20 Jaarstukken 2023 (3 boekwerk jaarstukken 2023)

22

Activiteiten in 2023 U leest per ambitie de activiteiten die wij in 2023 hebben uitgevoerd. Ambitie 1: Vergroten klimaatbestendigheid Hilvarenbeek 1. Actualiseren paraplunota duurzaamheid In 2023 hebben we een Projectplan opgesteld voor het evalueren en actualiseren van de ‘Paraplunota Duurzaam Hilvarenbeek 2019-2022' in 2024. Uit vooronderzoek blijkt dat de paraplunota een goede start is geweest in het beschrijven van WAT we willen bereiken en WAAROM, maar dat het HOE van de te bereiken doelen lang niet altijd is beschreven. In 2024 leveren we een evaluatierapport op en een nieuwe beleidsnotitie ‘Duurzaam Hilvarenbeek 2025-2028' met daarin (SMART) doelstellingen en een duidelijke uitvoeringsagenda inclusief bijbehorende budgetten.

2. Uitvoeren Klimaatakkoord De uitvoering van het Klimaatakkoord is een complexe en grote opgave. Voor de uitvoering krijgen ook de decentrale overheden veel verantwoordelijkheid en sinds 2023 ook de middelen. Concreet zorgt de uitvoering van het Klimaatakkoord in onze gemeente nu al voor meer werk dan past binnen de beschikbare uren van het team. De aanpak om de gebouwde omgeving te verduurzamen (ook eigen vastgoed), communicatie en de ontwikkeling van energiehubs vragen veel inzet. Met de regeling capaciteit decentrale overheden voor klimaat-en energiebeleid (CDOKE) stelt het Rijk middelen beschikbaar aan onze gemeente in de jaren 2023, 2024 en 2025 van respectievelijk € 329.000, € 332.000 en € 335.000. Met de regeling CDOKE kunnen we onder andere collega’s aannemen en/of externe deskundigen inhuren. Dit kan voor meerdere jaren. Zo krijgen we de tijd om de interne organisatie te versterken voor het uitvoeren van onze klimaat- en energietaken. Onder klimaat- en energiebeleid valt beleid dat bijdraagt aan het behalen van de doelen uit de Klimaatwet. De Klimaatwet houdt in dat Nederland uiterlijk in 2050 klimaatneutraal wil zijn. Het doel voor 2030 in de Klimaatwet is om de uitstoot van C02 met minimaal 55% te verminderen. Onder de Klimaatwet, en dus ook de CDOKE, valt niet het beleid gericht op reductie van fijnstof of stikstof.

Ook kan de CDOKE niet worden ingezet voor beleid gericht op klimaatadaptatie.

3. Uitvoeren klimaatprojecten vanuit de REKS Wij nemen deel aan de werkgroep Klimaat Hart van Brabant om te komen tot realisering van diverse projecten uit de regionale klimaatagenda 2023. Deze is op 30 november vastgesteld. Voorbeelden zijn het uitvoeren van een regionale stresstest, het gezamenlijk aanvragen van subsidies, het bevorderen van biodiversiteit in klimaatadaptatieprojecten. Als gevolg van een vacature is in 2023 geen start gemaakt met projectvoorbereiding uit het Riool-en Waterprogramma. Wel is een studie uitgevoerd naar de mogelijkheden van het verduurzamen van bedrijventerreinen (oplevering februari 2024) en namen wij actief deel aan overlegtafels die kansen inventariseren voor waterconserverende maatregelen. 4. Regionaal Publiek Ontwikkel Bedrijf vanuit de REKS In juli 2023 stemde de gemeenteraad in met het voorstel van het college om deel te nemen aan het Publiek Ontwikkelbedrijf REKS B.V. (POB). Ook stelde de raad een krediet van ca. € 430.000,- beschikbaar voor de aankoop van aandelen in het bedrijf. In oktober 2023 trad onze gemeente officieel toe tot het POB door ondertekening van het toetredingsdocument door wethouder Langens. 5.

Uitvoeren programma Klimaatmakers Hilvarenbeek 2022-2026 We hebben in 2023 diverse kleine maatregelen uit het programma uitgevoerd, maar de meeste activiteiten zijn gericht geweest op de voorbereiding van het uitvoeringsjaar 2024. Onder andere staat een 23

infoavond voor het vergroenen van daken en schoolpleinen op het programma. In het kader van het vergroten van de bewustwording wordt actief ingezet op het werven van vrijwilligers.

6. Uitvoeren Transitievisie Warmte De koers die is beschreven in de Transitievisie Warmte bestaat uit meerdere sporen. Dat is via communicatie en geven van informatie, door gesprekken te voeren in de buurt over collectieve maatregelen en door het voorkomen van energiearmoede. In 2023 is er een projectleider ingehuurd voor de uitvoering van de Transitievisie Warmte. Daarnaast is in 2023 de samenwerking met het Energieloket voortgezet. Inwoners krijgen daar informatie krijgen over verduurzaming. Zij hebben ook maatregelen genomen om energiearmoede te bestrijden bijvoorbeeld door huisbezoeken van energiecoaches. Eind 2023 is een pilot gestart voor het collectief isoleren van woningen in samenwerking met het Energiehuis. In 2024 gaan we verder met al deze inzet. We gaan verder onderzoek doen naar alternatieven voor het verwarmen van de Hilvarenbeekse woningen. We betrekken inwoners daarbij door te participeren. Ambitie 2: Van afval naar grondstof 7. Vaststellen nieuw grondstoffenbeleid Op 2 februari 2023 heeft uw raad ingestemd met het nieuwe grondstoffenbeleid. Redenen voor dit nieuwe beleid was o.a. het verjaard Afvalbeleidsplan 2012 – 2017, het einde van het inzamelcontract met Renewi per 1 januari 2024 en de uitwerking van het duurzaamheidsbeleid, het samenlevingsakkoord en het collegeprogramma.

Vervolgens hebben we een werksessie gehouden met uw raad om samen de oplossingsrichtingen te verkennen. Hieruit kwam het oorspronkelijke plan naar voren om per 1 januari 2024 de inzamelfrequentie te wijzigen voor PMD, GFT en restafval. Daarna zouden we per 1 januari 2026 de inzamelmiddelen wijzigen. Dit zou voldoende tijd geven voor burgerparticipatie. Met deze planning hielden we vervolgens in maart 2023 een marktconsultatie. Deze consultatie had als resultaat dat inzamelbedrijven niet wilden inschrijven in een Europese aanbestedingsprocedure indien gedurende de looptijd van het contract (minimaal 6 jaar) er significante wijzigingen zouden worden doorgevoerd. Dit leidde ertoe dat we direct onze planning aan moesten passen en dat we zowel de aanpassing van de inzamelfrequentie alsook de aanpassing van de inzamelmiddelen begin 2024 moesten effectueren. Dit leidde tot 5 aanbestedingsprocedures (huis-aan-huis inzameling van PMD, GFT en restafval, de aanschaf van 9.500 nieuwe minicontainers, de aanschaf nieuw containermanagementsysteem, de omwisselactie en het uitzetten van alle minicontainers en de inzameling en verwerking van glas). Tevens hebben we de afvalstoffenverordening herzien en deze is door uw raad vastgesteld op 14 december jl. Over de wijzigingen in de afvalinzameling hebben we ook uitgebreid gecommuniceerd met onze inwoners.

Doordat er in korte tijd enorm veel werk moest worden verzet zijn we niet toegekomen aan de burgerparticipatie. Vanwege personeelskrapte zijn we ook niet toegekomen aan de aanbestedingsprocedure voor de exploitatie van de milieustraat. In de paragraaf Lokale Heffingen lichten we cijfermatige verschillen toe tussen de begroting en de realisatie.

24

Ambitie 3: Transitie bodem naar Omgevingswet 8. Nota bodembeheer 2023-2033 Op 15 december 2022 is een raadsbesluit genomen waarin de Nota bodembeheer 2023-2033 is vastgesteld. In 2023 is de Omgevingsdienst (OMWB), namens de regiogemeenten, daarnaast bezig geweest met een ‘fase 2’ op deze nota bodembeheer. Hierbij zijn nog enkele aanvullingen gedaan om de nota bodembeheer verder aan te laten sluiten op de Omgevingswet. Na uitvoering van deze fase in 2023 hebben de regiogemeenten besloten om de aanvullende stukken niet voor de hele regio midden- en west Brabant vast te laten stellen vanwege het ontbreken van consensus. 9. Gevolgen Omgevingswet voor bodem (sanerings)taken Ten tijde van het schrijven van het vorige P&C-document was men nog in de veronderstelling dat de Omgevingswet op 1 januari 2023 in werking zou treden. Dit is echter niet het geval geweest in 2023. Wel hebben in 2023 voorbereidende activiteiten plaatsgevonden. Zo hebben er in 2023 reeds overleggen plaatsgevonden met de gemeente Hilvarenbeek, omgevingsdienst (OMWB) en de provincie NoordBrabant. Ambitie 4: Werken aan een gezonde, loodvrije openbare ruimte 10. Inventariseren risicolocaties bodemverontreinigingen met lood We nemen deel aan het project ‘diffuus bodemlood’ van de provincie Noord-Brabant. Diffuus bodemlood is de term voor bodemverontreinigingen met lood die geen duidelijke kern of begrenzing hebben.

Het project heeft als doel om te bepalen of en waar openbare (speel)locaties zijn met gezondheidsrisico’s door blootstelling aan lood. Deelname biedt de mogelijkheid van bodemonderzoek en het treffen van maatregelen door de provincie. Het plan was om dit onderzoek in 2023 gereed te hebben, echter is deze planning niet gehaald door OMWB en provincie. Wel is door gemeente en OMWB reeds een inventarisatie van de te onderzoeken locaties uitgevoerd. De resterende kosten van de €10.000 die verwacht werd in 2023 in te zetten zullen gebruikt worden voor de daadwerkelijke uitvoering van het bodemonderzoek in 2024. Afhankelijk van de resultaten van het onderzoek zou dit kunnen leiden tot beleid wat een plek krijgt in de thematische wijziging van het omgevingsplan met betrekking tot bodem in Q4 2024 of Q1 2025. Ambitie 5: Duurzaam ondernemen 11. Verkennen mogelijkheden verduurzamen bedrijventerreinen In 2023 voerde een stagiair een onderzoek uit naar de haalbaarheid van een Green Deal op bedrijventerrein Mierbeek. Om op te halen waar de behoefte ligt bij ondernemers hebben we in het kader van dit onderzoek een enquête uitgezet onder ondernemers op de Mierbeek. De resultaten van het onderzoek worden begin 2024 opgeleverd, waarna we in de loop van dat jaar verder aan de slag gaan met de uitvoering.

Kosten In de volgende tabel vindt u een overzicht van de kosten voor uitvoering van het thema.

Lasten en baten Lasten en baten

Lasten Baten Totaal Lasten en baten Reservemutatie Lasten Baten Totaal Reservemutatie Eindtotaal

Bijgestelde begroting 2023

Jaarrekening 2023

Saldo 2023

-4.520 4.166 -355

-3.825 3.539 -285

696 -626 70

102 102 -253

100 100 -186

-3 -3 67

25

Toelichting financiële afwijkingen ten opzichte van de begroting Op dit thema ziet u een positief resultaat van € 67.000 ten opzichte van onze bijgestelde begroting 2023. Dit voordeel is het resultaat van meerdere voor- en nadelen. In de jaarrekening vindt u in paragraaf 3.1.4 Toelichting afwijkingen een nadere analyse van dit verschil.

Thema 5

Buitengebied

Onze ambities We staan in ons buitengebied voor lokale veranderopgaven en opgaven voortkomend uit landelijk beleid. Het buitengebied zal de komende jaren dan ook het gebied zijn met de meeste dynamiek. Landbouw, recreatie, duurzame energie, natuurontwikkeling, water en nieuwe economische functies een plek moeten krijgen Regelgeving over stikstof en (Europese) normen en opgaven voor waterkwaliteit, bodem, klimaat, natuur & landschap en biodiversiteit spelen een belangrijke rol. We kiezen voor duurzame en gezonde landbouw. We willen perspectief bieden aan economische activiteiten die duurzaam toekomstgericht zijn en in balans met de omgeving. Activiteiten in 2023 U leest per ambitie de activiteiten die wij in 2023 hebben uitgevoerd. Ambitie 1: balans buitengebied 1. Uitvoeren nulmeting transitie landbouw We kiezen voor duurzame en toekomstbestendige landbouw. Er zijn veel ontwikkelingen gaande rondom de landbouw. We hebben in 2023 eerst de feitelijke huidige situatie op het onderwerp landbouw bekeken. Dit hebben we gedaan met een integrale blik en samen met belanghebbenden. Deze nulmeting buitengebied heeft een digitale WGP-viewer en veel data opgeleverd in 2023. Deze informatie wordt als bouwsteen van de Omgevingsvisie en bijbehorende milieueffectrapportage gebruikt. In de Omgevingsvisie bepalen we ambities en vervolgstappen, ook op het gebied van landbouw.

Kosten In de volgende tabel vindt u een overzicht van de kosten voor uitvoering van het thema.

Lasten en baten Lasten en baten

Lasten Baten Totaal Lasten en baten Reservemutatie Baten Totaal Reservemutatie Eindtotaal

Bijgestelde begroting 2023

Jaarrekening 2023

Saldo 2023

-183 17 -166

-172 18 -155

80 80 -86

80 80 -75

11 11

11

Toelichting financiële afwijkingen ten opzichte van de begroting Op dit thema ziet u een positief resultaat van € 11.000 ten opzichte van onze bijgestelde begroting 2023. Dit voordeel is het resultaat van meerdere voor- en nadelen. In de jaarrekening vindt u in paragraaf 3.1.4 Toelichting afwijkingen een nadere analyse van dit verschil.

26

Thema 6

Openbare orde en veiligheid

Onze ambities Inwoners van Hilvarenbeek zijn en voelen zich veilig. Waar nodig treden wij handhavend op om deze situatie te creëren. Dat is waar we ons op richten binnen het thema Openbare orde en veiligheid. We leggen het accent op een veilige fysieke en digitale omgeving voor onze inwoners. Een andere ambitie binnen dit programma betreft het bestrijden van georganiseerde criminaliteit. Hiervoor trekken wij samen op met andere partijen zoals brandweer, politie, geneeskundige hulpdiensten, woonstichting Leystromen en belangenorganen. De gemeente zorgt voor aansturing van en samenwerking met inwoners en organisaties om Hilvarenbeek veilig te krijgen en te houden. Op basis van gedegen analyses, signalen vanuit inwoners en partners in de veiligheidsketen en effectieve monitoring, pakken wij onveiligheid aan. Dat doen we primair lokaal. Waar dat nodig en logisch is, zoeken we regionale samenwerking op. In 2023 zijn we aan de slag gegaan op basis van ons nieuwe Integraal Veiligheidsplan 2023-2026 dat in samenwerking met de GHO-gemeenten tot stand is gekomen. Activiteiten in 2023 U leest per ambitie de activiteiten die wij in 2023 hebben uitgevoerd. Ambitie 1: Voortzetten van de revitaliseringsaanpak van recreatieparken 1. Continueren aanpak illegale bewoning van recreatieparken In 2022 en 2023 hebben we controles ter plaatse en BRP-controles uitgevoerd.

Vervolgens zijn naar meerdere overtreders brieven voornemen last onder dwangsom gestuurd met de mogelijkheid om een zienswijze in te dienen en besluiten last onder dwangsom voorbereid. Daar waar overtreders in het verleden al een last onder dwangsom hadden ontvangen is onderzocht of er nog sprake is van een overtreding en of er een dwangsom is verbeurd. Extra basis voor de handhaving is gerealiseerd met het vaststellen van het Parapluplan Arbeidsmigranten. Ambitie 2: Evenementenaanpak verbeteren op gebied van veiligheid, verkeer en geluid 2. Oppakken uitkomsten evaluatie evenementenjaar 2022 Vanwege de toegenomen druk als het gaat om evenementen is in de voorjaarsnota van 2023 besloten het team Veiligheid, toezicht en handhaving structureel uit te breiden met 0,6 fte. Deze uitbreiding moet tevens in 2024 (e.v.) zorgen voor een verdere verdieping van de huidige werkwijze en uitgangspunten van het evenementenproces. In 2023 zijn de uitkomsten van de evaluatie van het evenementenjaar 2022 verwerkt. Dit heeft geresulteerd is een verbeterd in – en extern proces. Ook is het locatieprofiel vastgesteld (vaststelling juli 2023; ingangsdatum is september 2023). Na het seizoen heeft een brede evaluatie plaatsgevonden, waaronder ook met omwonenden. De input die hieruit is gekomen, alsmede de adviezen van de hulpdiensten, wordt meegenomen in het nieuwe aanvraagproces.

De gemeenteraad is via een RIB geïnformeerd over het proces. Er is goed contact tussen de locatie eigenaar, de organisatoren van evenementen en de gemeente. Ambitie 3: Doorontwikkelen gemeentelijke crisisbeheersing 3. Doorontwikkelen crisisorganisatie De nieuwe regionale werkwijze is vertaald naar de lokale crisisorganisatie. Dit heeft geresulteerd in aangepaste rollen en functies. De vereiste rollen zijn grotendeels gevuld. De aankomende periode staat in het teken van het onderhouden van de organisatie door het uitrollen van trainingen en oefeningen. 27

Ambitie 4: Vergroten (fysieke) veiligheid leefomgeving 4. Beheersbaar maken natuurbranden In 2023 is gestart met het opstellen van een projectplan natuurbranden. Dit plan is op een enkel onderdeel na gereed. Dit plan gaat in op het zo veel mogelijk beheersbaar maken van natuurbranden. Het bewustwordingsproces voor omwonenden wordt in 2024 uitgerold” 5. Uitvoeren plan van aanpak cybercrime In 2023 is geen aanvullende inspanning geleverd op het thema Cybercrime. Dit mede door het (tijdelijk) wegvallen van capaciteit. Dit wordt in 2024 verder opgepakt. 6. Verbeteren bluswatervoorziening Bij het thema bluswatervoorziening gaat het om twee onderwerpen; brandputten en brandkranen. Met betrekking tot brandputten: de gemeente Hilvarenbeek is verantwoordelijk voor het slaan van de putten, op advies van de brandweer. Dit proces zal via een aanbesteding worden uitgezet. Dit proces is gestart in 2023 en zal doorlopen in 2024. Met betrekking tot brandkranen: deze controles lagen in 2023 bij Brabant water en de brandweer. Om dit proces beter te laten verlopen gaat de gemeente deze controles samen met Brabant water uitvoeren. Hier wordt in 2024 een overeenkomst tussen beiden partijen getekend. Ambitie 5: Ondermijnende criminaliteit verminderen 7. Bewustzijn en weerbaarheid ondermijnende criminaliteit vergroten In 2023 hebben verschillende interne bewustwordingssessies georganiseerd.

Deze sessies waren gericht op het herkennen van signalen rond criminele activiteiten of het herkennen van kwetsbare posities. Daarnaast is via verschillende acties ingezet op het meer weerbaar maken van de samenleving. Deze lijnen worden in 2024 verder gevolgd. Ambitie 6: Wetgeving borgen 8. Herzien toezichts- en handhavingsprocessen bouwactiviteiten In 2023 is een goede start gemaakt met het aanpassen van de toezicht- en handhavingsprocessen met het oog op de nieuwe wetgeving. Dit in samenwerking en samenspraak met het team ruimtelijke ontwikkeling en vergunningen. Dit is echter een proces dat langere tijd zal beslaan en tussentijds regelmatig geëvalueerd gaat worden. Hiermee worden de kinderziektes opgespoord om zo het proces te verbeteren. Het proces en informatievoorziening naar burgers en bedrijven loopt dus ook nog door in 2024. 9. Aanpassen APV (Algemene Plaatselijk Verordening) De Omgevingswet is per 1-1-2024 in werking getreden. Dit betekent dat de APV pas in de loop van 2024 wordt aangepast aan de Omgevingswet. Wel heeft in 2023 een actualisatieronde van de APV plaatsgevonden Kosten In de volgende tabel vindt u een overzicht van de kosten voor uitvoering van het thema.

Lasten en baten Lasten en baten

Lasten Baten Totaal Lasten en baten Reservemutatie Lasten Baten Totaal Reservemutatie Eindtotaal

Bijgestelde begroting 2023

Jaarrekening 2023

Saldo 2023

-1.722 79 -1.643

-1.728 78 -1.650

-6 -1 -7

-1.643

-1.650

-7

28

Toelichting financiële afwijkingen ten opzichte van de begroting Op dit thema ziet u een negatief resultaat van € 7.000 ten opzichte van onze bijgestelde begroting 2023. Dit voordeel is het resultaat van meerdere voor- en nadelen. In de jaarrekening vindt u in paragraaf 3.1.4 Toelichting afwijkingen een nadere analyse van dit verschil.

29

Programma 3

1.3 Ondernemend Hilvarenbeek

Dit programma gaat over onze lokale economie. We bieden ruimte voor ondernemerschap en stimuleren en ondersteunen nieuwe initiatieven die passen bij de grootte van onze gemeente. We profileren ons als toeristisch-recreatieve gemeente met als kernwaarden natuur, groene ruimten, cultuur en erfgoed. Dit doen we samen met lokale en regionale partners. Dit programma bestaat uit één thema, dat we in dit hoofdstuk verder toelichten: 1. Lokale economie

Thema 1

Lokale economie

Onze ambities Binnen dit thema staat het versterken van de lokale economie centraal. Het Economisch Actieplan biedt houvast om – samen met het bedrijfsleven en belangenorganisaties – te werken aan onze ambities en doelstellingen. Toerisme en recreatie zijn belangrijke dragers van onze lokale economie. We blijven daarom inzetten op het versterken van het toeristisch-recreatieve profiel van onze gemeente. We bieden ruimte voor ondernemerschap en ondersteunen en stimuleren nieuwe toeristisch-recreatieve initiatieven die passen bij het karakter en de grootte van onze gemeente. Wij zien bijvoorbeeld vaak agrarische bedrijven die willen omschakelen naar een toeristisch recreatieve onderneming. We zetten als gemeente in op het bijdragen aan de randvoorwaarden waarbinnen onze ondernemers kunnen functioneren en excelleren. Daartoe werken wij samen met de stichting Ondernemend Hilvarenbeek en bieden wij kansen voor ondernemers qua regels en ruimte. Activiteiten in 2023 U leest per ambitie de activiteiten die wij in 2023 hebben uitgevoerd. Ambitie 1: we versterken de lokale economie 1. Uitwerken nieuw Economisch Actieplan Afgelopen jaar zijn we gestart met de voorbereidingen om te komen tot een nieuw Economisch Actieplan. Echter, vanwege het ontbreken van voldoende personele capaciteit hebben we aan de getroffen voorbereidingen nog geen opvolging kunnen geven.

Het beschikbaar gestelde budget van € 15.000 is hierdoor nog niet besteed. Hier vragen we een budgetoverheveling voor aan. In 2024 geven we verder uitvoering aan dit project.

30

Ambitie 2: verder versterken toeristisch-recreatief profiel 2. We ronden de marketingstrategie 2030 af In 2023 is de marketingstrategie afgerond. In deze strategie hebben we een koers uitgezet voor de komende jaren om onze gemeente toeristisch nog beter op de kaart te zetten. In de marketingstrategie omschrijven we op welke doelgroepen we willen inzetten, waar we verdiepingsslagen willen maken en hoe we dat gaan doen. De marketingstrategie moet nog worden vastgesteld door het college. Dat doen we gelijktijdig met de vaststelling van de toeristische beleidslijn en staat in het tweede kwartaal van 2024 op de planning. 3. We ronden de toeristische beleidslijn af Afgelopen jaar werkten we de toeristische beleidslijn verder uit. De beleidslijn dient enerzijds als afwegingskader om initiatieven te kunnen beoordelen. Tegelijkertijd biedt het helderheid aan de markt over de manier waarop onze gemeente naar toeristisch-recreatieve initiatieven kijkt. Daarnaast voerden we aanvullend onderzoek uit om meer inzicht te krijgen in het gewenste aantal en de maximale omvang van nieuwe toeristisch-recreatieve initiatieven. Dat deden we door middel van een druk- en draagkrachtanalyse. De resultaten daarvan hebben we vervolgens verwerkt in de toeristische beleidslijn.

De beleidslijn wordt in het tweede kwartaal van 2024 door de gemeenteraad vastgesteld, waarna we de uitvoering van het beleid verder vormgeven. Kosten In de volgende tabel vindt u een overzicht van de kosten voor uitvoering van het thema.

Lasten en baten Lasten en baten

Lasten Baten Totaal Lasten en baten Reservemutatie Baten Totaal Reservemutatie Eindtotaal

Bijgestelde begroting 2023

Jaarrekening 2023

Saldo 2023

-475 134 -341

-430 178 -252

45 44 89

24 24 -317

24 24 -228

89

Toelichting financiële afwijkingen ten opzichte van de begroting Op dit thema ziet u een positief resultaat van € 89.000 ten opzichte van onze bijgestelde begroting 2023. Dit voordeel is het resultaat van meerdere voor- en nadelen. In de jaarrekening vindt u in paragraaf 3.1.4 Toelichting afwijkingen een nadere analyse van dit verschil.

31

Programma 4

1.4 Dienstverlenend Hilvarenbeek

Dit programma gaat over onze dienstverlening, over ons bestuur en over - bestuurlijke - samenwerking. We werken voortdurend aan het verbeteren van onze dienstverlening, waarbij wensen en behoeften van onze inwoners, ondernemers en instellingen leidend zijn. Om onze maatschappelijke opgaven als zelfstandige gemeente te realiseren, is samenwerking met Goirle en Oisterwijk en binnen de Hart van Brabant regio noodzakelijk en wenselijk. Dit programma bestaat uit de volgende twee thema’s: 1. Dienstverlening 2. Bestuur en bestuurlijke samenwerking

Thema 1

Dienstverlening

Onze ambities Door technologische veranderingen krijgen inwoners en partners steeds meer verwachtingen van dienstverlenende organisaties, zoals onze gemeente. Ze willen een naadloze en persoonlijke dienstverlening die betrouwbaar is en altijd beschikbaar. We willen graag het verschil maken voor onze inwoners. Ook uw raad wil investeren in het verbeteren van de dienstverlening en heeft daarom het amendement Samenlevingsakkoord Verbeteren gemeentelijke dienstverlening aangenomen. In ons organisatieontwikkelingsprogramma “Samen Krachtig Vooruit” is verplaatsen in de klant één van de speerpunten om onze dienstverlening voortdurend te verbeteren. Daarin verwachten we van onze medewerkers een klantvriendelijke en positieve instelling naar inwoners. We handelen snel en zijn slagvaardig. We communiceren helder en duidelijk en voor iedereen begrijpelijk. Het gaat hier niet alleen om houding en gedrag en doorvragen naar de vraag achter de vraag. We verbeteren onze dienstverlening ook door het aanbod aan digitale producten en diensten uit te breiden. Door deze verdergaande digitalisering komen inwoners straks alleen nog met complexe vragen aan de balie. Dit stelt andere eisen aan de professionalisering van onze medewerkers en vraagt om een andere inrichting van bedrijfsprocessen. Uiteraard hebben we aandacht voor inwoners die een vorm van extra ondersteuning nodig hebben.

Daarom bieden we ruimte voor maatwerk. Natuurlijk houden we ook rekening met inwoners die minder digitaal vaardig of slechtziend zijn. Er blijft een alternatief voor digitale producten en diensten beschikbaar. Ook het Rijk werkt aan het verbeteren van de dienstverlening middels een aantal nieuwe wetten zoals de Wet Open Overheid (WOO) en Wet modernisering elektronisch bestuurlijk verkeer (WMEBV). Doel van de wetten is dat onze dienstverlening en het beheer van informatie goed, veilig en betrouwbaar is. Hierbij worden waarden gehanteerd als transparantie, privacy, duurzame toegankelijkheid en inclusie.

32

Inwoners, bedrijven en maatschappelijke organisaties mogen van ons verwachten dat wij uiterst zorgvuldig met informatie omgaan en dat gegevens goed beschermd worden. Activiteiten in 2023 U leest per ambitie de activiteiten die wij in 2023 hebben uitgevoerd. Ambitie 1: De dienstverlening aan onze inwoners is betrouwbaar, persoonlijk en altijd beschikbaar 1. Uitvoeren nulmeting dienstverlening aan inwoners en ondernemers Op basis van uw amendement Samenlevingsakkoord Verbeteren gemeentelijke dienstverlening moet in 2023 een nulmeting dienstverlening inzicht geven in onze klantvriendelijkheid, doorlooptijden en slagvaardigheid. De nulmeting startte in 2023. In Q4 voerden we onderzoek uit onder 3.000 willekeurig geselecteerde inwoners en via het Hilvarenbeeks inwonerspanel (945 leden). We namen alle kanalen van onze dienstverlening mee: briefpost, telefonie, balie, receptie, website, sociale media, mail, whatsapp en klantprocessen. Uw raad ziet de opbrengst gepresenteerd in Q2 2024. Voor de nulmeting dienstverlening stelde uw raad € 50.000 beschikbaar voor 2023. Hiervan hebben we in 2023 € 11.000 benut. In 2024 voorzien we kosten te maken voor het onderzoek en verbeterplan. We stellen daarom in deze jaarrekening voor het resterende budget over te hevelen naar 2024. 2.

Uitbreiden digitale dienstverlening in ons burgerzakenpakket Eind 2021 namen we een nieuw burgerzakenpakket in gebruik. Hierdoor kunnen onze inwoners nu eenvoudig via de digitale route burgerzaken-producten aanvragen. In 2023 onderzochten we kansen en mogelijkheden voor uitbreiding van onze digitale dienstverlening. Dit leidde niet tot nieuwe uitbreidingen. Soms haalden ontwikkelingen in digitalisering onze voornemens in. Zo bleef de vertaling van onze website uit, omdat internetbrowsers inmiddels zelf webpagina's kunnen vertalen in de voorkeurstaal van de gebruiker. Soms wegen kosten op dit moment (nog) niet op tegen baten vanwege een te beperkt schaalniveau, zoals bij digitalisering in het contact met advocaten. In 2023 hebben we ons verder gericht op het verbeteren van de bestaande aangeboden digitale producten. 3. Democratische vernieuwing Om te werken aan de opdracht van uw raad om democratische vernieuwing vorm te geven, voerden we in 2023 onderzoek uit. Centrale vraag was wat er goed gaat en wat de bijzonderheid is in de samenleving in Hilvarenbeek, die maakt dat initiatieven tot stand komen en democratische vernieuwing vorm krijgt. De onderzoekers namen de rol van politiek, bestuur en ambtelijke organisatie daarin mee en brachten in beeld wat zij nodig achtten om een volgende stap te zetten.

De bevindingen uit dit onderzoek bespraken we op 30 november 2023 beeldvormend en 18 januari 2024 oordeelsvormend in de raadscommissie. Voor democratische vernieuwing stelde uw raad voor 2023 € 65.000 beschikbaar. Hiervan hebben we in 2023 € 53.000 benut. In 2024 is voorzien democratische vernieuwing verder vorm te geven, mogelijk vanuit aanvullende kaders die uw raad daarvoor in maart 2024 meegeeft bij de besluitvorming over het rapport, de uitgangspunten en plan van aanpak voor vervolg. We verzoeken uw raad in te stemmen met het voorstel budgetoverheveling van het resterende budget naar 2024 in deze jaarrekening. Ambitie 2: Onze communicatie-uitingen zijn voor iedereen helder, duidelijk en begrijpelijk 4. Trainen medewerkers in Heldere Taal In 2022 volgden alle medewerkers een (herhaal)cursus Heldere Taal. In 2023 namen opnieuw drie groepen medewerkers deel aan de cursus. We deelden op verschillende manieren en plekken weetjes over taal en plaatsten filmpjes en berichten op Hilvernet. We startten een samenwerking tussen het ROC en de vak-afdelingen om de inhoud van onze brieven in begrijpelijke taal om te zetten. Helaas bleef opvolging uit vanwege verzuim en verloop. Dit leidde ook tot een beperktere inzet van het aantal actieve taalmaatjes. In Q4 wierven we een nieuwe teamleider Burgerzaken/ KCC, welke startte per 1 januari 2024.

In 2024 vervolgen we de ingezette weg door resultaten in beeld te brengen, het geleerde te borgen, het aantal taalmaatjes te doen toenemen en wat we ontwikkelden nieuw leven in te blazen. 33

Ambitie 3: Verkiezingen op een toegankelijke manier organiseren 5. Faciliteren van de provinciale verkiezingen en waterschapsverkiezingen Op 15 maart 2023 vonden de provinciale verkiezingen en waterschapsverkiezingen plaats. Begin juli 2023 viel het kabinet. We organiseerden op 22 november 2023 vervroegde Tweede Kamer-verkiezingen. Het gemeentefonds voorziet in de bijdrage in de organisatie van één verkiezing. De extra verkiezing van 22 november werd uit eigen middelen gefinancierd. Door zwangerschapsverlof was er ook externe inhuur nodig om binnen deze korte voorbereidingstijd verkiezingen te kunnen organiseren. Dit was niet voorzien in de begroting 2023. Voor de Tweede Kamerverkiezingen besteedden we extra aandacht aan onze jongere inwoners. Beide verkiezingen zijn goed verlopen. Ambitie 4: Implementeren van wetgeving 6. Uitvoeren Wet Modernisering Elektronisch Bestuurlijk Verkeer (WMEBV) en Wet Open Overheid (WOO) In 2023 startten we met het uitvoeren van de WOO en WMEBV. Het doel van deze informatiewetten is dat onze dienstverlening en informatiebeheer op niveau, veilig en betrouwbaar blijft. De wetten werken ook waarden uit als transparantie, privacy, duurzame toegankelijkheid en inclusie. Voor de WOO stelden we een projectgroep samen. Deze leverde een projectplan voor de uitvoering op. Het college stelde het ambitieniveau voor de WOO vast.

Met Equalit startten we een zoektocht naar technische oplossingen om de uitvoering te kunnen realiseren. In 2024 gaan we het projectplan uitvoeren. Voor de WMEBV stelden we in 2023 de projectopdracht op en stelden we het projectteam samen. In 2024 stelt het projectteam het projectplan op en voert dit uit, zodat onze gemeente ook kan voldoen aan de WMEBV. We werken hierbij, waar mogelijk, samen met Goirle en Oisterwijk. Ambitie 5: Inwoners laten participeren 7. Maptionnaire breder inzetten Maptionnaire is een tool die we regelmatig toepassen bij participatie bij (grootschalig) projecten. De tool maakt het mogelijk dat inwoners gedurende een aantal weken hun reactie kunnen geven op digitale kaarten. Het levert ons positieve feedback en bruikbare suggesties op. Voor 2023 –2025 was voorzien de tool verbreed in te zetten: voor grotere projecten gedurende deze periode driemaal per jaar. In 2023 vond echter enkel de reguliere inzet van Maptionnaire plaats. Er zijn geen extra kosten gemaakt. Uw raad stemde via de najaarsnota in met het voorstel om het voor 2023 beschikbaar gestelde budget ter hoogte van € 30.000 beschikbaar te stellen voor 2026. De periode waarin we nu extra inzet van Maptionnaire kunnen benutten is van 2023-2025 verschoven naar 2024-2026. Kosten In de volgende tabel vindt u een overzicht van de kosten voor uitvoering van het thema.

Lasten en baten Lasten en baten

Lasten Baten Totaal Lasten en baten Reservemutatie Lasten Baten Totaal Reservemutatie Eindtotaal

Bijgestelde begroting 2023

Jaarrekening 2023

Saldo 2023

-572 198 -374

-516 183 -333

57 -15 41

16 16 -359

16 16 -317

41

34

Toelichting financiële afwijkingen ten opzichte van de begroting Op dit thema ziet u een positief resultaat van € 41.000 ten opzichte van onze bijgestelde begroting 2023. Dit voordeel is het resultaat van meerdere voor- en nadelen. In de jaarrekening vindt u in paragraaf 3.1.4 Toelichting afwijkingen een nadere analyse van dit verschil.

Thema 2

Bestuur en bestuurlijke samenwerking

Onze ambities We zijn een zelfbewuste en betrouwbare samenwerkingspartner die meedenkt en meedoet. We werken op verschillende niveaus samen met diverse lokale en regionale partners. Op strategisch niveau werken we samen in de regio ‘Hart van Brabant’ en het SRBT-netwerk. Op tactisch en operationeel niveau werken we samen met Goirle en Oisterwijk (GHO-samenwerking). We stellen ons hierin open en ondernemend op en werken in bestaande en nieuwe netwerken. Dit doen we vanuit een bestuurlijk gedragen visie, voor zowel GHO als regio Hart van Brabant die vertaald is naar een - strategische - uitvoeringsagenda voor duurzame samenwerking. We bouwen deze samenwerking verder uit. Uitgangspunten daarbij zijn: kleinschalig, overzichtelijk en efficiënt. Ander belangrijk uitgangspunt is dat we als gemeente zelfstandig blijven. Activiteiten in 2023 U leest per ambitie de activiteiten die wij in 2023 hebben uitgevoerd. Ambitie 1: versnellen, verbreden en verdiepen samenwerking met Goirle en Oisterwijk 1. Versterken van onze visie op de GHO-samenwerking De samenwerking tussen de gemeenten Goirle, Hilvarenbeek en Oisterwijk (GHO) startte in 2015 met als uitgangspunt: slim samenwerken om zelfstandig te blijven. Uw raad bekrachtigde dit doel, nut en noodzaak nog eens tijdens het bespreken van de uitganspunten bestuurlijke samenwerking, RIB 2023116.

In 2023 hielden we de bestuurlijke GHO-visie met de colleges tegen het licht en stuurden we bij waar nodig. Dit met als doel het vinden van de juiste vorm en juiste kaders om te komen tot meer succes op de 4K’s: minder kwetsbaarheid, minder kosten, meer kwaliteit en meer kansen voor medewerkers. Binnen GHO werken we doorlopend samen op onder andere veiligheid, informatie, belastingen, personeelen salarisadministratie, meldingen buitenruimte. Nieuw in 2023 zijn onder andere bewustwording en controle op het gebied van ondermijning en ontwikkeling van gezamenlijke capaciteit voor data-gedreven werken. In 2024 geven we dit vorm middels een samenwerkingsagenda voor de komende jaren en benutten we om de lopende initiatieven te intensiveren. Ambitie 2: Uitbreiden en verdiepen samenwerkingsverbanden 2. We koppelen een uitvoeringsagenda aan de regionale kernagenda In 2023 werkten we binnen regio Hart van Brabant aan het realiseren van de ambities in de kernagenda. Op het gebied van inkoop van jeugdzorg, de Regionale Klimaat en Energiestrategie (REKS) en wonen, ondernemen en verstedelijking in de regio zijn activiteiten opgestart en doorgezet. Zie voor meer inhoudelijke uitwerking hiervan de jaarstukken 2023 van regio Hart van Brabant. 2024 staat wederom in het teken van uitvoering geven aan de ambities uit de kernagenda Regio Hart van Brabant 2023-2027. 3.

Ontwikkelen van een dashboard verbonden partijen voor meer inzicht In 2023 stelden we een overzicht verbonden partijen samen waarin we informatie samenvatten van de gemeenschappelijke regelingen waar gemeente Hilvarenbeek bij betrokken is (Diamantgroep, regio

35

Hart van Brabant, Regionale Ambulance Vervoer, Omgevingsdienst Midden-West Brabant, Diamant Groep en Veiligheidsregio Midden- West Brabant). Dit zal vanaf 2023 ieder jaar worden samengesteld en in de aanloop naar bespreking van begroting en jaarrekening van de verbonden partijen aan uw raad gecommuniceerd worden. Kosten In de volgende tabel vindt u een overzicht van de kosten voor uitvoering van het thema.

Lasten en baten Lasten en baten

Lasten Baten Totaal Lasten en baten Eindtotaal

Bijgestelde begroting 2023 -1.446 40 -1.406 -1.406

Jaarrekening 2023 -1.428 130 -1.297 -1.297

Saldo 2023 18 90 109 109

Toelichting financiële afwijkingen ten opzichte van de begroting Op dit thema ziet u een positief resultaat van € 109.000 ten opzichte van onze bijgestelde begroting 2023. Dit voordeel is het resultaat van meerdere voor- en nadelen. In de jaarrekening vindt u in paragraaf 3.1.4 Toelichting afwijkingen een nadere analyse van dit verschil.

36

Hoofdstuk 5

1.5 Algemene dekkingsmiddelen en onvoorzien

In dit hoofdstuk gaan we in op de algemene dekkingsmiddelen en de post onvoorzien. Dit betreft met name onze vrij besteedbare baten, zoals lokale heffingen en de algemene uitkering uit het gemeentefonds. Overhead en vennootschapsbelasting behandelen we in het volgende hoofdstuk. Algemene dekkingsmiddelen en onvoorzien Lokale heffingen De volgende lokale belastingen zijn vrij besteedbaar en zijn daarom onderdeel van dit hoofdstuk: - onroerendezaakbelastingen; - forensenbelasting; - toeristenbelasting; - precariobelasting (voor gebruik van gemeentelijke gronden of de ruimte erboven); - vermakelijkhedenretributie. Meer over de lokale heffingen in 2023 leest u in de paragraaf ‘Lokale heffingen’. Algemene uitkering en overige uitkeringen gemeentefonds Inkomsten over 2023 We ontvingen in 2023 zo’n € 26,3 miljoen aan inkomsten uit het gemeentefonds. Dit is ruim € 500.000 meer dan geraamd. Met raadsinformatiebrief 2024-02 informeerden wij uw raad over de uitkomsten van de decembercirculaire. Deze uitkomsten konden we niet meer verwerken in de bijgestelde begroting en komen daardoor nu als voordeel in de jaarrekening tot uitdrukking. Van het genoemde voordeel heeft een deel betrekking op nieuwe en intensivering van taken. Tegenover die hogere inkomsten staan dan ook (geplande) uitgaven. Zo is € 33.000 bestemd voor uitvoering gebiedsgerichte aanpak.

Omdat we dat geld niet meer konden besteden in 2023, is daar een verzoek tot budgetoverheveling voor gedaan. Zo is dat geld alsnog in 2024 beschikbaar om te besteden. Zie ook hoofdstuk ‘Budgetoverhevelingen’. Verder ontvingen we € 345.000 extra geld voor het uitkeren van de energietoeslag. De uitgaven die tegenover de hogere algemene uitkering staan, komen bij programma Samenlevend tot uitdrukking. Treasury (financiering en beleggingen) Financiering In dit onderdeel gaan we in op de financiële effecten van onze financiering en beleggingen. In de financieringsparagraaf gaan we meer uitgebreid in op onze financiering. Renteresultaat We raamden een positief renteresultaat van € 180.000. Het werkelijk resultaat bedraagt rente-resultaat € 159.000. Een gedetailleerd renteschema met de geraamde en werkelijke rentlasten en -baten treft u aan in de bijlagen. Ook in de Financieringsparagraaf gaan we hier verder op in. 37

Aandelen (dividend) We realiseerden in 2023 € 59.000 dividenduitkering op ons aandelenkapitaal van € 58.775 (23.510 aandelen x € 2,50) van ‘NV Bank voor Nederlands Gemeenten (BNG)’. Het heeft betrekking op de winstbestemming van de BNG over het jaar 2022. We hebben ook nog aandelenkapitaal € 1.316 (13.166 x € 0,10) van Brabant Water NV. Over deze aandelen ontvangen gemeenten geen dividend. In 2023 besloot het college tot deelname aan het Publiek Ontwikkelbedrijf REKS B.V. voor de aankoop van aandelen tot een bedrag van circa € 430.000. In 2023 is daarvan € 134.000 gestort als aandelenkapitaal in de BV. De rest van het kapitaal zal gefaseerd gestort worden in het bedrijf afhankelijk van de voortgang van de bedrijfsactiviteiten. Dit nadat uw raad in de vergadering van 12 juli 2023 besloot geen wensen en bedenkingen in te brengen op het voorgenomen besluit van het college daartoe. *) deelnemingen worden gewaardeerd tegen verkrijgingsprijs of anders de duurzaam lagere waarde (als deze lager ligt dan de verkrijgingsprijs). Kosten In de volgende tabel vindt u een overzicht van de kosten voor uitvoering van het thema.

Lasten en baten Lasten en baten

Lasten Baten Totaal Lasten en baten Reservemutatie Lasten Baten Totaal Reservemutatie Eindtotaal

Bijgestelde begroting 2023

Jaarrekening 2023

Saldo 2023

-459 31.526 31.067

-460 32.304 31.844

-1 778 777

-179 862 684 31.750

-870 880 10 31.854

-691 18 -674 103

Toelichting financiële afwijkingen ten opzichte van de begroting Op dit thema ziet u een positief resultaat van € 103.000 ten opzichte van onze bijgestelde begroting 2023. Dit voordeel is het resultaat van meerdere voor- en nadelen. In de jaarrekening vindt u in paragraaf 3.1.4 Toelichting afwijkingen een nadere analyse van dit verschil.

38

Hoofdstuk 6

1.6 Overhead en VPB

Dit hoofdstuk gaat over de overhead van de gemeente. Ook gaat het over de vennootschapsbelasting die we betalen over winstgevende ondernemingsactiviteiten.

Overhead en VPB Overhead De baten en lasten van onze overhead ramen we, zoals verplicht door het Besluit Begroting en Verantwoording Provincies en Gemeenten (BBV), centraal onder een afzonderlijk hoofdstuk. Deze eenduidige systematiek maakt een betere vergelijking met andere gemeenten mogelijk. Om te voorkomen dat er verschillen ontstaan in de systematiek wordt een algemene definitie van overhead voorgeschreven. Overhead: alle kosten die samenhangen met sturing en ondersteuning van medewerkers in het primaire proces.

In de beleidsprogramma’s vinden de primaire processen plaats. Dit zijn de activiteiten die onze externe klanten direct dienen. Uitgangspunt is dat we kosten zoveel mogelijk worden toerekenen aan de activiteiten uit de beleidsprogramma’s. Zo verantwoorden we de salarislasten van medewerkers die direct bijdragen aan een primair proces in de beleidsprogramma’s. Uiteraard behoren ook de kosten van onder andere onderhoud van de openbare ruimte, zorg en het subsidiebeleid tot de primaire processen, en dus tot de beleidsprogramma’s. Overhead zijn de kosten die samenhangen met de sturing en ondersteuning van het primaire proces. Daarbij kunt u denken aan kosten voor leidinggevenden, personeel van stafafdelingen en algemene personeelskosten zoals het opleidingsbudget. Maar overhead omvat niet alleen personeel. Naast loonkosten bevat de overhead bijvoorbeeld ook de huisvesting van het gemeentehuis met kosten voor schoonmaak, verzekeringen en energie. Ook ICT, het archief en kosten voor organisatieontwikkeling zijn ondersteunend aan de primaire processen. Meer over de algemene bedrijfsvoering leest u ook terug in de paragraaf bedrijfsvoering van deze begroting. Vennootschapsbelastingplicht Sinds de invoering van de wet ‘modernisering Vennootschapsbelastingplicht (Vpb) in 2016 voor overheidsondernemingen’ geldt voor ons een VPB-plicht op ondernemingsactiviteiten.

Het gaat voor ons om de grondexploitaties én de opbrengst van recycleerbare afvalreststromen. In 2023 zijn er geen Grondexploitaties afgesloten. De gemeente Hilvarenbeek geniet géén inkomsten die verband houden met reclame-uitingen. De diverse locaties met zonnepanelen zijn vooralsnog structureel verlieslatend.

39

De aangiften Vpb over de jaren 2016 tot en met 2021 zijn ingediend en definitief vastgesteld. De aangifte Vpb 2022 is ingediend met een klein verlies. Er is geen voorlopige aanslag opgelegd voor 2023. Het definitieve fiscale resultaat over boekjaar 2023 is nog niet bekend. Op basis van de eerste berekeningen bedraagt het verlies over 2023 € 337.543 waardoor het recht op verliescompensatie uitkomt op € 1.070.378. Kosten In de volgende tabel vindt u een overzicht van de kosten voor uitvoering van het thema.

Lasten en baten Lasten en baten

Lasten Baten Totaal Lasten en baten Reservemutatie Baten Totaal Reservemutatie Eindtotaal

Bijgestelde begroting 2023

Jaarrekening 2023

Saldo 2023

-8.001 132 -7.869

-7.601 201 -7.400

400 69 469

223 223 -7.647

223 223 -7.178

469

Toelichting financiële afwijkingen ten opzichte van de begroting Op dit thema ziet u een positief resultaat van € 469.000 ten opzichte van onze bijgestelde begroting 2023. Dit voordeel is het resultaat van meerdere voor- en nadelen. In de jaarrekening vindt u in paragraaf 3.1.4 Toelichting afwijkingen een nadere analyse van dit verschil.

Overige verplichte hoofdstukonderdelen per programma Het BBV verplicht ons de beleidsdoelstelling van een verbonden partij op te nemen in de programmaindeling van het begrotingsboekwerk. Ook is het verplicht om enkele voorgeschreven beleidsindicatoren in de programma-indeling van het begrotingsboekwerk op te nemen. Wij kiezen er voor deze informatie niet per programma maar centraal weer te geven. Wij verwijzen u hiervoor dan ook respectievelijk naar de paragraaf ‘verbonden partijen’ en de bijlage ‘beleidsindicatoren’.

40

Jaarverslag 2. Paragrafen

41

Paragraaf 1

2.1 Lokale heffingen

We gaan in deze paragraaf in op de ontwikkeling van de lokale algemene belastingen en de gevolgen voor de lokale belastingdruk. We sluiten de paragraaf af met het kwijtscheldingsbeleid. Maar eerst gaan we in op het verschil tussen algemene belastingen, bestemmingsbelastingen en retributies. Algemene belastingen De opbrengsten van de algemene belastingen gaan naar de algemene middelen van de gemeente. Algemene belastingen zijn onroerende-zaakbelastingen (OZB), forensenbelasting, toeristenbelasting, vermakelijkhedenretributie en precariobelasting. Bestemmingsbelastingen Onze bestemmingsbelastingen bestaan uit rioolheffing en afvalstoffenheffing. Bestemmingsbelastingen zijn belastingen waarvan de opbrengsten zijn bestemd voor specifieke taken of voorzieningen met een duidelijk algemeen belang. Een gemeente mag op basis van de Gemeentewet artikel 229b niet meer heffen dan de begrote kosten die gedekt worden met de specifieke belasting. De mate waarin we de kosten betalen met de opbrengsten wordt kostendekkendheid genoemd. De kostendekkendheid is opgenomen in bijlage ‘onderbouwing kostendekkendheid heffingen’. Retributies Retributies worden geheven aan personen aan wie de gemeente een specifieke dienst verleent. De belangrijkste retributies zijn leges. Voor een bij de gemeente aangevraagde dienst zijn leges verschuldigd.

Denk hierbij aan het aanvragen van een omgevingsvergunning of een paspoort. Net als bij bestemmingsbelastingen mogen de retributies niet meer dan kostendekkend zijn.

Lokale heffingen Onroerende-zaakbelastingen (OZB) De OZB heffen we over onroerende zaken in de gemeente. Het gaat om twee belastingen; een eigenarenbelasting en een gebruikersbelasting. Het gebruikersdeel van de OZB geldt alleen voor niet-woningen. Huurders van een woning betalen dus geen OZB. Jaarlijks vastgestelde indexatie We indexeren hebben onze opbrengst - conform bestaand beleid - jaarlijks geïndexeerd met 2,25%. Waardeontwikkeling naar peildatum 1 januari 2022 Jaarlijks worden - op grond van de Wet waardering onroerende zaken - alle onroerende zaken gewaardeerd. De maatstaf voor de aanslagen onroerende-zaakbelastingen (OZB) voor het belastingjaar 2023 is de waarde in het economisch verkeer op peildatum 1 januari 2022. De Wet WOZ schrijft namelijk voor dat gemeenten een waarde vaststellen zoals die gold op 1 januari van één jaar eerder. 42

We rekenden met de landelijke waardeontwikkeling naar waardepeildatum 1 januari 2022. Voor woningen is dat +13,5 % en voor niet-woningen is dat 1,0 %. Bij een waardestijging verlagen we het tarief OZB om niet meer dan de gewenste totaalopbrengst te genereren. Dit uitgangspunt werkt uiteraard ook andersom. Wanneer de WOZ waarde daalt, moeten we met een hoger tarief de begrote totaalopbrengst behalen. In de berekening van de geraamde OZB opbrengsten voor 2023 hebben we gerekend met een totale WOZ-waarde voor woningen en niet-woningen van afgerond € 4.055.000.000,-. Bedragen afgerond op veelvoud van € 1.000

Begroting 2023

Realisatie betreffende 2023 Eigenaren woningen 2.717.000 2.713.000 Eigenaren niet-woningen 806.000 735.000 Gebruikers niet-woningen 476.000 502.000 Totalen 3.999.000 3.950.000 Tabel – Realisatie OZB 2023 ten opzichte van begroting OZB 2023 Tarieven 2023 Eigenaren woningen 0,0888 % Eigenaren niet-woningen 0,1787 % Gebruikers niet-woningen 0,1493 % Tabel - Tarievenoverzicht OZB 2023 ten opzichte van 2022

Realisatie opbrengst voorgaande jaren 11.000 55.000 58.000 124.000

Tarieven 2022 0,1049 % 0,1824 % 0,1524 %

Forensenbelasting We heffen forensenbelasting van natuurlijke personen die geen hoofdverblijf in de gemeente hebben maar gedurende meer dan 90 dagen van het belastingjaar een gemeubileerde woning beschikbaar houden voor zichzelf of voor hun gezin. In de regel gaat het om eigenaren en gebruikers van recreatieverblijven, zoals vakantiewoningen of stacaravans. De forensenbelasting kent een laag en een hoog tarief. Welk tarief van toepassing is, dat hangt af van de WOZ-waarde van het object. In de voorgaande belastingjaren gold voor objecten tot € 65.000 het lage tarief en voor objecten vanaf € 65.000 het hoge tarief. Voor 2023 handhaven we beide categorieën. Met het dekkingsplan 2020-2023 heeft u gekozen om de forensenbelasting stapsgewijs te verhogen met €10.000,-, boven op de inflatiecorrectie. In de tabel hieronder hebben een indexering van 2,25% en een extra verhoging van 5% toegepast om de extra opbrengst van € 10.000,- te realiseren. 2023 2022 Laag tarief € 382,40 356,20 Hoog tarief € 792,40 738,05 Tabel - Tarievenoverzicht forensenbelasting 2023 ten opzichte van 2022

De totale opbrengsten van de forensenbelasting zijn in het volgende overzicht weergegeven, met vermelding van de in de begroting geraamde bedragen. Begroting 2023 Forensenbelasting 205.000 Tabel - Opbrengstoverzicht forensenbelasting raming en realisatie 2023

Realisatie 2023 239.000

Toeristenbelasting Voor 2023 gingen we uit van een opbrengst van € 1.231.500,-. Met het dekkingsplan 2021-2024 heeft u gekozen om de toeristenbelasting stapsgewijs te verhogen. De verhoging bedroeg 17%. Dat effect ziet u in onderstaande tarieven terug. Vanaf 2024 wordt de hoogte van het tarief toeristenbelasting bevroren tot en met 2026 op het prijspeil 2023. 43

Tarieven Toeristenbelasting per nacht: groepsaccommodaties vaste standplaatsen op een minicamping vaste standplaatsen, niet zijnde een minicamping overige accommodaties

2023

2022

1,90 1,90 2,15 2,65

1,65 1,85 1,85 2,30

Tabel - Tarievenoverzicht toeristenbelasting 2023 ten opzichte van 2022

De totale opbrengsten van de toeristenbelasting zijn in het volgende overzicht weergegeven, met vermelding van de in de begroting geraamde bedragen. De extra opbrengt uit voorgaande jaren komt doordat de definitieve aanslagen over 2022 die we oplegden in 2023 uiteindelijk hoger uitkwamen dan verwacht. Begroting 2023 1.231.500

Toeristenbelasting Waarvan extra opbrengst voorgaand jaar Tabel - Opbrengstoverzicht toeristenbelasting raming en realisatie 2023

Realisatie 2023 1.285.000 24.000

Vermakelijkhedenretributie De vermakelijkhedenretributie is een heffing die de gemeente oplegt aan exploitanten van vermakelijkheden, bijvoorbeeld de Beekse Bergen. Zij maken gebruik van voorzieningen uit de gemeente. Begroting 2023 160.000

Vermakelijkhedenretributie

Realisatie 2023 160.000

Precariobelasting Gemeenten kunnen precariobelasting heffen op het gebruik van voorwerpen onder, op of boven voor de openbare dienst bestemde gemeentegrond. Denk bijvoorbeeld aan gebruik voor terrassen. Begroting 2023 10.000

Precariobelasting terrassen

Realisatie 2023 7.000

Marktgelden Voorgaande jaren verhoogden we de marktgelden met de inflatiecorrectie. Conform de gebruikelijke gedragslijn verhogen we de marktgelden met een indexering van 2,25%. We rekenen € 67,70 per kwartaal per standplaats van vier m1. Tarieven Tarief per kwartaal per standplaats van max. 4 meter Tabel - Tarievenoverzicht marktgelden 2023 ten opzichte van 2022

2023 € 67,70

2022 € 66,20

De leges marktgelden mogen niet meer dan 100% kostendekkend zijn. Hieronder ziet u een overzicht van de kostendekkendheid. Marktgelden Hieronder ziet u de kostendekkendheid op realisatiebasis. Taakveld 3.3

Begroting 2023

Jaarrekening 2023

3.500

4.600

BTW-component lasten

735

970

Totale lasten taakveld

4.235

5.570

Opbrengsten

3.500

2.000

Dekkingspercentage

83%

35%

Directe baten/lasten: Lasten

44

Rioolheffing De rioolheffing is een zogenoemde bestemmingsheffing. Hiermee betalen we onze watertaken. Conform de gebruikelijke gedragslijn verhoogden we de tarieven met een indexering van 2,25%. 2023

2022

€ 111,17 € 190,05 € 55,90

€ 109,31 € 185,87 € 54,67

€ 32,16 € 134,16 € 301,92 € 693,00 € 1.386,00 € 2.772,24

€ 31,44 € 131,16 € 295,20 € 677,76 € 1.355,52 € 2.711,16

Begroting 2023

Realisatie 2023

Rioolheffing woningen

€ 1.323.000

€ 1.257.000

Rioolheffing Niet-woningen

€

€

Tarieven Eigenarenheffing: voor percelen zijnde woningen, per jaar voor percelen zijnde niet-woningen, per jaar voor percelen zijnde garageboxen, per jaar Gebruikersheffing: Voor percelen bij een hoeveelheid afgevoerd water tot en met 130 m3 van 131 m3 tot en met 250 m3 van 251 m3 tot en met 500 m3 van 501 m3 tot en met 1.500 m3 van 1.500 m3 tot en met 5.000 m3 bij 5.001 m3 en meer Tabel - Tarievenoverzicht rioolheffing 2023 ten opzichte van 2022

295.000

267.000

Tabel – Realisatie rioolheffing 2023 ten opzichte van begroting 2023

Hieronder ziet u de kostendekkendheidsberekening voor het product riolering.

Kostendekkendheid Riolering Lasten taakveld riolering Lasten taakveld inkomensregelingen Toe te rekenen BTW-lasten Toe te rekenen Overhead Totaal lasten Baten exclusief rioolrecht Opbrengsten rioolheffing Resultaat Onttrekking aan voorziening riolering Saldo

Begroting 1695 6 155 205 2062 -19 -1618 424

Realisatie 1372 5 155 152 1684 -84 -1524 76

Verschil 324 1 0 53 378 64 -95 348

-424 0

-76 0

-348 0

Voor- of Nadelig Voordelig Voordelig Nadelig Voordelig Voordelig Voordelig Nadelig Voordelig Voordelig

Tabel – Lasten en baten riolering 2023 ten opzichte van begroting 2023

Toelichting grotere verschillen tussen begroting en realisatie Lasten taakveld riolering Door beperkte ambtelijke capaciteit in 2023 is de inzet op het gebied van riolering achtergebleven bij de raming. Dit leidde in 2023 tot minder loonkosten en uitvoering van werk. Baten exclusief rioolrecht / Opbrengsten rioolheffing In 2023 ontvingen meer inkomsten gerelateerd aan huisaansluitingen dan geraamd. De opbrengsten rioolheffing blijven wat achter bij de raming. De rioolheffingen zijn afhankelijk van de ‘staffelindeling’ en vooraf is het lastig die exact in te schatten

45

Onttrekking aan voorziening riolering De mutatie op de voorziening riolering is het resultaat van het saldo van de uitgaven en inkomsten. Dit sluit aan bij het vastgestelde beleidskader door de raad bij de vaststelling van het Riool- en waterprogramma in 2022. Door het achterblijven van met name de uitgaven in 2023, hoeven we ook minder aan de voorziening te onttrekken. In de paragraaf Kapitaalgoederen lichten we het resultaat van het product riolering verder toe. Afvalstoffenheffing We zamelen restafval en GFT-afval in via afzonderlijke containers. Een aantal (appartementen)complexen heeft een eigen inzamelsysteem met ondergrondse containers. Tarieven Afvalstoffenheffing (particuliere huishoudens) Vast tarief per maand Variabel tarief per lediging 270 liter Restafvalcontainer Variabel tarief per lediging 180 liter GFT-afval Tarief per inworp 60 liter zak in ondergrondse container

Tarief 2023

Tarief 2022

7,87 12,85 2,39 1,90

7,70 12,57 2,34 1,86

Tabel - Tarieven afvalstoffenheffing 2023 versus 2022 Begroting 2023

Realisatie 2023

Afvalstoffenheffing vast recht

€

640.000

€

634.000

Afvalstoffenheffing ledigingen

€

600.000

€

593.000

Tabel – Realisatie afvalstoffenheffing 2023 ten opzichte van begroting 2023

Hieronder ziet u de kostendekkendheidsberekening voor het product afval.

Kostendekkendheid Afval Lasten taakveld Afval Lasten taakveld inkomensregelingen Toe te rekenen BTW-lasten Toe te rekenen Overhead Totaal lasten Baten exclusief afvalstoffenheffing Opbrengsten afvalstoffenheffing Resultaat Onttrekking aan voorziening Afval Saldo

Begroting 1434 15 180 107 1735 -302 -1240 193 -193 0

Realisatie 1344 17 180 98 1638 -260 -1227 151 -151 0

Verschil 90 -2 0 9 97 -42 -13 42 -42 0

Voor- of Nadelig Voordelig Nadelig Nadelig Voordelig Voordelig Nadelig Nadelig Voordelig

Tabel – Lasten en baten afval 2023 ten opzichte van begroting 2023

Toelichting grotere verschillen tussen begroting en realisatie Lasten taakveld afval Een deel van het geraamde budget voor de implementatie nieuw afvalbeleid is niet in 2023 besteed. We verwachten dit wel uit te geven in 2024. Verder vallen de verwerkingskosten voor het grof afval dat is aangeboden bij de milieustraat mee. Baten exclusief afvalstoffenheffing / Opbrengsten afvalstoffenheffing De vergoeding die we jaarlijks ontvangen voor de aanlevering van diverse afvalstromen zoals PMD en glas bleef in 2023 achter bij de raming.

46

Onttrekking aan voorziening Afval De mutatie op de voorziening afval is het resultaat van het saldo van de uitgaven en inkomsten. Door het minder ongunstige resultaat dan geraamd, hoeven we ook minder aan de voorziening te onttrekken.

Bedragen x € 1.000 Werkelijke Stand voorziening 1-1-2023 Onttrekking nadelig saldo product afval Betaling naheffing Attero Stand 31-12-2023

Begroting 2023 439 -193 -92 154

Realisatie 2023 439 -151 -78 210

Leges De legesinkomsten bestaan onder andere uit inkomsten van burgerzaken voor bijvoorbeeld reisdocumenten, rijbewijzen en burgerlijke stand. Maar u kunt ook denken aan leges voor omgevingsvergunningen of voor APV activiteiten zoals evenementen. In lijn met de begroting is de kostendekkendheidstabel van de leges niet opgenomen. Tot 14 oktober 2022 gingen we uit van de inwerkingtreding van de Omgevingswet met ingang 1 januari 2023. Doordat de Omgevingdswet niet in werking trad waren de resultaten van het uitgevoerde kostendekkendheidsonderzoek niet bruikbaar. Door de late bekendmaking was een nieuw kostendekkendheidsonderzoek niet meer haalbaar. In de begroting 2024 is wel een kostendekkendheidsonderzoek uitgevoerd.

Ontwikkeling totale belastingdruk In deze paragraaf vergelijken we de totale gemeentelijke lasten 2023 voor een gemiddeld gezin ten opzichte van 2022. Dit doen we voor zowel een eigenaar als voor een huurder van een woning. Bij een EIGENAAR van een woning Bedragen x € 1,Afgerond op hele euro’s Afvalstoffenheffing Rioolheffing, o.b.v. 3 x 50 = 150 m3 Rioolheffing eigenaar OZB – eigenaar

2023

2022

187,00 134,00 111,00 395,00

183,00 131,00 109,00 403,00

Totaal 827,00 826,00 Tabel - Belastingdruk eigenaar woning 2023 ten opzichte van 2022

Procentueel 2023 tov 2022 2,2 % stijging 2,3 % stijging 1,8 % stijging - 2,0 % daling 0,01 % stijging

Kanttekening bij deze tabel is dat de OZB-aanslag hoger in 2022 hoger is uitgepakt dan de 2,25% waar we op koersen. Dit komt doordat de WOZ-waardes harder zijn gestegen dan waar we rekening mee hadden gehouden. Met de begroting 2023 hebben we dit gecorrigeerd voor de OZB-tarieven 2023. Hierdoor is de OZB-aanslag lager in 2023.

47

Bij een HUURDER van een woning Bedragen x € 1,Afgerond op hele euro’s Afvalstoffenheffing Rioolheffing, o.b.v. 3 x 50 = 150 m3 Rioolheffing eigenaar OZB – eigenaar

2023

2022

187,00 134,00 nvt nvt

183,00 131,00 nvt Nvt

Procentueel 2023 tov 2022 2,2 % stijging 2,3 % stijging

Totaal 321,00 314,00 Tabel - Belastingdruk huurder woning 2023 ten opzichte van 2022

2,3 % stijging

Uitgangspunten Bij de bepaling van de belastingdruk zijn we uitgegaan van de volgende uitgangspunten: Afvalstoffenheffing Afvalstoffenheffing Vast tarief per maand Variabel tarief per lediging restafval Variabel tarief per lediging GFT-afval Totalen afgerond Tabel - Afvalstoffenheffing

Tarief 2023 7,87

Tarief 2022 7,70

Aantal ledigingen 2023 12 maanden

Aantal ledigingen 2022 12 maanden

Totaal 2023 94,44

Totaal 2022 92,40

12,85

12,57

6,65

6,65

85,45

83,59

2,39

2,34

3,13

3,13

7,48 187

7,32 183

Rioolheffing We hanteren een waterverbruik van 50 m³ per gezinslid als grondslag voor de berekening van de rioolheffing en gaan uit van een twee ouderhuishouden met één kind. Dit leidt tot een gemiddeld waterverbruik van 150 m³ per jaar. OZB – eigenaar De gemiddelde waarde per woning, op basis waarvan de belastingdruk is berekend, is als volgt: € 445.000,- in 2023 (na bezwaarafhandeling) € 385.000,- in 2022 (na bezwaarafhandeling) € 335.000,- in 2021 (na bezwaarafhandeling)