod van deze instellingen draagt bij aan de kwaliteit van
Het Perspectief Mobiliteit biedt een overzicht van het
de woon- en leefomgeving van Noord-Holland. In het
provinciale beleid op het gebied van mobiliteit. Het is
beleidskader is het beleidsdoel ‘een goed regionaal
daarmee een uitwerking van de Omgevingsvisie en het
bereikbare en toegankelijke culturele infrastructuur met
handelingsperspectief duurzame verstedelijking en
voldoende diversiteit’ uitgewerkt. Daarbij wordt ingezet op:
mobiliteit. In het Perspectief Mobiliteit staat de
1. Stimuleren van regionale samenwerking (een in de
Mobiliteitstransitie centraal, dat wordt ingevuld aan de
Metropoolregio Amsterdam (MRA) en een in de
hand van de begrippen verminderen, veranderen en
2. cultuurregio Noord-Holland Noord (NHN))
verbeteren (van mobiliteit). Daarnaast baseert het
3. Toegankelijk en bereikbaar houden van het provinciaal
Perspectief Mobiliteit zich op keuzes die samen met partners zijn en worden gemaakt in diverse samenwerkingsprogramma’s. De vertaling naar de
bibliotheeknetwerk 4. Bevorderen van de kwaliteit van cultuureducatie in het basisonderwijs
uitvoering vindt plaats in thematische en programmatische uitvoeringsprogramma’s.
28 NB In het BO Woondeal is door het Rijk gevraagd om de doelstelling voor NHN te verhogen naar 42.000 en hiervoor uiterlijk eind februari een bod te doen. Provincie en regio hebben dit bod momenteel in voorbereiding.
OP WEG NAAR EEN RUIMTELIJK VOORSTEL
87
OP WEG NAAR EEN RUIMTELIJK VOORSTEL
88
Welke vraagstukken agenderen we?
5.1 Duurzame verstedelijking door het borgen van randvoorwaarden Voor de benodigde woningbouw zijn op provinciaal niveau ruim voldoende locaties beschikbaar. Wel baart het zorgen dat veel van deze plannen al lang in voorbereiding zijn. Het omzetten van deze plannen in woningen is alleen mogelijk als knelpunten op het vlak van stikstof, energiecongestie, geluidscumulatie, mobiliteit en betaalbaar en klimaat- en toekomstbestendig bouwen, alsmede natuurinclusief bouwen, een gezond, en veilig leefmilieu, luchtkwaliteit en erfgoed worden opgelost (bron woondeal NHN en MRA). Feitelijk gaat het om twee soorten randvoorwaarden. De eerste categorie betreft randvoorwaarden die moeten worden ingevuld om überhaupt te kunnen bouwen, zoals de basis op orde voor een gezonde fysieke leefomgeving (wegnemen milieubelemmeringen), voldoende energie, stikstofruimte en voldoende financiële mogelijkheden om in verschillende prijssegmenten te kunnen bouwen. De tweede categorie betreft randvoorwaarden die met onze wensen voor een goede toekomstbestendige leefomgeving van de woningen te maken hebben, zoals klimaatadaptieve maatregelen, mobiliteit, groen en recreatie. Het realiseren van randvoorwaarden, zoals een gezonde leefomgeving, klimaatadaptieve maatregelen, natuurinclusief bouwen en voldoende ruimte voor recreatie willen we een verplicht onderdeel laten zijn van te ontwikkelen woonwijken.
Het is van belang dat in heel Nederland op een zelfde manier eisen worden gesteld aan genoemde randvoorwaarden om een gelijk speelveld te
Afbeelding: 43. Groenblauwe netwerken in en om de stad.
hebben en duidelijkheid te creëren voor ontwikkelaars.
Bron: provincie Noord-Holland
Wat agenderen we voor de Nota Ruimte?
Wat vragen we van het Rijk?
•
•
•
Voor het bouwen van voldoende woningen is het
specificeren hoe en door wie een randvoorwaarde moet
gegeven. Het is goed als dat in alle beleidsnota’s
worden opgepakt en op welke manier het invullen van
terugkomt, ook in de Nota Ruimte. Maar het opschrijven
randvoorwaarden kan worden geborgd. Daar hoort ook de
heeft alleen zin als de voornemens ook worden geborgd
ongemakkelijke discussie bij over wat we als provincie en
in instrumentarium, zodanig dat het ook afdwingbare
Rijk een aanvaardbaar niveau van leefbaarheid vinden
randvoorwaarden worden.
voor onze inwoners. Het antwoord op deze laatste vraag
Investeren in een stapsgewijze schaalsprong van het
heeft namelijk effect op het ambitieniveau van
regionale openbaar vervoer is noodzakelijk. Met name
randvoorwaarden. We roepen op om in heel Nederland op
van, naar en in de MRA, om ruimte vrij te spelen op het
een zelfde manier met de borging van randvoorwaarden
(inter)nationale spoornetwerk. Daarnaast draag het bij aan de versterking van de (inter)nationale
om te gaan om een gelijk speelveld te creëren. •
We roepen het Rijk op om de randvoorwaarden voor een
concurrentiepositie en de agglomeratiekracht van de
prettige leefomgeving uit te werken. Onderdeel hiervan
MRA. Tevens verbetert de ontsluiting van bestaande
is voldoende middelen voor zowel realisatie als beheer
steden en nieuwe stedelijke ontwikkelgebieden. Het gaat
van het hiertoe benodigde groen. Maar ook voor culturele
onder andere om investeringen in metro en HOV,
en maatschappelijke voorzieningen. Hiervoor kan een
waaronder het doortrekken van de Noordzuidlijn
combinatie van regelgeving (landelijke normeringen) en
naar Hoofddorp.
financiële middelen worden ingezet.
Wat doen we zelf? •
Het voorstel is om gezamenlijk met het Rijk te
belangrijk dat invulling van de randvoorwaarden wordt
We verkennen of de Omgevingsverordening een instrument kan zijn om randvoorwaarden bij ruimtelijk economische ontwikkelingen af te dwingen.
OP WEG NAAR EEN RUIMTELIJK VOORSTEL
89
OP WEG NAAR EEN RUIMTELIJK VOORSTEL
90
5.2 Oplossen van de woningnood door inzetten op de (versnelde) uitvoering van bestaande plannen en locaties
gebouwd kan worden. Want ook voor eventuele nieuwe locaties
Uit onze studies blijkt dat er op dit moment in Noord-Holland
woningbouwlocaties zoals nu bekend blijven daarom het
voldoende grote bouwlocaties zijn om de woningbouwopgave te
uitgangspunt van het beleid. De focus moet vooral worden
kunnen realiseren. Bij het Rijk neemt de roep toe om nieuwe
gelegd op het opheffen van belemmeringen, zodat de
grootschalige bouwlocaties aan te wijzen en een oplossing te
bestaande plannen sneller tot uitvoering kunnen
vinden door bouwlocaties te spreiden. Dit is een stevige
worden gebracht.
zal gelden dat er oplossingen moeten komen voor stikstof, energie, geluid, mobiliteit en voldoende menskracht. De
discrepantie met onze ontwikkelprincipes én de recent met het Rijk gemaakte afspraken in woondeals en het
Voor het op gang blijven houden van de woningbouwopgave
Verstedelijkingsconcept MRA. Daarin zijn voor de korte
voor de langere termijn (na 2030) blijft het uiteraard belangrijk
termijn (woondealperiode t/m 2030) al voldoende grote
te blijven zoeken naar nieuwe woningbouwlocaties. De
bouwlocaties op ruimtelijk gewenste plekken opgenomen,
plancapaciteit is niet statisch, maar wordt aangevuld waar
zowel binnen- als buitenstedelijk. Met de al toenemende
zich kansen voordoen. Daarnaast wordt naar
disbalans in woon- en werklocaties en de onvoldoende dekking
maatwerkmogelijkheden gezocht voor locaties bij dorpen en
voor de noodzakelijke mobiliteitsmaatregelen zijn besluiten
andere kernen met te weinig mogelijkheden om hun
over nieuwe grootschalige woonlocaties in landelijke gebied
bouwopgave te kunnen realiseren. Dit om de leefbaarheid,
niet lichtvaardig te nemen.
vitaliteit en het voorzieningenniveau te versterken. In die delen van Noord-Holland waar de bestaande plancapaciteit tot
Daarnaast zal de aandacht daarvoor zorgen voor afleiding van
en met 2030 iets krapper is, wordt door de provincie ook
de werkelijke problemen, namelijk het voorzien in de
gekeken naar reserve locaties en het naar voren halen van
benodigde randvoorwaarden en zorgen dat er daadwerkelijk
locaties die nu ná 2030 zijn gepland.
Wat agenderen we voor de Nota Ruimte?
waterschappen, kennisinstellingen en
•
Richt de Nota Ruimte voor de korte termijn vooral op het
bewonersorganisaties aan. Deze partijen gezamenlijk
(helpen) creëren van de juiste randvoorwaarden
prioriteren de te bespreken gebiedsspecifieke thema’s.
waaronder de geplande woningbouw tijdig kan