10 Jaarstukken 2024 (3 boekwerk jaarstukken 2024 - pag 75 geactualiseerd)

Onze ambities Een toegankelijk en veilig openbaar gebied voor alle inwoners. Maatregelen voor het vergroten van de verkeersveiligheid zijn onder andere opgenomen in het Gemeentelijk Verkeersplan (GVP) en in het Parkeerbeleidsplan. Ook in de centrumvisie zijn verkeersveiligheid en toegankelijkheid belangrijke onderwerpen. Het uitgangspunt is een weginrichting die de verkeersveiligheid verhoogt. Bijzonder aandachtspunt is de toegankelijkheid van voetpaden en fietspaden. We voeren de verkeerstechnische werkzaamheden hoofdzakelijk uit door deze met andere werken te combineren, zoals reconstructies van wegen en/of onderhoud aan wegen en/of riolering. Activiteiten in 2024 U leest per ambitie de activiteiten die wij in 2024 hebben uitgevoerd

23

Ambitie 1: zorgen voor een toegankelijk en veilig openbaar gebied 1. Uitwerken alternatieve routes landbouwverkeer De afgelopen jaren heeft het Team Landbouwverkeer gewerkt aan de eerste stappen op weg naar een sluitend netwerk van alternatieve routes om de dorpskern heen. Dat netwerk omvat vier kwadranten. In 2023 heeft het college de vergunningsaanvragen voor de aanleg van de routes in het noordwestelijk en zuidwestelijk kwadrant ingetrokken op advies van de bezwarencommissie. In 2024 hebben we de nieuwe, uitgebreidere vergunningsaanvragen voorbereid en opnieuw aangevraagd. De aanvraag is nu in procedure. Voor de zuidoostelijke kwadrant (op de provinciale weg N269 van kluifrotonde Diessenseweg in Hilvarenbeek tot rotonde bij De Mierbeek in Esbeek) is in 2022 een verkeersonderzoek uitgevoerd. Dit verkeersonderzoek onderzocht de mogelijkheid om landbouwvoertuigen toe te staan op de provinciale weg N269. De resultaten uit dit verkeersonderzoek leidden tot een vervolgende, risico-gestuurde analyse. De resultaten uit beide studies zijn 2023 opgeleverd. Op basis van de uitkomsten uit deze studies, moet de provincie besluiten om wel/niet landbouwverkeer toe te staan op de N269. De provincie neemt een besluit daarover als er een totale oplossing ligt voor het landbouwverkeer rondom Hilvarenbeek.

In 2024 werkten we twee varianten voor landbouwverkeer voor het Noordoostelijke kwadrant verder uit: het gebruik van de betonbaan en het gebruik van de Lange Dijk. Deze varianten hebben we gepresenteerd aan de commissie Ruimte en aan de samenleving. We hielden een uitgebreide participatie met inloopavonden en hebben een online vragenlijst uitgezet. Op basis van de uitkomsten van die participatie stelden we de gemeenteraad voor om met de voorkeursvariant Lange Dijk verder te gaan. De gemeenteraad besloot anders, namelijk om een bestuurlijke lobby bij de provincie te starten om het landbouwverkeer op de provinciale weg toe te staan. Deze lobby is direct na het raadsbesluit in gang gezet. 2.

Autoluw of autovrij maken Hoge Zij

Eerder is de Hoge Zij autovrij gemaakt. Deze maatregel maakte onderdeel uit van de Centrumvisie en het Samenlevingsakkoord. Het restantbudget van die maatregel wordt gebruikt om een goede (autovrije) herinrichting van de Hoge Zij voor te bereiden. Voor de uitvoering van de definitieve herinrichting van de Hoge Zij is €200.000 beschikbaar gesteld met de Voorjaarsnota(+) 2023. De voorbereiding voor de herinrichting loopt. Ambitie 2: het ontwikkelen van een programma mobiliteit 3. Actualiseren programma mobiliteit We zijn in 2024 gestart met het mobiliteitsplan. Zo hebben we veel informatie verzameld en geanalyseerd. Daarnaast hebben we geparticipeerd door middel van een enquête en hebben we werksessies met stakeholders en gemeenteraad georganiseerd. Ook hebben we kinderen op basisscholen om hun mening gevraagd en hebben we bij winkelcentra voorbijgangers geïnterviewd. Al deze opgehaalde informatie hebben we vertaald naar een uitgewerkt plan, dat in 2025 wordt afgerond. 4.

Risicoanalyse verkeersveiligheid

In samenwerking met de regio Hart van Brabant is de risicoanalyse verkeersveiligheid opgeleverd. De resultaten hiervan gebruiken we in het nieuwe mobiliteitsplan.

24

5.

Ontwikkelen nieuw Laadpalenbeleid elektrische voertuigen

In 2024 is er gewerkt aan het regionale laadpalenbeleid. Dat doen we samen met andere gemeenten in de regio Hart van Brabant. De afronding en vaststelling hiervan volgt in 2025. 6.

Mostaert

In 2024 hebben we in samenwerking met Tussenheid en de coöperatie Esbeek de maatschappelijke kosten- en batenanalyse afgerond. De evaluatie hiervan moet nog plaatsvinden. Ambitie 3: Mensgerichte verkeerseducatie 7. Uitbreiding verkeerseducatie In 2024 hebben we verschillende lespakketten voor diverse doelgroepen binnen onze gemeente uitgevoerd. Het ging onder meer om lesprogramma’s voor het Brabants Veiligheidslabel, de verkeerseducatie rondom landbouwverkeer, opfriscursus voor senioren, de scootmobielcursus, fietsworkshops en fietsverlichtingsacties. 8. Verkeersdata In 2024 hebben we de verkeersdata gebruikt bij het analyseren van verkeerssituaties en hebben we dit ook toegepast binnen het mobiliteitsplan. Kosten In de volgende tabel vindt u een overzicht van de kosten voor uitvoering van het thema. Thema 2 Verkeer en vervoer

x € 1.000 01 Lasten en Baten 01 Lasten 02 Baten 02 Mutatie reserve 01 Lasten 02 Baten Eindtotaal

Bijgestelde Begroting 2024 1.939 2.044 -105 48 88 -40 1.987

Jaarrekening 2024 1.736 1.882 -146 48 88 -40 1.784

Saldo 2024 -202 -162 -41

-202

Toelichting financiële afwijkingen ten opzichte van de begroting Op dit thema ziet u een positief resultaat van € 202.000 ten opzichte van onze bijgestelde begroting 2024. Dit voordeel is het resultaat van meerdere voor- en nadelen. In de jaarrekening vindt u in paragraaf 3.1.4 Toelichting afwijkingen een nadere analyse van dit verschil.

25

Thema 3

Openbare ruimte

Onze ambities Behouden en versterken van het groene karakter. Het is één van de ambities uit de toekomstagenda HLVRNBK2030 en het Samenlevingsakkoord 2022-2026. Het belangrijk om biodiversiteit te verbeteren en versterken in de openbare ruimte. Op diverse manieren wordt aan het verbeteren gewerkt. Zoals bijv. het later maaien van bermen en sloten: ‘Maai mei niet’ en worden inwoners gestimuleerd om hun kennis en kunde in te zetten om de leefbaarheid te behouden en te bevorderen. We moeten zuinig zijn op onze zandpaden en bermen. Ze bieden leefruimte aan vogels, kleine zoogdieren, insecten, bloemen en planten. We beschermen cultuurhistorisch waardevolle zandpaden en zetten ons in voor een verantwoord en gifvrij bermbeheer langs de paden. Meer over onderhoud van openbaar groen, openbare verlichting of speeltoestellen in de openbare ruimte leest u in de paragraaf onderhoud kapitaalgoederen. Activiteiten in 2024 U leest per ambitie de activiteiten die wij in 2024 hebben uitgevoerd Ambitie 1: Behouden en versterken groene karakter van onze gemeente 1. Versterken dorpshart van elke kern Openbaar groen draagt sterk bij aan de uitstraling en het bijzondere karakter van onze dorpskernen. In andere werkzaamheden nemen we zoveel als mogelijk vergroeningswerk mee om de centra mooier en veiliger maken. 2.

Verbinden kernen met wandelpaden

We houden de open groene ruimtes rondom onze kernen in stand. In 2024 hebben we gewerkt aan het met wandelpaden verbinden van de kernen. Zo kunnen inwoners en toeristen genieten van de natuur in het buitengebied. Naast natuurbeleving draagt dit ook bij aan de gezondheid van onze inwoners. 3.

Uitvoeren beleidskader bomen

In 2024 hebben we gewerkt vanuit het huidige kader. Daarin zijn bomen belangrijk voor een gezonde en groene leefomgeving. De bestaande bomen in onze gemeente zorgen voor de groene structuur en we gaan er dus zorgvuldig mee om. Bij de aanplant van nieuwe bomen plaatsen we die zodat deze op een veilige manier zijn soorteigen grootte kan bereiken: de juiste boom op de juiste plek. Zo voeren we een duurzaam en realistisch boombeheer en voorkomen we onveilige situaties, frustraties en extra onderhoudskosten in de toekomst. Elke gekapte boom vervangen we door minimaal één andere boom. Naast het vervangen van bomen hebben we in 2024 ook nieuwe bomen geplant voor het vergroenen van de Hilvarenbeekse leefomgeving en het verhogen van de biodiversiteit. In 2024 is de start gemaakt met het integrale groenbeleidsplan voor openbaar groen, bomen, zandpaden, bermen en watergangen. 4.

Beleidskader bermen en zandpadenplan

In 2024 is de start gemaakt met het integrale groenbeleidsplan voor openbaar groen, bomen, zandpaden, bermen en watergangen behoren. Bermen, sloten en zandpaden hebben een directe link met elkaar. Ze bieden leefruimte aan flora en fauna. De cultuurhistorische zandpaden beschermen we en dragen zo zorg voor een natuurlijke berm. 26

Kosten In de volgende tabel vindt u een overzicht van de kosten voor uitvoering van het thema. Thema 3 Openbare ruimte

x € 1.000 01 Lasten en Baten 01 Lasten 02 Baten 02 Mutatie reserve 02 Baten Eindtotaal

Bijgestelde Begroting 2024 2.208 2.271 -62 -101 -101 2.107

Jaarrekening 2024 2.362 2.384 -22 -101 -101 2.261

Saldo 2024 154 113 40

154

Toelichting financiële afwijkingen ten opzichte van de begroting Op dit thema ziet u een negatief resultaat van € 154.000 ten opzichte van onze bijgestelde begroting 2024. Dit nadeel van het resultaat van meerdere voor- en nadelen. In de jaarrekening vindt u in paragraaf 3.1.4 Toelichting afwijkingen een nadere analyse van dit verschil.

Thema 4

Milieu

Onze ambities Binnen dit thema staat duurzaamheid centraal. We zien duurzaamheid als rode draad door allerlei ontwikkelingen en activiteiten heen. We formuleren eerst een integraal beeld op de stand van zaken, vervolgens een ambitie en dan een concreet uitvoeringsplan. We kijken integraal naar het onderwerp duurzaamheid, want er is samenhang met de Regionale Energie- en Klimaatstrategie (REKS), Global Goals, brede welvaart en het sociaal domein. Het beslaat de transitie op diverse disciplines, als energie, warmte, grondstoffen, klimaat, water en mobiliteit en het buitengebied. We moeten rekening houden met beleid van bovenaf en externe factoren, maar gaan lokaal realistisch aan de slag met mogelijkheden die er zijn. Activiteiten in 2024 U leest per ambitie de activiteiten die wij in 2024 hebben uitgevoerd Ambitie 1: Vergroten klimaatbestendigheid Hilvarenbeek 1. Actualiseren Paraplunota Duurzaamheid Hilvarenbeek 2019-2022 In 2024 is de Paraplunota Duurzaam Hilvarenbeek 2019-2022 geëvalueerd. De aanbevelingen uit deze evaluatie nemen we mee bij het opzetten van het vervolg: het omgevingsprogramma Duurzaam Hilvarenbeek 2025-2030 en een bijbehorend uitvoeringsprogramma. De speerpunten in dit nieuwe omgevingsprogramma sluiten aan op de uitgangspunten voor verduurzaming in de omgevingsvisie.

In 2024 zijn we al gestart met de eerste uitwerking van dit omgevingsprogramma en het bijbehorende uitvoeringsprogramma, dat later in 2025 wordt vastgesteld. 2.

Opzetten Programma Duurzaamheid

In 2024 zijn we begonnen met de opzet van programma duurzaamheid. Hierbij is gestart met een afbakening van thema’s die onderdeel uitmaken van het programma. Dat zijn de thema’s energie en warmte, circulair en klimaatbewust. Dat zijn ook de thema’s die verder uitgewerkt worden in het nieuwe omgevingsprogramma Duurzaam Hilvarenbeek 2025-2030. 27

Om de ambities en wettelijke taken uit te kunnen voeren is uitbreiding van het team gerealiseerd met een programmamanager, een specialist op het gebied van klimaat adaptatie en extra inzet voor participatie en communicatie. Hiermee is onze gemeente weer op alle onderwerpen actief, en zijn we goed aangesloten op de regionale ontwikkelmogelijkheden voor duurzaamheid. 3.

Uitvoeren Klimaatakkoord

In het Deltaplan Ruimtelijke Adaptatie is de ambitie opgenomen dat Nederland in 2050 klimaatbestendig en waterrobuust is ingericht en dat alle sectoren vanaf 2020 klimaatbestendig handelen. Voor het uitvoeren van deze ambitie stelt het Rijk voor klimaat-en energiebeleid (CDOKE) jaarlijks € 330.000 beschikbaar in de jaren 2023, 2024 en 2025. De kosten voor het uitvoeren van het Klimaatakkoord, zoals opgenomen in het Collegeprogramma (in totaal € 220.000 over de jaren 2023-2025) worden uit deze Rijksmiddelen gedekt. De regeling van het Rijk loopt tot 31 december 2025. Er wordt nog gewerkt aan een regeling voor de periode na 2025. Hier zijn al middelen voor gereserveerd door het Rijk. Deze CDOKE middelen worden door onze gemeente ingezet voor energie- en warmte transitie, en dan met name om het team duurzaamheid in 2024 te versterken. 4.

Uitvoeren klimaatprojecten vanuit de REKS

In 2024 is er vanuit de REKS gewerkt aan een robuuste samenwerking en een goede organisatie binnen de regio Hart van Brabant. Vanuit gemeente Hilvarenbeek is gewerkt aan enkele projecten waaronder de reconstructie van de Koestraat. Hierbij is 22.600 m² bestaand uit dakoppervlak en verharding afgekoppeld van het gemengde riool. Ook is een klimaatbestendige inrichting gerealiseerd waaronder een waterberging van 343 m³. Een vergelijkbaar project is opgestart voor de Rijtseweg – Molenstraat in Diessen. Hier wordt 26.600 m² afgekoppeld en 468 m³ waterberging gerealiseerd. Daarnaast is gestart aan een actualisatie van de projectenlijst die komende jaren door de REKS wordt uitgevoerd. De pilot bedrijventerreinen loopt ook binnen de gemeente Hilvarenbeek. Binnen deze pilot wordt voor de drie bedrijventerreinen (Mierbeek, Bakkumweg en Slibbroek) gewerkt aan het duurzaam organiseren van de terreinen. Zo is in 2024 gestart met het opzetten van een Greendeal voor Mierbeek om de partijen (waaronder ook de ondernemers) samen te laten werken aan haalbare doelen en concrete acties op het gebied van duurzaamheid. Voor de andere bedrijventerreinen wordt hier samen met een aanjager vanuit Midpoint Brabant aan gewerkt. 5.

Publiek Ontwikkelbedrijf vanuit de REKS

In 2023 is de Besloten Vennootschap Publiek Ontwikkelbedrijf (POB) opgericht. Bij de oprichting zijn de gemeenten Tilburg, Dongen, Gilze en Rijen, Goirle, Heusden, Loon op Zand en Oisterwijk betrokken. Naast de deelnemende gemeenten is ook het Energiefonds Brabant aandeelhouder. De gemeente Hilvarenbeek is op een later moment ingestapt als aandeelhouder. Vanuit die publieke verantwoordelijkheid zijn we in 2024 de POB nadrukkelijker gaan bevragen op het beter aansluiten op de gemeentelijk verantwoordingsplicht. Na onderzoek is geconcludeerd dat we op dit moment weliswaar voldoende zicht hebben op hoe het POB er (financieel) voorstaat, maar dat we de rapportageverplichting beter georganiseerd willen hebben. De insteek is dat het daarmee beter aansluit op de P&C-cyclus van de deelnemende gemeenten zodat colleges en raden goed en tijdig geïnformeerd worden. 6.

Uitvoeren programma Klimaatmakers Hilvarenbeek 2022-2026

Samen met de inwoners van gemeente Hilvarenbeek is gewerkt aan een klimaatbewuste leefomgeving. Vanuit Klimaatmakers zijn hiervoor diverse projecten opgestart en lopende: 28

Verduurzamen bestaande bedrijventerreinen: 70 bedrijven zijn aangeschreven met het aanbod van gratis klimaatadvies. De bezoeken vinden plaats in 2025. Tegel eruit, Plant erin: we organiseerden samen met het B-team een tegelactie. Vierhonderd inwoners leverden enkele tegels in en kregen er een plant voor terug. Geveltuintjes: het B-team organiseerde een succesvolle actie om geveltuintjes in de Wouwerstraat in Hilvarenbeek te realiseren. De gemeente ondersteunde met de aan- en afvoer van materiaal. Tuinklimaatcoach: De voorbereidingen zijn getroffen om in 2025 dit onderdeel op te starten. Demotuin: Er was miscommunicatie over de aanwezigheid van de container, die niet meer in bezit is van de gemeente. In 2024 is daarom een ontwerp gemaakt voor een alternatief, en een hovenier gezocht voor de realisatie van een nieuwe container te realiseren Vergroenen schoolpleinen: Binnen klimaatmakers wordt gewerkt aan de vergroening van het schoolplein van KC De Driehoek. Dit plein is aan vervanging toe door intensief gebruik in de afgelopen jaren. In 2024 zijn leerlingen en personeel bevraagd voor het ontwerp van een groen schoolplein. Daarnaast zijn er gastlessen gegeven over het onderwerp klimaat en klimaatadaptatie. Educatie op scholen: we hebben een lespakket ontwikkeld over klimaatadaptie. De eerste lessen zijn gegeven op KC De Driehoek en krijgen een vervolg op andere scholen.

Klimaatmakers gezocht: voorbereidingen voor dit onderdeel hebben in 2024 plaatsgevonden zoals het maken van persberichten, een poster, banner, flyer etc. Gedurende de looptijd van Klimaatmakers worden regelmatig updates en persberichten door de gemeente geplaatst. 7.

Uitvoeren Transitievisie Warmte

In 2024 is er gewerkt aan de lokale aanpak van het Nationaal Isolatieprogramma, dat grootschalige isolatie beoogd tot en met 2030. Dit is gedaan door een kleinschalige pilot in kern Hilvarenbeek uit te voeren. De ervaringen van deze pilot worden verwerkt in het opschalen van de lokale aanpak isolatie in de komende jaren. Daarnaast is er een nieuw project opgestart om energiearmoede tegen te gaan, dat uitgevoerd wordt door Stichting Hilvarenbeek Duurzaam. Ook is gestart met het eerste wijkuitvoeringsplan (voor de kern Biest Houtakker). 8.

Gebiedsvisie De Baars

Rondom gebied de Baars wordt gewerkt aan een integrale gebiedsvisie. Dit doen we samen met omliggende gemeenten Tilburg, Oisterwijk en Goirle en met het Waterschap en de Provincie. De afgelopen periode heeft door Defensie een toetsing plaatsgevonden op de hinder van windmolens voor radar en laagvliegroutes. Op dit moment vindt, mede op basis van de resultaten van de toetsing van Defensie, de voorbereiding van de Nota Reikwijdte en Detailniveau plaats. Dit kan worden gezien als het plan van aanpak voor de OmgevingsEffectRapportage. Hierin worden de gebiedseffecten van de windopgave en de wateropgave in verschillende scenario’s in kaart gebracht. Getoetst wordt dan op meerdere aspecten waaronder leefbaarheid, economie, leisure en landschap. Op basis hiervan wordt een voorkeursscenario gekozen, dat de basis is voor de gebiedsvisie. Het participatieproces is inmiddels gestart. 9.

Gebiedsontwikkeling Energiehub Kattenberg

De verkenning naar de mogelijkheden van de grootschalige opwek van windenergie heeft de afgelopen periode in het teken gestaan van de toetsing van Defensie op de hinder voor radar en laagvliegroutes. De definitieve resultaten van deze toetsing zijn nog niet bekend. Daarom zijn de participatietrajecten voor De Baars en Kattenberg van elkaar losgekoppeld en om het traject voor de Kattenberg ‘on hold’ te zetten tot de uitkomsten van de toetsing door Defensie bekend zijn.

29

Ambitie 2: Van afval naar grondstof 10. Vaststellen nieuw grondstoffenbeleid In 2024 hebben we de implementatie van het grondstoffenbeleid voortgezet. In het eerste kwartaal is de uitzetting van de nieuwe containers afgerond. Er is actief over gecommuniceerd met onze inwoners. Vanwege de aanschaf van de nieuwe containers was het ook noodzakelijk om een nieuw Container Management Systeem (CMS) aan te schaffen. De verdere uitwerking van het grondstoffenbeleid en de tariefstelling is vertraagd door personele wisselingen. De monitoring van de effecten verwerken we nu in de tariefstelling voor 2026. In 2024 zijn we gestart met de interne aanbestedingsprocedure voor de exploitatie van de milieustraat. Het huidige contract is verlengd tot medio 2025. De kosten hiervoor zijn ten laste gebracht van de egalisatievoorziening. De effecten van het nieuwe grondstoffenbeleid op de tarieven zijn terug te vinden in de paragraaf ‘Lokale Heffingen’. Ambitie 3: Transitie milieu naar de Omgevingswet 11. Gevolgen Omgevingswet voor bodem (sanerings)taken Met de inwerkingtreding van de Omgevingswet is het bevoegd gezag voor deze taken overgegaan van de provincie naar de gemeente. De OMWB voert deze taken nog steeds uit, maar nu dus onder regie van de gemeente. 12.

Monitoring van de Basisgeluidsemissie (BGE)

De Omgevingswet heeft op uiteenlopende wijzen consequenties voor monitoring, evaluatie en gegevensverzameling. In het bijzonder dient hierbij vanuit het aanvullingsspoor geluid aandacht te zijn voor gegevensverzameling van geluid. Er komen daarnaast nieuwe normen en meetwaarden (dit betekent anders meten). Gemeenten moeten een 'basisgeluidemissie' (BGE) vaststellen voor wegen met een verkeersintensiteit vanaf 1.000 motorvoertuigen per etmaal. Rond wegen ontstaan dan geluidsaandachtsgebieden, die een indicatie zijn van geluidsbelasting op gebouwen. Gemeenten zijn vervolgens verplicht om de BGE te monitoren. Onze buurgemeente Goirle begint in 2025 met de voorbereiding en mogelijk vaststellen van de BGE. In GHO-verband werken we op dit onderwerp goed samen en volgen dit proces. In 2026 gaan we hier in Hilvarenbeek daadwerkelijk mee aan de slag; dit is ook wat de OMWB ons adviseert. 13.

Afwijken op standaardwaarden geur

De gemeente Hilvarenbeek heeft op basis van de (vervallen) Wet geurhinder en veehouderij de Verordening geurhinder en veehouderij 2023 vastgesteld. De geurnormen die daarin zijn opgenomen zijn strenger dan de landelijke normen. In het tijdelijk deel van het omgevingsplan zijn ook (landelijke) geurnormen opgenomen, maar de voorrangsbepaling geldt. Daarmee is dus de geurverordening van Hilvarenbeek op het hele grondgebied van toepassing, ook nadat per 1 januari 2024 de Omgevingswet in werking is getreden. Nb: Vóór 2032 moet de Verordening geurhinder en veehouderij 2023 zijn verwerkt in een omgevingsplan. 14.

Milieu in het omgevingsplan

Op 1 januari 2024 is de Omgevingswet in werking getreden. Op het gebied van onder andere bodem, trillingen, externe veiligheid, geluid, geur en luchtkwaliteit gelden er gemeentelijke regels als onderdeel van het tijdelijke omgevingsplan. De komende jaren moeten deze aspecten opgenomen worden 30

in het nieuwe deel van het omgevingsplan. Deze regel’verhuizing’ en aanpassing van deze regels op het Hilvarenbeekse beleid vindt stapsgewijs plaats. Dit geschiedt via gebiedsgerichte of themagerichte wijzigingen van het omgevingsplan, nadat er richting is bepaald vanuit de Omgevingsvisie . Voor 1 januari 2032 moet het nieuwe omgevingsplan in het geheel zijn vastgesteld. 15.

Milieu beleid en regelgeving vanuit provincie, het Rijk en de Europese Unie

Het milieubeleid en -regelgeving vanuit de provincie, het Rijk en de Europese Unie is constant in ontwikkeling. Daarnaast kan ook de rechtspraak grote invloed hebben op ontwikkelingen binnen de gemeente. In 2024 vielen daarbij twee onderwerpen op: het gebruik van bestrijdingsmiddelen en de stikstofdepositie op Natura 2000-gebieden. Juist het ontbreken van voldoende effectief beleid bij hogere overheden heeft tot gevolg dat (ruimtelijke) initiatieven tot stilstand komen of anders moeten worden uitgevoerd. Dit vergt intern de nodige tijd, wat ook in 2025 nog door zal gaan. Waar mogelijk bepalen we wel onze visie op deze onderdelen in de Omgevingsvisie. Ambitie 4: Werken aan een gezonde, loodvrije openbare ruimte 16. Opstellen beleid voor risicolocaties bodemverontreinigingen met lood We nemen deel aan het project diffuus bodemlood van de provincie Noord-Brabant. Diffuus bodemlood is de term voor bodemverontreinigingen met lood die geen duidelijke kern of begrenzing hebben. Het project heeft als doel om te bepalen of en waar openbare (speel)locaties zijn met gezondheidsrisico’s door blootstelling aan lood. Deelname biedt de mogelijkheid van bodemonderzoek en het treffen van maatregelen door de provincie. Het project is enorm vertraagd. In 2024 werden er in pilotgemeenten onderzoeken uitgevoerd. Hierna komen de overige gemeenten aan de beurt.

Dit alles gebeurt op kosten van de provincie. Ambitie 5: Duurzaam ondernemen 17. Verkennen mogelijkheden verduurzamen bedrijventerreinen In 2024 is een Green Deal voor de verduurzaming van het bedrijventerrein Mierbeek verkend: behoeften vanuit het bedrijfsleven, (on)mogelijkheden in de openbare ruimte en kaders stellen. De vervolgaanpak hiervoor wordt uitgewerkt. Voor de bedrijventerreinen Slibbroek en Bukkum is gewerkt aan het versterken van het versterken van het netwerk van bedrijven. Met die aanpak willen we het netwerk een impuls op duurzaamheid meegeven. Kosten In de volgende tabel vindt u een overzicht van de kosten voor uitvoering van het thema. Thema 4 Milieu

x € 1.000 01 Lasten en Baten 01 Lasten 02 Baten 02 Mutatie reserve 01 Lasten 02 Baten Eindtotaal

Bijgestelde Begroting 2024 260 4.665 -4.405 -39

Jaarrekening 2024 163 4.597 -4.434 -85

Saldo 2024 -97 -69 -28 -46

-39 221

-85 78

-46 -143 31

Toelichting financiële afwijkingen ten opzichte van de begroting Op dit thema ziet u een positief resultaat van € 143.000 ten opzichte van onze bijgestelde begroting 2024. Dit voordeel is het resultaat van meerdere voor- en nadelen. In de jaarrekening vindt u in paragraaf 3.1.4 Toelichting afwijkingen een nadere analyse van dit verschil.

Thema 5

Buitengebied

Onze ambities We staan in ons buitengebied voor lokale veranderopgaven en opgaven voortkomend uit landelijk beleid. Regelgeving over stikstof en (Europese) normen en opgaven voor waterkwaliteit, bodem, klimaat, natuur en biodiversiteit spelen een belangrijke rol. We kiezen voor duurzame en gezonde landbouw. We willen perspectief bieden aan economische activiteiten die duurzaam toekomstgericht zijn en in balans met de omgeving. Activiteiten in 2024 U leest per ambitie de activiteiten die wij in 2024 hebben uitgevoerd Ambitie 1: balans buitengebied 1. Het opstellen van beleid voor het buitengebied. We kijken met een integrale blik naar het buitengebied. • We hebben met o.a. de Kempengemeenten deelgenomen aan het proces van de Gebiedsgerichte Aanpak Kempenland-West (Provincie) incl. het opstellen van een Koersdocument. We denken mee met lokale partners (met name bij de deelgebieden Roovertsche Heide en Landgoed De Utrecht) in de voorbereidende fase van een gebiedsproces. • In regio Hart van Brabant hebben we bijgedragen aan het opstellen van en positionpaper Toekomstbestendig Landelijk Gebied als bouwsteen voor een Regionale Omgevingsagenda 2.0. Daar is in 2024 mee ingestemd. Dit betekent inhoud geven aan wat we belangrijk vinden in het landelijk gebied; waar liggen kansen, en waar ontstaan er mogelijk knelpunten.

In de Ontwikkelstrategie van de SRBT is ook de verbinding met landelijk gebied en landschap gemaakt voor Hilvarenbeek. • Lokaal zijn ambities voor het buitengebied en landbouw uitgewerkt in de Kernvisie van de Omgevingsvisie en de concept Omgevingsvisie. Kosten In de volgende tabel vindt u een overzicht van de kosten voor uitvoering van het thema. Thema 5 Buitengebied

x € 1.000 01 Lasten en Baten 01 Lasten 02 Baten 02 Mutatie reserve 01 Lasten 02 Baten Eindtotaal

Bijgestelde Begroting 2024 -30 159 -189 114 171 -57 84

Jaarrekening 2024 -8 180 -189 114 171 -57 106

Saldo 2024 22 22

22

32

Toelichting financiële afwijkingen ten opzichte van de begroting Op dit thema ziet u een negatief resultaat van € 22.000 ten opzichte van onze bijgestelde begroting 2024. Dit nadeel is het resultaat van meerdere voor- en nadelen. In de jaarrekening vindt u in paragraaf 3.1.4 Toelichting afwijkingen een nadere analyse van dit verschil.

Thema 6

Openbare orde en veiligheid

Onze ambities Inwoners van Hilvarenbeek zijn en voelen zich, in het algemeen gesproken, veilig. Waar nodig treden wij handhavend op om negatieve ontwikkelingen aan te pakken; dat is waar we ons op richten binnen het thema Veiligheid en Handhaving. We leggen het accent op een veilige fysieke en digitale omgeving voor onze inwoners. Een andere ambitie binnen dit programma betreft het vergroten van onze weerbaarheid tegen georganiseerde criminaliteit. Hiervoor trekken wij samen op met andere partijen zoals brandweer, politie, geneeskundige hulpdiensten, het RIEC en belangenorganisaties. De gemeente zorgt voor de aansturing van en samenwerking met inwoners en organisaties om Hilvarenbeek veilig te krijgen en te houden. Op basis van gedegen analyses, signalen vanuit inwoners en partners in de veiligheidsketen en effectieve monitoring, pakken wij onveiligheid aan. Dat doen we primair lokaal. Waar dat nodig en logisch is, zoeken we regionale samenwerking op. In 2025 gaan wij aan de slag op basis van ons Integraal Veiligheidsplan 2023-2026 dat in samenwerking met de GHO-gemeenten tot stand is gekomen. We richten ons in 2025 op de volgende ambities: 1. Voortzetten van de revitaliseringsaanpak van recreatieparken; 2. Versterken van de evenementenaanpak; 3. weerbare samenleving; 4.

Een (fysiek) veilige leefomgeving: natuurbranden, cybercrime/ digitale veiligheid; en bluswatervoorzieningen; 5. Professionaliseren van de aanpak van ondermijnende criminaliteit; 6. Het uitvoeren van de Wet Goed Verhuurderschap; 7. Het versterken van de handhaving op vraagstukken rond arbeidsmigranten; 8. Implementeren van de Wet Kwaliteitsborging (hierna: WKB); 9. Voorbereiden op de effecten van de omgevingswet voor VTH. Activiteiten in 2024 U leest per ambitie de activiteiten die wij in 2024 hebben uitgevoerd Ambitie 1: Voortzetten van de revitaliseringsaanpak van recreatieparken 1. Voorzetten toezicht en handhaving recreatiewoningen Om recreatieparken vitaal te houden, zet de gemeente Hilvarenbeek actief in op toezicht en handhaving tegen permanente bewoning van recreatiewoningen. Hoewel de afgelopen jaren aanzienlijke stappen zijn gezet in de revitalisering van recreatieparken, blijkt uit controles en inschrijvingen in de Basisregistratie Personen (BRP) dat permanente bewoning nog steeds voorkomt. In 2024 zijn diverse handhavingsacties uitgevoerd: • Controles Door toezichthouders zijn diverse controles uitgevoerd om permanente bewoning vast te stellen. • Handhavingsprocedures: Er zijn 24 last onder dwangsommen opgelegd en daaruit zijn 3 bezwaarprocedures gekomen. Er 33

•

hebben veel gesprekken met de bewoners (overtreders) plaatsgevonden. Dit ziet op preventie, handhaving en de termijnen. Juridische afhandeling: De opgelegde maatregelen en procedures worden zorgvuldig doorlopen.

In 2025 lopen de begunstigingstermijnen af, wat betekent dat de betreffende bewoners hun recreatiewoningen niet langer als permanente huisvesting mogen gebruiken. De gemeente Hilvarenbeek blijft handhaven om illegale bewoning structureel tegen te gaan. Tegelijkertijd wordt de recente motie Wijen-Nass (BBB), waarin wordt voorgesteld om permanente bewoning op recreatiebestemmingen tijdelijk mogelijk te maken via een instructieregel in het Besluit Kwaliteit Leefomgeving, nauwlettend gevolgd en meegenomen in de verdere beleidsafwegingen. Ambitie 2: Versterken van de evenementenaanpak 2. Verdere verdieping huidige werkwijze en uitgangspunten evenementen In 2024 vonden er drie meerdaagse muziekfestivals op de Beekse Bergen plaats, te weten: Best Kept Secret (7-8-9 juni 2024), Awakenings Summer festival (5-6-7 juli 2024) en Decibel Outdoor (16-17-18 augustus 2024). De evenementen trokken in de desbetreffende weekenden circa 60.000 tot 90.000 bezoekers. In september 2024 zijn samen met alle betrokken partijen de evaluaties van het festivalseizoen Beekse Bergen 2024 gehouden. Het college heeft de uitkomsten van deze evaluatie vastgesteld. Ook in de commissie Samenleving is de evaluatie inmiddels besproken.

De uitkomsten van de genoemde evaluatie(s) worden meegenomen naar het festivalseizoen 2025 en worden gecommuniceerd met de betrokken partijen dan wel doorvertaald in de verlening van de evenementenvergunning 2025. Ambitie 3: Doorontwikkeling gemeentelijk crisisbeheersing 3. Efficiëntere crisisorganisatie De doorontwikkeling van de crisisorganisatie is uitgerold in de organisatie. In 2024 is het vervolgens geïmplementeerd door de nieuwe medewerker veiligheid. Personeel is opnieuw ingedeeld, opgeleid en in 2025 wordt zowel het bestuur als het personeel getraind en geoefend. Ambitie 4: Wij zorgen voor een (fysiek) veilige leefomgeving 4. Natuurbranden beheersbaarder maken Binnen de gebiedscommissie Kempische Landgoederen is het doel om natuurbranden beheersbaar te maken. In 2024 is er goedkeuring gekomen op een Europese subsidie. Vanuit dat project wordt er, in samenwerking met België, toegewerkt naar het beter beheersen van natuurbranden. Daarnaast wordt er verder gewerkt aan de gebiedscommissie Kempische Landgoederen. Een expert is ingehuurd om het natuurbrandbeheersplan op te leveren aan de provincie. Dit zal naar verwachting plaats vinden in het voorjaar van 2025. Waarna in 2026 de start van het project met België plaats zal vinden. 5.

Maatregelen cybercrime en digitale veiligheid De gemeente heeft een belangrijke rol in het versterken van de lokale weerbaarheid van onze burgers. In 2024 heeft de gemeente een seniorenavond georganiseerd, waarbij de presentatie "Echt Nep" werd gegeven in samenwerking met de wijkagent. Dit als onderdeel van een meerjarige aanpak om verschillende doelgroepen bewust te maken van de risico’s op het gebied van digitale veiligheid (o.a. ouderen, jongeren, ondernemers). Naast onze eigen aanpak sluiten we ook zoveel mogelijk aan op landelijke campagnes die gericht zijn op alle inwoners.

34

6. Bluswatervoorziening verbeteren In 2024 is een overeenkomst met Brabant Water voor brandkranen afgesloten. Dit wordt in 2025 tot uitvoering gebracht. Daarnaast wordt er hard gewerkt aan bluswaterputten. Een kostbaar project waar 250.000 euro voor gebudgetteerd is. De start heeft eind 2024 plaats gevonden en de verwachting is dat eind 2025 de eerste putten geslagen worden. Ambitie 5: Doorzetten van de aanpak van ondermijnende criminaliteit 7. Bewuste en weerbare samenleving te creëren In 2024 is er de aanpak van ondermijning in casuïstiek onverminderd doorgezet. Er zijn diverse BIT acties uitgevoerd binnen én buiten de gemeente bijvoorbeeld op het gebied van illegale prostitutie en transport. Intern is er in samenwerking met afdeling burgerzaken en samenleving gewerkt aan bewustwording op het thema mensenhandel. Ambitie 6: Het uitrollen van de Wet Goed Verhuurderschap 8. Implementeren Wet Goed Verhuurderschap Met de inwerkingtreding van de Wet Goed Verhuurderschap heeft de gemeente Hilvarenbeek stappen gezet om malafide verhuurderschap te reguleren en misstanden op de woningmarkt tegen te gaan. Deze wet stelt normen voor verhuurders en biedt gemeenten handhavingsmogelijkheden tegen malafide verhuurders en discriminatie.

In 2024 zijn de volgende maatregelen genomen: • Oprichting meldpunt: Een gemeentelijk meldpunt is ingericht waar huurders klachten over ongewenst verhuurgedrag kunnen indienen, inclusief de mogelijkheid tot anonieme melding. • Aanstellen toezichthouder: Een gespecialiseerde toezichthouder is aangenomen, met expertise op het gebied van veiligheid en ondermijnende criminaliteit. Deze functionaris analyseert meldingen en voert grondige onderzoeken uit. Doorontwikkeling en aanpassing meldpunt: Eind 2024 is het meldpunt aangepast in voorbereiding op de overgang naar de Wet Betaalbare Huur, die aanvullende regelgeving introduceert Ambitie 7: Het versterken van de handhaving op vraagstukken rond arbeidsmigranten 9. In kaart brengen mogelijke locaties arbeidsmigranten en handhaving Met de vaststelling van het parapluplan arbeidsmigranten zijn duidelijke kaders geformuleerd voor de huisvesting van arbeidsmigranten binnen de gemeente. Dit plan bepaalt waar en onder welke voorwaarden huisvesting van arbeidsmigranten is toegestaan, inclusief de verplichting van een omgevingsvergunning en een SNF-keurmerk. In 2024 zijn verschillende acties ondernomen: • Onderzoek: Inventarisatie van locaties waar arbeidsmigranten mogelijk verblijven binnen de gemeente Hilvarenbeek.

• Toezicht en handhaving op meldingen: Handhavingsacties zijn uitgevoerd op locaties die via meldingen (extern/ intern) bij de gemeente binnenkwamen. Dit gaat veelal om excessen. • Gesprekken Er hebben naar aanleiding van een motie gesprekken met ondernemers plaatsgevonden, Hierin uitten de ondernemers hun zorgen over de impact van het beleid, waaronder vermeende discriminatie, zijn besproken. 35

Voor de handhaving is tijdelijk extra capaciteit geworven, waarvoor jaarlijks € 30.000 beschikbaar is gesteld in de Voorjaarsnota(+) 2023 voor de jaren 2024 en 2025. Het budget over de jaren 2023 en 2024 is besteed aan een onderzoek voor de inventarisatie van de locaties voor de huisvesting arbeidsmigranten. Dit onderzoek bestaat uit een uitgevoerde data analyse, leegstand-/veldcontroles, de opbouw van een interactieve kaart en het opstellen van een rapportage. In 2025 wordt een mogelijke herziening van het beleid binnen het parapluplan arbeidsmigranten voorbereid. Dit is nodig om het beleid effectiever en juridisch beter verankerd te maken. Ambitie 8: Wet Kwaliteitsborging (WKB) 10. Opstellen beleid en herziening processen voor de Wet Kwaliteitsborging Met de inwerkingtreding van de Omgevingswet is ook de Wet Kwaliteitsborging voor het Bouwen (Wkb) van kracht geworden. Dit heeft impact op de toezichts- en handhavingsprocessen bij bouwactiviteiten, waarbij een verschuiving plaatsvindt naar private kwaliteitsborging en een aangepaste rol voor gemeenten. In 2024 is intern beleid opgesteld waarin toezichts- en handhavingsprioriteiten zijn bepaald, met speciale aandacht voor bouwovertredingen die een verhoogd veiligheidsrisico met zich meebrengen.

Daarnaast zijn diverse maatregelen getroffen: • Scholing en training: Toezichthouders en juristen hebben cursussen gevolgd om de benodigde kennis op te bouwen. • Informatievoorziening: De juridische en inhoudelijke processen zijn geanalyseerd en er is gewerkt aan de informatievoorziening via gemeentelijke kanalen. • Meldingen en vergunningen: In 2024 zijn slechts drie meldingen ontvangen die onder gevolgklasse 1 vallen. De overige gevolgklassen (2 en 3) zijn nog niet in werking, waardoor een volledige evaluatie van het Wkb-beleid op dit moment niet mogelijk is. Omdat veel vergunningen voorafgaand aan 2024 zijn aangevraagd (en dus nog vallen onder de oude wetgeving) of betrekking hebben op bouwactiviteiten in gevolgklasse 2 en 3 (en ook dan vallen onder de oude wetgeving), zal een realistische evaluatie van de effectiviteit, kosten en baten van het Wkb-beleid pas in 2025-2026 plaatsvinden. Ambitie 9: Omgevingswet 11. Aanpassen APV (Algemene Plaatselijk Verordening) Met de inwerkingtreding van de Omgevingswet op 1 januari 2024 is gestart met een grondige analyse van de Algemene Plaatselijke Verordening (APV) en andere verordeningen die betrekking hebben op de fysieke leefomgeving en openbare orde. Deze analyse heeft geleid tot een noodzakelijke splitsing van de APV.

In 2024 is beoordeeld welke artikelen betrekking hebben op de fysieke leefomgeving en welke artikelen de openbare orde raken. Op basis hiervan is een herziene APV opgesteld, waarbij: • Regels over de fysieke leefomgeving worden voorbereid voor opname in het omgevingsplan. • Regels over de openbare orde blijven behouden in een vernieuwde APV. • Daarnaast zijn de jaarlijkse actualisatiepunten en inhoudelijke wijzigingen vanuit de gemeente meegenomen in dit traject. Na de vaststelling van de gesplitste APV door de gemeenteraad wordt de verdere integratie van de regels over de fysieke leefomgeving in het omgevingsplan uitgewerkt.

36

12.

Beleid VTH inpassen in Omgevingswet

Met de inwerkingtreding van de Omgevingswet is een evaluatie uitgevoerd op bestaande beleidsstukken om te bepalen of deze zonder aanpassingen behouden konden blijven. Dit heeft geleid tot de herziening van het Vergunningen, Toezicht en Handhavingsbeleid (VTH-beleid). Waar voorheen de onderdelen vergunningverlening en toezicht & handhaving afzonderlijk waren vastgelegd, is nu een integraal VTH-beleid ontwikkeld. De teams Ruimtelijke Ordening en Vergunningverlening en Veiligheid, Toezicht & Handhaving (ROV en VTH) hebben samengewerkt aan deze herziening, zodat het beleid aansluit op de uitgangspunten van de Omgevingswet en het veiligheidsbeleid. Daarnaast is geconstateerd dat beleidsstukken binnen het team VTH die de fysieke leefomgeving raken, moeten worden omgezet naar beleidsregels en opgenomen moeten worden in het omgevingsplan. Dit traject is gestart en zal de komende jaren verder worden uitgerold bij de voorbereiding van het omgevingsplan. Kosten In de volgende tabel vindt u een overzicht van de kosten voor uitvoering van het thema.

x € 1.000 01 Lasten en Baten 01 Lasten 02 Baten 02 Mutatie reserve 01 Lasten 02 Baten Eindtotaal

Bijgestelde Begroting 2024 1.943 2.007 -64 -40

Jaarrekening 2024 1.861 1.971 -110 -40

-40 1.903

-40 1.821

Saldo 2024 -82 -36 -46

-82

Toelichting financiële afwijkingen ten opzichte van de begroting Op dit thema ziet u een positief resultaat van € 82.000 ten opzichte van onze bijgestelde begroting 2024. Dit voordeel is het resultaat van meerdere voor- en nadelen. In de jaarrekening vindt u in paragraaf 3.1.4 Toelichting afwijkingen een nadere analyse van dit verschil.

37

Programma 3

1.3 Ondernemend Hilvarenbeek

Dit programma gaat over onze lokale economie. We bieden ruimte voor ondernemerschap en stimuleren en ondersteunen nieuwe initiatieven die passen bij de grootte van onze gemeente. We profileren ons als toeristisch-recreatieve gemeente met als kernwaarden natuur, groene ruimten, cultuur en erfgoed. Dit doen we samen met lokale en regionale partners. Dit programma bestaat uit één thema, dat we in dit hoofdstuk verder toelichten: 1. Lokale economie

Thema 1

Lokale economie

Onze ambities Binnen dit thema staat het versterken van de lokale economie centraal. Het Economisch Actieplan biedt houvast om – samen met het bedrijfsleven en belangenorganisaties – te werken aan onze ambities en doelstellingen. Het ondersteunen van het MKB en de maakindustrie in onze gemeente, o.a. via voldoende ontwikkelruimte, past in deze ambitie. Toerisme en recreatie zijn belangrijke dragers van onze lokale economie. We blijven daarom inzetten op het versterken van het toeristisch-recreatieve profiel van onze gemeente. We bieden ruimte voor ondernemerschap en ondersteunen en stimuleren nieuwe toeristisch-recreatieve initiatieven die passen bij het karakter en de grootte van onze gemeente. Wij zien bijvoorbeeld vaak agrarische bedrijven die willen omschakelen naar een toeristisch recreatieve onderneming. Activiteiten in 2024 U leest per ambitie de activiteiten die wij in 2024 hebben uitvoeren Ambitie 1: we versterken de lokale economie 1. Uitwerken nieuw Economisch Actieplan In verband met langdurige vacatures in het domein economie is er in 2024 maar beperkt gewerkt aan een vervolg geven op het Economisch Actieplan. Inmiddels wordt er weer gewerkt aan het opstellen van het uitvoeringsprogramma waarvoor uw raad op een later moment om uitvoeringsbudget zal worden gevraagd. Ambitie 2: verder versterken toeristisch-recreatief profiel 2.

We werken aan de uitvoering van de marketingstrategie 2030 In 2024 is de Toeristische marketingstrategie gemeente Hilvarenbeek door het college vastgesteld. Daarover is uw raad geïnformeerd. Deze strategie, die uit blijft gaan van het merk “Het is hier Echt”, geeft beter richting aan het toeristisch in de markt zetten van Hilvarenbeek. Daarbij wordt de 38

samenwerking gezocht met Ondernemend Hilvarenbeek en worden concrete speerpunten bepaald om toerisme en recreatie zo goed mogelijk te bevorderen. De gemeente pakt daarbij de beleidsmatige kant op, waar Ondernemend Hilvarenbeek zich meer richt op uitvoerende en organiserende activiteiten. 3. We ronden de toeristische beleidslijn af In 2024 is de “Toeristisch-recreatieve beleidslijn en afwegingskader gemeente Hilvarenbeek” door uw raad vastgesteld. De beleidslijn biedt, o.a. door het kiezen voor zonering van gebieden, een goed kader om ondernemersinitiatieven te beoordelen en zo sturing te geven aan een kwalitatieve ontwikkeling van toerisme en recreatie in onze gemeente. Ter onderbouwing van de vastgestelde beleidslijn is ook een druk- en draagkracht onderzoek uitgevoerd, waarmee een beeld is verkregen van de fysieke en sociale draagkracht van onze gemeente in relatie tot recreatie en toerisme. De beleidslijn wordt nu gebruikt bij het toetsen van initiatieven. 4. We werken aan een plan van aanpak voor een mountainbikeroute Het plan voor een mountainbikeroute is niet verder uitgewerkt, nadat uw raad heeft besloten om terug te komen op de eerder aangenomen motie hiertoe en geen budget beschikbaar heeft gesteld voor de realisatie ervan.

Kosten In de volgende tabel vindt u een overzicht van de kosten voor uitvoering van het thema. Thema 1 Lokale economie

x € 1.000 01 Lasten en Baten 01 Lasten 02 Baten 02 Mutatie reserve 01 Lasten 02 Baten Eindtotaal

Bijgestelde Begroting 2024 285 423 -138 77 100 -24 362

Jaarrekening 2024 257 379 -122 77 100 -24 334

Saldo 2024 -28 -44 16

-28

Toelichting financiële afwijkingen ten opzichte van de begroting Op dit thema ziet u een positief resultaat van € 28.000 ten opzichte van onze bijgestelde begroting 2024. Dit voordeel is het resultaat van meerdere voor- en nadelen. In de jaarrekening vindt u in paragraaf 3.1.4 Toelichting afwijkingen een nadere analyse van dit verschil.

39

Programma 4

1.4 Dienstverlenend Hilvarenbeek

Dit programma gaat over onze dienstverlening, over ons bestuur en over samenwerking. We werken voortdurend aan het verbeteren van onze dienstverlening, waarbij wensen en behoeften van onze inwoners, ondernemers en instellingen leidend zijn. In juli 2024 besloot de raad te kiezen voor scenario II Samenwerkend Hilvarenbeek, uit de Strategische Analyse Financiën – een scenario waarin onze gemeente anticipeert op grote opgaven door een open en samenwerkende rol aan te nemen en samen met haar stakeholders aan oplossingen te werken. Ook de samenwerking met Goirle en Oisterwijk en binnen de Hart van Brabant regio is zo blijvend noodzakelijk en wenselijk, om onze maatschappelijke opgaven als zelfstandige gemeente te realiseren. Het programma Dienstverlenend Hilvarenbeek bestaat in 2024 uit twee thema’s: 1. Dienstverlening 2. Bestuur en bestuurlijke samenwerking

Thema 1

Dienstverlening

Onze ambities Als kleine gemeente staan we dicht bij onze inwoner. Dit vinden we belangrijk; persoonlijke dienstverlening die betrouwbaar en beschikbaar is. Duidelijkheid, vindbaarheid en oprechte aandacht voor de inwoner is waar we voor staan. Gelijktijdig verandert de wereld om ons heen in een hoog tempo. Er zijn veel technologische veranderingen, wetgeving ontwikkelt en inwoners hebben hoge verwachtingen van ons als gemeente. Het is zaak ons hier als organisatie op aan te passen en ons te blijven ontwikkelen. We willen blijven verbeteren met als doel een uitstekende dienstverlener te zijn. Ook uw raad wil investeren in het verbeteren van de dienstverlening en heeft daarom het amendement Samenlevingsakkoord Verbeteren gemeentelijke dienstverlening aangenomen. Hiervoor ontwikkelen we ons als organisatie. Dit deden we onder andere door een herijking van ons programma organisatieontwikkeling: Samen Krachtig Vooruit. We stellen vier pijlers centraal: continu ontwikkelen, planmatig werken, eigenaarschap tonen en ons verplaatsen in onze klant. Duidelijkheid, samenwerking en aandacht voor de mens staat hierin voorop. Dit alles met als doel een uitstekend dienstverlener te zijn voor onze inwoner. Activiteiten in 2024 U leest per ambitie de activiteiten die wij in 2024 hebben uitgevoerd.

40

Ambitie 1: De dienstverlening aan onze inwoners is betrouwbaar, persoonlijk en altijd beschikbaar 1. Ontwikkelen n.a.v. nulmeting dienstverlening aan inwoners en ondernemers Op basis van uw amendement Samenlevingsakkoord Verbeteren gemeentelijke dienstverlening werd eind 2023 een nulmeting dienstverlening uitgezet. Deze gaf inzicht in onze klantvriendelijkheid, doorlooptijden en slagvaardigheid. De resultaten van deze nulmeting zijn in Q2 2024 aan de raad gepresenteerd. Aansluitend hierop stelde de organisatie actiepunten vast in een verbeterplan. Voor de nulmeting stelde uw raad € 50.000 beschikbaar voor 2023. In 2023 werd hiervan € 11.000 benut voor de eerste termijn van dit onderzoek. Het resterende budget van 2023 werd overgeheveld naar 2024. Hieruit werd de tweede termijn voldaan. In totaal werd € 22.000 van dit budget besteed aan de nulmeting. Het resterende budget van € 28.000 is nog beschikbaar in 2025 voor aan de nulmeting gekoppelde verbeteracties. 2.

Toename aanvragen reisdocumenten

Zoals voorspeld is het aantal aanvragen voor reisdocumenten in 2024 fors toegenomen als gevolg van veranderde wetgeving. De geldigheidsduur van paspoorten en identiteitskaarten voor volwassenen werd in 2014 verlengd van vijf naar tien jaar. Van 2024 tot en met 2028 verwachtten we tot 3.000 aanvragen per jaar. Dit komt in 2024 overeen met de praktijk. Voor deze piek verwerkte de organisatie zo’n 600 aanvragen per jaar. Om uitvoering te kunnen geven aan deze piekbelasting is met de voorjaarsnota 2023 € 48.000 per jaar extra formatie beschikbaar gesteld tot en met 2028. De uitgaven voor extra formatie is zoals afgesproken gedekt met de inkomsten uit leges. Ambitie 2: Onze digitale communicatie uitingen zijn voor iedereen helder, duidelijk en begrijpbaar 3. Gebruik digitale kanalen, sociale media en digitale toegankelijkheid In 2024 inventariseerden we alle digitale kanalen. Op basis daarvan maakten we de keuze om onze elektronische formulieren door te ontwikkelen als primair digitaal kanaal. Alle bestaande formulieren pasten we aan voor de WMEBV. Daarnaast startten we met nieuw te ontwikkelen elektronische formulieren om het aanvraagproces voor onze inwoners duidelijker te maken. Ondanks uitstel van de WMEBV naar 1 januari 2026 is dit project voortgezet. Het aanwijsbesluit voor digitale kanalen is in voorbereiding.

Doordat we eind 2021 een nieuw burgerzakenpakket in gebruik namen, kunnen inwoners nu eenvoudig via de digitale route burgerzaken-producten aanvragen. In 2024 onderzochten we opnieuw kansen voor uitbreiding van onze digitale dienstverlening. Dit leidde niet tot nieuwe uitbreidingen. De kosten wogen in 2024 (nog) niet op tegen baten vanwege een beperkt schaalniveau. Wetgeving ten aanzien van de WMEBV en Single Digital Gateway kan aanleiding geven tot een uitbreiding van digitale modules. Het taalgebruik van bestaande aangeboden digitale producten hebben we verhelderd. We deden aanpassingen aan de gemeentelijke website om de digitale dienstverlening te verbeteren, zodat informatie voor iedereen helder en toegankelijk is. En we startten met het toegankelijk maken van gemeentelijke documenten die nog niet toegankelijk waren. Ambitie 3: Verkiezingen op een toegankelijke manier organiseren 4. Faciliteren van Europese Parlement verkiezingen Op donderdag 6 juni 2024 vonden de Europese Parlement verkiezingen plaats. Bij het organiseren van deze verkiezingen beoordeelden we alle locaties opnieuw op toegankelijkheid voor alle inwoners. De overheidsbijdrage voor het organiseren van de verkiezingen is structureel ontoereikend. In 2024 was hiervoor € 28.000 beschikbaar. De werkelijke kosten bedroegen € 38.000. In 2024 onderzochten we hoe we hierop kunnen besparen.

We merken op dat de overstap naar een andere drukker een verschil kan maken. Hierop sorteren we tijdig voor, voor de komende verkiezingen in 2026. In 2025 zijn er geen 41

verkiezingen gepland. Het in 2025 beschikbaar gestelde budget vanuit het rijk reserveren we voor de verkiezingen van 2026. In de VJN 2026 volgt een verzoek voor ophoging van dit budget vanaf 2027 in verband met structurele overschrijding en beperkte bijsturingsmogelijkheden. Ambitie 4: Dienstverlening en digitaliseringsopgaven door nieuwe wetgeving 5. Implementatie nieuwe wetten m.b.t. digitalisering Nieuwe (NL en EU) wetgeving vergt een grote investering in onze digitale dienstverlening en processen. De implementatie ervan verloopt wisselend. Vaak wordt de inwerkingtreding van nieuwe wetten uitgesteld, zoals bij de WMEBV en de nieuwe Archiefwet, waardoor het lastig is om te plannen (inclusief kosten) en de uitvoering te organiseren. Ook het ontbreken van een financiering staat een snelle implementatie vaak in de weg. Andere ontwikkelingen gaan echter razendsnel. Zo nam het gebruik van AI in 2024 een grote vlucht en is nu al niet meer weg te denken uit onze maatschappij en werk. Dit heeft -extra- invloed op het gebied van cybersecurity waarvan de aanpak onverminderd onze aandacht heeft, risico’s blijven echter constant aanwezig. Het vraagt om anticiperen en risicomanagement op (onbekende) gevolgen. De WOO rollen en passieve openbaarmaking zijn in 2023 georganiseerd.

In 2024 lag de focus op het inrichten van processen en het aanschaffen van een WOO-platform voor actieve openbaarmaking. De eerste 5 informatiecategorieën zijn gepubliceerd en de aanschaf en implementatie van het WOO- platform worden in begin 2025 afgerond. Dit vormt de basis voor goede open informatievoorziening aan onze inwoners voor de resterende 12 informatiecategorieën. Een andere ontwikkeling is Single Digital Gateway (SDG). Hiervoor richtten we een verordening Annex I in en startten we de verkenning voor Annex II op. Met ons Equalit Shared Service Center en marktpartijen onderzoeken we de mogelijkheden om hier invulling aan te geven. Met SDG bieden we Europese burgers en ondernemers op termijn makkelijker toegang tot onze gemeentelijke diensten. Voor (K80-) gemeenten is het mede door het ontbreken van middelen lastig om voldoende investeringsruimte te genereren en keuzes te maken. Via het K80- platform lieten we ook in 2024 onze stem tijdig horen aan het Rijk en de VNG en streven we in samenwerking naar meer resultaten. Met een vastgestelde iVisie (GHO en Equalit) en een iUitvoeringsagenda GHO geven we nu en in de toekomst sturing aan de lokale uitvoering van wetgeving en ontwikkelingen. Ambitie 5: Inwoners laten participeren 6. Democratische vernieuwing We werkten in 2024 verder aan democratische vernieuwing.

We stimuleren initiatieven vanuit de samenleving en actieve betrokkenheid van inwoners. In 2024 werkten onder de vlag van de collegeopgave Democratische Vernieuwing door aan twee experimenten: Gildeweide en Biest-Houtakker Energieneutraal. Aanvullend werkten we de opdracht van de raad uit om participatie op de Voorjaarsnota te organiseren. Met deze experimenten ontwikkelen we een handelingsrepertoire voor het gemeentebestuur, de ambtelijke organisatie en direct betrokkenen.

42

Kosten In de volgende tabel vindt u een overzicht van de kosten voor uitvoering van het thema. Thema 1 Dienstverlening

x € 1.000 01 Lasten en Baten 01 Lasten 02 Baten 02 Mutatie reserve 01 Lasten 02 Baten Eindtotaal

Bijgestelde Begroting 2024 281 628 -347

Jaarrekening 2024 298 664 -365

Saldo 2024 17 36 -18

281

298

17

Toelichting financiële afwijkingen ten opzichte van de begroting Op dit thema ziet u een negatief resultaat van € 17.000 ten opzichte van onze bijgestelde begroting 2024. Dit nadeel is het resultaat van meerdere voor- en nadelen. In de jaarrekening vindt u in paragraaf 3.1.4 Toelichting afwijkingen een nadere analyse van dit verschil.

Thema 2

Bestuur en bestuurlijke samenwerking

Onze ambities We zijn een zelfbewuste en betrouwbare samenwerkingspartner die meedenkt en meedoet vanuit de keuze voor scenario II Samenwerkend Hilvarenbeek. We werken op verschillende niveaus samen met diverse lokale en regionale partners. Op strategisch niveau werken we samen in de regio ‘Hart van Brabant’. Op tactisch en operationeel niveau werken we samen met Goirle en Oisterwijk (GHO samenwerking). Een andere samenwerkingsvorm is de SRBT (Stedelijke regio Breda-Tilburg). We stellen ons hierin open en ondernemend op en werken in bestaande en nieuwe netwerken. Dit doen we vanuit een bestuurlijk gedragen visie, voor zowel GHO als regio Hart van Brabant die we vertalen naar een strategische - uitvoeringsagenda voor duurzame samenwerking. We bouwen deze samenwerking verder uit. Uitgangspunten daarbij zijn: kleinschalig, overzichtelijk en efficiënt. Ander belangrijk uitgangspunt is dat we als gemeente zelfstandig blijven. Activiteiten in 2024 U leest per ambitie welke activiteiten wij in 2024 uitvoerden. Ambitie 1: versnellen, verbreden en verdiepen samenwerking met Goirle en Oisterwijk 1. Versterken van onze visie op de GHO samenwerking De samenwerking tussen de gemeenten Goirle, Hilvarenbeek en Oisterwijk (GHO) startte in 2015 met als uitgangspunt: slim samenwerken om zelfstandig te blijven.

In 2024 voerden we gesprekken over intensivering, onze grenzen van vrijblijvendheid, keuze om op onderwerpen wel of niet samen te werken. In 2024 zochten we naar een nieuwe impuls en strategie voor de komende jaren. Deze krijgt steeds meer vorm en wordt in 2025 nog concreter. In 2025 benutten we het begrootte budget voor 2024 voor het uitwerken van onze gezamenlijke strategie en het vormen van een concrete samenwerkingsagenda.

43

Ambitie 2: Uitbreiden en verdiepen samenwerkingsverbanden 2. We hebben grip op uitvoering geven aan de regionale kernagenda. In 2024 werkten we samen volgens onze kernagenda Regio Hart van Brabant. In 2024 zat de helft van deze bestuursperiode en daarmee ook uitvoering van de kernagenda erop. Deze is door het algemeen bestuur geanalyseerd en gedeeld met de raden middels de halverwegebrief. In het sociale domein was er aandacht voor hervormingen in de jeugdzorg, Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo), Ontwikkelingsgerichte Arbeidsmatige Dagbesteding (OAD), participatiewet, sturing op de gewenste transformaties. Het fysieke domein richtte zich op Stedelijke Regio Breda – Tilburg (SRBT), samenwerking met Baroniegemeenten en Regionale Klimaat – en Energie strategie (REKS). Het economisch domein richt zich op brede welvaart en heeft het afgelopen jaar de governance structuur van Midpoint Brabant aangepakt. Daarnaast is in 2024 veel aandacht besteedt aan de aanpassing van de gemeenschappelijke regeling volgens de Wet gemeenschappelijke regelingen 2022. 3.

Verkenning uitbreiden samenwerking naar omliggende regio’s

Eind 2023 zijn met uw raad de uitgangspunten bestuurlijke samenwerking gedeeld in RIB 2023-116. In 2024 gaven we hier vorm aan door in gesprek te gaan met onze samenwerkingspartners, bestuurders en contactambtenaren. Deze gesprekken vervolgen in 2025. Kosten In de volgende tabel vindt u een overzicht van de kosten voor uitvoering van het thema. Thema 2 Bestuur en bestuurlijke samenwerking

x € 1.000 01 Lasten en Baten 01 Lasten 02 Baten 02 Mutatie reserve 02 Baten Eindtotaal

Bijgestelde Begroting 2024 1.738 1.770 -32

1.738

Jaarrekening 2024 2.161 2.207 -47 -12 -12 2.149

Saldo 2024 423 438 -15 -12 -12 411

Toelichting financiële afwijkingen ten opzichte van de begroting Op dit thema ziet u een negatief resultaat van € 411.000 ten opzichte van onze bijgestelde begroting 2024. Dit nadeel is het resultaat van meerdere voor- en nadelen. In de jaarrekening vindt u in paragraaf 3.1.4 Toelichting afwijkingen een nadere analyse van dit verschil.

44

Hoofdstuk 5

1.5 Algemene dekkingsmiddelen en onvoorzien

In dit hoofdstuk gaan we in op de algemene dekkingsmiddelen en de post onvoorzien. Dit betreft met name onze vrij besteedbare baten, zoals lokale heffingen en de algemene uitkering uit het gemeentefonds. Overhead en vennootschapsbelasting behandelen we in het volgende hoofdstuk. Algemene dekkingsmiddelen en onvoorzien Lokale heffingen De volgende lokale belastingen zijn vrij besteedbaar en zijn daarom onderdeel van dit hoofdstuk: - onroerendezaakbelastingen - forensenbelasting - toeristenbelasting - precariobelasting (voor gebruik van gemeentelijke gronden of de ruimte erboven) - vermakelijkhedenretributie Meer over de lokale heffingen in 2024 leest u in de paragraaf ‘Lokale heffingen’. Algemene uitkering en overige uitkeringen gemeentefonds We ontvingen in 2024 zo’n € 28,4 miljoen aan inkomsten uit het gemeentefonds. Dit is zo’n € 100.000 meer dan geraamd. Met raadsinformatiebrief 2025-03 informeerden wij uw raad over de uitkomsten van de decembercirculaire. Deze uitkomsten konden we niet meer verwerken in de bijgestelde begroting en komen daardoor nu als voordeel in de jaarrekening tot uitdrukking. Een deel van de effecten van de decembercirculaire heeft betrekking op activiteiten, waarvoor we geld ontvingen dat we niet meer konden besteden in 2024. We kondigden daarbij aan voor die activiteiten bij de jaarrekening een verzoek tot budgetoverheveling te doen.

U vindt die verzoeken terug in hoofdstuk 3, onderdeel Budgetoverhevelingen. Treasury (financiering en beleggingen) Financiering In dit onderdeel gaan we in op de financiële resultaten van onze financiering en beleggingen. In de financieringsparagraaf gaan we uitgebreid in op onze financiering. Renteresultaat We raamden een positief renteresultaat van € 209.000. Het werkelijk renteresultaat bedraagt € 125.000. Een (voorgeschreven) gedetailleerd renteschema met de geraamde en werkelijk rentelasten en -baten treft u aan in de financieringsparagraaf. Het renteresultaat bleef achter bij de raming omdat we minder rente als lasten konden toerekenen aan de verschillende kostendragers (taakvelden)