D22 VRHM, terugkoppeling zienswijzen Regionaal Risicoprofiel 2023-2026.pdf

De kans op slachtoffers door uitval van de gasvoorziening is beperkt. Als gevolg van gasuitval, zal bijvoorbeeld de verwarming niet meer werken. Dit is echter niet direct een levensbedreigend gevolg. De impact van een gasuitval zal het grootst zijn voor kwetsbare groepen, zoals ouderen en zieken. Hoewel de kans klein is dat zij overlijden, behoeven kwetsbaren wel extra zorg en aandacht, bijvoorbeeld door het verstrekken van elektrische verwarming of bij een eventuele evacuatie.

Economische veiligheid

34

Ecologische veiligheid De directe impact van een verstoring van de gasvoorziening op flora en fauna is verwaarloosbaar.

Sociale en politieke stabiliteit

Net als bij elektriciteit is het beheer van de gasvoorziening in handen van private partijen. Verstoring van de gasvoorziening zal dus niet (direct) resulteren in een aantasting van de legitimiteit van de overheid. De gevolgen van een gasverstoring zijn over het algemeen hinderlijk maar niet levensbedreigend. Daarnaast is een verstoring van de gasvoorziening meestal snel verholpen. Dit maakt dat de sociaal psychologische impact over het algemeen beperkt blijft.

Veiligheid van cultureel erfgoed Als de gasvoorziening langdurig uitvalt en het klimaatbeheersingssysteem uitvalt, kunnen waardevolle kunstobjecten beschadigd raken. Echter zal de impact op de rest van het cultureel erfgoed, zoals monumentale panden, klein zijn.

Verstoringen van de gasvoorziening komen weinig voor97. Gemiddeld krijgen mensen eens per 140 jaar te maken met een gasstoring. Enkele voorbeelden van grootschalige uitval van de gasvoorziening zijn Apeldoorn (2014) en Velsen (2015). Hier zaten huishoudens enkele dagen zonder gas. Daarentegen zorgt de energietransitie ervoor dat we steeds meer overstappen op groene stroom. De kans op de grootschalige verstoring van de gasvoorziening wordt daarmee steeds kleiner. Met het oog op de energietransitie vinden de komende jaren wel meer grondwerkzaamheden plaats, dit zal naar verwachting resulteren in een toename van het aantal incidenten met gasleiding en daarmee vaker een uitval van de gasvoorziening.

Bijlagen

Het dagelijks leven van mensen wordt niet ernstig verstoord bij uitval van de gasvoorziening. Het voornaamste probleem voor mensen is dat ze wellicht niet kunnen koken en de verwarming niet aan kan. De impact op het dagelijks leven is dus beperkt en in geval van de meeste storingen ook maar voor een beperkt aantal huishoudens aan de orde. Daarnaast zorgt de energietransitie ervoor dat er steeds minder gebruik wordt gemaakt van gas, zowel door organisaties als huishoudens. De verwachting is daarom ook dat de impact van een verstoring van de gasvoorziening steeds minder wordt.

3.2.2 Beoordeling waarschijnlijkheid

3.2.3 Beoordeling beleving Uit de gegevens van de Veiligheidsmonitor 2019 blijkt dat inwoners van Hollands Midden langdurige uitval van de gasvoorziening als een laag risico beleven. Hierbij dient wel te worden vermeld dat in de Veiligheidsmonitor geen onderscheid wordt gemaakt tussen de verschillende nutsvoorzieningen (gas, water en elektriciteit) die kunnen uitvallen. Met dit gegeven in acht nemend komt de beleving van de inwoners van Hollands Midden overeen met de impact- en waarschijnlijkheidsanalyse. Deze analyse schaalt een uitval van de gasvoorziening namelijk in als lage waarschijnlijkheid en lage impact.

Conclusie Verstoring van de gasvoorziening heeft geen grote impact op de samenleving. Huishoudens en bedrijven in de regio kunnen een verstoring van de gasvoorziening worden getroffen. Echter zijn de tijdsduur en de gevolgen hiervan over het algemeen te overzien.

97 Netbeheernederland.nl Energienet in 2020 meer dan 99,99 procent betrouwbaar. Geraadpleegd op 26 oktober 2021.

35

Afbeelding 4: Gebied Oasen

3.3 Verstoring drinkwatervoorziening

Vanuit de Drinkwaterwet en het Drinkwaterbesluit worden hoge eisen gesteld aan de leveringszekerheid van het drinkwatersysteem. Hierdoor bezit het systeem een hoge mate van redundantie. Daarnaast zijn de drinkwaterbedrijven verplicht tot het opstellen van een leveringsplan waaronder ook risicoanalyses vallen101. Dunea levert elke dag drinkwater aan 1,3 miljoen klanten in het westelijk deel van Zuid-Holland (zie afbeelding 3)102. Oasen levert drinkwater voor 750.000 mensen en 7.200 bedrijven (zie afbeelding 4)103.

Afbeelding 3: Gebied Dunea 98 Helpdeskwater.nl. Drinkwater. Geraadpleegd op 26 oktober 2021. 99 Brandweer.nl. Bluswatervoorziening. Geraadpleegd op 26 oktober 2021. 100 BTO Rapport (2019). Buffercapaciteit drinkwatervoorziening Nederland. 101 Artikel 34 Drinkwaterwet. 102 Dunea.nl. Over Dunea.. Geraadpleegd op 2 december 2021. 103 Oasen.nl. Voorzieningsgebied: waar levert Oasen drinkwater? Geraadpleegd op 2 december 2021.

Voor wat betreft de verstoring van het drinkwater kan er onderscheid worden gemaakt tussen soorten verstoringen: enerzijds kunnen er problemen ontstaan met de drinkwatervoorziening terwijl er nog wel water geleverd wordt en anderzijds kan de watervoorziening in zijn geheel wegvallen.

Bijlagen

Drinkwater is naast een primaire behoefte voor mens en dier ook van groot belang voor andere doeleinden. Drinkwater wordt gebruikt voor industriële doeleinden, de productie van goederen, landbouw en als primaire bluswatervoorziening voor de brandweer9899. In Veiligheidsregio Hollands Midden zijn drinkwaterbedrijven Dunea, Oasen en Puur, Water & Natuur (PWN) verantwoordelijk voor de drinkwatervoorziening. Verstoring van drinkwatervoorziening kan optreden als gevolg van problemen bij het winnen, zuiveren, opslaan, transport en de distributie van het water100.

Tot slot levert PWN, in VRHM, water aan enkele percelen (Kaag eiland) in de gemeenten Teylingen en Kaag en Braassem104.

Wel water Ten eerste kan er een drinkwater drukprobleem optreden. In zo’n geval is de druk deels weggevallen, maar voldoet het te leveren water wel aan de gestelde drinkwaterkwaliteitseisen. Door de drukproblemen kan het functioneren van hydroforen105 en sprinklers worden verstoord. Als de sprinklerinstallatie in een gebouw minder goed werkt, neemt ook de brandveiligheid af. Wanneer bedrijven een eigen watervoorraad hebben (bluswaterkelder of reservoir) is dit geen probleem en werken de sprinklers gewoon. Bij het type verstoring geen drinkwaterkwaliteit wordt er niet voldaan aan de gestelde drinkwatereisen. Er zijn veel verschillende oorzaken die hiertoe kunnen leiden. In de meeste gevallen betreft het een (micro)biologische, chemische of nucleaire besmetting van het drinkwater. Maar ook een storing in het zuiveringsproces kan leiden tot een niet geplande waterkwaliteitsverandering. Daarnaast kunnen ontwikkelingen binnen de energietransitie ook invloed hebben op de kwaliteit van het drinkwater. Bij het boren naar aardwarmte (geothermie) kunnen schadelijke vloeistoffen weglekken, 104 PWN.nl. Hier leveren wij water. Geraadpleegd op 2 december 2021. 105 Uitleg definitie: Een installatie waarmee de druk van de waterleiding op het juiste peil wordt gehouden. (Bron: waterpompshop.nl).

36

Problemen met kwaliteit van het drinkwater kan, in bepaalde situaties waarin de volksgezondheid wordt bedreigd door het drinkwater, zorgen van het afsluiten van het drinkwater. Het besluit hiertoe moet door de inspectie Leefomgeving en Transport worden genomen. Dit gebeurt indien de bedreiging aantoonbaar acuut levensgevaar oplevert. Het gebied wordt dan geïsoleerd waarbij in eerste instantie opgeroepen kan worden tot koken van water en in het uiterste geval gehele pompstations worden afgeschakeld. Een pompstation wordt ook afgeschakeld in geval van (dreigende) wateroverlast binnen het pompstation zelf.

Ten slotte is er bij het type verstoring dreiging sprake van mogelijke uitval van de watervoorziening doordat deze beschadigd kan raken door een natuurramp, zoals een storm. Tijdens een storm kunnen bijvoorbeeld leidingen beschadigd raken door omvallende bomen waardoor lekkage(s) optreedt107.

3.3.1 Beoordeling impact

Geen water Het type verstoring uitval productie heeft een interne of externe oorzaak, bijvoorbeeld een storing bij of cyberaanval op het drinkwaterbedrijf. Bij uitval productie is een leiding kapot. De effecten van dit type verstoring zijn divers en kunnen variëren van geen effect tot een zeer groot effect. De uitval van de drinkwatervoorziening kan bijvoorbeeld worden veroorzaakt door een overstroming of een hack. De gevolgen hiervan kunnen grootschalig zijn. Als bijvoorbeeld het pompstation van Dunea bij Bergambacht uitvalt, betekent dit dat 1,3 miljoen consumenten, bedrijven en instellingen in de Westelijke Randstad geen drinkwater hebben. Daarnaast kan ook een storing buiten de regio zorgen voor uitval van drinkwater. Bij een overstroming van de Alblasserwaard (veiligheidsregio Zuid Holland Zuid) kunnen o.a. een waterwingebied en zuiveringsstation van Oasen uitvallen. Hierdoor komt een deel van VRHM langdurig zonder water te zitten. 106 Rekenkamer.nl. Bescherming drinkwater bij het boren naar aardwarmte. Geraadpleegd op 10 januari 2022. 107 NOS. Nederland maakt schade op van storm Eunice, zwaarste in vier jaar | NOS. Geraadpleegd op 24 februari 2022

Bijlagen

wat van invloed kan zijn op de kwaliteit van drinkwater106. Ten slotte kan drukverlies in het distributienet tot kwaliteitsproblemen leiden door insluiting van verontreinigd grondwater. Hoe dichter bij de kraan de besmetting plaatsvindt hoe groter de waarschijnlijkheid is dat het besmette water terecht komt bij de eindgebruiker. Om een goede kwaliteit te kunnen leveren zijn drinkwaterbedrijven veelal afhankelijk van de inzet van andere partijen als waterschappen, Rijkswaterstaat en andere lokale partijen (als boeren en tuinders).

Territoriale veiligheid Aantasting van de integriteit van het grondgebied is niet aan de orde bij verstoring van de drinkwatervoorziening.

Fysieke veiligheid Water is een primaire levensbehoefte. Gebrek aan drinkwater kan dus lichamelijk lijden teweegbrengen. Doordat drinkwaterbedrijven echter veel noodmaatregelen kunnen treffen, een hoge redundantie hebben en er meerdere organisaties zijn die Hollands Midden van drinkwater voorzien, zal een eventuele verstoring van de drinkwatervoorziening van korte duur zijn. Wanneer er sprake is van vervuild bluswater zullen overheidsinstanties snel gealarmeerd worden waarna zij passende maatregelen treffen. De kans dat burgers daadwerkelijk ziek worden van vervuild drinkwater is daarom laag.

Economische veiligheid De kosten van een verstoring van de drinkwatervoorziening is afhankelijk van de duur en de grote van het effectgebied. Deze kosten bestaan onder andere uit de noodmaatregelen die genomen moeten worden en het repareren van de drinkwaterlevering. Bij uitval van water door bijvoorbeeld droogte, is gevolgschade voor (landbouw)bedrijven voorstelbaar.

37

Ecologische veiligheid De directe impact van een verstoring van de drinkwatervoorziening op flora en fauna is verwaarloosbaar.

Sociale en politieke stabiliteit

De sociaal psychologische impact kan groot zijn omdat het een primaire levensbehoefte is en de beschikbaarheid van schoon drinkwater als vanzelfsprekendheid wordt gezien. Wanneer het een onopzettelijke, korte storing betreft, zal de onrust onder mensen waarschijnlijk erg klein zijn, temeer omdat water ook te koop is in supermarkten. Als het water echter moedwillig is verontreinigd en mensen hierdoor komen te overlijden, zal er angst ontstaan over de kwaliteit van het drinkwater.

De kans dat er een verstoring in de drinkwatervoorziening optreedt is aanzienlijk. Echter moeten drinkwaterbedrijven, als gevolg van de Drinkwaterwet en Drinkwaterbesluit, aan hoge eisen voldoen. Hierdoor bezit het Nederlandse drinkwatersysteem een hoge mate van redundantie en is de kans dat de verstoring van een drinkwatervoorziening daadwerkelijk impact heeft op de samenleving bijzonder klein.

3.3.3 Beoordeling beleving

Bijlagen

Afhankelijk van de duur van de verstoring kan het impact hebben op het dagelijks leven. Als een dergelijke verstoring langdurig aanhoudt of een gevolg is van moedwillige vervuiling, kan dit uiteindelijk leiden tot chaotische situaties bij supermarkten omdat burgers aan het hamsteren slaan. Wanneer dit een aantal dagen aanhoudt zal de impact toenemen. Daarnaast kunnen mensen bijvoorbeeld het toilet niet meer doortrekken en niet meer douchen. Dit zorgt op korte termijn voor problemen rondom hygiëne.

3.3.2 Beoordeling waarschijnlijkheid

Uit de gegevens van de Veiligheidsmonitor 2019 blijkt dat inwoners van Hollands Midden langdurige uitval van de drinkwatervoorziening als een laag risico beleven. Hierbij dient wel te worden vermeld dat in de Veiligheidsmonitor geen onderscheid wordt gemaakt tussen de verschillende nutsvoorzieningen (gas, water en elektriciteit) die kunnen uitvallen. Met dit gegeven in acht nemend komt de beleving van de inwoners van Hollands Midden niet overeen met de impact- en waarschijnlijkheidsanalyse. Deze analyse schaalt een uitval van de elektriciteitsvoorziening namelijk in als mogelijk met aanzienlijk impact.

Verstoring van de drinkwatervoorziening heeft niet direct impact op het functioneren van de overheid.

Veiligheid van cultureel erfgoed Verstoring van de drinkwatervoorziening heeft niet direct impact op cultureel erfgoed.

Conclusie De impact van de verstoring van drinkwater is over het algemeen beperkt, maar kan in uitzonderlijke gevallen wel groot zijn. Dit is echter pas het geval als de verstoring langere tijd duurt en/of een opzettelijk oorzaak heeft. De kosten kunnen dan oplopen, de sociaal psychologische impact is dan groot en de impact op het dagelijks leven is aanzienlijk.

38

3.4 Verstoring rioolwaterafvoer en afvalwaterzuivering

Een verstoring van de rioolwaterafvoer en afvalwaterzuivering kan verschillende oorzaken hebben, bijvoorbeeld overbelasting van het rioolsysteem door hevige regenval of het uitvallen van de AWZI. Ook is het niet ondenkbaar dat een AWZI wordt getroffen door een cyberaanval.

3.4.1 Beoordeling impact Territoriale veiligheid Gebieden kunnen onbegaanbaar worden indien ongezuiverd en daarmee vervuild water in de natuur terecht komt. Wanneer het water schadelijke stoffen bevat, kan ervoor gekozen worden om bepaalde gebieden af te zetten totdat deze weer schoon zijn. In het geval van riool overstort kunnen darmbacteriën en andere ziekteverwekkers in het oppervlaktewater terecht komen. Indien dit gebeurt kunnen bepaalde plassen en meren onbegaanbaar worden. 108 Riool.info.nl Hoe werkt het? Geraadpleegd op 21 oktober 2021. 109 Werkgroep waterbouw KIVI-NIRIA (2009). HBO Basismodule Riolering.

Bijlagen

De riolering is het gehele stelsel van ondergrondse buizen (riolen), putten en pompen waarmee afval- en hemelwater op een veilige en hygiënische manier ingezameld, getransporteerd en geloosd wordt. Een goedwerkend rioleringssysteem draagt bij aan de gezondheid van burgers en een schoon milieu. Het rioleringssysteem zorgt voor de inzameling van afvalwater van burgers en organisaties en transporteert dit water vervolgens naar een afvalwaterzuivering. Daarnaast vangt het rioleringsstelsel hemelwater op wat ofwel wordt getransporteerd naar een afvalwaterzuivering of wordt geloosd in het oppervlaktewater.108 Het zuiveren van het afvalwater wordt gedaan door een afvalwaterzuiveringsinrichting (AWZI).109

De impact daarvan is afhankelijk van de grootte van de AWZI en de overstort, het volume van het water waarin de overstort plaatsvindt en of dit water stroomt of niet. Het is niet bekend hoe vaak dit tot infecties leidt. In Katwijk bijvoorbeeld bevindt zich een riooloverstort in de omgeving van plaatsen die zijn aangewezen of gebruikt worden als zwemgelegenheid (de kust). Bij een overstort situatie zijn deze plaatsen dan niet meer geschikt als zwemwater en kunnen zwemmers (als zij niet tijdig worden gewaarschuwd) ziek worden.110

Fysieke veiligheid De kans op slachtoffers als gevolg van verstoring rioolwaterafvoer en afvalwaterzuivering is gering. De gevaren worden veelal tijdig kenbaar gemaakt waardoor de aanraking met vervuild water minimaal is.

Economische veiligheid De kosten zullen vooral voortvloeien uit het repareren van de verstoorde voorzieningen en het reinigen van vervuilde gebieden. Deze kosten zijn afhankelijk van de grootte van het getroffen gebied en de aard van de vervuiling, maar zullen naar verwachting niet extreem hoog zijn.

Ecologische veiligheid De ecologische impact zal het grootst zijn bij dit crisistype. Vervuild water in het oppervlaktewater kan natuur en milieu onherstelbaar beschadigen. Als de uitval te lang duurt kan grote milieuschade ontstaan omdat het afvalwater ongezuiverd in het milieu terecht komt.111 Verder is het mogelijk dat door een ander incident gevaarlijke stoffen in het riool terecht komen.

110 RIVM (2011). Draaiboek Infectieziekten gerelateerd aan recreatie in oppervlaktewater. 111 Hoogheemraadschap van Rijnland (2017) Calamiteitenplan.

39

3.4.2 Beoordeling waarschijnlijkheid

Sociale en politieke stabiliteit Doordat de kans op slachtoffers bij een verstoring van de rioolwaterafvoer en afvalwaterzuivering gering is en een dergelijk incident voornamelijk impact heeft op de flora en fauna, wordt de sociaal psychologische impact als verwaarloosbaar gezien. Sociale en politieke stabiliteit zal nauwelijks worden aangetast door de verstoring van rioolwaterafvoer en afvalwaterzuivering. Hoewel een verstoring van de rioolwaterafvoer en afvalwaterzuivering kan leiden tot hinder, zal dit niet direct van invloed zijn op het dagelijks leven.

De waarschijnlijkheid van dit crisistype wordt erg klein geacht. Dergelijke systemen zijn robuust ingericht en verstoringen kunnen naar verwachting spoedig worden hersteld. Hierdoor is de kans dat het uitmondt in een crisis erg klein. Door klimaatverandering neemt de kans op extreme neerslag echter steeds meer toe. In zo’n geval krijgt het afwateringssysteem in korte tijd met veel regenwater te maken, waardoor de kans op overbelasting van rioolsysteem ook toeneemt

3.4.3 Beoordeling beleving

Bijlagen

Een voorbeeld hiervan is het incident in het Belgische Wetteren (2013). Door een ontsporing ontplofte een goederenwagon met gevaarlijke stoffen. Bij de bestrijding van het ongeval is bluswater met de chemische stof in het riool terecht gekomen en vervolgens bij omwonenden in de woningen. Ook zonder dat gevaarlijke stoffen bij een incident betrokken zijn, kan verontreinigd bluswater leiden tot problemen met het afvalwater en/ of oppervlaktewater.

Uit de gegevens van de Veiligheidsmonitor 2019 blijkt dat inwoners van Hollands Midden langdurige verstoring van rioolwaterafvoer en afvalwaterzuivering als een laag risico beleven. De beleving van de inwoners van Hollands Midden komt daarmee overeen met de impact- en waarschijnlijkheidsanalyse. Deze analyse schaalt een verstoring van rioolwaterafvoer en afvalwaterzuivering namelijk in als lage waarschijnlijkheid en neutrale impact.

Veiligheid van cultureel erfgoed Cultureel erfgoed zal naar verwachting nauwelijks worden aangetast door de verstoring van rioolwaterafvoer en afvalwaterzuivering.

Conclusie De impact van een verstoring van rioolwaterafvoer en afvalwaterzuivering wordt laag ingeschat. De grootste impact zal ecologisch zijn en afhankelijk van de duur en omvang kunnen de kosten sterk oplopen. Aangezien de impact voornamelijk lokaal is en over het algemeen geen grote delen van de samenleving treft, wordt de totale impact niet hoog ingeschat.

40

3.5 Verstoring telecommunicatie & ICT

Uitval van telecommunicatie zorgt ervoor dat telefoonverkeer (gedeeltelijk) niet mogelijk is. De telecomsector is een complexe omgeving met veel partijen. Er is een beheerder van de infrastructuur voor telecommunicatie, zowel voor het mobiele net als voor het vaste net. Daarnaast zijn er diverse providers die producten en dienstverlening aanbieden aan zakelijke partijen en particulieren. Door de aanwezigheid van meerdere providers zal bij uitval van telecommunicatie niet direct al het telefoonverkeer plat liggen. Echter kan een dergelijke verstoring wel grote gevolgen hebben. Dit zagen we bij de landelijke KPN-storing op 24 juni 2019. Hierdoor was het noodnummer 112 ruim drie uur lang niet bereikbaar. Veiligheidsregio’s zijn toen opgeschaald en hulpdiensten moesten improviseren om bereikbaar te zijn113.

112 Utwente.nl. Het besef dat het internet zélf kan uitvallen, is er nog niet. Geraadpleegd op 21 oktober 2021. 113 IFV (2020). KPN-storing: hoe bestuurlijk omgaan met gebiedsontbonden crisis?

Territoriale veiligheid Als gevolg van een verstoring van telecommunicatie of ICT kan de integriteit van het grondgebied in extreme gevallen worden aangetast. Bruggen en waterkeringen bijvoorbeeld niet meer (op afstand) bediend worden, wegverkeer kan niet meer op afstand geregeld worden en zowel de treinverkeer als communicatie tussen hulpdiensten (C2000) kan uitvallen. Hierdoor kan het getroffen gebied voor kortere of langere periode verminderd of niet bereikbaar zijn.

Bijlagen

Verstoring van het internet kan tegenwoordig verregaande gevolgen hebben. Onder andere het betalingsverkeer, vliegverkeer, telefoonverkeer en ook de elektriciteit kunnen uitvallen. Door het Internet Of Things (IoT) (fysieke voorwerpen die aan het internet zijn verbonden) kan onze maatschappij ook ontwricht raken met uitval van het internet. Niet alleen reguliere computers kunnen namelijk verbonden zijn met het internet, maar ook verlichting, zonnepanelen en de thermostaat112. De samenleving digitaliseert steeds verder. Dit biedt kansen, maar brengt ook meer kwetsbaarheden met zich mee. Want hoe afhankelijker de samenleving wordt van digitale systemen, hoe groter de effecten als een incident zich voordoet. Dus digitale ontwrichting kan leiden tot maatschappelijke ontwrichting en in steeds verdergaande mate.

3.5.1 Beoordeling impact

Bovendien wordt de samenleving in toenemende mate afhankelijk van digitale systemen. Hierdoor heeft een verstoring van de telecommunicatie en ICT ook steeds grotere effect op de continuïteit van de samenleving114.

Fysieke veiligheid Als gevolg van een verstoring van telecommunicatie en ICT kunnen vitale voorzieningen zoals ziekenhuizen of verkeersregelinstallaties uitvallen. Daarbij is het mogelijk dat mensen die acute medische zorg nodig hebben, bijvoorbeeld door een hartaanval, de hulpverleningsdiensten niet tijdig kunnen bereiken. Hierdoor zijn dodelijke slachtoffers niet uit te sluiten.

Economische veiligheid De kosten zijn afhankelijk van de grootte van de verstoring. De cascade-effecten van de verstoring van telecommunicatie en/ of ICT kunnen groot zijn, waardoor de kosten ook op kunnen lopen.

114 Delta Expertise. Telecommunicatie en ICT - DeltaExpertise. Geraadpleegd op 21 oktober 2021.

41

Ecologische veiligheid Van (langdurige) aantasting van het milieu en de natuur is geen sprake.

Sociale en politieke stabiliteit

Telecom en ICT-bedrijven worden beheerd door private partijen. De impact op het functioneren van het bestuur (landelijk of regionaal) zal daardoor niet (direct) groot zijn.

Veiligheid van cultureel erfgoed Cultureel erfgoed zal naar verwachting nauwelijks worden aangetast door de verstoring van telecom en ICT. Wel kan het impact hebben op de beveiliging van bepaald cultureel erfgoed. Erfgoedinstellingen bewaren naast objecten ook gegevens over objecten. Deze documentatie is onmisbaar en mag niet verloren gaan door uitval van digitale systemen. Daarnaast wordt deze informatie ook beveiligd tegen diefstal en hacks, dus verstoring van telecom of ICT maakt dit kwetsbaarder115.

Conclusie

Naast de landelijk storing van KPN in 2019 hebben zich in de afgelopen tijd ook kleinere storingen voorgedaan. Zo hadden in 2021 verschillende providers last van storingen en technische problemen, waardoor ze er een aantal uur uitlagen116. Deze voorbeelden laten zien dat de impact niet altijd groot is, maar dat de kans op uitval van ICT en telecommunicatie aanzienlijk is. De hyperconnectiviteit van de samenleving zal op den duur voor grotere impact zorgen en ook de kans op storingen wordt groter, naarmate de samenleving digitaal steeds afhankelijker wordt.

Bijlagen

De storing van telecommunicatie en ICT moet zeer grootschalig zijn voordat het impact heeft op het dagelijks leven. Omdat voorzieningen en de samenleving als geheel in toenemende mate afhankelijk zijn van digitale systemen, is het voorstelbaar dat de impact op het dagelijks leven wel steeds groter wordt.

3.5.2 Beoordeling waarschijnlijkheid

3.5.3 Beoordeling beleving De afhankelijkheid in de huidige samenleving van digitale systemen neemt exponentieel toe. Volgens de Veiligheidsmonitor 2019 groeit het bewustzijn van de bevolking over onze afhankelijkheid ook. Uitval van internet, telefoon en tv wordt, samen met cybercriminaliteit, hoog ingeschat. In beide gevallen staat het op de tweede plek als kans waarop het voorkomt. De beleving van het risico verstoring telecommunicatie & ICT ligt daarmee lager dan de objectieve impact- en waarschijnlijkheidsanalyse. Hier wordt de impact hoog ingeschat en waarschijnlijkheid aanzienlijk.

Afhankelijk van de duur en locatie van de verstoring kan de impact groot zijn. Vooral op het gebied van integriteit grondgebied, dagelijks leven en sociaal psychologisch.

115 Cultureelerfgoed.nl Informatiebeveiliging | Veilig erfgoed Geraadpleegd op 10 november 2021.

116 Xgn.nl. Grote Vodafone storing zorgt voor problemen met internet en netwerk Geraadpleegd op 21 oktober 2021.

42

3.6 Verstoring afvalverwerking

Gebouwde omgeving

Onder dit thema vallen de volgende crisistypen:

• Complexe branden; • Instorting. De aanjagers die van invloed zijn op deze crisistypen zijn: hyperconnectiviteit, de energietransitie, verdichting en vergrijzing.

Bijlagen

Afvalverwerking omvat alle processen rondom het inzamelen en verwerken van zowel zakelijk als particulier afval. Een verstoring van de afvalverwerking, zowel gepland (bijvoorbeeld door een staking) als ongepland (bijvoorbeeld door een storing), heeft tot gevolg dat afval blijft liggen wat een bedreiging kan vormen voor de gezondheid. Het meest recente voorbeeld stamt uit 2013 toen er een zeer grote brand woedde bij afvalverwerker Vliko in Leiderdorp. Hoewel de afvalverwerking door Vliko hierdoor langdurig stillag, heeft dit geen impact gehad op de afvalverwerking in Hollands Midden.

4

4.1 Complexe branden 3.7 Verstoring voedselvoorziening Zowel de steeds verder afnemende biodiversiteit als de verslechtering van insectenpopulaties kan in de toekomst een verminderde opbrengst van landbouw tot gevolg hebben. Deze ontwikkelingen worden nog verder versterkt door klimaatverandering117. Zowel de steeds verder afnemende biodiversiteit als de verslechtering van insectenpopulaties kan in de toekomst een verminderde opbrengst. Daarnaast kunnen problemen optreden bij de distributie van voedsel. Een voorbeeld hiervan zijn de boerenprotesten december 2020 die er voor zorgden dat supermarkten niet goed konden worden bevoorraad. In de bevindingenrapportage Nationale Veiligheid is een voedselschaarste scenario uitgewerkt118. Wanneer de voedselvoorziening daadwerkelijk verstoord wordt, ligt de coördinatie op nationaal of Europees niveau.

117 Analisten netwerk Nationale Veiligheid (2019). Geïntegreerde risicoanalyse Nationale Veiligheid. 118 Analistennetwerk Nationale Veiligheid (2016). Het Nationaal Veiligheidsprofiel 2016

Op 8 februari 2021 ontstond in Lisse een grote brand in een tuincentrum. De brand ontstond na werkzaamheden aan het dak. Door de grootte van de brand had dit ook veel impact op de omgeving. Daarnaast raakten twee brandweermannen gewond door rondvliegende brokstokken na een explosie en maakten de weersomstandigheden het optreden ook lastiger. De aard van de bebouwing, de omgeving, het gebruik van de bebouwing of de grootte van de brand kunnen een brand complex maken. De aard van de bebouwing kan dus een brand complex maken. De historische binnensteden van onder andere Leiden, Gouda en Schoonhoven vertonen bijvoorbeeld een ander brandpreventief bouwkundig beeld dan recentere bouw. Daarnaast is in de oude binnensteden de bluswatervoorziening niet altijd optimaal. Dit in combinatie met de hoge bebouwingsdichtheid, wat door steeds verdere verdichting alleen maar groter wordt, maakt dat er vaak een reële kans op branduitbreiding bestaat. Een in beginsel kleine brand kan door de combinatie van bovengenoemde groot worden. De toenemende verdichting zorgt ervoor dat dit soort branden alleen maar vaker voor kunnen komen. Hoe dichter gebouwen op elkaar komen te staan, hoe groter de kans op uitbreiding.

43

Ook bevinden zich in Hollands Midden grote objecten die bij brand voor extra problemen kunnen zorgen. Hierbij valt te denken aan scheepswerven of grote (caravan)stallingen. Hierbij kan een brand ontstaan die zich zeer snel kan uitbreiden via kleine objecten (caravans, boten, etc.).

Bij branden in onder andere oude panden bestaat een grote kans op vrijkomen van asbestvezels. Asbest is een verzamelnaam voor zes in de natuur gevormde mineralen met een vezelstructuur. Asbest heeft lang bekend gestaan om een aantal goede eigenschappen: het is sterk, slijtvast, bestand tegen basen119 en hoge temperaturen. Asbest heeft echter ook veel slechte eigenschappen voor de gezondheid en mag daarom niet meer gebruikt worden120. Branden met asbest zijn vaak complex door de specifieke kennis die nodig is, de gezondheidsrisico’s die het met zich meebrengt, de schade voor het milieu en de kosten121.

119 Een chemische stof (bron: www.Encyclo.nl). Geraadpleegd op 23 februari 2022. 120 Infomil.nl. Asbestbrand en incidenten. Geraadpleegd op 18 november 2021. 121 IFV (2018) Handreiking aanpak asbestincidenten.

De energietransitie zorgt er ook voor dat branden steeds complexer kunnen worden. Er komen andere manieren van het opwekken en opslaan van energie. Dit vraagt bij brand om een andere manier van bestrijden. Een parkeergarage bijvoorbeeld met meerdere oplaadpunten voor elektrische auto’s brengt nieuwe risico’s met zich mee. Door de locatie is de bestrijding van de brand lastiger en dit in combinatie met voertuigen die een andere brandbestrijding vragen, zorgt voor een complex incident.

Bijlagen

Naast de aard van de bebouwing kan ook het gebruik van de bebouwing een brand complex maken. Denk hierbij aan een gebouw waar gewerkt wordt met gevaarlijke stoffen, zoals bij de brand bij Croda in Gouda (2021). Incidenten waarbij primair gevaarlijke (vergunningsplichtige) stoffen betrokken zijn, worden behandeld in hoofdstuk 2 (Milieu). Maar er kan ook gedacht worden aan gevangenissen, ziekenhuizen, verzorgingstehuizen en (andere) gebouwen met een grootschalige publieksfunctie zoals museums. Bij objecten met een groot aantal verminderd zelfredzame personen is extra inzet van de hulpverlening vereist om aanwezige personen in veiligheid te brengen. Bij objecten waarbij veel personen aanwezig zijn (grootschalige publieksgebouwen) kan eerder paniek ontstaan. Bovendien zijn de aanwezige personen veelal minder bekend met het gebouw en de omgeving, wat het vluchten uit het gebouw belemmert.

In de afgelopen jaren zijn in Hollands Midden meerdere asbestbranden geweest. In 2019 was in juni zelfs twee keer sprake van een asbestbrand: in Waddinxveen (11 juni 2019) en Bergambacht (13 juni 2019).

4.1.1 Beoordeling impact Territoriale veiligheid Bij het uitbreken van een complexe brand kan de territoriale veiligheid in het geding komen. Afhankelijk van de precieze omvang is een bepaald gebouw of een aanzienlijk gebied vaak voor langere tijd niet meer toegankelijk. Zeker in gebouwen waar een de brand heeft plaatsgevonden kan nog langere tijd instortingsgevaar heersen. De oppervlakte van het gebied is over het algemeen niet heel groot, waardoor de impact op de integriteit van het grondgebied in de regio klein is.

Fysieke veiligheid Het aantal slachtoffers is grotendeels afhankelijk van de locatie van de brand. Bij gebouwen met een publieksfunctie zijn meer potentiële slachtoffers aanwezig en kan de impact op de fysieke veiligheid daarom ook groter zijn. Wel kan vergrijzing ervoor zorgen dat vaker mensen slachtoffer worden. Ouderen worden vaker slachtoffer van een woningbrand. Door de vergrijzing neemt het aantal ouderen in de samenleving toe, waardoor de kans op slachtoffers bij branden ook toeneemt122. 122 IFV (2015). Onderzoek vergrijzing en brandveiligheid.

44

Conclusie

De kosten zijn afhankelijk van de schade die de brand aanricht. Indien meerdere gebouwen worden getroffen en veel herstelwerkzaamheden plaats moeten vinden, lopen de kosten snel op. Daarnaast kan een brand ook effect hebben op bedrijvigheid, dit heeft vervolgens ook effect op de kosten.

De impact van een complexe brand zit vooral op de eventuele slachtoffers en de kosten. Afhankelijk van de locatie van de grote brand kan dit oplopen. De grote branden van de afgelopen jaren laten vooral een impact op kosten zien en niet zozeer slachtoffers.

Ecologische veiligheid De ecologische veiligheid kan in het geding komen wanneer complexe branden natuurgebieden of landelijke grond treffen. In stedelijke gebieden is de kans op branduitbreiding groter, maar de impact op flora en fauna kleiner.

Sociale en politieke stabiliteit De impact op het dagelijks leven bij een complexe brand is over het algemeen beperkt. Er is niet snel aantasting van de vrijheid zich te verplaatsen en samen te komen op publieke plaatsen en in openbare ruimten, waardoor een deelname aan het normale maatschappelijke verkeer wordt beperkt. Het functioneren van de lokale of regionale overheid kan worden aangetast door een complexe brand. Eventuele afgegeven vergunningen voorafgaand aan de brand kunnen impact hebben op het functioneren evenals de reactie van de overheid ten tijde of na het incident. Een complexe brand kan impact hebben op de bevolking in de omgeving van het incident. Over het algemeen betreft dit een kleine groep, waardoor de algehele impact op de regio beperkt is.

4.1.2 Beoordeling waarschijnlijkheid Complexe branden vinden met zekere regelmaat plaats in Hollands Midden. Hoewel veel wordt geïnvesteerd op brandpreventie en hulpdiensten door de jaren heen steeds beter zijn geworden in het bestrijden van branden, is de waarschijnlijkheid nog steeds erg groot. Zeker de steeds verdergaande verdichting, waarbij ook gebruiksfuncties in gebouwen worden gecombineerd, zorgt voor complexe branden met grootschalige effecten.

Bijlagen

Economische veiligheid

4.1.3 Beoordeling beleving Uit de Veiligheidsmonitor (2019) blijkt dat een grote gebouwof woningbrand in de top 5 meest beleefde risico’s in Hollands Midden staat. Aangezien deze ook met zekere regelmaat voorkomen, is de beleving in lijn met de impact- en waarschijnlijkheidsanalyse.

Veiligheid van cultureel erfgoed De impact van de een complexe brand op cultureel erfgoed is groot, wanneer het direct een object van cultureel erfgoed treft. Wanneer dit niet het geval is, is over het algemeen de impact op cultureel erfgoed klein.

45

Fysieke veiligheid

Woningen, andere gebouwen, infrastructuur en (tijdelijke) bouwwerken in Hollands Midden moeten voldoen aan door de overheid gestelde bouwkundige voorschriften, waarbij kans op instorting minimaal is. Instorting van een (tijdelijk) bouwwerk kan echter toch ontstaan door bijvoorbeeld werkzaamheden aan of in de nabijheid van een bouwwerk, een explosie van bijvoorbeeld aardgas of grondverschuivingen.

De functie van het gebouw is van invloed op het aantal slachtoffers. Instorting van een drukbezocht gebouw zal resulteren in een hoger aantal slachtoffers. Ook is de aard van de instorting van belang. Bij een instorting van een deel van het gebouw, is de kans op slachtoffers veel minder groot dan bij een storting van het complete gebouw. De verdichting heeft hier echter ook invloed. Er wonen steeds meer mensen in gebieden en we gaan steeds meer de hoogte in met bouwen. De kans op slachtoffers wordt dus ook steeds groter.

De brandweer heeft een speciaal team, het specialistisme technische hulpverlening (STH), wat gestationeerd is in Alphen aan den Rijn. Dit team wordt ingezet bij incidenten waarbij instorting dreigt of de slachtoffers met de standaard basisinzet niet te bereiken zijn. Om efficiënt en effectief bij dergelijke incidenten op te treden is het STH op landelijk niveau georganiseerd123. Op 12 mei 2017 is dit team bijvoorbeeld ingezet in Woerden. Tijdens de sloop aan het stadhuis ging iets mis, waardoor de betonvloeren van de eerste en tweede verdieping instorten. Een bouwvakker is hierbij onder het puin terecht gekomen124.

Economische kosten De kosten zijn afhankelijk van de schade die aan het gebouw is aangericht. Bijvoorbeeld of een gebouw volledig is ingestort of slechts deels. Daarnaast lopen de kosten verder op wanneer de instorting ook veel schade aan de omgeving heeft aangericht, ook daar zullen dan herstelwerkzaamheden moeten plaatsvinden.

Ecologische kosten

4.2.1 Beoordeling impact

De impact op flora en fauna is afhankelijk van de locatie en grootte van de instorting, maar zal over het algemeen verwaarloosbaar zijn.

Territoriale veiligheid

Sociale en politieke stabiliteit

In geval van instorting van een gebouw is het aantal slachtoffers onder andere afhankelijk van de grootte van het gebouw. Bij een hoog gebouw kan een groter gedeelte van de omgeving worden getroffen door puin, hierbij lopen ook omstanders gevaar. De verdichting kan de effecten van een instorting wel vergroten. Hoe meer er bij elkaar in de buurt staat, hoe groter de kans dat ook meer wordt meegenomen bij een instorting.

Het dagelijks leven kan verstoord worden afhankelijk van de functie die het betreffende gebouw bekleedde en de invloed die de instorting heeft op de bereikbaarheid van de omgeving. Indien het een gebouw betreft met een grootschalige publieksfunctie, heeft dit meer effect op het dagelijks leven dan wanneer het een lege opslagloods betreft.

123 Brandweernederland.nl. Specialisme Technische Hulpverlening (STH). Geraadpleegd op 23 februari 2022. 124 Mediatv.nl. Specialistisch brandweerteam uit Hollands-Midden ingezet in Woerden. Geraadpleegd op 23 februari 2022.

Bijlagen

4.2 Instorting

46

4.2.2 Beoordeling waarschijnlijkheid

Aangezien instortingen in Hollands Midden niet op frequente basis voorkomen, is het mogelijk dat initieel angst ontstaat onder de bevolking voor meer instortingen. Echter zal dit geen hevige sociaal psychologische impact teweegbrengen.

Veiligheid van cultureel erfgoed

Instorting komt weinig voor in Hollands Midden. Wel hebben zich een aantal incidenten voorgedaan waar instabiliteit bij gebouwen werd geconstateerd. Het meest recente voorbeeld uit Hollands Midden is de Turfmarktkerk in Gouda in 2018. In de voorfase worden hulpdiensten betrokken om een ongecontroleerde instorting te voorkomen. In geval dat een instorting zich voordoet wordt de veerkracht van de hulpdiensten in de meeste gevallen toereikend geacht, zeker ook met de beschikbaarheid van het STH-team die expertise heeft voor de inzet bij dit soort incidenten.

De impact van de instorting op cultureel erfgoed is, tenzij het incident direct een object van cultureel erfgoed treft, niet aanwezig.

4.2.3 Beoordeling beleving

Conclusie

In de Veiligheidsmonitor (2019) wordt de kans op instorting als een van de laagste risico’s ingeschat. Dit komt overeen met de impact- en waarschijnlijkheidsanalyse.

De impact van een instorting is afhankelijk van de locatie en de grootte van hetgeen instort. Wel wordt de kans op slachtoffers en schade groter door de steeds verdere verdichting.

Bijlagen

Het functioneren van de lokale of regionale overheid kan worden aangetast door een instorting. Eventuele afgegeven vergunningen voorafgaand aan het incident kunnen impact hebben op het functioneren evenals de reactie van de overheid ten tijde of na het incident.

47

5 Mobiliteit & Infrastructuur

125

Bijlagen

Onder dit thema vallen de volgende crisistypen:

• Luchtvaartincidenten; • Incidenten op of onder water; • Wegvervoerincidenten; • Spoorvervoerincidenten. De aanjagers die van invloed zijn op deze crisistypen zijn: hyperconnectiviteit, klimaatverandering en verdichting.

Afbeelding 5: Luchthavens per veiligheidsregio125

5.1 Luchtvaartincidenten In regio Hollands Midden bevinden zich geen luchthavens. In de aangrenzende regio’s bevinden zicht twee luchthavens, Schiphol Amsterdam Airport en Rotterdam The Hague Airport (zie afbeelding 5). De meeste luchtvaartongevallen gebeuren tijdens, kort voor of na het opstijgen of landen van een vliegtuig. Tussen de 75% en 80% van alle luchtvaartongevallen vindt plaats binnen een zone van 1 kilometer voor en achter de start- en landingsbaan van een luchthaven (zone 1). Daarnaast vindt 10 procent van de luchtvaartongevallen plaats binnen 10 kilometer van de start en landingsbaan (zone-2). De overige 15 procent vindt willekeurig plaats, al dan niet ver buiten de 10 kilometer (zone-3).

VRHM ligt niet binnen een zone-1 van de luchthavens in Rotterdam en Schiphol. De afstand van de veiligheidsregio tot de start- en landingsbaan is op de kortste afstand ongeveer 6000 meter (Zuidplas t.o.v. Rotterdam The Hague Airport en Kaag en Braassem/Nieuwkoop/Hillegom t.o.v. Schiphol Amsterdam Airport). Het gedeelte van regio Hollands Midden wat binnen zone-2 van de luchthavens ligt, bestaat voornamelijk uit agrarisch ingericht gebied met elke woonkernen. Het grootste gedeelte van Hollands Midden ligt in zone-3, dus op minimaal 10 kilometer afstand van beide luchthavens. Door de agrarische inrichting van de regio kan bij een luchtvaartincident de plek van ongeval moeilijk bereikbaar zijn.

125 NCTV (2020). Nationaal Crisisplan Luchtvaartongevallen.

48

Ecologische veiligheid

5.1.1 Beoordeling impact Territoriale veiligheid Het getroffen gebied zal bij een groot luchtvaartincident voor langere tijd onbereikbaar zijn, zolang hulpdiensten nog bezig zijn met het redden van slachtoffers, blussen van branden, verzamelen van bewijsmateriaal en verwijderen van wrakstukken. Afhankelijk van plaats waar het luchtvaartincident zich voordoet, kan ook infrastructuur getroffen worden waardoor een groter gebied onbereikbaar is.

Fysieke veiligheid Het aantal slachtoffers is erg afhankelijk van de grootte van het vliegtuig en het aantal aanwezige passagiers. Daarnaast is de plaats van het incident ook relevant, wanneer een vliegtuig neerkomt in landelijk gebied zal het aantal slachtoffers lager zijn dan een vliegtuigongeval in een woonwijk, stad of op een weg.

Economische veiligheid De kosten van een luchtvaartincident zijn hoog en lopen veelal in de miljoenen. Hierbij kan gedacht worden aan het herstellen van de schade aan het vliegtuig en de getroffen omgeving. Daarnaast zal een luchthaven en/of luchtvaartmaatschappij ook imagoschade kunnen lopen waar kosten mee gepaard gaan. 126 Onderzoeksraad voor veiligheid (2019). Vliegtuigongeval met dodelijke afloop in het laagvlieggebied Gouda.

De ecologische schade zal vooral betrekking hebben op het gebied waar het incident heeft plaatsgevonden. Branden kunnen de natuur aantasten en schadelijke stoffen kunnen vrijkomen die bodem- en/of grondwatervervuiling kunnen veroorzaken.

Sociale en politieke stabiliteit Na een luchtvaartincident zal het vliegverkeer worden verminder of stilgelegd. De transportsector en bedrijven afhankelijk van de luchtvaart zullen hier hinder door ervaren. Ook kunnen afhankelijk van het getroffen gebied rijkswegen afgesloten worden. Echter zal het grootste gedeelte van het dagelijks leven van burgers gewoon doorgaan.

Bijlagen

Naast het risico van commerciële luchtvaart, kunnen er in Hollands Midden ook andere typen luchtvaartincidenten plaatsvinden. Bij Valkenburg is een vliegveld toegankelijk voor zweefvliegtuigen en modelvliegtuigen. Daarnaast is er een laagvlieggebied in Gouda, hier kunnen ongelukken met sportvliegtuigen of drones plaatsvinden. Een voorbeeld hiervan is een crash van een sportvliegtuig nabij Stolwijk in 2018 waarbij beide passagiers om het leven kwamen126.

Luchtvaartincidenten leiden over het algemeen niet tot een afname in het vertrouwen openbaar bestuur en hebben daarom weinig impact op het functioneren van lokale en regionale overheden. Een luchtvaartincident kan grote indruk maken op burgers, zoals het geval was na het ongeval met MH-17. Echter zal de sociaal psychologische impact op de bevolking over het algemeen beperkt zijn.

Veiligheid van cultureel erfgoed Cultureel erfgoed kan aangetast worden indien het incident plaatsvindt om en nabij dergelijke gebouwen of grondgebieden.

Conclusie De impact van een luchtvaartincident is afhankelijk van het type ongeval, de grootte van het vliegtuig en de hoeveelheid (dodelijke) slachtoffers die erbij betrokken zijn. Over het algemeen is het effect gebied van een luchtvaartincident vrij afgebakend en daardoor zal de impact voor de samenleving beperkt zijn. Wel kunnen sectoren die afhankelijk zijn van de luchtvaart voor langere of kortere periode stil komen te liggen en hierdoor hinder ondervinden.

49

5.1.2 Beoordeling waarschijnlijkheid

5.1.3 Beoordeling beleving Uit de gegevens van de Veiligheidsmonitor 2019 blijkt dat inwoners van Hollands Midden de kans op een luchtvaartincident relatief hoog inschatten. Dit komt niet overeen met bovenstaande impact- en waarschijnlijkheidsanalyse. Deze analyse schaalt een luchtvaartincident namelijk in als lage waarschijnlijkheid en gemiddelde impact. Vooral in de gemeenten die in zone 2 gebied vallen, is het overvliegen van vliegtuigen vaak goed hoorbaar en zichtbaar. Deze continue en directe confrontatie met vliegverkeer, kan verklaren waarom de kans op dit incidenttype hoger wordt ingeschaald dan dat daadwerkelijk het geval is.

127 IFV (2011). Handreiking Crisisbeheersing op luchthavens.

Onder incidenten op of onder water vallen zowel ongevallen met binnenvaartschepen en op cruiseschepen als incidenten die gebeuren tijdens waterrecreatie (zoals pleziervaart, schaatsen en het beoefenen van watersporten) en bij recreatie rond de kust. Nederland heeft een uitgebreid vaarwegennetwerk, waarvan een aantal (hoofd)vaarwegen in Hollands Midden liggen (zie afbeelding 6)128. De binnenvaart is belangrijk voor het vervoer van goederen; in 2019 werd ongeveer 18% van de totale binnenlandse goederenstroom vervoerd door binnenvaartschepen129. Hoewel vervoer van goederen over water een van de veiligste vormen van transport is, kunnen er ook incidenten plaatsvinden130. De meest voorkomende typen scheepvaartongevallen zijn: aanvaring met infrastructuur, aanvaring met objecten, aanvaring tussen 2 of meer schepen of een enkelzijdig ongeval131.

Bijlagen

De kans op een luchtvaartincident in Hollands Midden is erg laag. Überhaupt is de kans op een ongeval met een vliegtuig laag, namelijk 1 op 2,5 miljoen vliegbewegingen onder EASAgecertificeerde luchtvaartoperators127. Doordat Hollands Midden niet in zone-1 gebied ligt, is de kans in deze regio nog kleiner dan buurregio’s waar wel een luchthaven gelegen is. In de gemeenten Zuidplas, Kaag en Braassem, Nieuwkoop en Hillegom bestaat een iets grotere kans, omdat deze gemeente in het zone 2 gebied vallen.

5.2 Incidenten op of onder water

Doordat de binnenvaart naar verhouding zo’n veilige wijze van transport is, is het ook zeer geschikt voor het vervoer van gevaarlijke stoffen. De Nederlandse binnenvaart vervoert jaarlijks ruim 92 miljoen ton aan gevaarlijke stoffen, wat gelijk staat aan 40% van het totale hoeveelheid aan vervoerde gevaarlijke stoffen132. Om gevaarlijke stoffen op een veilige manier over water te vervoeren is een landelijk waterwegennetwerk aangewezen, het Basisnet Water. Onderdeel van het Basisnet zijn zogenaamde risicoplafonds. Deze risicoplafonds begrenzen de risico’s die gepaard gaan met het vervoer van gevaarlijke stoffen. 128 CBS.nl. Hoeveel vaarwegen zijn er in Nederland? Geraadpleegd op 30 november 2021. 129 CBS.nl. Hoeveel goederen worden er in Nederland vervoerd? Geraadpleegd op 30 november 2021. 130 Platform Transportveiligheid (2012). Calamiteitenbestrijding op de binnenvaart. 131 Rijkswaterstaat.nl. Ongevalcijfers scheepvaart 2019. Geraadpleegd op 30 november 2021. 132 Ilent.nl. Gevaarlijke stoffen binnenvaart. Geraadpleegd op 30 november 2021.

50

Daarnaast kent Hollands Midden een kustlijn, een aantal vaarwegen en plassen waar veel recreatie plaats vindt (soms ook in combinatie met binnenvaart). Zo zijn er onder andere de stranden bij Noordwijk en Katwijk, de vaarwegen de Zijl, de Does, een gedeelte van de Ringvaart en de Reeuwijkse en Nieuwkoopse plassen en het Braassemermeer. Deze kust, vaarwegen en plassen worden gedurende de seizoenen gebruikt voor verschillende recreatieve activiteiten, zoals pleziervaart, het beoefenen van watersporten en schaatsen.

133 Infomil.nl. Basisnet. Geraadpleegd op 30 november 2021. 134 Rijkswaterstaat (2021). Rapport toetsing realisatiecijfers vervoer gevaarlijke stoffen over het water aan de risicoplafonds Basisnet.

Ook dit soort recreatieve activiteiten kunnen leiden tot incidenten op of onder water. Zeker gedurende warme dagen, wanneer veel mensen zich verzamelen rond de verschillende waterlocaties in Hollands Midden. Een incident op of onder water kan verschillende oorzaken hebben. In de meeste gevallen speelt een de menselijke factor, zowel direct als indirect, een rol. Zo kan iemand onoplettend of overmoedig zijn, of kan een binnenvaartschip verkeerd of overbeladen zijn. Daarnaast kunnen ook (plotseling veranderende) weersomstandigheden of een technisch mankement leiden tot een incident. Ook kan een combinatie van de genoemde oorzaken optreden.

Bijlagen

Een risicoplafond wordt bepaald in overleg met alle betrokken partijen en legt vast wat een veilige afstand van de infrastructuur (in dit geval water) ten opzichte van bebouwing is133. De Lek, op de grens met Veiligheidsregio Zuid-Holland Afbeelding 6: HoofdvaarwegenZuid, is onderdeel van het net Nederland Basisnet Water. Via deze rivier vindt dus transport van gevaarlijke stoffen plaats. In Nederland wordt echter op geen enkele plek het risicoplafond overschreden. Dit betekent dat in het gehele land het vervoer van gevaarlijke stoffen veilig wordt geacht134. Daarnaast wordt de Lek veel gebruikt voor riviercruises. Dit betreffen schepen met veel passagiers, waaronder een deel verminderd zelfredzaam, wat een incident met dit soort schepen een aanzienlijk risico maakt.

Veel vaarwegen vormen de grens tussen twee of meer veiligheidsregio’s. Wanneer incidenten op dit grensgebied plaatsvinden, krijgt de hulpverlening een bovenregionaal karakter. Daarnaast zijn incidenten op het water vaak moeilijk te bereiken voor de hulpdiensten. Om hulpverleners ter plaatse te krijgen is in dat geval de inzet van vaartuigen van de politie, brandweer, KNRM en Rijkswaterstaat noodzakelijk.

5.2.1 Beoordeling impact Territoriale veiligheid In de meeste gevallen zal een incident op of onder water, zowel in de commerciële vaart als tijdens waterrecreatie, niet of nauwelijks gevolgen hebben voor de bereikbaarheid van dat gebied. Als het incident een aanvaring met infrastructuur betreft, is de kans groter dat een gebied voor onbepaalde tijd verminderd of onbereikbaar is. Ook kan besloten worden om bepaalde vaarwegen of recreatieplassen af te zetten totdat de hulpdiensten slachtoffers hebben gered en eventuele wrakstukken verwijderd zijn. Ten slotte kan een stremming op een van de rivieren wel leiden tot overlast voor het overige scheepvaartverkeer.

51

Sociale en politieke stabiliteit

Omdat het aantal betrokken personen bij een scheepvaartincident vaak beperkt is, zullen er over het algemeen weinig slachtoffers zijn. Hulpdiensten kunnen daarentegen slachtoffers wel moeilijker bereiken, vanwege de complexe bereikbaarheid van incidenten op of in het water. Daarnaast zal door klimaatverandering en het warmere weer wat hiermee gepaard, een groter aantal mensen vaker recreëren op of in het water. Hierdoor neemt de kans op slachtoffers tijdens waterrecreatie toe. Ook voor incidenten tijdens recreatieve activiteiten op of onder water geldt dat deze lastiger te bereiken zijn voor de hulpdiensten.

De omvang van incidenten tijdens recreatie op of onder water is over het algemeen beperkt en zal daarom slechts voor een korte periode effect hebben op de toegankelijkheid van het betreffende gebied. Indien er een incident plaatsvindt op een van de (hoofd)vaarwegen en het goederenvervoer gehinderd wordt, zal de impact groter zijn. Met uitzondering van een zeer langdurige stremming van het scheepvaartverkeer, zal de impact op het dagelijks leven miniem zijn.

Economische veiligheid

De sociaal psychologische impact van incidenten op of onder water is over het algemeen klein. Ook wanneer een stremming uitzonderlijk lang duurt is de kans klein dat dit sociaal psychologische gevolgen heeft voor burgers.

De kosten bij een scheepvaartincident zijn afhankelijk van de bereikbaarheid van het incident: hoe moeilijker hulpdiensten ter plekke kunnen komen, hoe hoger de kosten worden. Daarnaast zijn de kosten ook afhankelijk van het type incident. Als het incident een aanvaring met infrastructuur betreft, zullende benodigde herstelwerkzaamheden de kosten significant doen laten stijgen. Ook kunnen bij een incident met een vrachtschip grotere hoeveelheden schadelijke stoffen in het water terecht komen. Het opruimen van deze stoffen brengt extra kosten met zich mee. Incidenten tijdens waterrecreatie zijn over het algemeen klein van aard en omvang waardoor de kosten beperkt blijven.

Ecologische veiligheid In de meeste gevallen is de impact van een incident op of onder water voor de flora en fauna beperkt. Als bij een incident een vrachtschip met gevaarlijke stoffen betrokken is, kan de natuur wel schade oplopen. Hoe groot de impact op natuur en milieu is, is afhankelijk van de hoeveelheid en wat voor soort gevaarlijke stof in het water terecht komt.

Het bestuur en de politieke stabiliteit zullen niet tot nauwelijks aangetast worden door een incident op of onder water.

Bijlagen

Fysieke veiligheid

Veiligheid van cultureel erfgoed Incidenten op of onder water hebben niet of nauwelijks impact op cultureel erfgoed.

Conclusie De impact van een incident op of onder water is over het algemeen beperkt. Wel kan een aanvaring met infrastructuur tot verminderde of onbereikbaarheid van een bepaald gebied. Ook is het voor hulpdiensten lastiger om eventuele slachtoffers op of in het water te bereiken, wat de impact van een incident kan vergroten.

52

5.2.2 Beoordeling waarschijnlijkheid

5.2.3 Beoordeling beleving Voor de Veiligheidsmonitor 2019 is inwoners van Hollands Midden gevraagd hoe groot zij de kans achten op een scheepvaartongeval. Slechts een klein percentage schat de kans hierop hoog in. Daarmee komt de beleving van inwoners overeen met de impact- en waarschijnlijkheidsanalyse. Incidenten tijdens waterrecreatie zijn niet meegenomen in het onderzoek. De beleving van dergelijke incidenten kan dus niet worden vergeleken met de impact- en waarschijnlijkheidsanalyse.

De meeste vervoersbewegingen vinden plaats via auto (snel) wegen. Nederland beschikt hiervoor over een uitgebreid netwerk van gemeentewegen, provinciale wegen en rijkswegen. De hoofdwegen die door Hollands Midden lopen zijn de A4, A12, A20, A44 en N11. Vervoer over de weg is relatief de minst veilige vorm van transport. Jaarlijks vinden er in Nederland ongeveer 120.000 geregistreerde ongevallen plaats en vallen er gemiddeld 600 verkeersdoden135. Het risico op wegvervoerincidenten wordt bovendien versterkt door verdichting en de hiermee gepaard gaande toename in reisbewegingen en de digitale afhankelijkheid van bijvoorbeeld verkeerssystemen (als matrixborden).

Bijlagen

De kans op een scheepvaartincident is erg klein. In Hollands Midden wordt veel aan waterrecreatie gedaan en dit zal, onder andere door warmer weer, naar verwachting alleen maar toenemen. Hierdoor neemt de kans op een incident tijdens waterrecreatie of een aanvaring tussen recreatievaart en een binnenvaartschip iets toe.

5.3 Wegvervoerincidenten

In Hollands Midden vindt ook transport van gevaarlijke stoffen over de weg plaats. Om gevaarlijke stoffen op een veilige manier over de weg te vervoeren is een landelijk wegennetwerk aangewezen, het Basisnet Weg. Onderdeel van het Basisnet zijn zogenaamde risicoplafonds. Deze risicoplafonds begrenzen de risico’s die gepaard gaan met het vervoer van gevaarlijke stoffen. Een risicoplafond wordt bepaald in overleg met alle betrokken partijen en legt vast wat een veilige afstand van de infrastructuur (in dit geval weg) ten opzichte van bebouwing is. In Hollands Midden zijn de A4, A12, A20, A44 en N11 onderdeel van het Basisnet Weg. Daarnaast zijn door provincie ZuidHolland alle provinciale wegen in Hollands Midden vrijgegeven voor het transport van gevaarlijke stoffen. Gemeenten kunnen ervoor kiezen een routering gevaarlijke stoffen in te stellen in hun gemeente (een aantal gemeenten heeft dit gedaan). Wanneer vervoerders van deze route willen afwijken, dienen zij een ontheffing aan te vragen.

135 Rijkswaterstaat.nl. Actuele verkeersongevallencijfers. Geraadpleegd op 30 november 2021.

53

5.3.1 Beoordeling impact Territoriale veiligheid De impact van een wegvervoerincident op de integriteit van het grondgebied is afhankelijk van de omvang, de aard en het tijdstip (in of buiten de spits) van het incident. Als het een klein ongeval is, zal de impact gering zijn en is het gebied niet of slechts voor een korte periode onbereikbaar zijn. Wanneer het een groot of complex incident betreft, zal het langer duren voordat de weg en/of het gebied wordt vrijgegeven. Daarnaast zal de impact groter zijn wanneer het incident plaatsvindt tijdens de spits en er veel wegverkeer is.

136 Rijnlandroute.nl. Geraadpleegd op 30 november 2021. 137 IFV.nl. Tunnels en transportveiligheid en incidentbestrijding. Geraadpleegd op 30 november 2021. 138 XVR-simulatie ontwikkelt een digitale trainingsomgeving om hulpdiensten te trainen en beter te worden bij het beheersen van incidenten. (bron: xvrsim.com)

De impact voor zowel de omgeving als weggebruikers kan worden beperkt door het instellen van omleidingsroutes. Dit kan echter wel overlast veroorzaken op het regionale wegennetwerk.

Fysieke veiligheid Het aantal slachtoffers wordt bepaald door het aantal inzittenden per voertuig en het aantal betrokken voertuigen. Met 600 doden per jaar vallen er op de weg in vergelijking met de andere transporttypen relatief veel dodelijke slachtoffers. Als bij een incident gevaarlijke stoffen betrokken zijn, kan de desbetreffende stof zich via de lucht verspreiden naar het omliggende gebied en klachten veroorzaken bij omstanders en omwonenden.

Bijlagen

Een belangrijke ontwikkeling in Hollands Midden is de aanleg van de RijnlandRoute, de nieuwe wegverbinding tussen Katwijk, via de A44, en de A4 bij Leiden136. Onderdeel van de RijnlandRoute is de Corbulotunnel. Het is toegestaan om via de deze tunnel gevaarlijke stoffen te transporteren. Brand, verkeersongevallen en incidenten met gevaarlijke stoffen in tunnels brengen extra risico’s met zich en maken incidentbestrijding dan ook complexer dan op een ‘open’ bovengronds weg137. De Corbulotunnel is bovendien geboord waardoor mensen in geval van een incident niet naar buiten kunnen maar zichzelf naar de andere tunnelbuis moeten verplaatsen. Er worden verschillende activiteiten georganiseerd, waaronder XVR-learning138, oriëntatie-bezoeken en multi-oefeningen, om zowel de mono- als multidisciplinaire hulpverlening voor te bereiden op incidenten in de Corbulotunnel.

Economische kosten Een wegvervoerincident is gemoeid met verschillende soorten kosten die hoog kunnen oplopen. Beschadiging aan de desbetreffende weg moet bijvoorbeeld hersteld worden en wrakstukken en/of gevaarlijke stoffen moeten opgeruimd worden. Daarnaast zijn er kosten om beschadigde voertuigen te repareren of geheel te vervangen139. Als een wegvervoerincident tijdens de spits plaatsvindt, zijn veel mensen en/of goederen langer onderweg wat economische schade tot gevolg heeft140.

Ecologische veiligheid In de meeste gevallen is de impact van een wegvervoerincident voor de flora en fauna beperkt. Als bij een incident op de weg met gevaarlijke stoffen betrokken zijn, kan de natuur wel schade oplopen. Hoe groot de impact op natuur en milieu is, is afhankelijk van de hoeveelheid en wat voor soort gevaarlijke stof in het water of de lucht terecht komt.