20 Jaarstukken 2023 (3 boekwerk jaarstukken 2023)

Verder zijn risicoanalyses uitgevoerd op de aanschaf een aantal kleinere ICT-/softwarevoorzieningen. Daarnaast zijn de GHO-gemeenten vrijwel gereed met het actualiseren van hun bedrijfscontinuïteits-plannen. Deze worden in 2024 vastgesteld en gaan we ook oefenen volgens het plan. We werken continu aan bewustwording als essentieel onderdeel om veilig en privacy bewust gedrag te stimuleren. Nieuwe medewerkers krijgen een training, er voeren phishing tests uit, organiseren workshops en brengen regelmatig via intranet onderwerpen onder de aandacht. Risicovolle en nieuwe processen en applicaties toetsten we op privacy aspecten (DPIA’s) om risico’s te mitigeren. Met het toenemen van volwassenheid en bewustwording zien we ook een toename van het aantal DPIA’s, datalekmeldingen en vragen om advies. Dit zien we als een positief resultaat op onze inspanningen. In Hilvarenbeek zijn dit jaar 16 datalekken gerapporteerd, waarvan er 4 zijn gemeld bij de Autoriteit Persoonsgegevens. In onze bewustwordingscampagnes hebben we continu aandacht voor zorgvuldigheid en het melden van een datalek. Verbetering proces informatievoorziening/beslisinformatie tussen organisatie, college en raad Organisatie, college en raad staan voortdurend met elkaar in verbinding. We delen informatie om elkaar op de hoogte te houden of om beslissingen te kunnen nemen.

Voorbeelden daarvan zijn de toezeggingenlijsten, de beantwoording van vragen van uw raad, en de terugkoppeling uit raad- en commissievergaderingen aan de organisatie. Gedurende 2023 werkten we op onderdelen aan deze processen, zoals aan het verbeteren van informatie over de voortang van het collegeprogramma. We voerden gesprekken om beelden en verbeterpunten op te halen. De inventarisatie van processen en korte externe doorlichting voorzien we in 2024 uit te voeren. Voor 2023 stelde uw raad € 15.000 beschikbaar. We verzoeken uw raad in te stemmen met het voorstel budgetoverheveling in deze jaarrekening van dit budget naar 2024 met dit doeleinde. Rechtmatigheid Vanaf verslagjaar 2023 legt het college door middel van de rechtmatigheidsverantwoording in de jaarrekening verantwoording af over het rechtmatig handelen aan de raad. Om dit te kunnen bewerkstelligen is in 2023 de interne audit geactualiseerd en uitgevoerd en zijn er meerdere verordeningen en protocollen aangepast. Het college is van mening dat de in de jaarrekening verantwoorde baten en lasten alsmede de balansmutaties rechtmatig tot stand zijn gekomen binnen de daarvoor gestelde grenzen. Er zijn hierbij geen onrechtmatigheden geconstateerd die de verantwoordingsgrens of rapporteringsgrens hebben 70

overschreden. Deze grens is door de raad bepaald en bedraagt 3% van de totale lasten inclusief toevoegingen aan de reserves en is daarmee vastgesteld op € 1.385.130. Het kader van de (financiële) rechtmatigheidsverantwoording bestaat uit de volgende criteria: • Begrotingscriterium; • Voorwaardencriterium; • Misbruik en oneigenlijk gebruik criterium. Uit hoofde van transparantie wordt onderstaand een toelichting gegeven op deze criteria. Volledigheidshalve wordt opgemerkt dat eventuele bevindingen onder de bovengenoemde rapporteringsgrens blijven. --Het begrotingscriterium Financiële beheershandelingen die ten grondslag liggen aan de baten en lasten, alsmede de balansposten, dienen tot stand te zijn gekomen binnen de grenzen van de geautoriseerde begroting en hiermee samenhangende programma’s. In de begroting zijn de maxima voor de lasten vermeld die door de gemeenteraad zijn vastgesteld. Dit houdt in dat de financiële beheershandelingen dienen te passen binnen de begroting, waarbij het juiste programma, de toereikendheid van het begrotingsbedrag, alsmede het begrotingsjaar van belang zijn. Onderdeel van de rechtmatigheidsonderbouwing is het vaststellen of er sprake is van dit soort over,of onderschrijdingen en of ze passen binnen het gemeentelijk beleid en adequaat zijn toegelicht in de jaarrekening.

Als de afwijkingen adequaat zijn toegelicht en de jaarrekening wordt vastgesteld door de gemeenteraad, zijn deze conform het vastgestelde controleprotocol op 1 februari 2024, alsnog rechtmatig. Binnen de jaarrekening zijn de over,- en onderschrijdingen ten aanzien van de begroting adequaat toegelicht. --Het voorwaardencriterium Bij het voorwaardencriterium wordt vooral gekeken of de financiële beheershandelingen binnen de gemeente voldoen aan de voorwaarden, zoals die gesteld zijn in de wet- en regelgeving. In het normenkader zijn de interne en externe regels opgenomen, die het college in de controle van het voorwaardencriterium moet betrekken. Ten aanzien van het voorwaardencriterium constateren wij enkele onrechtmatigheden rondom de naleving van de (europese) aanbestedingsregels met een totale waarde van € 1.094.000. Dit ziet toe op de inhuur van derden (onrechtmatigheid: € 267.000), beveiligingsdiensten (onrechtmatigheid: € 591.000) en overige verstrekte diensten (onrechtmatigheid: € 236.000). Deze onrechtmatigheden zijn gedeeld met de verantwoordelijke afdeling en, waar nodig, zijn acties ondernomen om dit in de toekomst te voorkomen. --Het misbruik en oneigenlijk gebruik (M&) criterium Het is aan de gemeente om effectieve maatregelen te nemen om misbruik en oneigenlijk (M&O) gebruik te voorkomen.

De gemeente beziet in eerste plaats welke eisen de wet- en regelgeving stelt ten aanzien van M&O, wat daarin is geregeld omtrent de handhaving en hoe zich dat heeft vertaald naar de opzet van de interne organisatie. Om dit te bewerkstellingen is een mix van maatregelen nodig. Een mogelijk uitgangspunt hiervoor is het opstellen van een gemeentelijke nota c.q. beleid ten aanzien van M&O. Binnen de gemeente is er geen overkoepelende nota rondom het M&O-beleid aanwezig. De basis voor het naleven van het M&O-beleid ligt binnen de gemeente in belangrijke mate bij de uitkomsten van de 71

intern uitgevoerde controles en evaluaties. Het hebben van een overkoepelend M&O-beleid is niet verplicht, maar het versterkt wel de onderbouwing van de rechtmatigheidsverantwoording. Voor 2024 staat daarom de realisatie van een overkoepelend M&O-beleid gepland.

72

Paragraaf 6

2.6 Verbonden partijen

Verbonden partijen zijn rechtspersonen waarmee we een bestuurlijke en/of een financiële band hebben. Dit zijn onder andere gemeenschappelijke regelingen en vennootschappen (waarvan de aandelen geheel of gedeeltelijk in het bezit zijn van de gemeente), verenigingen of stichtingen die een publiek belang behartigen. Met de bestuurlijke band bedoelen we dat we één of meer zetels hebben binnen de betreffende partij of dat we stemrecht hebben. Van een financiële band is sprake zodra we middelen ter beschikking stellen aan deze partij. Verbonden partijen zijn te verdelen in de volgende categorieën: (1) gemeenschappelijke regelingen, (2) coöperaties/vennootschappen, (3) stichtingen/verenigingen en (4) overige verbonden partijen. In deze paragraaf lichten we de verbonden partijen uit waarmee we een bestuurlijke en financiële band hebben. In onderstaande tabellen hebben we de werkelijke financiële gegevens van 2022 verwerkt aangezien de cijfers voor 2023 nog niet bekend waren ten tijde van het opmaken van dit boekwerk. De bijdragen aan de verbonden partijen zijn wel de cijfers over 2023. Financiële risico’s bij de verbonden partijen Voor een aantal gemeenschappelijke regelingen draagt de gemeente financiële risico’s.

Met de GGD, de Diamantgroep, de Veiligheidsregio en de Omgevingsdienst is afgesproken dat de deelnemende partijen de financiële risico’s opvangen wanneer de organisatie zelf niet over voldoende weerstandscapaciteit beschikt. Specifieke risico’s staan uitgewerkt in de risicokaart. Voor de samenwerking met de Regionale ambulance voorziening, Regio Hart van Brabant en de verbonden vennootschappen draagt de gemeente geen financiële risico’s. Gemeente Hilvarenbeek is onderdeel van een aantal gemeenschappelijke regelingen. Hiervoor draagt de gemeente financiële risico’s. De specifieke risico’s staan benoemd per verbonden partij en in de tabel.

73

Verbonden partijen *€ 1.000

Taakveld

Bestuur

Resultaat 2022

Eigen Vermogen 1-1-22

31-12-22

Gemeenschappelijke regeling 1 GGD Hart voor Brabant

7.1

Bijdrage per inwoner

+ 49

7.749

7.376

23.834

20.068

1

Diamantgroep

1.256

Rijksuitkering Sociale werkvoorziening

+ 1.276

8.806

9.154

13.279

15.292

2

Veiligheidsregio Midden- en West Brabant Omgevingsdienst Midden-West Brabant Regionale ambulance voorziening Regio Hart van Brabant / Midpoint Brabant

Lid AB

1.018

Inwoneraantal

+ 941

18.703

16.476

47.802

51.465

7.4

Lid AB

631

+ 583

2.918

3.614

3.285

4.060

1.1

Lid AB

n.v.t.

Ingebracht werk en inwonersaantal Geen bijdrage

+ 221

14.180

14.293

32.686

29.564

0.1 3.1

Lid AB

HvB 69 Midpoint 69

Bijdrage per inwoner (excl. jeugdhulp)

+ 954

8.106

1.766

18.074

24.377

Vennootschap 5 Brabant Water NV

0.5

n.v.t.

13.166 aandelen

+ 5.347

685

690

534

576

5

0.5

Aandeelhouder Aandeelhouder Aandeelhouder

59

23.510 aandelen

n.v.t.

n.v.t.

n.v.t.

n.v.t.

Betreft aankoop aandelen in 2023

Uiteindelijk € 427.000 aan aandelen (betreft 2,5% van totaal). Hiervan is in 2023 €134.000 gestort.

n.v.t.

n.v.t.

n.v.t.

n.v.t.

2 2 4

5

NV Bank Nederlandse Gemeenten Publiek Ontwikkelbedrijf REKS B.V.

Bijdrage 2023

Grondslag

Lid AB

588

6.4

Lid AB

1.1

n.v.t.

Vreemd Vermogen 1-1-22 31-12-22

GGD Hart voor Brabant (Tilburg) Deze gemeenschappelijke regeling van 19 Brabantse gemeenten heeft als doel een bijdrage te leveren aan de openbare gezondheidszorg zoals voorgeschreven door de Wet collectieve preventie volksgezondheid. De Bestuurscommissie Jeugd is onderdeel van de gemeenschappelijke regeling Hart van Brabant en bestaat uit de wethouders Jeugd van de 11 deelnemende gemeenten. Er wordt samengewerkt op het gebied van beleid, inkoop, administratie, monitoring en innovatie. Het risico voor de financiële positie van de GGD voor de gemeente is afgedekt in de Algemene reserve van de GGD. Deze reserve is door het AB genormeerd op minimaal € 1,5 mln. en maximaal € 5,2 mln. In 2024 is deze reserve € 2,2 mln. en groot genoeg voor het afdekken van risico’s. Diamantgroep (Tilburg) Samen met de gemeenten Tilburg, Alphen-Chaam, Hilvarenbeek, Gilze en Rijen en Dongen vormt Goirle de Diamantgroep. In opdracht van het bestuur van de Gemeenschappelijke Regeling (GR) voeren zij de Sociale Werkvoorziening (SW) uit. De Diamant-groep draagt bij aan de doelstelling om de werkloosheid te doen afnemen doordat zij optreedt als begeleidingspartij voor onze re-integratieactiviteiten. Doordat Diamant-groep als uitvoerder voor de

74

WSW opereert, draagt deze verbonden partij ook bij aan de doelstelling om iedere inwoner participatiekansen te bieden. Als GR waarin diverse regiogemeenten deelnemen, wordt ook bijgedragen aan de doelstelling om de regionale samenwerking te versterken. De Diamant-groep functioneert tevens als aannemer inzake het beheer van de openbare ruimte en het groenonderhoud De opdrachten die Diamant-groep in dit verband uitvoert, zijn altijd gekoppeld aan de inzet van mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt. Het risico voor de financiële positie van de Diamantgroep voor de gemeente is afgedekt in de Algemene reserve van de Diamantgroep. In 2024 is deze reserve € 2,6 mln. en groot genoeg voor het afdekken van risico’s. Veiligheidsregio Midden- en West Brabant (VRMWB) (Tilburg) Verplichte regeling geeft uitvoering aan de wet veiligheidsregio’s. De VRMWB is een samenwerkingsverband tussen 24 gemeenten en hulpdiensten. Om de veiligheid in de regio Midden- en West- Brabant te vergroten en beter voorbereid te zijn op rampen en crises, bundelen de gemeenten, GHOR (Geneeskundige Hulpverlening bij Ongevallen en Rampen), brandweer en politie hun krachten. De verschillende diensten en besturen werken binnen de VRMWB intensief samen op het gebied van crisisbeheersing, rampenbestrijding, brandweerzorg, geneeskundige hulpverlening bij rampen en handhaving van openbare orde en veiligheid.

De Veiligheidsregio heeft geen algemene reserve die ingezet kan worden voor het opvangen van risico’s. Wel kan de vrij besteedbare reserve Crisis en Calamiteiten van € 1,6 mln. hiervoor gebruikt worden. Volgens de VRMWB -begroting 2024 is een weerstandscapaciteit benodigd van € 6 mln. Omgevingsdienst Midden- en West Brabant (OMWB) (Tilburg) Verplichte samenwerking geeft uitvoering aan vergunningsverlening, toezicht- en handhavingstaken op milieugebied. Het is een gemeenschappelijke regeling waarin 25 gemeenten uit Midden- en West Brabant en de provincie deelnemen. De OMWB voert vergunningverlenings-, toezicht- en handhavingstaken uit en handelt klachten af op het gebied van milieu (adviseren milieu in het kader van omgevingsvergunning, toezicht en handhaving bij bedrijven en bodemsanering). Het risico voor de financiële positie van de OMWB voor de gemeente is afgedekt in de Algemene reserve. In 2024 is deze reserve € 2,1 mln. en groot genoeg voor het afdekken van risico’s. RAV Brabant Midden-West-Noord (Tilburg) Kwalitatief hoogwaardige ambulancezorg regelen binnen budgettair kader. De Regionale Ambulancevoorziening Brabant Midden-West-Noord (RAV Brabant Midden-West-Noord) is een gemeenschappelijke regeling van 40 Brabantse gemeenten met als doel het verlenen van ambulancezorg. De RAV heeft een reserve van 15 mln.

Deze is ruim voldoende om te voorkomen dat een inwonersbijdrage wordt gevraagd. Regio Hart van Brabant (RHvB) (Tilburg) Versterking van de regio op de gebieden economie en arbeidsmarkt, mobiliteit, duurzaamheid, zorg, welzijn, onderwijs, ruimtelijke ordening en wonen. Daarnaast is de Regio HvB strategische gesprekspartner voor o.a. de provincie, de nationale overheid en Europa.

75

Het risico voor de financiële positie t.a.v. de uitvoeringsprogramma’s van de RHvB voor de gemeente is afgedekt in de Algemene reserve. In 2024 is deze reserve € 103.265 en met een voordelig jaarrekeningresultaat 2023 voldoende t.b.v. afdekken van de risico’s. Naast de algemene dekkingsmiddelen (inwonerbijdrage van de deelnemende gemeenten) ontvangt de GR Regio Hart van Brabant bijdragen in diverse projecten vanuit o.a. het Rijk, de provincie, waterschappen en overige derden, en kan er voor dekking van activiteiten sprake zijn van onttrekking aan reserve De jaarrekening 2023 Jeugdhulp is op dit moment nog niet beschikbaar. Een eventuele overschrijding van kosten kan worden doorberekend aan de betrokken gemeenten. Indien er sprake is van een overschrijding heeft elke gemeente 1/11e stem bij de besluitvorming over de afwikkeling. Stichting Midpoint Brabant heeft tot doel het bevorderen en stimuleren van de regionale economische ontwikkeling in de regio Midden-Brabant en is een samenwerking tussen overheid, onderwijs en bedrijfsleven. De stichting draagt direct bij aan de doelstellingen op het gebied van werkgelegenheid, bedrijventerreinen, het versterken van de regionale samenwerking en Social Innovation. Verder draagt de stichting bij aan de gestelde doelen inzake aansluiting onderwijs-arbeidsmarkt en afname werkloosheid.

NV Brabant Water (Breda) Borgt een optimale drinkwatervoorziening in Noord-Brabant. Geen specifieke risico’s. NV Bank Nederlandse gemeenten (Den Haag) De BNG is de bank van en voor overheden en voor instellingen met een maatschappelijk belang. Het doel daarbij is om duurzaam bij te dragen aan het laag houden van de kosten van maatschappelijke voorzieningen voor de inwoner. In 2023 hebben we dividend ontvangen over 2022: € 59.000. Geen specifieke risico’s. Publiek Ontwikkelbedrijf REKS B.V. Op 12 juli 2023 heeft uw raad ingestemd met deelname aan de besloten vennootschap Publiek Ontwikkelbedrijf REKS BV. Er is een krediet ter grootte van € 430.000 beschikbaar gesteld ten behoeve van de aankoop van aandelen in de besloten vennootschap. In 2023 is € 134.000 als eerste tranche gestort. Het Publiek Ontwikkelbedrijf kent de volgende doelen: • Het RPO en het Regionaal Klimaatfonds geven invulling aan de doelstellingen uit het nationale Klimaatakkoord zoals uitgewerkt in de REKS Regio Hart van Brabant. Het is een goede manier om de REKS-ambities waar te maken. • Met het RPO is het mogelijk om de REKS-ambitie van een substantieel percentage lokaal eigendom en behoud van revenuen voor de regio waar te maken. • Met het RPO kunnen we sturen op een betrouwbaar, inclusief en betaalbaar energiesysteem. • Het RPO biedt meer economische kansen voor de regio Hart van Brabant.

• Het RPO maakt de bundeling van kennis en kunde mogelijk en vergroot daarmee de effectiviteit in de realisatie van de energiehubs.

76

Om de risico’s in te schatten is voorafgaand aan de deelname aan het Publieke Ontwikkelbedrijf REKS B.V. een risico-analyse opgesteld en is bekeken op welke wijze de risico’s gemitigeerd kunnen worden zodat de risico’s geminimaliseerd kunnen worden.

77

Paragraaf 7

2.7 Grondbeleid

In de jaarlijkse grondnota leest u hoe we het grondbeleid inzetten om onze doelen te bereiken. Het BBV (Besluit Begroting Verantwoording) schrijft voor dat we een aantal onderdelen van de grondnota opnemen in onze begroting en in ons jaarverslag. Het gaat om de volgende onderdelen: - visie op het grondbeleid in relatie tot de realisatie van doelstellingen van de begrotings-programma’s - aanduiding hoe de gemeente haar grondbeleid uitvoert (uitgangspunten) - beleidsuitgangspunten voor reserves voor grondzaken in relatie tot de risico’s van grondzaken (financiële positie) - actuele prognose van de resultaten van de totale grondexploitatie en onderbouwing van de geraamde winstneming We gaan hier in deze paragraaf verder op in.

Visie op het grondbeleid Het Programma Grondbeleid: 1. is faciliterend voor onze volkshuisvestingsopgave 2. versterkt de ruimtelijke kwaliteit van onze gemeente 3. biedt mogelijkheden voor medefinanciering van overige gemeentelijke activiteiten. Een solide financieel beleid is hiervan onderdeel. Dat waarborgen we door twee keer per jaar de grondexploitaties te actualiseren en door de winstverwachtingen van het grondbedrijf aan de algemene dienst te ontkoppelen. Deze ‘ontkoppeling’ is ook uitgangspunt in de begroting. Hieronder leest u meer over de andere uitgangspunten van ons grondbeleid.

Uitgangspunten grondbeleid Grondnota We stellen ieder jaar een grondnota vast. Het grondbeleid baseren we mede op het ‘Samenlevingsakkoord 2022-2026’. Via de grondnota verfijnen we en stellen we het grondbeleid jaarlijks bij. In december 2023 is de laatste grondnota vastgesteld. Hierin staan de ontwikkelingen met betrekking tot de grondexploitatie. We actualiseren de grondnota voorafgaand aan het samenstellen van de jaarrekening. Daardoor kunnen we eventuele consequenties van de grondnota in de jaarrekening verwerken. In de grondnota 2023 is aangekondigd dat er met de raad gekeken wordt hoe het grondbeleid in de toekomst te verankeren evenals de verantwoording daaromtrent. De hoofdlijnen van ons grondbeleid zijn: - Het beleid richt zich op ‘bouwen naar behoefte’ met behoud van het dorpse karakter. 78

-

-

Het toewijzingsbeleid richt zich primair op de doelgroepen starters en senioren, daarnaast moeten ook doorstromers in aanmerking komen voor bouwgrond of een koopwoning. We voeren actieve grondpolitiek; er is een productieproces voor de vervaardiging van bouwrijpe gronden. Dat proces bestaat uit aankoop van gronden, bouwrijp maken en uitgeven daarvan. Het grondprijsbeleid voor woningbouw is verdeeld in twee sectoren, vrije sector en de sociale (huur)sector. Binnen de vrije sector is een kortingsregeling voor starterswoningen opgenomen. De grondprijzen worden jaarlijks vastgesteld. Om risico’s af te dekken, houden we een algemene reserve grondexploitatie aan. Verliesgevende plannen vermijden we zo veel mogelijk. We passen tussentijdse winstneming toe conform de Poc-methode. (percentage of completion)

Financiële positie We beschikken over een actuele inventarisatie en beoordeling van de grondexploitatierisico’s. De grondexploitatie heeft een eigen ‘algemene reserve’. Deze reserve dient als weerstandsvermogen om eventuele risico’s op te vangen. In de paragraaf ‘Weerstandsvermogen en risicobeheersing’ leest u hier meer over.

Prognose grondexploitaties Winstverwachting In de Grondnota leggen we verantwoording af over onze exploitatieopzetten. De exploitatieopzetten zijn in het eerste kwartaal van 2024 herzien als onderdeel van het proces van de jaarrekening. Op basis daarvan ramen we de winstnemingen en verliezen zoals opgenomen in onderstaand overzicht. Afhankelijk van de keuzes in het nieuw vast te stellen grondbeleid herzien we lopende het kalenderjaar de exploitatieopzetten mogelijk opnieuw. Dit kan leiden tot andere winstverwachtingen dan in onderstaande tabel gepresenteerd. We benadrukken dat het in dit overzicht gaat om geraamde winstnemingen. Bij de jaarrekening beoordelen we of we daadwerkelijk winstnemen op basis van de Poc-methode.

Plan

Winstrealisatie tm 2022

2023

Raming ongerealiseerde winsten 2024 2025 2026

Totaal verwacht resultaat

Mierbeek

2.843.054

125.428

Loosche Akkers

4.943.185

28.295

179.612

Vroonacker

1.629.643

15.812

270.029

De Welder

76.917

-460.319

De Leeuwerik 3

32.160

-4.350

585

3.844

32.239

Gelderakkers 1

1.236.530

-3.004

316.475

32.141

1.582.141

Gelderakkers 2

-526

67.025

121.768

36.406

224.673

Gulden Akker

-

-

0

98.814

98.814

10.271

129.491

304,407

101.840

11.226

557.236

10.755.868

-101.620

1.192.876

338.661

11.226

12.212.379

J.F. Kennedylaan Totaal

2.968.483 5.151.092 65.617

1.981.101 -383.401

79

Vennootschapsbelasting Vanaf 1 januari 2016 is grondexploitatie - als ondernemersactiviteit - belastingplichtig voor de vennootschapsbelasting. In het hoofdstuk ‘overhead en vpb’ gaan we hier verder op in. Potentiële nieuwe BIE-complexen Vrijgekomen schoollocatie Esbeek De gemeente is eigenaar van de voormalige schoollocatie aan de Heuvelaar 10 in Esbeek. Deze locatie komt in aanmerking voor herontwikkeling. Het ligt voor de hand dat deze locatie als nieuw BIE (bouwgrond in exploitatie) complex aan de grondexploitatie wordt toegevoegd. Tot deze tijd staat dit complex als materieel vast activum gewaardeerd op de balans. Op grond van paragraaf 4.2 BBV dient de waarde te worden bepaald van dit activum om te kunnen vaststellen of er een afwaardering dient plaats te vinden. Vanwege de geringe boekwaarde achten we het niet waarschijnlijk dat hier een afwaardering voor nodig is. Om die reden hebben wij hiervoor geen taxatie laten uitvoeren. Vrijkomende schoollocatie Haghorst De gemeente is eigenaar van de schoollocatie aan de Sint Josephstraat in Haghorst inclusief de aanwezige gymzaal en ontmoetingscentrum d'n Deel. Aangrenzend aan deze locatie koopt de gemeente een tweetal horecaobjecten in verband met de realisatie van een multifunctionele accommodatie (inclusief school) in het Hart voor Haghorst. De vrijkomende schoollocatie incl.

gymzaal en D'n Deel zal worden herontwikkeld met woningbouw. Het ligt daarom voor de hand dat deze locatie t.z.t. als nieuw BIE (Bouwgrond in exploitatie) complex aan de grondexploitatie wordt toegevoegd. Overige ontwikkellocaties De gemeente werkt aan plannen voor de ontwikkeling van gebieden t.b.v. wonen danwel bedrijventerrein. Concreet gaat het om Vroonacker te Diessen en bedrijventerrein Slibbroek te Hilvarenbeek. Het ligt voor de hand dat deze locaties in 2024 als nieuw BIE (bouwgrond in exploitatie) complex aan de grondexploitatie worden toegevoegd. Tevens speelt de ontwikkeling en exploitatie van een nieuwe uitbreiding in het plangebied Leeuwerik IV. Daar wordt met de andere grondeigenaar gewerkt aan de invulling van het plan. Definitieve afspraken moeten daar nog gemaakt en vastgelegd worden. Een reële mogelijkheid is dat deze ontwikkeling als nieuwe BIE (bouwgrond in exploitatie) aan de grondexploitatie zal worden toegevoegd.

80

Jaarrekening 2023 3.

Overzicht van baten en lasten en de balans met toelichting

81

3.1 Het jaarresultaat (overzicht van baten en lasten met toelichting)

In dit hoofdstuk gaan we verder in op het overzicht van baten en lasten met daarbij een toelichting. We geven eerst een analyse op hoofdlijnen van het gerealiseerde jaarresultaat. Tevens brengen we de voorgestelde budgetoverhevelingen aan de orde. Voor een meer gedetailleerd inzicht gaan we hierna in op het gerealiseerde jaarresultaat per programma en lichten we de significante afwijkingen met de begroting per programma toe. In het overzicht van incidentele baten en lasten geven we aan welk deel van het jaarresultaat incidenteel en structureel van aard is.

3.1.1 Overzicht van baten en lasten

Elk programma is onderverdeeld in lasten en baten. Het overzicht toont het abstractieniveau waarop uw raad de begrotingsbudgetten autoriseert. Binnen deze budgetten zijn wij geautoriseerd de begroting uit te voeren. De toelichtingen op de financiële afwijkingen tussen de gewijzigde begroting 2023 en de realisatie in 2023 - van alle programma’s afzonderlijk – zijn verder in dit hoofdstuk weergegeven. Voor een verdeling van de baten en lasten naar taakveld per thema verwijzen wij u naar de programmaverantwoording. Per thema geven wij inzicht in de kosten op taakveld-niveau. Verdeling taakvelden naar programma’s Voor een totaaloverzicht van de verdeling van baten en lasten naar taakveld per programma verwijzen wij u naar de bijlagen. EMU-saldo Voor de BBV is het noodzakelijk dat de jaarrekening inzicht geeft in de geprognosticeerde balans en het EMU-saldo. Wij verwijzen u hiervoor naar pagina 99 van de Begroting 2023.

82

83

3.1.2 Jaarresultaat op hoofdlijnen Recapitulatie programma’s In onderstaande tabel zijn de totalen van de verschillende programma’s weergegeven. Rekening 2022

Prim begr 2023

Wijz op Begr 2023

Begr na Wijz 2023

Werkelijk 2023

Saldo

1. Samenlevend Hilvarenbeek 2. Belevend Hilvarenbeek 3. Ondernemend Hilvarenbeek

-14.337 -4.149 -284

-15.533 -6.195 -266

415 -7090 -51

-15.118 -6.904 -317

-14.551 -5.987 -228

567 917 89

4. Dienstverlenend Hilvarenbeek

-1.427

-1.649

-115

-1.764

-1.614

150

5.Algemene dekkingsmiddelen

30.382

30.471

1.278

31.749

31.854

105

6.Overhead

-6.754

-6.828

-818

-7.646

-7.178

468

0

0

0

0

0

0

3.431

0

0

0

2.296

2.296

7.Vennootschapsbelasting Totaal programma’s

Tabel - Totaaloverzicht programma's (bedragen x € 1.000,-)

Financieel verwacht resultaat bij de begroting Het vertrekpunt van boekjaar 2023 is de begroting met een verwacht positief resultaat van € 73.000. We hebben in de VJN+ en in de najaarsnota diverse wijzigingen binnen het (bestaand) beleid aan uw raad voorgelegd die per saldo hebben geleid tot aanpassingen van het verwachtte begrotingsresultaat in de loop van het boekjaar. Hieronder ziet u een overzicht. Bij de najaarsnota verwachtten we nog een positief resultaat van € 139.000. De tussentijdse resultaten verrekenen we altijd met onze algemene reserve waardoor de bijgestelde begroting 2023 op ‘nul’ sluit. Primaire begroting 2023 Mutatie najaarsnota 2022 Verwacht resultaat ná najaarsnota 2022 Mutatie voorjaarsnota Verwacht resultaat ná voorjaarsnota Mutatie najaarsnota Verwacht resultaat ná najaarsnota Storting in de algemene reserve Bijgesteld Begrotingssaldo 2023

73.000 2.000 75.000 -/- 1.539.000 -/- 1.464.000 1.603.000 139.000 -/- 139.000 0

Financieel resultaatrekening De jaarrekening 2023 sluit met een voordelig saldo van € 2.296.000. We voorzagen bij de najaarsnota een positief resultaat van € 139.000. Bij de besluitvorming over de najaarsnota heeft uw raad dit resultaat geautoriseerd en hebben wij dit verwerkt in onze begroting. Na de najaarsnota hebben zich nog een aantal afwijkingen voorgedaan. Deze afwijkingen met een voordelig resultaat van € 2.296.000 hebben we in onze jaarrekening verwerkt. Welke afwijkingen dit zijn leest u hieronder. Vergelijking financieel resultaat begroting met jaarrekening Als we kijken naar het verschil tussen de gewijzigde begroting en de rekening geeft dit het volgende beeld. Het saldo van baten en lasten wordt ook wel het exploitatieresultaat genoemd.

84

Bedragen x € 1.000 Rekening 2023 Lasten 44.850 Baten 46.009 Saldo van baten en lasten 1.159 Mutaties reserves 1.137 Gerealiseerd resultaat 2.296 ( N = nadeel en V = Voordeel )

N V V V V

Gewijzigde Begroting 2023 53.116 51.445 -1.671 1.671 0

N V N V V

Verschil 8.266 -5.436 2.830 -534 2.296

V N V N V

Analyse op hoofdlijnen Hieronder ziet u de belangrijkste afwijkingen van het gerealiseerde resultaat van € 2.296.000 tussen de gewijzigde begroting en de rekening 2023. Dit resultaat heeft grotendeels te maken met incidentele voordelen die we hieronder benoemen. We beperken ons tot de grootste netto afwijkingen. Verderop in dit hoofdstuk leest u meer in detail over de afwijkingen per programma. Het structurele (S) of incidentele (I) karakter van de voordelen (V) of nadelen (N) hebben we per afwijking aangeduid. Korte omschrijving Bedragen x € 1.000,1. Budgetoverhevelingen 2. Jeugdzorg en PGB (w.v. € 400.000 reservering budgetoverheveling) 3. Algemene uitkering 4. Uitvoeringskosten Belastingen -/5. Omgevingsvergunningen / Welstandsadviezen 6. Opbrengsten OZB, Toeristenbelasting en Forensenbelasting 7. Afwaardering eerdere grondaankoop -/8. Bijdrage Omgevingsdienst 9. Voorziening pensioenen en voorziening wachtgelden 10. Overige afwijkingen Totaal

1.060 407 266 167 160 156 135 95 91 363 2.296

V V V N V V N V V V V

I I I I I I I I I

Toelichting op genoemde afwijkingen: 1. Budgetoverhevelingen van 2023 naar 2024 Budgetoverhevelingen zijn niet bestede middelen die via de balans (bestemmingsreserve) overgeheveld worden naar het volgende boekjaar. Het gaat om budgetten die in 2023 niet volledig zijn benut, maar waarbij de beschikbare middelen nog wel benodigd zijn om de resterende werkzaamheden in volgende jaren uit te voeren. In de volgende paragraaf worden de budgetoverhevelingen gespecificeerd en toegelicht. In het raadsvoorstel van deze jaarstukken stellen we bij de resultaatbestemming voor het nettobedrag van € 1.060.000 via de reserve budgetoverheveling over te hevelen naar 2024. Daar komt nog € 400.000 bij omdat we een deel van het overschot sociaal domein willen reserveren t.b.v. activiteiten voor de hervormingsagenda. Dit lichten we in volgend punt toe. 2. Jeugdzorg en PGB De uitgaven aan jeugdzorg 2023 baseren we op de laatste prognose van de regio Hart van Brabant (december 2023). Dit betekent een voordeel ten opzichte van onze begroting van € 280.000. Hiervan is € 208.000 nog een afrekening uit 2022. € 72.000 heeft betrekking op lagere kosten in 2023. We hebben deze kostendaling al structureel vertaald met de voorjaarsnota(+) 2023. De definitieve

85

jaarrekening 2023 van de Regio HvB wordt in juli 2024 verwacht, dan wordt het definitieve jeugdhulpbudget 2023 pas vastgesteld. Daarnaast zijn ook de kosten van het persoonsgebonden budget in het kader van lokale jeugdzorg en WMO € 127.000 lager dan begroot. Met de voorjaarsnota(+) 2024 maken we een nieuwe analyse om te bepalen in hoeverre het voordeel van structurele aard is voor onze meerjarenbegroting. We stellen voor om € 400.000 af te zonderen van het voordeel en te reserveren in de reserve budgetoverheveling t.b.v. activiteiten voor de hervormingsagenda. Naar verwachting valt vanaf 2026 80% uit segment 3 en 4 niet meer onder de Jeugdwet, het jeugdbudget wordt dan gekort met € 493.000. Voor 10% van deze jongeren is het naar verwachting niet meer nodig om specifiek jeugdhulp aan te bieden (‘normalisatie’ € 49.000). Dit betekent dat € 444.000 op een andere manier ingevuld moet worden. Hiervoor worden (in samenwerking met de regio) in 2024-2026 een aantal pilots opgezet om dit optimaal in te vullen. Hierbij wordt gedacht aan een verschuiving van individuele behandeling naar groepsbehandeling en om meer beschikkingsvrij te werken (laagdrempelig en eerder in beeld). De kosten van deze pilots zijn nog niet bekend. De gereserveerde middelen willen we hiervoor inzetten. Deze € 400.000 is aanvullend op de budgetoverheveling zoals genoemd bij voorgaand punt.

Het gaat hier om een reservering van een overschot op een structureel budget. Dit is niet gebruikelijk volgens onze gedragslijn omdat we normaliter enkel incidentele budgetten overhevelen. We wijken hierbij dus eenmalig af van onze eigen interne regelgeving. 3. Algemene uitkering De algemene uitkering valt netto,(incl verrekeningen voorgaande jaren, € 266.000 hoger dan begroot. Het verschil komt grotendeels voort uit de decembercirculaire 2023 (zie RIB2024-02). Een overschot van € 122.000 komt voort uit gewijzigde aantallen en maatstaven van de algemene uitkering. Verder ontvingen we nog € 345.000 voor het verstrekken van energietoeslag in 2023. Dit dient ter dekking van de meerkosten van € 201.000. Netto houden we hier dan € 144.000 op over ten opzichte van onze begroting. Ook ontvingen we nog € 33.000 voor de gebiedsgerichte aanpak. Dit bedrag hebben we nog nodig in volgende jaren en hevelen we over met de budgetoverhevelingen. 4. Uitvoeringskosten Belastingen De uitvoeringskosten voor de Belastingen valt € 167.000 hoger uit. Dit heeft voor een groot deel te maken met de sterke toename van beroep- en bezwaar tegen de WOZ. Enerzijds heeft dit gezorgd voor € 95.000 aan vergoedingen voor beroeps- en proceskosten. In vergelijking met vorige jaar hadden we hier € 19.000 voor begroot.

Daarnaast is er ook meer capaciteit nodig geweest voor taxaties en behandeling van de bezwaar en beroepen. 5. Omgevingsvergunningen / Welstandsadviezen De Omgevingswet is per 1 januari 2024 daadwerkelijk in werking getreden. De komst van de wet heeft ertoe geleid dat meer (grotere) aanvragen dan verwacht in 2023 zijn ingediend en verleend. Daardoor meer adviesuitvraag welstand, maar ook meer bouwleges. Ten opzichte van de begroting zien we een voordelig resultaat van € 160.000. In aanloop naar de begroting 2025 maken we weer een nieuwe berekening van onze opbrengsten en uitgaven leges en bepalen we de mate van kostendekkendheid. 6. Opbrengsten OZB, Forensenbelasting en Toeristenbelasting De opbrengsten van de OZB, Forensenbelasting en Toeristenbelasting vallen iets hoger uit dan waar rekening mee gehouden in de begroting. Het gaat om kleine volumeafwijkingen waardoor een voordeel van € 156.000 ontstaat. Op een totale opbrengst van € 5,5 miljoen is de afwijking relatief beperkt. 7. Afwaardering eerdere grondaankoop We kochten in 2021 een kavel grond tegen een hogere waarde dan de prijs voor landbouwgrond. Inmiddels is duidelijk dat de grond vooralsnog als landbouwgrond in gebruik blijft. Op grond van de

86

administratieve voorschriften dienen we de aankoop, los van het rekeningresultaat, af te waarderen naar de waarde van landbouwgrond. 8. Bijdrage Omgevingsdienst De Omgevingsdienst heeft als gevolg van krapte op de arbeidsmarkt de laatste maanden van het jaar een aantal geplande taken niet kunnen uitvoeren, met name op toezicht, waardoor deze kosten ook niet in rekening gebracht konden worden. 9. Voorziening pensioenen en voorziening wachtgelden Saldo van de vrijval Voorziening Pensioenen als gevolg van herberekening pensioenverplichtingen o.b.v. actuariële berekeningen d.d. 31-12-2023 (€ 70.000 voordeel)en de vrijval in Voorziening Wachtgelden Wethouders i.v.m. nieuwe berekening wachtgeldverplichtingen (€ 21.000 voordeel) 10. Overige afwijkingen Onder de overige afwijkingen vallen diverse kleinere voor- en nadelen. U leest hierover meer in paragraaf 3.1.4 van dit hoofdstuk waarin we de afwijkingen per thema toelichten.

3.1.3 Budgetoverhevelingen In deze paragraaf gaan we in op de budgetoverhevelingen. Het gaat om budgetten die in 2023 niet volledig zijn benut, maar waarbij de beschikbare middelen nog wel benodigd zijn om de resterende werkzaamheden in volgende jaren uit te voeren. De niet bestede middelen hevelen we via de balans (bestemmingsreserve) over naar volgende jaren. Bij de uitvoering van de werkzaamheden in volgende jaren dekken we de uitgaven met een uitname uit de bestemmingsreserve. Wij hanteren de volgende richtlijnen voor de budgetoverhevelingen: 1. Het budget moet een incidenteel karakter hebben; 2. Het budget moet minimaal € 10.000 zijn; 3. Het verzoek tot overheveling moet goed gemotiveerd zijn. Wij stellen de volgende budgetoverhevelingen voor: Omschrijving 1. Aanpak ontheemden en gemeentelijk vastgoed t.b.v. vluchtelingen 2. Regeling energietoeslag 2023 3. Vestigen rechten van opstal voor sportverenigingen 4. Personele kosten gebiedsgerichte aanpak (progr. Ruimtelijke Kwaliteit) 5. Omgevingswet 6. Opstellen Woonzorgvisie/ Uitvoeringsprogramma Woonzorgvisie 7. Flexwonen 8. Project Ontwikkeling Ruimte 9. Verbetering bouwproces en versterking slagkracht in dossier woningbouw 10. Project Mostaert Esbeek 11. Openbaar groen Goropiuslaan en Van den Elzenplein 12. Verwerking vrijkomende vegetatie maaien bermen en sloten tot Bokashi 13.

Inventariseren risicolocaties bodemverontreinigingen met lood 14. Uitwerken Nieuw Economisch ActiePlan (EAP) 15. Versterken van onze visie op de GHO-samenwerking 16. Democratische vernieuwing 17. Informatiepakket nieuwe inwoners

Progr 1 1 1 2 2 2 2 2 2 2 2 2 2 3 4 4 6

Voordeel 94.500 162.500 13.500 33.000 78.000 15.000 174.000 37.000 34.000 10.000 76.000 25.000 10.000 15.000 15.000 12.000 10.000 87

Omschrijving 18. Nulmeting dienstverlening inwoners (communicatie en processen) 19. Ondersteuning organisatieontwikkeling 2023-2026 Bijstellen programma organisatieontwikkeling 'samen krachtig vooruit 20. (SKV)' 21. Cultuurontwikkeling in het kader van organisatieontwikkeling 22. Doorlichting informatieprocessen tussen organisatie, college en raad 23. Doorontwikkeling zaaksysteem (digitaal samenwerken) 24. Common Ground ICT infrastructuur 25. Voorzien in vacatures Niet uitgevoerde activiteiten 26. Reservering overschot sociaal domein t.b.v. activiteiten hervormingsagenda Totaal

Progr 6 6

Voordeel 39.000 55.000

6 6 6 6 6 6

15.000 21.500 15.000 60.000 25.000 15.000

1

1.060.000 400.000 1.460.000

Toelichting op de budgetoverhevelingen Ad 1. Aanpak ontheemden en gemeentelijk vastgoed t.b.v. vluchtelingen Project voorziet in een aanpak en structurele borging van huisvesting en inburgering van ontheemden (statushouders, asielzoekers en vluchtelingen). Dit is van belang nu het Rijk een steeds groter beroep op gemeenten doet voor asielopvang, huisvesting van statushouders én opvang en ondersteuning van Oekrainers. Voor 2023 is een bedrag nodig van € 150.000 dat voornamelijk nodig is voor inzet van capaciteit. Onderdeel van die inzet is onder meer een dialoog met de samenleving. De resultaten van het project zijn onder meer een lijst met mogelijk te ontwikkelen locaties, een beleidskader en een voorstel voor organisatorische inbedding van de taken en verantwoordelijkheden. Dekking van de kosten via middelen die ontvangen worden voor de gecreëerde opvangplekken voor vluchtelingen uit Oekraïne (Nieuwe Erf). En aanvullend hierop middels college-besluit 1011768 een onderzoek te starten naar het omvormen van het KPJ gebouw en voormalige peuterspeelzaal ‘t Kwetternest naar (tijdelijke) woonruimte t.b.v. statushouders en een bedrag van € 10.000,- toe te wijzen ten bate van het uitvoeren van dit onderzoek. Ad 2. Regeling energietoeslag Het rijk verstrekt een subsidie voor het verstrekken van de energietoeslag aan inwoners.

Deze wordt door ons aan de inwoners die een aanvraag indienen en aan de eisen voldoen uitgekeerd. Inschatting is dat in 2024 nog 125 toeslagen zullen worden verstrekt. Ad 3. Vestigen rechten van opstal voor sportverenigingen Voorjaarsnota 2023: In 2006 besloot de raad, dat voor een aantal verenigingen een recht van opstal gevestigd moest worden. Afgesproken is, dat de kosten voor rekening van de gemeente zijn. Hiervoor is echter geen budget opgenomen. Voor 4 verenigingen moet het recht van opstal nog gevestigd worden. De (eenmalige) kosten hiervoor worden geschat op € 13.500. Ad 4. Personele kosten gebiedsgerichte aanpak (programma Ruimtelijke Kwaliteit) Bij de uitwerking van het Nationaal Programma Landelijk Gebied zijn naast het ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit ook medeoverheden betrokken. Gemeenten spelen naast provincies en waterschappen een belangrijke rol bij de totstandkoming van de provinciale gebiedsprogramma’s en dat vraagt extra inzet van personeel. We ontvingen met de decembercirculaire gemeentefonds incidenteel extra algemene uitkering van € 33.000 als bijdrage in de door ons gemaakte kosten aan gebiedsprogramma’s in 2023. Gelet op de in 2024 doorlopende werkzaamheden voor de gebiedsgerichte aanpak, zonderen we dit bedrag af voor personele kosten. 88

Ad 5. Omgevingswet Uitstel van de Omgevingswet tot uiteindelijk de invoering per afgelopen 1 januari jl. heeft ertoe geleid dat werkzaamheden zoals o.a. een 1e wijziging van het tijdelijk Omgevingsplan tot uitstel heeft geleid, waar wel al toe opdracht is verleend. Ad 6. Opstellen Woonzorgvisie/ Uitvoeringsprogramma Woonzorgvisie In januari 2023 zijn we gestart met het opstellen van een woonzorgvisie voor onze gemeente. Voor het opstellen van de woonzorgvisie was in de begroting van 2023 budget beschikbaar gesteld, maar voor het opstellen van het uitvoeringsprogramma nog niet. Daarom vroegen we daar budget voor aan bij de voorjaarsnota van 2023. Aanvankelijk wilden we in 2023 starten met het opstellen van het uitvoeringsprogramma. Echter, deze planning werd niet behaald omdat het opstellen van de visie meer tijd kostte dan verwacht. Tijdens participatiesessies die we in 2023 hielden om input op te halen voor de woonzorgvisie haalden we ook al bruikbare input op voor het uitvoeringsprogramma. De woonzorgvisie wordt in het tweede kwartaal van 2024 vastgesteld door de raad. Het uitvoeringsprogramma volgt daarna en leggen we later in 2024 voor aan het college ter besluitvorming. Het budget besteden we dus in 2024. Ad 7. Flexwonen In 2023 is een aanvang gemaakt met deze opgave. In 2024 en verder voorzien wij hieraan vervolg te geven.

U bent eerder geïnformeerd over het plan van aanpak. Wij verzoeken het restant budget over te hevelen ten einde de realisatie van flexwoningen verder vorm te geven. Ad 8. Project Ontwikkeling Ruimte Het project Ontwikkeling Ruimte is in 2023 gestart met een ontwikkeltraject voor alle medewerkers van de afdeling, college- en MT leden, geleid door Irma Arts en Patrick Persijn. Tot medio 2024 loopt dit ontwikkeltraject door. Ad 9. Verbetering bouwproces en versterking slagkracht in dossier woningbouw Het project ‘Verbeteren bouwproces en versterken slagkracht’ is in 2023 gestart met het opstellen van de nota grondbeleid, het opzetten van een woningbouwprogramma, de inzet van projectmatig creëren en de invoering van programmatisch werken. In 2024 en 2025 zetten we deze activiteiten door. Ad 10. Project Mostaert Esbeek In 2023 hebben we opdracht verleend aan adviesbureau Ecorys voor de uitvoering van een MKBA (collegebesluit). Hiervoor zetten we de beschikbare € 10.000,- uit 2023 in en een klein gedeelte van het budget van 2024. Oplevering opdracht vindt in 2024 plaats, vandaar het verzoek tot overheveling. Ad 11. Openbaar groen Goropiuslaan en Van den Elzenplein Onze vorige groenbeheerder was met de omwonenden in gesprek voor omvorming van enkele stroken plantsoen. De keuze is toen gevallen op het Zorgeloos groen concept van De Enk.

Prestatie categorien hiervan zijn biodiversiteit, watermanagement, hitte stres en sociaal-economische factoren. Eerder hebben we dit ook in de kern van Haghorst en de inkom van Biest-Houtakker toegepast. Echter door de werkzaamheden van onze vorige groenbeheerder als huismeester bij de vluchtelingen opvang is dit project stil komen te liggen. Een korte periode hebben we zelf zonder groenbeheerder gezeten. Met de komst van onze nieuwe groenbeheerder was er eerst een flinke achterstand weg te werken. Bewoners hebben ons toen opnieuw benaderd omdat er vanuit de gemeente verwachtingen waren gewekt. Gaandeweg hebben we de plannen weer opgepakt. Offerte en planning aangepast. Ontwerp is inmiddels gemaakt. Planning uitvoering is april 2024. Bewoners zullen weer tevreden zijn en Hilvarenbeek weer een beetje mooier.

89

Ad 12. Verwerking vrijkomende vegetatie maaien bermen en sloten tot Bokashi Voorheen werd vrijgekomen vegetatie afgevoerd naar verwerkers. Al enkele jaren draaien we mee in een pilot van Circulair terreinbeheer. Dit doen we in samenwerking met het Waterschap en de Provincie. Doel is om groene reststromen binnen het gebied te houden zodat het organische stof in de bodem omhoog gaat en daardoor beter water vasthoudt. Ook is dit beter voor het bodemleven. Dit is een zorgvuldig proces. Het eindproduct heet Bokashi. Eind 2023 was het te nat om deze werkzaamheden uit te voeren. Daarom hebben we hebben dit in week 2 en 3 van 2024 gedaan. Op dit moment hebben we een samenwerking met 5 agrariërs. In totaal hebben we 1.500 ton maaisel van bermen en sloten en 250 ton blad uit de bladkorven omgezet in Bokashi. Ad 13. Inventariseren risicolocaties bodemverontreinigingen met lood De opdracht is verstrekt aan/via de OMWB, maar het product is nog niet opgeleverd. Ad 14. Uitwerken Nieuw Economisch ActiePlan (EAP) In het collegeprogramma is opgenomen dat we in 2023 werken aan een nieuw Economisch Actieplan (EAP). Dit omdat het huidige EAP liep tot en met 2023 en aan vernieuwing toe is. In 2023 zijn we gestart met de voorbereidingen om te komen tot een nieuw EAP. Echter, vanwege het ontbreken van voldoende personele capaciteit kon er niet direct met dit project gestart worden.

In dit project werken we daarnaast nauw samen met Ondernemend Hilvarenbeek. Ook daar ontbrak het lange tijd aan een uitvoerend medewerker. Deze functie is inmiddels vervuld. In de voorbereidende fase hebben we nog geen gebruik gemaakt van de beschikbaar gestelde financiële middelen. Wij hebben dit budget wel nodig in de uitvoeringsfase van het project, waar we in 2024 mee starten. Wij besteden het budget in 2024. Ad 15. Versterken van onze visie op de GHO-samenwerking Op 5 november 2023 zijn in uw raad de uitgangspunten bestuurlijke samenwerking besproken en middels RIB 2023-116 met u gedeeld. Een van de vervolgstappen hieruit is het verdiepen van de bestuurlijke samenwerking in GHO. In 2023 is een gedeelte van het begrote budget hiervoor benut t.b.v. herijken op de bestuurlijke visie en afspraken GHO. Met het overgebleven budget 2023 geven we hier in 2024 uitvoering aan. Ad 16. Democratische vernieuwing Om te werken aan de opdracht van uw raad om democratische vernieuwing vorm te geven, voerden we in 2023 onderzoek uit. In 2024 is voorzien democratische vernieuwing verder vorm te geven, mogelijk vanuit aanvullende kaders die uw raad daarvoor in maart 2024 meegeeft bij de besluitvorming over het rapport, de uitgangspunten en plan van aanpak voor vervolg.

Het restantbudget uit 2023 voorzien we in 2024 te benutten voor deze uitvoering en stellen we om die reden voor mee te nemen naar 2024. Ad 17. Informatiepakket nieuwe inwoners In 2023 is een eerste start gemaakt met het vormen van informatiepakketten voor nieuwe inwoners. Door verzuim en vertrek van betrokkenen bij dit thema, alsmede de invulling van de functie teamleider zal dit in 2024 alsnog worden opgepakt en afgerond. Ad 18. Nulmeting dienstverlening inwoners (communicatie en processen) De eerste fase van de 0-meting is gestart in 2023 middels een onderzoek naar de dienstverlening onder inwoners. Een eerste betaling van € 11.000 op het gehele traject heeft plaatsgevonden in 2023. Van het oorspronkelijk budget van € 50.000 resteert daarom nog € 39.000. De eindfactuur volgt na afronding van het traject. De facturen vanuit het onderzoeksbureau bedragen in totaal ongeveer de helft van het totale budget. Het resterende deel van het budget zal worden ingezet voor verbeteracties n.a.v. de bevindingen. In cyclus 4 zit de terugkoppeling aan de raad.

90

Ad 19. Ondersteuning organisatieontwikkeling 2023-2026 Uw raad besloot met de VJN23 voor 2023 incidenteel € 55.000 ter beschikking te stellen voor ondersteuning van de organisatieontwikkeling (zie Ad 20. Organisatieontwikkeling ‘samen krachtig vooruit’). In 2023 is dit budget niet benut, o.a. vanwege personele zaken (waaronder de aanstelling van een nieuw afdelingshoofd Dienstverlening). We voorzien het budget VJN23/62 Organisatieontwikkeling in 2024 alsnog en concreet in te zetten op organisatie-brede trainingen, teamontwikkeling, coaching en intervisie, in lijn met de doelstellingen omschreven in de VJN23/62. Ad 20. Bijstellen programma organisatieontwikkeling 'Samen Krachtig Vooruit (SKV)' Uw raad besloot met het vaststellen van de begroting 2023 voor de jaren 2023 en 2024 elk 15k voor ‘Bijstellen programma SKV’ op te nemen. In 2023 evalueerden we het Programma SKV, werkten we aan cultuurontwikkeling (zie ook Ad 21. Cultuurontwikkeling in het kader van organisatieontwikkeling) en maakten we de voorbereidingen op om Programma SKV in 2024 bij te stellen voor de periode 2024-2027. Het budget voor 2023 ter hoogte van 15k en uit de begroting 2023 voor ‘Bijstellen programma SKV’ voorzien we in 2024 concreet te benutten voor bijstelling van het programma SKV. Ad 21.

Cultuurontwikkeling in het kader van organisatieontwikkeling Cultuurontwikkeling is een belangrijk onderdeel van ons meerjarig organisatie-ontwikkelprogramma. In 2024 stellen we Programma SKV bij voor de periode 2024-2027. Cultuurontwikkeling is hier dan opnieuw een onderdeel van. In 2023 toetsten we de bevindingen van onderzoek Ruimte (zie ook Ad 8. Project Ontwikkeling Ruimte) aan de cultuur onder college, MT en medewerkers. Dit krijgt vervolg middels training en teamontwikkeling binnen de gehele organisatie in 2024. Het budget begroting 2023/52.3 Cultuurontwikkeling voorzien we in 2024 hierop concreet in te zetten. Ad 22. Doorlichting informatieprocessen tussen organisatie, college en raad Uw raad stelde met de begroting 15k voor 2023 beschikbaar om processen informatievoorziening tussen organisatie, college en raad te verbeteren via een externe doorlichting. In 2023 zijn gesprekken gevoerd om van deze processen een eerste beeld te vormen en zijn op enkele processen verbeterpunten opgehaald. In 2024 is voorzien de overkoepelende projectopdracht te formuleren en de externe doorlichting te organiseren. Ad 23. Doorontwikkeling zaaksysteem (digitaal samenwerken) In december 2022 namen we een nieuw zaaksysteem op basis van Microsoft 365 (MS365) voor de informatievoorziening in gebruik.

De verdere adoptie en optimaliseren van het systeem hebben we in 2023 opgepakt en daardoor is de doorontwikkeling op digitaal samenwerken met MS 365 nog niet van start gegaan. In 2024 beginnen we in Equalit- en GHO-verband met een meerjarenprogramma voor de werkplek van de toekomst met MS365, waar digitaal samenwerken een onderdeel van is. Ad 24. Common Ground ICT infrastructuur Dit is een meerjarige landelijke ontwikkeling op het herontwerpen en verbeteren van het IT-landschap voor de informatiehuishouding van gemeenten. Dit spreidt zich over meerdere jaren uit en afhankelijk van behoefte en waarde zetten we stappen in de ontwikkeling. Op basis van beschikbaarheid passen we nieuwe elementen van common ground de komende jaren in en daar is dit budget voor bedoeld is. Ad 25. Voorzien in vacatures Voor 2023 is de inschatting gemaakt dat er mogelijk voor 2 afdelingshoofden een wervingsopdracht werd uitgezet. De positie van het afdelingshoofd Dienstverlening is in september 2023 ingevuld. De werving van het afdelingshoofd Ruimte is nog niet gestart. Daarom stellen wij voor €15.000 aan wervingskosten mee te nemen naar 2024.

91

Ad 26. Reservering overschot sociaal domein t.b.v. activiteiten hervormingsagenda We stellen voor om € 400.000 af te zonderen van het voordeel en te reserveren in de reserve budgetoverheveling t.b.v. activiteiten voor de hervormingsagenda. Naar verwachting valt vanaf 2026 80% uit segment 3 en 4 niet meer onder de Jeugdwet, het jeugdbudget wordt dan gekort met € 493.000. Voor 10% van deze jongeren is het naar verwachting niet meer nodig om specifiek jeugdhulp aan te bieden (‘normalisatie’ € 49.000). Dit betekent dat € 444.000 op een andere manier ingevuld moet worden. Hiervoor worden (in samenwerking met de regio) in 2024-2026 een aantal pilots opgezet om dit optimaal in te vullen. Hierbij wordt gedacht aan een verschuiving van individuele behandeling naar groepsbehandeling en om meer beschikkingsvrij te werken (laagdrempelig en eerder in beeld). De kosten van deze pilots zijn nog niet bekend. De gereserveerde middelen willen we hiervoor inzetten. Deze € 400.000 is aanvullend op de budgetoverhevelingen zoals hiervoor genoemd. Het gaat hier om een reservering van een overschot op een structureel budget. Dit is niet gebruikelijk volgens onze gedragslijn omdat we normaliter enkel incidentele budgetten overhevelen. We wijken hierbij dus eenmalig af van onze eigen interne regelgeving.

3.1.4 Toelichting afwijkingen per programma en thema Aan het begin van het hoofdstuk hebben we het financiële resultaat op hoofdlijnen geanalyseerd. We doen dit nu op programma niveau per thema met de significante afwijkingen. In de tabellen zijn de cijfers opgenomen per € 1.000. Bij de toelichting op de afwijking geldt het volgende: L = Lasten, B = Baten, V = Voordeel, N = Nadeel.

Toelichting programma 1 Samenlevend – thema 1.1 Zorg, jeugd en participatie Begroting 2023 Lasten Baten -16.220 5.158

Jaarrekening 2023 Lasten Baten -16.173 5.489

Saldo 2023 Lasten 47

Totaal Baten 331

377

Toelichting op de afwijking Rekening versus Begroting na wijziging 2023

L/B

€

Personeel Saldo personeel gerelateerde budgetten (met name loonkosten en inhuur). Dit effect is verrekend met de Reserve Personeel en komt tot uitdrukking bij programma 5. Budgetoverhevelingen Achterblijvende uitgaven en inkomsten, waarvoor een budgetoverheveling is opgenomen. De inhoudelijke toelichting staat in hoofdstuk ‘Budgetoverhevelingen’. Advieskosten De advieskosten met betrekking tot Atletiekvereniging Achil’87, en het juridisch onderzoek naar de verkoop van Leystromen van basisschool De Driehoek, en de positie van de gemeente daarin, leiden tot een nadeel. Jeugdzorg en PGB De uitgaven aan jeugdzorg 2023 baseren we op de laatste prognose van de regio Hart van Brabant (december 2023). Dit betekent een voordeel ten opzichte van onze begroting van € 280.000. Hiervan is € 208.000 nog een afrekening uit 2022. € 72.000 heeft betrekking op lagere kosten in 2023. We hebben deze kostendaling al structureel vertaald met de voorjaarsnota(+) 2023. De definitieve jaarrekening 2023 van de Regio HvB wordt in juli 2024 verwacht, dan wordt het definitieve jeugdhulpbudget 2023 pas vastgesteld. Daarnaast zijn ook de kosten van het persoonsgebonden budget in het kader van lokale jeugdzorg en WMO € 127.000 lager dan begroot. Met de voorjaarsnota(+) 2024 maken we een nieuwe analyse om te bepalen in hoeverre het voordeel van structurele aard is voor onze meerjarenbegroting.

L

75

V/ N V

L

257

V

L

-83

N

L

280

V

L

127

V

We stellen voor € 400.000 van het overschot te reserveren in de reserve budgetoverheveling t.b.v. activiteiten hervormingsagenda.

92

Toelichting op de afwijking Rekening versus Begroting na wijziging 2023 Regeling Energietoeslag Het Rijk verstrekt ons middelen voor het verstrekken van een energietoeslag aan inwoners met een lager inkomen. Onze uitgaven in 2023 zijn € 39.000 hoger dan begroot. Begroot zijn de vergoeding uit de decembercirculaire 2022 aangevuld met het verwachte tekort 2023 zoals opgenomen in de Voorjaarsnota 2023. Het tekort op de regeling Energietoeslag is omgeslagen naar een overschot door aanvullende middelen bij de decembercirculaire 2023 (€ 450.000) en minder aanvragen. Het overschot bedraagt € 248.500 als in 2024 nog 125 inwoners een aanvraag met betrekking tot 2023 indienen. Bijstand voor zelfstandigen (Bbz) De Gemeente Hilvarenbeek is een kleine gemeente waardoor uitgaven (en eventuele terugbetalingen) afhankelijk kunnen zijn van een enkele Bbz-klant met een terugbetalingsperiode van 5 jaar. Bij een terugbetaling van 75% lopen de kosten in lijn met het budget, alleen nooit synchroon. Deze post heeft derhalve een sterk fluctuerend karakter. Overige verschillen per saldo Totaal verschillen lasten, baten en reserves

L/B

€

V/ N

L

-201

N

L

-85

N

L/B

8 377

V V

Toelichting programma 1 Samenlevend – thema 1.2 Sport en Cultuur Begroting 2023 Lasten

-2.982

Baten

Jaarrekening 2023 Lasten

Baten

Saldo 2023 Lasten

Baten

741

-2.978

812

4

71

Totaal

Toelichting op de afwijking Rekening versus Begroting na wijziging 2023 Personeel Saldo personeelsgerelateerde budgetten (met name loonkosten en inhuur). Dit effect is verrekend met de Reserve Personeel en komt tot uitdrukking bij programma 5. Budgetoverhevelingen Achterblijvende uitgaven en inkomsten, waarvoor een budgetoverheveling is opgenomen. De inhoudelijke toelichting staat in hoofdstuk ‘Budgetoverhevelingen’. Lagere kosten Elckerlyc De kosten voor de Elckerlyc zijn lager dan begroot. Lagere kosten Gymzalen en sportcomplexen De kosten voor gymzalen en sportcomplexen zijn lager dan begroot. Overige kleine verschillen per saldo Totaal verschillen lasten, baten en reserves

75 L/B L

€ -8

V/N N

L

14

V

L

28

V

L

35

V

L/B

6 75

N V

€

V/N

Toelichting programma 1 Samenlevend – thema 1.3 Onderwijs Begroting 2023 Lasten -1.634

Baten 448

Jaarrekening 2023 Lasten -1.713

Baten 596

Saldo 2023 Lasten -78

Totaal Baten 148

70

Toelichting op de afwijking Rekening versus Begroting na wijziging 2023

L/B

Personeel Saldo personeelsgerelateerde budgetten (met name loonkosten en inhuur). Dit effect is verrekend met de Reserve Personeel en komt tot uitdrukking bij programma 5. Onderwijsachterstandenbeleid

L

-7

N

L

74

V

L/B

3 70

V V

Voor de uitgaven in 2023 zijn zoveel mogelijk de rijksmiddelen benut waardoor niet alle gemeentelijke middelen zijn benut. Overige kleine verschillen per saldo Totaal verschillen lasten, baten en reserves

93

Toelichting programma 1 Samenlevend – thema 1.4 Gezondheidzorg Begroting 2023 Lasten

-780

Baten

Jaarrekening 2023 Lasten

Baten

Saldo 2023 Lasten

Baten

Totaal

151

-721

138

59

-14

46

Toelichting op de afwijking Rekening versus Begroting na wijziging 2023

Alcohol en drugsgebruik De extra middelen inzake Preventie alcohol- en drugsgebruik zijn niet benut. GGD Lagere kosten inzake bijdrage aan de Gemeenschappelijke regeling van de GGD omdat een gedeelte van deze kosten worden gedekt door de SPUK IZA Gala. Overige kleine verschillen per saldo Totaal verschillen lasten, baten en reserves

L/B L

€ 18

V/N V

L

19

V

L/V

9 46

V V

Toelichting programma 2 Belevend – Thema 2.1 Ruimtelijke ordening en Volkshuisvesting Baten

Jaarrekening 2023 Lasten

Baten

Saldo 2023 Lasten

Baten

Totaal

9.846

-4.368

3.300

7.073

-6.546

527

Toelichting op de afwijking Rekening versus Begroting na wijziging 2023

L/B

€

V/N

Personeel Saldo personeelsgerelateerde budgetten (met name loonkosten en inhuur), exclusief grondexploitaties. Het saldo is verrekend met de Reserve Personeel en komt tot uitdrukking bij programma 5.

L

135

V

Budgetoverhevelingen Achterblijvende uitgaven en inkomsten, waarvoor een budgetoverheveling is opgenomen. De inhoudelijke toelichting staat in hoofdstuk ‘Budgetoverhevelingen’. Hogere baten uit bouwleges De Omgevingswet is per 1 januari 2024 daadwerkelijk in werking getreden. De komst van de wet heeft ertoe geleid dat meer (grotere) aanvragen dan verwacht in 2023 zijn ingediend en verleend. Daardoor meer adviesuitvraag welstand, maar ook meer bouwleges. Ten opzichte van de begroting zien we een voordelig resultaat van € 160.000. In aanloop naar de begroting 2025 maken we weer een nieuwe berekening van onze opbrengsten en uitgaven leges en bepalen we de mate van kostendekkendheid. Project nulmeting transitie landbouw In de begroting 2023 was hiervoor een bedrag van € 50.000 beschikbaar gesteld. De werkzaamheden zijn uitgevoerd voor een bedrag van € 9.000. Grondexploitaties In dit programma verantwoorden we ook de lasten en baten van de grondexploitaties alsmede de mutaties op de reserve grondexploitatie. Zowel in de begroting als jaarrekening heeft dit geen invloed op het saldo van de algemene dienst. Wel wijken een aantal lasten en baten in werkelijkheid af ten opzichte van de ramingen. Afwaardering eerdere grondaankoop We kochten in 2021 een kavel grond tegen een hogere waarde dan de prijs voor landbouwgrond.

Inmiddels is duidelijk dat de grond vooralsnog als landbouwgrond in gebruik blijft. Op grond van de administratieve voorschriften dienen we de aankoop, los van het rekeningresultaat, af te waarderen naar de waarde van landbouwgrond.

B

371

V

L/B

160

V

L/B

41

V

L/B

0

V/N

L

-125

N

Begroting 2023 Lasten

-11.441

94

Overige kleine verschillen per saldo Hierbij valt onder andere te denken aan een project waarbij de inkomsten in 2022 waren hoger dan de uitgaven en in 2023 de uitgaven groter dan de inkomsten. Totaal verschillen lasten, baten en reserves