D22 VRHM, terugkoppeling zienswijzen Regionaal Risicoprofiel 2023-2026.pdf

139 SWOV.nl. Kosten van verkeersongevallen. Geraadpleegd op 1 december 2021. 140 Rtlnieuws.nl. Files kosten 1,3 miljard euro: dit zijn de duurste trajecten.

54

Sociale en politieke stabiliteit

Het bestuur en de politieke stabiliteit zullen niet tot nauwelijks aangetast worden door een wegvervoerincident. De sociaal psychologische impact zal het grootst zijn voor direct betrokkenen of getuigen van het ongeval. De sociaal psychologische impact zal voor de samenleving beperkt zijn.

Veiligheid van cultureel erfgoed Incidenten op de weg hebben niet of nauwelijks impact op cultureel erfgoed.

5.3.2 Beoordeling waarschijnlijkheid Dagelijks vinden kleinschalige verkeersongevallen plaats. Dit zijn veelal incidenten waarbij de impact beperkt blijft, alhoewel weggebruikers wel hinder kunnen ondervinden door bijvoorbeeld filevorming als gevolg van weg- of rijstrookafsluiting. Vanwege het vele dagelijkse wegverkeer is de kans op een grootschalig of complex incident op de weg groter dan bij andere vormen van transport. Op wegen waar veel verkeersongevallen plaatsvinden en waar het is toegestaan om gevaarlijke stoffen te transporteren, is het risico op een ongeval met een gevaarlijke stoffen ook verhoogd.

Bijlagen

Als een weg en/of gebied naar aanleiding van een incident wordt afgesloten, is het over het algemeen mogelijk om een omleidingsroute in te stellen. Burgers zullen in dit geval langer dan normaal onder weg zijn. Een grootschalig of complex incident zal dus ongetwijfeld hinder veroorzaken. Echter is het onwaarschijnlijk dat het dagelijks leven volledig stil komt te liggen. Als bij het incident gevaarlijke stoffen betrokken zijn, kunnen burgers wel worden geïnstrueerd om thuis te blijven en ramen en deuren sluiten. De impact op het dagelijks leven zal dan iets groter zijn.

5.3.3 Beoordeling beleving Omdat wegvervoerincidenten met zekere regelmaat voorkomen en de gevolgen over een groot deel van het wegennet in Hollands Midden merkbaar kunnen zijn, is de beleving onder de bevolking relatief hoog. Dit komt overeen met de impact- en waarschijnlijkheidsanalyse.

Conclusie De impact van een incident op de weg is afhankelijk van de omvang van het incident, het tijdstip van de onderbreking (in of buiten de spits) en de snelheid waarmee de weg weer kan worden vrijgegeven. De impact zal het grootste zijn voor weggebruikers die zich tijdens het incident of zolang de desbetreffende weg of gebied is afgesloten op de weg bevinden.

55

5.4 Spoorvervoerincidenten

Ook op het spoor vinden incidenten plaats. Er is sprake van een spoorvervoerincident als het railverkeerssysteem en/of op diensten van deelnemers aan het railverkeerssysteem zodanig wordt verstoord dat de “continuering in gevaar komt of reeds belemmerd is. Deze gebeurtenissen hebben direct dreigende of al opgetreden letsel/schade voor mens, dier, goederen en/of milieu tot gevolg.”142 Een spoorvervoerincident kan zich op verschillende manieren voordoen. Zo kan er bijvoorbeeld een botsing plaatsvinden tussen twee treinen als gevolg van een roodseinpassage. Ook kan een trein botsen op een obstakel op het spoor of in zijn geheel ontsporen143. Relatief veel ongevallen gebeuren bij (onbemande) spoorwegovergangen. In 2019 vonden er in totaal 614 spoorwegincidenten plaats. Hiervan zijn 25 incidenten gelabeld als ’significant‘ op basis van veroorzaakte letsel, schade of stremming144. Naast een fysieke oorzaak kan een verstoring van het spoorvervoer ook een digitale oorzaak hebben. In juni 2021 kwam bijvoorbeeld het gehele treinverkeer in Nederland stil te liggen door een storing in het communicatiesysteem van Prorail145. Om het toenemende spoorverkeer zo veilig en efficiënt mogelijk te laten plaatsvinden, wordt er flink geïnvesteerd in digitale en automatiseringssystemen. 141 NS.nl (2021). Spoorkaart 2021.. Geraadpleegd op 3 december 2021.

142 Veiligheid & Vakmanschap Railvervoer (2021). VVRV cluster Treinincidenten. Geraadpleegd op 3 december 2021 143 ProRail (2021). Veiligheid en duurzaamheid. Geraadpleegd op 3 december 2021 144 Instituut Leefomgeving en Transport (2020). Jaarverslag spoorwegveiligheid. 145 SpoorPro.nl (2021). Treinverkeer plat door communicatiestoring ProRail. Geraadpleegd op 3 december 2021.

Ook vindt over het spoor transport van gevaarlijke stoffen plaats. Om gevaarlijke stoffen op een veilige manier over het spoor te vervoeren is een landelijk spoorwegennetwerk aangewezen, het Basisnet Spoor. Onderdeel van het Basisnet zijn zogenaamde risicoplafonds. Deze risicoplafonds begrenzen de risico’s die gepaard gaan met het vervoer van gevaarlijke stoffen. Een risicoplafond wordt bepaald in overleg met alle betrokken partijen en legt vast wat een veilige afstand van de infrastructuur (in dit geval spoor) ten opzichte van bebouwing is148. In principe mag er op ieder spoor gevaarlijke stoffen worden getransporteerd. Een uitzondering hierop is de Hoge Snelheids Lijn (HSL) verbinding tussen Amsterdam en Antwerpen. In de praktijk vindt het transport van gevaarlijke stoffen plaats over specifieke trajecten. In VRHM is dit het spoortraject Rotterdam - Harmelen (Utrecht). Dit traject loopt door het centrum van Gouda. Over deze spoorlijn vindt met name transport plaats van brandbare vloeistoffen. Daarnaast vindt ook transport plaats van andere stoffen zoals toxische gassen.

Bijlagen

Nederland beschikt over een uitgebreid spoorwegennetwerk wat zorgt voor een goede verbinding van Hollands Midden met binnen- en buitenland141. Het spoor wordt zowel gebruikt voor het vervoeren van mensen als goederen. De beheerder van het Nederlandse spoorwegennetwerk is ProRail.

Een voorbeeld hiervan is de ontwikkeling van automatisch bestuurde treinen146. Ook wordt er gewerkt aan de overstap van analoge seinen naar een digitaal beveiliging- en besturingssysteem147. De keerzijde van deze toenemende afhankelijkheid van digitale systemen is dat in geval van een storing de kans toeneemt dat het gehele spoorwegennetwerk getroffen of zelfs stilgelegd wordt.

Incidentbestrijding van spoorongevallen vergt een specifieke aanpak van de hulpverleningsdiensten. Dit bestrijdingsprotocol wijk op sommige punten af van reguliere incidenten- en rampenbestrijding. Aandachtspunten voor dit type incident staan beschreven in de Handreiking Voorbereiding Treinincident Bestrijding149. 146 ProRail.nl. Automatisch bestuurde treinen.. Geraadpleegd op 3 december 2021. 147 ProRail.nl. ERTMS.. Geraadpleegd op 3 december 2021. 148 Kenniscentrum InfoMil. Spoor - Kenniscentrum InfoMil. Geraadpleegd op 3 december 2021. 149 IFV (2019). Handreiking voorbereiding spoorincidenten voor spoorpartijen en overheidshulpdiensten.

56

5.4.1 Beoordeling impact Territoriale veiligheid

Fysieke veiligheid In 2019 zijn er door ongevallen met spoorvoertuigen 11 dodelijke slachtoffers, 6 zwaargewonden en 16 lichtgewonden geregistreerd. Dit betrof veelal niet personen in de trein, maar personen die deelnamen aan het wegverkeer (aanrijding met trein op overweg). Ter illustratie, in 2019 betrof het aantal dodelijke slachtoffers onder treinreizigers 0 en het aantal lichtgewonden 4150.

Economische veiligheid Een spoorvervoerincident is gemoeid met verschillende soorten kosten die hoog kunnen oplopen. Beschadiging aan het spoor moet bijvoorbeeld hersteld worden en wrakstukken en/of gevaarlijke stoffen moeten opgeruimd worden. Daarnaast zijn er kosten om beschadigde (spoor)voertuigen te repareren of geheel te vervangen151.

150 Instituut Leefomgeving en Transport (2020). Jaarverslag spoorwegveiligheid. 151 Instituut Leefomgeving en Transport (2020). Jaarverslag spoorwegveiligheid.

In de meeste gevallen is de impact van een spoorvervoerincident voor de flora en fauna beperkt. Als bij een incident op het spoor met gevaarlijke stoffen betrokken zijn, kan de natuur wel schade oplopen. Hoe groot de impact op natuur en milieu is, is afhankelijk van de hoeveelheid en wat voor soort gevaarlijke stof in het water terecht komt.

Sociale en politieke stabiliteit Nederland beschikt over een compact netwerk van spoorwegen. Dit betekent dat een relatief klein incident een groot effectgebied tot gevolg kan hebben. De impact van een spoorvervoerincident, zowel met fysieke als digitale oorzaak, zal voornamelijk een stremming van het spoorverkeer zijn waardoor treinreizigers stranden en/of niet hun eindbestemming kunnen bereiken. Hoewel burgers dit als hinderlijk zullen ervaren, zal het grootste gedeelte van het dagelijkse gewoon doorgaan. Uiteraard zal de impact op het dagelijks leven groter worden naarmate de verstoring langer aanhoudt.

Bijlagen

De impact van een spoorvervoerincident op de integriteit van het grondgebied is afhankelijk van de omvang en de aard van het incident. Als het een klein ongeval is, zal de impact gering zijn en is het gebied niet of slechts voor een korte periode onbereikbaar zijn. Wanneer het een groot of complex incident betreft, zal het langer duren voordat het gebied wordt vrijgegeven. Echter ligt een groot deel van het spoorwegennetwerk in dun of onbewoond gebied, waardoor het functionele verlies van het desbetreffende gebied beperkt is. Als het incident met gevaarlijke stoffen betreft, kan het langer duren voordat het spoor en/of gebied wordt vrijgegeven.

Ecologische veiligheid

Het bestuur en de politieke stabiliteit zullen niet tot nauwelijks aangetast worden door een incident op het spoor. Ongevallen met (dodelijke) slachtoffers komen op het spoor relatief weinig voor. Een spoorvervoerincident zal daarom over het algemeen weinig sociaal psychologische impact veroorzaken.

Veiligheid van cultureel erfgoed Incidenten op het spoor hebben niet of nauwelijks impact op cultureel erfgoed.

57

Conclusie

5.4.2 Beoordeling waarschijnlijkheid In 2019 vonden er in totaal 614 spoorwegincidenten plaats. Dit zijn voornamelijk kleinere ongevallen. Van deze incidenten zijn er 25 gelabeld als ’significant‘ op basis van veroorzaakte letsel, schade of stremming. Echter zal de kans op grotere verstoringen (zoals de landelijke communicatiestoring in mei én september 2021152) vanwege de toenemende digitale afhankelijkheid in de toekomst toenemen.

5.4.3 Beoordeling beleving Voor de Veiligheidsmonitor 2019 is inwoners van Hollands Midden niet gevraagd naar hun beleving van spoorvervoerincidenten. De beleving van dit incidenttype kan dus niet worden vergeleken met de impact- en waarschijnlijkheidsanalyse.

152 NOS.nl (2021). Treinverkeer hele avond ontregeld na storing bij ProRail.. Geraadpleegd op 3 december 2021.

6 Gezondheid en Veiligheid 6.1 Bedreiging volksgezondheid De volksgezondheid refereert aan de algemene gezondheidstoestand van de bevolking. De gezondheid van de bevolking kan op verschillende manieren worden bedreigd. Echter zijn voor de Veiligheidsregio niet alle typen bedreigingen voor de volksgezondheid relevant. Denk hierbij aan de effecten van langdurige luchtvervuiling. De effecten van dit type bedreigingen zijn namelijk pas zichtbaar op veel langere termijn, niet gecentreerd op één ‘besmet’-moment en niet overdraagbaar waardoor er geen sprake is van snelle verspreiding. Daarom worden onder dit crisistype twee (op mens overdraagbare) incidenttypen beschreven, namelijk:

Bijlagen

Een spoorvervoerincident heeft beperkte impact op de integriteit van het grondgebied en over het algemeen weinig (dodelijke) slachtoffers tot gevolg. Daar staat tegenover dat het spoorverkeer in toenemende mate afhankelijk wordt van digitale en automatiseringssystemen waardoor de gevolgen van een digitale verstoring verstrekkende gevolgen kan hebben. Deze gevolgen zijn echter niet levensbedreigend maar voornamelijk hinderlijk, waardoor de impact beperkt blijft.

• Zoönose; • Ziektegolf. De volgende aanjagers hebben invloed op dit crisistype en incidenttypen: hyperconnectiviteit, klimaatverandering, vergrijzing en verdichting. Zoönose Een zoönose is een infectieziekte die ontstaat bij dieren en vervolgens overspringt op de mens. Mensen kunnen op verschillende manieren besmet raken door een zoönose. Zo kan besmetting bijvoorbeeld plaatsvinden via voedsel, water of lucht, maar ook via direct contact met besmette dieren of besmet dierlijk materiaal zoals mest. Voorbeelden van zoönose zijn bijvoorbeeld Q-koorts, salmonellose en de vogelgriep153.

153 RIVM.nl. Zoönosen. Geraadpleegd op 2 december.

58

Zoönose zijn zeer divers en elke uitbraak is uniek. Een uitbraak kan bijvoorbeeld erg lokaal zijn (teken in een park), zich regionaal manifesteren (Q-koorts) of zelfs (inter)nationaal uitbreiden (COVID-19). COVID-19 is het meest bekende en recentste voorbeeld van een zoönose die zich internationaal heeft verspreid154.

154 van de Merwe, J. P (2020). Coronavirus SARS-CoV-2 en de ziekte COVID-19. 155 Crisis.nl. Ziektegolf en epidemie. Geraadpleegd op 2 december 2021. 156 RIVM.nl. Zoönosen. Geraadpleegd op 2 december. 157 RIVM.nl. Griep. Geraadpleegd op 2 december 2021. 158 Crisis.nl. Ziektegolf en epidemie. Geraadpleegd op 2 december 2021.

• aard van de ziekte (verschijnselen, ernst); • aantal sterfgevallen (mortaliteit); • omvang van de epidemie (lokaal, regionaal, landelijk); • snelheid en omvang van verspreiding (attack rate); • mate van onduidelijkheid over het verloop van de ziektegolf (bekende ziekte of nieuwe ziekte); • mogelijkheden tot preventie of behandeling (beschikbaarheid vaccin).

Bijlagen

Ziektegolf Als veel mensen tegelijk ziek zijn, is er sprake van een ziektegolf. Er zijn verschillende oorzaken van een ziektegolf. Zo kan een ziektegolf ontstaan na de consumptie van verontreinigend of besmet voedsel. Daarnaast zijn er in Hollands Midden verschillende instanties die onderzoek doen naar ziektes. Hoewel de kans zeer klein is, is het mogelijk dat ontsnapping van of besmetting door de onderzochte ziektes leidt tot een ziektegolf. Daarnaast kan er ook een besmettelijke ziekte rondwaren die veel mensen tegelijkertijd ziek maakt. Er is dan sprake van een epidemie. Een virus dat ernstige gevolgen heeft voor de wereldwijde volksgezondheid is een pandemie155. Ongeveer twee derde van dergelijke infectieziekten wordt veroorzaakt door een zoönose en is dus afkomstig van dieren156. Een andere oorzaak van een rondwarende ziekte is het griepvirus (influenza). Het influenzavirus is een besmettelijke ziekte van de luchtwegen. De griep is een jaarlijks terugkerend verschijnsel, meestal in de wintermaanden, en wordt daarom ook wel seizoensgriep genoemd. Omdat griepvirussen muteren, kan iemand telkens opnieuw griep krijgen157. Als er een nieuw griepvirus opduikt waarvoor de weerstand van de bevolking laag is, kan dit leiden tot een grieppandemie. Gemiddeld eens in de 10 tot 50 jaar duikt er een nieuw griepvirus op waardoor veel mensen over de hele wereld ziek worden158.

Een aantal factoren is van invloed hoe een ziektegolf zich manifesteert:

6.1.1 Beoordeling impact Territoriale veiligheid De bedreiging van de volksgezondheid heeft niet direct impact op de integriteit van het grondgebied. Echter heeft de coronacrisis laten zien dat maatregelen om de gezondheidscrisis onder controle te krijgen wel kunnen leiden tot tijdelijk functioneel verlies van delen van de regio. Denk aan het instellen van de avondklok, waardoor mensen niet naar buiten mochten en dus geen gebruik mochten maken van het ‘buiten’ gedeelte van de regio.

Fysieke veiligheid De meeste mensen zijn al wel eens met een influenza in aanraking gekomen en hebben daardoor een natuurlijke weerstand opgebouwd. Toch kunnen ook deze reguliere griepvirussen een aanzienlijk aantal slachtoffers tot gevolg hebben, met name onder mensen met een verminderde weerstand of ouderen. Zo bedroeg bijvoorbeeld de oversterfte tijdens griepepidemie in de winter van 2017/2018 9444 mensen159.

159 RIVM.nl. Monitoring sterftecijfers Nederland. Geraadpleegd op 2 december 2021.

59

Ecologische veiligheid

Economische veiligheid De kosten voor een bedreiging van de volksgezondheid bestaan voor het grootste gedeelte uit zorgkosten en economische kosten. Hoe hoog deze kosten zijn, is afhankelijk van de aard, omvang en mortaliteit van de bedreiging voor de volksgezondheid. In het geval van een reguliere en lokale griepepidemie worden de meeste economische kosten veroorzaakt door werknemers die voor een onbepaalde periode niet kunnen werken163. Deze kosten kunnen echter oplopen tot meerdere miljarden, in het geval van een pandemie zoals COVID-19, als met grootschalige steunpakketten een groot aantal bedrijven overeind moet worden gehouden164.

160 RIVM.nl. Long (langdurige) COVID. Geraadpleegd op 2 december 2021. 161 Fondsslachtofferhulp.nl. Waarschuwing voor lange termijn effecten van uitgestelde zorg. Geraadpleegd op 25 januari 2022 162 Livestro, D. & Gupta, A. (2020). COVID goes Cuckoo. 163 BNR.nl. BNR Uitgezocht | Een griepepidemie: wat kost dat? Geraadpleegd op 2 december 2021. 164 Rekenkamer.nl. Coronarekening - Prinsjesdag 2021 (editie 5). Geraadpleegd op 2 december 2021.

Een bedreiging van de volksgezondheid heeft geen direct gevolg voor flora en fauna, ook niet als deze ziektegolf is veroorzaakt door een zoönose.

Sociale en politieke veiligheid Een bedreiging van de volksgezondheid heeft impact op het dagelijks leven. Veel mensen kunnen tegelijk ziek worden, waardoor zij bijvoorbeeld niet naar werk of school kunnen. Daarnaast komen bepaalde onderdelen van de samenleving (zoals onderwijs) stil te liggen door een tekort aan personeel. Wat de coronacrisis ook heeft laten zien, is dat de maatregelen die worden genomen om een dergelijke grootschalige ziektegolf te beteugelen vergaande impact kunnen hebben op het dagelijks leven van burgers. Zo viel het dagelijks leven door de opeenvolgende lockdowns nagenoeg compleet stil omdat o.a. de horeca en sportfaciliteiten gesloten waren en mensen niet naar werk konden.

Bijlagen

Als de samenleving wordt getroffen door een nieuw en onbekend virus, kan dit leiden tot een hoog aantal slachtoffers. Ook onder mensen die niet direct tot een risicogroep behoren. Zo zijn er tot november 2021 bijna 19000 mensen geregistreerd als zijnde overleden aan COVID-19. Daarnaast is bij een nieuw virus onbekend wat de gevolgen van een besmetting op de lange termijn zijn. Een voorbeeld hiervan is long COVID160. Als laatste kan de overbelasting van de zorg op lange termijn ook voor extra slachtoffers zorgen. Door de toename in ziekenhuisopnames stagneert de zorg, wordt de reguliere zorg afgeschaald en dit kan op den duur lange termijn voor extra gezondheidsschade zorgen161. De ziekenhuiszorg voor covid-patiënten heeft bijvoorbeeld gezorgd voor het verlies van ca. 100 tot 400 duizend levensjaren voor andere patiënten doordat planbare zorg uitgesteld werd162.

Het openbaar bestuur wordt niet direct aangetast door een bedreiging van de volksgezondheid. Echter heeft de lengte van de coronapandemie en de maatregelen die door de overheid zijn genomen geleid tot weerstand en onbegrip onder een gedeelte van de bevolking. Deze groep stelt de legitimiteit en betrouwbaarheid van de overheid ter discussie wat uiteindelijk wel kan leiden tot de aantasting van het openbaar bestuur165. De aard van de bedreiging van de volksgezondheid kan zeker in het begin onbekend zijn, wat kan leiden tot gevoelens van angst en onzekerheid onder burgers. Daarnaast heeft de coronapandemie laten zien dat de sociaal psychologische impact van de maatregelen erg groot is. Door de strenge coronamaatregelen en de onduidelijkheid over het verloop van de crisis ervaren veel mensen gevoelens van angst en depressie.

165 Binnenlandsbestuur.nl. Vertrouwen in overheid nog nooit zo laag. Geraadpleegd op 2 december 2021.

60

Veiligheid van cultureel erfgoed

Conclusie De impact van een bedreiging van de volksgezondheid is voornamelijk afhankelijk van de aard, omvang en mortaliteit van de ziektegolf. Over het algemeen is de directe impact van een ziektegolf niet heel groot. COVID-19 heeft laten zien dat een nieuw virus en de daaropvolgende maatregelen wel verstrekkende impact kan hebben.

6.1.2 Beoordeling waarschijnlijkheid

Bovendien zorgen zowel verstedelijking als klimaatverandering dat (wilde) dieren en mensen steeds dichter op elkaar leven. Het leefgebied van dieren wordt steeds kleiner en de kans dat zo’n virus op een mens overspringt wordt daardoor steeds groter167.

6.1.3 Beleving Uit de gegevens van de Veiligheidsmonitor 2019 blijkt dat inwoners van Hollands Midden een bedreiging van de volksgezondheid als een laag risico beleven. De impact- en waarschijnlijkheidsanalyse schaalt een bedreiging van de volksgezondheid in als een risico met hoge waarschijnlijkheid en aanzienlijke impact. Daarmee komt de beleving van de inwoners van Hollands Midden voor wat betreft dit risico niet overeen met de gedane risicoanalyse.

Bijlagen

Over het algemeen heeft een ziektegolf niet direct invloed op cultureel erfgoed. Echter kunnen de maatregelen om grootschalige pandemie, zoals corona, te beteugelen wel leiden tot het wegvallen van inkomsten voor culturele instellingen. Hierdoor valt financiering voor onderhoud en renovatie weg wat kan leiden tot het in verval raken van cultureel erfgoed.

Hollands Midden kenmerkt zich door een combinatie van (grote) steden en landelijk gebied. Intensieve veehouderij, wat overigens beperkt voorkomt in Hollands Midden, vergroot de kans dat een virus overspringt van dier op mens166. Daarnaast zorgt de hoge bevolkingsdichtheid en de vele reisbewegingen dat een dergelijk virus zich gemakkelijk over de rest van regio (en mogelijk daarbuiten) verspreidt. De huidige trend van verdichting waarbij landelijke en stedelijke gebieden steeds meer met elkaar vermengen en de toenemende hyperconnectiviteit, waardoor mensen zich makkelijk over de wereld verplaatsen, maakt dat de kans op/verspreiding van een zoönose alleen maar groter wordt.

166 GGD Hollands Midden (2013). Veehouderij en gezondheid in de regio Hollands Midden.

167 Eenvandaag.nl. Klimaattop in Nederland tijdens coronacrisis belangrijker dan ooit. Geraadpleegd op 2 december 2021.

61