Document · PDF

Ondermijning in 5 Drechtsteden-gemeenten - LZ - febr 2025

raadsvergadering openbaar 16 september 2025, gemeente Hendrik-Ido-AmbachtBij agendapunt: Presentatie ondermijning23.105 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 2 van 3

Tabel 2.8: Schematische samenvatting van sociaal-culturele criminele gelegenheidsstructuren -

2.5

Over-optimisme: lang onderschatting van de drugs- en jeugdcriminaliteit, van overlast en van het drugsgebruik. Vriendengroepen en -netwerken vervullen een belangrijke sociale functie in het jongerenleven; naast gunstige effecten gaat dit deels gepaard met drugsgebruik. Dat werkt drugshandel in de hand. Er zijn – lokaal en in de ruimere regio – criminele netwerken met pro-criminele opvatting: misdaad als acceptabele zelfredzaamheid en inkomstenbron

Afsluiting

Dit hoofdstuk analyseerde de criminele gelegenheidsstructuren in vijf Drechtsteden-gemeenten. Het volgende hoofdstuk beziet waartoe dit leidt.

Hoofdstuk 3 Ondermijnende praktijken Inleiding Dit hoofdstuk beschrijft en analyseert ondermijnende praktijken. Er wordt eerst ingegaan op drugscriminaliteit: de registraties (paragraaf 3.1), drugshandel (paragraaf 3.2), hennepteelt (paragraaf 3.3) en harddrugsproductie (paragraaf 3.4). Na dit blok worden de bevindingen over het lokale drugsvraagstuk in een schema samengevat. Paragraaf 3.5 gaat over de gang van zaken met betrekking tot vastgoed en paragraaf 3.6 over digitale criminaliteit. Vervolgens wordt, in paragraaf 3.7, ingegaan op enkele andere signalen of vermoedens over ondermijnende praktijken. Daarna worden de bevindingen in deze drie paragrafen schematisch samengevat. Paragraaf 3.8 is een korte afsluiting. 3.1

Drugs: politiecijfers en patronen

Van de politie hebben we registraties (uit het zogenoemde BVH-systeem) ontvangen over drugsincidenten. Het gaat om registraties over bijna vijf jaar, namelijk de periode van 1 januari 2020 tot en met 18 december 2024. Zie tabel 3.1. Met behulp van deze cijfers kunnen we een eerste beeld geven van datgene wat zich op het drugsdossier afspeelt. Daarbij geldt dat er beperkingen kleven aan de gebruikte BVH-gegevens. Zie daarover bijlage 1. De belangrijkste beperking is dat drugsmisdaad een afgeschermd delict is (zonder of bijna zonder aangiften), waardoor het vaak onopgemerkt blijft; zogenoemde onder-registratie. Wat de cijfermatige patronen betreft valt het volgende op: a. b. c. d. e.

Overall: een toename van 26 procent Drugsbezit en drugshandel: een lage pakkans Softdrugsproductie: een ‘relatief bescheiden’ afname Harddrugsproductie: een zeldzaam geregistreerd delict (wel ‘elders’!?) Geregistreerde overlast: een toename

Ad a.) Overall: een toename van 26 procent Het totaal aantal geregistreerde drugsincidenten is toegenomen: op 18 december 2024 worden voor dat kalenderjaar 369 drugsincidenten genoteerd, tegenover 292 in 2020. Dat is een toename van 26 procent (77 registraties). Het overgrote deel van deze stijging komt voor rekening van de categorie ‘overlast i.v.m. alcohol/drugs’, met een toename van 59 incidenten. Dit komt op conto van de gemeenten Zwijndrecht en Papendrecht. In die twee gemeenten tezamen wordt een toename geteld van 65 incidenten. Ad b.) Drugsbezit en drugshandel: een lage pakkans In de periode van 1 januari 2020 tot en met 18 december 2024 worden in totaal 228 registraties genoteerd voor drugsbezit én drugshandel (harddrugs en softdrugs). Dat zijn 3,8 registraties per maand. In 2020 komt de teller uit op 40 registraties en voor een bijna afgerond 2024 (peilmoment 18 december) op 53 registraties. Het volgende valt op: ▪

De pakkans voor drugshandel ligt in Drechtsteden Buiten op een laag niveau. Immers, het aantal registraties voor drugshandel in bijna vijf jaar tijd (85) komt neer op 1,4 registraties per maand. Dat is weinig. Toch zijn drugshandel of geloofwaardige indicaties daarvoor – met name omtrent mobiele handel – zichtbaar in het straatbeeld; op geijkte routes, locaties en 23

▪

tijden. Dit wordt verteld door respondenten en het is zichtbaar bij observaties. Zie verder paragraaf 3.2. Wat volgens respondenten met materie- en straatkennis in feite drugshandel is, wordt (vaker dan in het verleden) geregistreerd als drugsbezit. Mobiele handelaren pendelen op en neer tussen opslag en klanten. Ze hebben op enig moment weinig drugs bij zich, maar ze verhandelen wel degelijk aanzienlijke hoeveelheden drugs. Drugshandelaren weten hoe het strafrechtsysteem werkt en spelen daarop in; weinig drugs onmiddellijk voorhanden (in bezit), met een verstopte en bereikbare drugsvoorraad. Op deze manier is drugshandel een risico-arm delict voor straatdealers. En daarmee ook voor organiserende criminelen die hen aansturen. De registraties voor drugshandel en drugsbezit liggen in Zwijndrecht op duidelijk het hoogste niveau in absolute zin (80 registraties). Per 10.000 inwoners worden de meeste registraties geteld in Sliedrecht (20,2), gevolgd door Zwijndrecht (17,9). Hoewel de drie andere gemeenten hierbij duidelijk achterblijven, wijst de interviewronde op hotspots met (overlast en) drugshandel en op drugsroutes van mobiele drugshandelaren in of naar deze gemeenten.

Ad c.) Softdrugsproductie: een ‘relatief bescheiden’ afname In bijna vijf jaar tijd wordt ‘vervaardigen softdrugs’ 172 keer geregistreerd. Het gaat hierbij niet om 172 hennepkwekerijen, want bijvoorbeeld ook het aantreffen van henneptoppen of van productiemateriaal wordt onder deze noemer geregistreerd. Twee zaken vallen op: ▪

De registraties inzake ‘vervaardigen softdrugs’ dalen: van 83 registraties in de jaren 2020 én 2021 naar 58 registraties in 2023 én 2024 (tot en met 18 december). Dat is een afname van 30 procent.

▪

De afname van registraties voor ‘vervaardigen softdrugs’ valt relatief laag uit in Drechtsteden Buiten. Elders in het land treffen we grotere dalingen aan.10 In Drechtsteden Buiten liggen de registraties in 2023 (34) zelfs bijna op hetzelfde niveau als in 2020 (35). Tegenover deze stabiele trend staan stevige afnames in dezelfde kalenderjaren (dus 2020 versus 2023) in: 1.) acht gemeenten in de Achterhoek; een afname van 76 procent (59 versus 14 registraties); 2.) vijf gemeenten in Amstelland; een afname van 58 procent (60 versus 25 registraties); en 3.) zeventien gemeenten in Fryslân (alle Friese gemeenten minus Leeuwarden); een afname van 63 procent (126 versus 46 registraties). Deze drie stevige cijfermatige afnames elders in het land zijn in lijn met de landelijke politierapportages over geregistreerde hennepteelt.11 Zie paragraaf 3.3 over hennepteelt in Drechtsteden Buiten.

Ad d.) Harddrugsproductie: een zeldzaam geregistreerd delict (wel ‘elders’!?) In bijna vijf jaar wordt in de vijf Drechtsteden-gemeenten slechts één keer ‘vervaardigen harddrugs’ geregistreerd. Namelijk in Sliedrecht. Op basis van deze registraties lijkt een conclusie voor de hand te liggen: de productie van harddrugs is geen noemenswaardige criminele factor in Drechtsteden Buiten. Een onderzoek in open bronnen laat echter een ander beeld zien. Niet-incidenteel worden namelijk inwoners van één van de vijf gemeenten ‘elders in het land’ aangehouden vanwege (betrokkenheid bij een netwerk dat actief is met) harddrugs-productie. Zie paragraaf 3.4. 10

Het gaat steeds om kleine aantallen, waardoor niet meteen conclusies kunnen worden verbonden aan de genoemde cijfers. 11 Zie Nationale Politie (2024), Nationaal Overzicht Drugslocaties 2023.

Ad e.) Geregistreerde overlast: een toename en drugs-hotspots Door de jaren heen is de geregistreerde overlast (i.v.m. drugs én alcohol) toegenomen: van 194 (2020) naar 253 (t/m 18 december 2024). Dit komt neer op een stijging met 30 procent. Bij deze overlast-categorie gaat het om ‘breng-registraties’, dat wil zeggen meldingen die vaak op initiatief van burgers ter kennis worden gebracht van de politie. De politie hoeft dus zelf geen actie te ondernemen alvorens zaken worden geregistreerd. Veel drugsmisdaad is juist een ‘haaldelict’; drugsmisdaad komt pas in beeld bij de politie als zij actie onderneemt, zoals een controle of een opsporingsonderzoek. De toename van de overlast-registraties stemt overeen met een boodschap van respondenten. Los van het in algemene zin rustige straatbeeld in de vijf gemeenten zijn er geijkte locaties of hotspots (b.v. huurcomplexen, straten, sub-buurten of specifieke locaties in het centrum) en tijdstippen met overlast. Dit staat niet op zich; op hotspots gaat dit op gezette tijden samen met drugsgebruik, met drugshandel en met de aanwezigheid en acties van een (klein of beperkt12) aantal criminelen en/of criminele netwerkjes. Deze criminelen wonen daar, hebben daar een klein bedrijfje of komen er naartoe. Zie verder paragraaf 3.2. Tabel 3.1: Tabellen met registraties van drugsincidenten Sub-tabel 1.

Totaal aantal geregistreerde drugs-gerelateerde incidenten in basisteam Drechtsteden Buiten in de periode van 1 januari 2020 tot en met 18 december 2024 (bron: politie). Basisteam Drechtsteden Buiten Aantal inwoners per 1/1/24: 156.215 Bezit harddrugs (lijst 1) Bezit softdrugs (lijst 2) Handel harddrugs (lijst 1) Handel softdrugs (lijst 2) Subtotaal bezit + handel Per 10.000 inwoners

70 73 60 25 228 14,6

Vervaardigen harddrugs (lijst 1) Vervaardigen softdrugs (lijst 2) Per 10.000 inwoners

1 172 11,0

Aantreffen drugs, geen verdachte

Overige drugsdelicten Overlast i.v.m. alcohol/drugs

45 1.001

Totaal

1.535

Sub-tabel 2: Geregistreerde drugs-gerelateerde incidenten in basisteam Drechtsteden Buiten in vier kalenderjaren (2020, 2021, 2022 en 2023) en in de periode van 1 januari t/m 18 december 2024 (bron: politie).

Bezit harddrugs (lijst 1) Bezit softdrugs (lijst 2) Handel harddrugs (lijst 1) Handel softdrugs (lijst 2) Vervaardigen harddrugs (lijst 1) Vervaardigen softdrugs (lijst 2)

2020 10 11 12 7 0 35

Aantreffen drugs (geen verdachte) Overige drugsdelicten Overlast i.v.m. alcohol/drugs Totaal

5 18 194 292

2021 13 9 17 3 0 48

2022 18 15 6 5 0 31

2023 9 22 15 3 0 34

13 6 144 253

23 8 197 303

16 6 213 318

2024 * 20 16 10 7 1 24 58

31 7 253 369

Respondenten vinden schattingen over het aantal moeilijk. Het lijkt te gaan om enkele tientallen per gemeente, al is dit onzeker; de informatiepositie is matig, ook wat betreft de populatie van drugsgebruikers.

Sub-tabel 3. Geregistreerde drugs-gerelateerde incidenten in vijf Drechtsteden-gemeenten in de periode van 1 januari 2020 tot en met 18 december 2024. (bron: politie). Gemeente Aantal inwoners Per 1 januari 2024 Bezit harddrugs (lijst 1) Bezit softdrugs (lijst 2) Handel harddrugs (lijst 1) Handel softdrugs (lijst 2) Subtotaal bezit + handel Per 10.000 inwoners Vervaardigen harddrugs (lijst 1) Vervaardigen softdrugs (lijst 2) Per 10.000 inwoners Aantreffen drugs, geen verdachte Overige drugsdelicten Overlast i.v.m. alcohol/drugs Totaal

3.2

Zwijndrecht 44.780

Papendrecht 32.174

H.I. Ambacht 32.685

Alblasserdam 20.306

Sliedrecht 26.270

26 33 14 7 80 17,9 0 52 11,6 31 11 365 539

8 10 9 6 33 10,3 0 33 10,3 19 8 215 308

13 17 7 4 41 12,5 0 21 6,4 23 9 121 215

12 6 9 1 28 13,8 0 25 12,3 14 5 154 226

13 10 21 9 53 20,2 1 41 15,6 11 12 156 274

Drugshandel: in soorten en maten

De schaal en actieradius van de drugshandel in Drechtsteden Buiten lopen uiteen. Van lokale straathandel, via georganiseerde regionale handel, tot aan nationale en internationale handelspraktijken.13 Het bovenlokale is niet of minder zichtbaar, zeker bij internationale of nationale drugsprojecten. Daarbij spelen inwoners en/of panden in de vijf Drechtsteden-gemeenten de ene keer een belangrijke rol en de andere keer lijken of zijn ze een schakel in een crimineel netwerk. Het veldwerk wijst op de volgende drugshandel: ▪ ▪ ▪

Mobiele handel Gevarieerde lokale handel Bovenlokale handel

3.2.1 Mobiele handel De handel in kleine hoeveelheden drugs per transactie is in de vijf gemeenten geen hoogfrequent verschijnsel, zoals in - kwetsbare wijken van - grote(re) steden. Toch is het er wel degelijk, namelijk geconcentreerd in verschillende opzichten: binnen criminele netwerken of groepjes (daderkant), op locaties met drugsklanten, op geijkte routes en qua tijd. Het speelt zich af vanaf de middag en nog meer in de avonduren, tot in de nacht. Het gaat om vrije dagen, al zijn er locaties waar respondenten de drugshandel ook doordeweeks constateren in de late uren. De zogenoemde mobiele drugshandel is klantgericht. Klanten plaatsen bestellingen via sociale media (b.v. telegram of snapchat), waarna mobiele dealers drugs afleveren. Klanten krijgen snel de drugs bezorgd, terwijl de pakkans vanwege drugshandel op een laag niveau ligt . De interviewronde levert verklaringen op voor de lokale betekenis van deze mobiele handel: -

Er is mobiel aanbod, dus aan de daderkant; van dealers die in de vijf Drechtstedengemeenten wonen of daar omheen. Wat dit laatste betreft wordt vooral gewezen op

Door het sterk uiteenlopende signatuur van de drugshandel bestaan er ook grote verschillen tussen de drugsklanten: van afnemers van (middel)grote partijen drugs elders in het land of in het buitenland, via lokale of regionale tussenhandel, tot aan lokale gebruikers en verslaafden die kleine hoeveelheden drugs kopen per transactie.

Dordrecht, als stad met een (van oudsher) stevig aantal dealers. Het hoge aantal Dordtse verdachten van drugsdelicten (per 10.000 inwoners duidelijk meer dan Rotterdam) wijst in die richting. Zie de onderstaande tabel. Respondenten wijzen op drugsverkeer vanuit Dordrecht naar in het bijzonder de nabijgelegen gemeenten Papendrecht en Zwijndrecht. Er komen ook mobiele dealers vanuit Rotterdam of Gorinchem naar de Drechtsteden. Er is lokaal vraag naar drugs, al is de gebruikerspopulatie niet goed in beeld. Jonge drugsgebruikers hebben vaak geen vaste pleisterplaatsen meer op straat. Die plekken wisselen, net als de (soms ‘late’) tijden waarop ze elkaar ontmoeten. Of ze gebruiken de drugs binnen of in een geparkeerde auto, ook op wisselende locaties. De mobiele drugshandel sluit aan op deze dynamiek; er wordt bezorgd op elke gewenste locatie, op bijna elk tijdstip. Voor jonge en oudere drugsklanten geldt; het ‘bestellen en afleveren’ op de illegale drugsmarkt sluit naadloos aan op hun legale digitale koopgedrag. De oude dealpanden (uit de jaren ’90 en ’00) met een zichtbare stroom klanten zijn nagenoeg verdwenen. Dit was in oude probleembuurten in Dordrecht destijds een bekend verschijnsel, zo krijgen we te horen. De criminelen en criminele netwerken zijn niet verdwenen, maar werken nu meer verhuld.

Door Dordtse stadsvernieuwing (respondenten noemen de wijken Krispijn, Wielwijk en Crabbehof) zijn drugscriminelen verhuisd; binnen Dordrecht, maar ook naar gemeenten in Drechtsteden Buiten. De drugshandel verhuisde mee.

Tabel 3.2: Het aantal verdachten van een drugsdelict per 10.000 inwoners, peiljaar 2022 (bron: Zicht op Ondermijning) Zwijndrecht Papendrecht Hendrik-Ido-Ambacht Alblasserdam Sliedrecht

5 5 -

Dordrecht Gorinchem Rotterdam Nederland

14 8 8 5

Tabel 3.3 zet, op basis van mediaberichten, zes casus op een rij. Dit wijst op twee patronen waarop respondenten wijzen. Ten eerste verbindt de mobiele handel niet alleen dealers en klanten, maar ook gemeenten en netwerkjes. Elk bericht gaat over (dealers, klanten of locaties) in tenminste twee gemeenten. Eén casus speelt in drie gemeenten en één in vier. Ten tweede worden ‘geschikte’ locaties genoemd. Namelijk een (parkeerplaats bij) een treinstation, een carpoolplaats bij een N-weg, een kwetsbare Dordtse wijk (Krispijn) en een straat (Lange Tiendweg) pal naast de centrale doorgaande weg in Papendrecht (Burgemeester Keijzerweg). Tabel 3.3: Mediaberichten over mobiele drugshandel -

Casus 1 In januari 2022 wordt, bij station Sliedrecht-Baanhoek, een auto gecontroleerd met daarin twee dertigers uit Gorinchem. De politie vindt drugs in de auto en arresteert de twee.14 Casus 2 Een 23-jarige man uit Dordrecht en een 22-jarige man uit Sliedrecht worden, in maart 2021, aangehouden op de Lange Tiendweg in Papendrecht op verdenking van drugshandel. Uit voor die datum opgestart onderzoek naar de Dordtenaar werd duidelijk dat hij met zijn auto diverse locaties afreed en aan uiteenlopende klanten harddrugs verkocht. Bij dat onderzoek kwam een woning naar voren in Papendrecht. Bij een inval in die woning werden drugs, versnijdingsmiddel,

Bron: Sliedrecht24.nl, Mannen in boeien geslagen en meegenomen na drugsvondst, 22 januari 2022.

versnijdingsapparatuur en een grote som contant geld aangetroffen. In de woning wordt een 29jarige man uit Hendrik-Ido-Ambacht aangehouden.15 Casus 3 Een 21-jarige Rotterdammer wordt in oktober 2020 op heterdaad opgepakt in Papendrecht vanwege harddrugshandel. De politie treft 17 zakjes met cocaïne, 4 zakjes heroïne en een blokje hasj aan bij de man, plus contant geld. De koper, een 44-jarige man uit Papendrecht, wordt aangehouden vanwege harddrugsbezit. 16 Casus 4 Bij onderzoek op basis van (anonieme) meldingen over dealen vanuit een voertuig in Hendrik-Ido-Ambacht maakt de politie in juli 2022 twee arrestanten vanwege drugshandel. Het betreft een 20-jarige man uit Zwijndrecht en een 21-jarige man uit Hendrik-Ido-Ambacht aangehouden.17 Casus 5 Een 24-jarige bewoner uit Zwijndrecht wordt aangehouden, na een melding omtrent dealen van drugs in de Dordtse wijk Stadspolders. Dit gebeurt bij controle van zijn auto in Krispijn, te Dordrecht. De politie treft harddrugs aan in de auto.18 Casus 6 In februari 2023 houdt de politie een drugsdealer aan op de carpoolplaats in Papendrecht, langs de N214. Hij drugs en een aanzienlijk geldbedrag bij zich. In aanloop naar deze aanhouding, had de man een verdachte tocht gemaakt door de Drechtsteden. De politie spotte een verdachte situatie in Sliedrecht.

“De auto stond daar een tijdje stil en collega’s signaleerden verdachte praktijken’’, aldus een politiewoordvoerder. Later werd de auto weer waargenomen in de buurt van Hardinxveld-Giessendam. 19

3.2.2 Lokale handel De interviewronde en andere bronnen wijzen op gevarieerde drugshandel op lokaal niveau in de vijf gemeenten, geworteld in wijken, groepen of (kleine) netwerken. Het gaat om relatief zichtbare praktijken, afgezet tegen de bovenlokale drugshandel (zie paragraaf 3.2.3). De volgende verschijningsvormen komen in beeld: a. Kleine dealers b. Aangestuurde drugshandel met inzet van jongeren Ad a.) Kleine dealers Er zijn, verspreid over kwetsbare buurten in Drechtsteden Buiten, kleine dealers actief. Zij verkopen aan een kleine klantenkring. Deze dealers beschikken niet over eigen invoer- of inkoopkanalen. Het gaat bijvoorbeeld om marginale drugsverslaafden of drugsgebruikers die kleine hoeveelheden drugs aanschaffen en daarvan een deel doorverkopen. Dit levert beperkte marges en geringe winst op, al helpt het om het hoofd boven water te houden. Ze zijn dus geen ‘grote’ drugscriminelen, maar criminele ‘hosselaars’. Het kan gaan om straathandel of om dealpraktijken vanuit een woning. Bijvoorbeeld de (sociale) huurwoning van een drugsverslaafde; hij of zij verkoopt zelf of wordt overlopen door een dealer. Er zijn ook de nodige wat beter gepositioneerde lokale dealers. Ze kunnen wat meer drugs inkopen en hebben een wat grotere klantenkring weten op te bouwen.

Tot slot bestaat een sub-variant van kleine dealers uit tieners die kleine partijen drugs verkopen, bijvoorbeeld op of rondom scholengemeenschappen, zonder dat ze dit lijken te doen in opdracht van andere criminelen.

Bron: Politie.nl, Verdachten van drugshandel in Papendrecht aangehouden, 22 maart 2021. Bron: PZC, Politie betrapt drugsdealer in Papendrecht, 5 oktober 2020. 17 Bron: Politie.nl, Twee mannen aangehouden op verdenking van dealen in drugs, 20 juli 2022. 18 Bron: Dordrecht.net, Zwijndrechtse drugsdealer aangehouden in wijk Krispijn, 23 februari 2022. 19 Bron: Algemeen Dagblad, Dealer opgepakt bij carpool Papendrecht: ‘Hij had aanzienlijk veel geld op zak’, 26 februari 2023. 16

Tabel 3.4: Mediabericht over lokale drugshandel Een 23-jarige man en een 45-jarige vrouw worden in juni 2019 in de Papendrechtse wijk Westeind aangehouden op verdenking van drugshandel. In de woning treffen agenten drie tassen met hennep aan, plus een nog te bepalen 'wit poeder'. Verder worden bakjes papiergeld, versnijdingsmiddelen en verpakkingsmateriaal aangetroffen. 20

Ad b.) Aangestuurde drugshandel met inzet van jongeren en jongvolwassenen Er wordt gewezen op georganiseerde drugshandel, waarbij jongeren en jongvolwassenen uitvoerende werkzaamheden verrichten. Sturende ‘oudere’ criminelen (jongvolwassenen) hebben lokaal (op straatniveau) een organiserende rol. Ze werven jeugdigen of jonge twintigers voor klusjes in de criminele drugswereld. Bijvoorbeeld drugs ophalen, bewaren, afleveren of verkopen. Het gaat deels om straathandel op hotspots, bijvoorbeeld rondom middelbare scholen (in Papendrecht, Zwijndrecht of ‘elders’), horeca of bepaalde wooncomplexen of straten. Op dergelijke locaties worden overigens niet alleen drugs verkocht, maar bijvoorbeeld ook vapes, lachgas (al lijkt dit te zijn afgenomen) of vuurwerk. Enkele respondenten wijzen op de rol van het voortgezet onderwijs, als motor voor bovengemeentelijke sociale contacten onder jeugdigen. Een kwetsbare categorie wordt door drugshandelaren geworven: vooral als klant en soms als verkoper. Voor een ander deel worden jongvolwassen uitvoerders ingezet bij mobiele drugshandel per auto. Vaak zijn ze laag opgeleid. Vanwege de afwijkende, late werktijden staan ze op afstand van de reguliere arbeidsmarkt of van het onderwijssysteem. De gestructureerde drugshandel kan voortkomen uit (voormalige) jeugdgroepen. Na verloop van tijd komen organiserende criminelen boven drijven.

De drugshandel kan, via oudere tieners of twintigers, ook wortelen in langer bestaande criminele (familie)netwerken. Dit verschaft jonge criminelen voorbeelden (‘criminele rolmodellen’) in de directe sociale omgeving én toegang tot inkooplijnen van drugs. De lokaal gewortelde drugshandel kan gepaard gaan met overlast, zo blijkt uit de interviewronde. Er zijn daarnaast de nodige signalen over een zekere straatintimidatie: jonge criminelen en/of overlast-gevende personen daar omheen die bewoners en/of ondernemers laten merken dat ze op- en aanmerkingen niet pikken. Als wordt ingezoomd op groepen met jonge drugscriminelen blijkt dat velen kampen met een moeilijke sociale en/of financiële situatie in het huishouden. Binnen een groep van vijftien jonge personen wonen er bijvoorbeeld ongeveer tien in een kwetsbare sociale huuromgeving: “Het betreft veelal verouderd bezit van corporaties”. Dit laatste sluit aan op de constatering dat overlast en drugshandel geografisch zijn geconcentreerd op kwetsbare locaties. In die omgeving wordt, aldus respondenten, criminaliteit gepleegd om geld en status te verkrijgen. Tabel 3.5: Citaten uit interviewronde over hotspots met overlast en drugshandel In de interviewronde wordt (in elke gemeente) nadrukkelijk gewezen op geconcentreerde overlast van jongeren en drugshandel. We zetten enkele citaten een rij -

“Drugsgebruik onder jongeren is aan de orde. Softdrugs en harddrugs, ook wordt veel alcohol gebruikt. Lokale jeugdige dealers voorzien hen. Bij de jeugd lijken de contacten via scholengemeenschappen te lopen. Jongeren zitten in Rotterdam, Lekkerkerk, Papendrecht en Zwijndrecht op school. De jeugd voelt zich onaantastbaar. Het gebeurt open en bloot”.

Bron: Rijnmond.nl, Drugshandel in Papendrecht: tassen vol hennep en 'wit poeder', 18 juni 2019.

“De straathandel, het bezorgen, wordt met name gedaan door 20- tot 25-jarigen die vaak laag zijn opgeleid. Vaak gebruiken ze zelf. Ze crossen rond met autootjes en zijn de populaire jongens bij de jongeren.”

“Er wordt veel meer straatdealen waargenomen. Ieder weekend zijn er signalen. Een groep dealt op het […] plein, bij de winkels. Hier kreeg de gemeente van de politie te horen dat het om zware jongens gaat.”

De drugshandel heeft plaats op geijkte locaties. Genoemd worden (de omgeving van) onderwijslocaties, parkeer- en ontmoetingsplaatsen bij sportcomplexen, straatlocaties in kwetsbare sub-buurten of bereikbare én enigszins verhulde locaties in het groen (b.v. een park) of langs het water. Plus (gedateerde) winkelcentra of winkel-strips en de directe omgeving daarvan. Soms vermoeden respondenten drugshandel vanuit kleine zaakjes op dit soort locaties. Tabel 3.6: Politiebericht over aanhouding van twee jongemannen21 In maart 2024 houdt de politie twee Alblasserdammers van 17 en 18 jaar aan in hun woningen aan de Blokweerweg en de Rembrandtlaan. De 17-jarige wordt verdacht van onder andere het verlaten van een plaats ongeval en rijden zonder geldig rijbewijs. De 18-jarige is aangehouden voor wapenbezit en drugshandel. De Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA) zal onderzoek doen naar de handel in vapes door de 17-jarige.

Respondenten wijzen op toegenomen dynamiek. Er zijn meer locaties dan in het verleden en er worden wisselende locaties benut. Daarbij gaat het niet alleen om verschuivingen binnen een gemeente, maar ook tussen locaties de vijf gemeenten en Dordrecht. Een respondent wijst op het mobiliserende effect van onderlinge contacten, ook in de late uren: “Enkele weken geleden stonden circa vijftig jongeren op het (…)plein. Deze omvang was redelijk nieuw. In deze groep waren ook jongeren uit [buurgemeente] aanwezig. Meestal hangen ze s’nachts rond, ook doordeweeks, en zijn ze vervelend. (…) Bij een hoop van deze jongeren bestaan vermoedens over drugshandel.” Geijkte locaties - bijvoorbeeld pleinen, winkelcentra en parkeerplaatsen – hebben aantrekkingskracht op personen, niet alleen uit de directe omgeving. Er wordt gewezen op straatontmoetingen - op wisselende locaties - tussen jeugdige personen uit Sliedrecht, Zwijndrecht, Papendrecht en Dordrecht. Jongeren uit Hendrik-Ido-Ambacht trekken naar Zwijndrecht. Alblasserdam heeft deels een lokale kern van jongeren, met netwerkcontacten in de Drechtsteden en in Rotterdam en Ridderkerk. De oude tieners of twintigers die drugshandel operationeel aansturen zijn deels afkomstig uit criminele familienetwerken.

De jeugdige ‘straat-kapiteins’ doen min of meer na wat hun oudere broers of ouders ook al deden; pressie en verleiding om personen in te zetten bij drugshandel. Het zijn structuren waarbinnen pro-criminele opvattingen worden overgedragen. Een telg uit zo’n criminele familie zette een illegaal bedrijfje op, alwaar het “steeds gekker” werd, met een komen en gaan van dubieuze personen en met waarschijnlijk drugshandel. 3.2.3 Bovenlokale handel Uit het verzamelde bronmateriaal (open bronnen en interviews) blijkt dat personen en/of criminele netwerken, met wortels in Drechtsteden Buiten, betrokken zijn bij bovenlokale drugsmisdaad. Dit is 21

Bron: Politie.nl, Vapes, drugs en wapens gevonden in woningen Alblasserdammers (17 en 18), 5 maart 2024.

beter georganiseerd dan de lokale handel, met een grotere actieradius. Dit gaat gepaard met taakspecialisatie, met risico’s bij drugstransporten of transacties en met potentieel hoge omzetten en verdiensten. Drechtsteden Buiten kent criminelen die coalities sluiten - in de regio of door het land heen - bij internationale smokkel en handel. De functie van criminelen in de vijf Drechtstedengemeenten loopt uiteen: van een pion op het schaakbord tot significant. Casuïstiek legt criminele contacten bloot van lokale criminelen: grootstedelijk en in Spanje (casus 1, Amsterdam, Utrecht en Rotterdam), in Noord-Holland en Almere (casus 2), in Rotterdam en Barendrecht (casus 4), in Zeeland (casus 5) en door het Rijnmondgebied heen (casus 6). Een ‘maritieme casus’ (zie tabel 2.1 in hoofdstuk 2) betreft cocaïne-import via de Rotterdamse haven; woningen en bedrijfspanden in Rotterdam, Schiedam, Hoogvliet, Papendrecht en Den Haag zijn doorzocht. Tabel 3.7: Mediaberichten over bovenlokale drugshandel -

Casus 1 In oktober 2020 typeert de Spaanse politie de criminele organisatie van acht aangehouden kopstukken als “de meest actieve van Europa” bij cocaïne-import vanuit Zuid-Amerika. De arrestaties hebben plaats in twee Spaanse provincies en in Amsterdam, Utrecht, Rotterdam en Papendrecht. In Papendrecht doorzoekt de politie “een doodgewoon rijtjeshuis”. 22

Casus 2 In de rechtbank op Schiphol staat in maart 2024 een groep mannen terecht op verdenking van deelname aan een criminele organisatie en betrokkenheid bij handel in drugs als XTC en cocaïne. Het Openbaar Ministerie eiste celstraffen tot acht jaar tegen hen. Er werd cocaïne aangetroffen in verfpoeder, afkomstig uit Colombia, afgeleverd met een DHL-bestelbus bij een loods in Zaandam. Met behulp van ontsleutelde cryptocommunicatie komt de politie zeven verdachten op het spoor: een 34-jarige man uit Krommenie, een 39-jarige man uit Enkhuizen, een 58-jarige man uit Zaandam, een 54-jarige man uit Hendrik-Ido-Ambacht, een 35-jarige man uit Almere en twee mannen uit Amsterdam van 27 en 54 jaar oud. Zij werkten met twee sub-groeperingen, gespecialiseerd in cocaïnesmokkel of om productie van xtc en andere amfetaminen. Eén man wordt gezien als de linking pin.23

Casus 3 De Landelijke Recherche ontdekt in april 2023 een partij van 60 kilo heroïne, in een loods in Hendrik-Ido-Ambacht. Op het moment van de inval ziet de politie dat verdachten drukdoende waren om de bodem van de vrachtwagen los te maken met een slijptol, want de drugs waren verborgen in een dubbele bodem. De aangetroffen partij drugs heeft een groothandelsprijs tussen de 600.000 en 700.000 euro. Vier mannen worden in de loods aangehouden, afkomstig “uit de omgeving Rotterdam” en uit Iran.24

Casus 4 Het ontsleutelen van berichtenverkeer in cryptofoons leidt tot de aanhouding van zes mannen voor grootschalige en professionele invoeren van harddrugs (veelal cocaïne) via de havens van Rotterdam en Antwerpen. Zij zijn afkomstig uit Alblasserdam, Barendrecht en Rotterdam. Het OM eist in september 2022 gevangenisstraffen tussen de 3 en 12 jaar. Een modus operandi betrof, volgens het OM, het plaatsen van verdovende middelen tussen ladingen die bestemd waren voor bonafide bedrijven. De verdachten bedienden zich van corrupte handlangers op strategische posities in haventerminals in Rotterdam en Antwerpen. Tevens werd gebruik gemaakt van een of meerdere handlangers bij het wederrechtelijk binnendringen (hacken) van een computernetwerk van haventerminals.

Casus 5 In november 2022 houdt de politie drie mannen aan die worden verdacht van witwassen en handel in verdovende middelen. Het gaat om een man uit Alblasserdam, een man uit Den Haag en man uit Tholen. De Alblasserdammer werd bedreigd, was volgens het OM het doelwit van een

Bron: Algemeen Dagblad, ‘Nederlandse leider van ‘Europa’s meest actieve cocaïnebende’ verstopt zich in Dubai’, 23 oktober 2020. 23 Bron: OM.nl, Cocaïne in verfpoeder: OM eist celstraffen voor drugshandel, 18 maart 2024. 24 Bron: Politie.nl, 60 kilo heroïne in dubbele bodem, vier personen aangehouden, 19 september 2022.

ontvoering (de verkeerde man werd ontvoerd in Noord-Holland). Het OM koppel de man aan een lading onderschepte cocaïne in de Antwerpse haven in juli 2021. Het zou gaan om 1.899 kilo. Het leidde tot geweld: “In augustus 2021 zijn er meerdere brandstichtingen geweest en explosieven gebruikt in Zwijndrecht en Alblasserdam. Ook werd in Hendrik-Ido-Ambacht een woning beschoten”. -

Casus 6 Tien mensen uit de regio Rijnmond worden in oktober 2022 aangehouden, in een groot onderzoek naar witwassen, valsheid in geschrifte en drugssmokkel vanuit Zuid-Amerika. Het gaat onder andere om twee mannen uit Capelle aan den IJssel van 36 en 46 jaar oud en enkele andere mannen en vrouwen uit Rotterdam, Oud-Beijerland, Moordrecht, Schiedam en Bleiswijk. De bende kwam in beeld na invallen (in mei 2021) in vijf woningen in onder meer Rotterdam en Capelle en in een kantoorpand in Alblasserdam waarbij 22 Rolex-horloges, contant geld, een vuurwapen en 200 horlogecertificaten in beslag werden genomen. Uit versleutelde smartphoneberichten via de app Sky ECC. Het politieonderzoek wijst op contacten van verdachten contact in landen zoals Noorwegen, Duitsland, Dubai en Turkije.

Bij de bovenlokale drugshandel komen ook nog twee twee sub-varianten in beeld: 1. Online drugshandel. Jongvolwassenen zijn in Drechtsteden Buiten online actief met het verkopen van designer drugs en synthetische drugs. Zij leveren door het hele land en daarbuiten. Er kunnen synthetische drugs of illegale designerdrugs (bijvoorbeeld 3Methylmethcathinon, kortweg 3-MMC) worden besteld op afgeschermde delen van het internet (darkweb), waarna de drugs per post worden verzonden. Ook op het bereikbare ‘clear web’ zijn drugs te koop. Casus 7 gaat over darkweb-drugshandel vanuit een huis in Sliedrecht. Zie de onderstaande tabel. 2. Handel in synthetische drugs. Een zoekslag in open mediabronnen levert tien casus op waarbij (het netwerk rondom) personen en panden in Drechtsteden Buiten een rol hebben bij het produceren en/of verhandelen van synthetische drugs. Die productie heeft vaak niet plaats in de Drechtsteden, maar elders in het land. Casus 8 gaat over politie-invallen in onder meer Papendrecht, Dordrecht, Zwijndrecht, Ridderkerk en Rotterdam, met een connectie met drie drugslabs op verschillende locaties in het land. Casus 9 gaat over georganiseerde handel in xtc-pillen waarvoor vijf verdachten worden aangehouden in Zwijndrecht, één in Dordrecht en één in Barendrecht. Zie verder paragraaf 3.4. Tabel 3.8: Mediaberichtgeving over online drugshandel en over synthetische drugsmisdaad

25 26

Casus 7 Het cybercrimeteam van de politie-eenheid Rotterdam onderzocht de Hansamarket, een digitale marktplaats op het Darkweb waar verdovende middelen worden verhandeld, onder meer cocaïne, heroïne en wiet. De drugs werden per post verzonden naar de koper, die kon betalen met bitcoins. Onderzoek leidde het team uiteindelijk, in juli 2024, naar een adres aan de Troelstralaan in Sliedrecht.25

Casus 8 In een groot onderzoek naar drugshandel doet de politie invallen gedaan in Papendrecht, Dordrecht, Zwijndrecht en Utrecht, De Meern, Ridderkerk, Rotterdam, Den Haag, Moerdijk, Delft en Capelle aan den IJssel. Daarbij zijn drie vermoedelijke drugslaboratoria op verschillende plekken in het land ontdekt. Ook werden vele vaten met chemicaliën en afval daarvan en grote hoeveelheden grondstoffen voor het produceren van synthetische drugs aangetroffen. 26

Bron: VL-nieuws.nl, Drugshandel op darkweb leidt naar Sliedrecht, 29 juli 2024. Bron: Dordtcentraal.nl, Vijf Dordtenaren aangehouden in drugsonderzoek, 1 juli 2020.

3.3

Casus 9 In september 2024 worden negen verdachten aangehouden vanwege verdenkingen omtrent handel in en productie van xtc-pillen. Het gaat om een Dordtenaar, een Barendrechter en vijf verdachten uit Zwijndrecht: drie mannen en twee vrouwen. Er worden doorzoekingen uitgevoerd op vijftien verschillende locaties in Dordrecht, Zwijndrecht, Barendrecht, Ridderkerk en Hellevoetsluis. In een verborgen ruimte wordt een kluis gevonden. Er worden negen auto’s in beslag genomen die worden onderzocht op verborgen ruimtes. Er wordt een vuurwapen gevonden, circa 70.000 euro aan contant geld, een geldtelmachine, een grote hoeveelheid xtc-pillen en materiaal om drugs te vervaardigen.27

Hennepteelt

Er bestaan onduidelijkheden over de lokale situatie in Drechtsteden Buiten wat betreft hennepteelt. De criminele know how om hennepkwekerijen aan te leggen is zeker aanwezig. Zowel binnen lokale criminele netwerken als in de fysieke omgeving, onder meer in Dordrecht. We maken de balans van het veldwerk op. Hennepkwekerijen worden afgeschermd, om te voorkomen dat ze worden ontdekt en vanwege forse criminele belangen daarbij. Immers, een bescheiden hennepkwekerij met 200 planten levert in de tussenhandel per oogst naar schatting € 23.000,- op (Functioneel Parket Afpakken, 2016). Met de optie om vijf of zes keer per jaar te oogsten. Kwekerijen worden (door het land heen) steeds beter afgeschermd, waardoor ze bijvoorbeeld niet zijn te detecteren met warmtemetingen en er minder stank is (zie Boerman e.a., 2017; Noordanus e.a., 2020). Voorts wordt gewerkt met klimaatcontrolesystemen, waardoor productielocaties minder vaak hoeven te worden bezocht. Er is dan minder (verdachte) aanloop bij een pand met een hennepkwekerij. Tevens wordt de aanleg van hennepplantages ingebed in legale activiteiten, zoals bouwwerkzaamheden, regulier onderhoud of regulier werkverkeer.

De verbeterde afscherming van illegale hennepteelt is één van de redenen waarom de politieregistraties over dit fenomeen dalen, aldus experts van de politie.28 In Drechtsteden Buiten worden (zo zagen we in paragraaf 3.1) in bijna vijf jaar tijd 172 politieregistraties geteld inzake ‘vervaardigen softdrugs’. Sinds 2020 nemen deze registraties in Drechtsteden Buiten met ongeveer dertig procent af. Het aantal feitelijk aangetroffen hennepkwekerijen daalt landelijk en binnen de politieeenheid Rotterdam veel sterker dan dertig procent. Deze feitelijk ontdekte kwekerijen zijn een subcategorie van BVH-registraties over ‘vervaardigen softdrugs’, omdat daarbinnen bijvoorbeeld ook de vondst van een partij henneptoppen wordt geteld. Landelijk daalt het aantal ontmantelde hennepkwekerijen van 3.635 in 2019 naar 1.230 in 2023; een afname van 66 procent (Nationale Politie, 2024).29 In de politie-eenheid Rotterdam wordt in dezelfde periode een nog grotere afname

Bron: Politie.nl, Negen verdachten aangehouden in groot drugsonderzoek, 3 september 2024 [check bron]; PZC.nl, Dordtenaar en vijf Zwijndrechtse verdachten van xtc-handel blijven nog minimaal twee weken in de cel, 5 september 2024. 28 Tot en met media 2024 was er online – via de site van het Algemeen Dagblad (en enkele regionale kranten) – een video te vinden met deze drie verklaringen: “In 2022 werden fors minder wietplantages ontdekt. Toch werd er waarschijnlijk niet minder gekweekt. Hoe dat kan leggen we uit in deze video”. De video is inmiddels verwijderd. Dit was de link: https://www.ad.nl/video/productie/steeds-minder-wietplantages-ontdekt-zokomt-het-391463 29 Het aantal planten per kwekerij wordt niet vermeld, dus de trend is wat dat betreft niet in kaart gebracht. In 2023 werden ook 43 hennep-stekkerijen en 20 dorgerijen ontdekt; die worden niet meegeteld in het cijfer van 1.230.

geteld, namelijk van 74 procent (576 kwekerijen in 2019 en 149 in 2023).

De onzekerheid omtrent de lokale situatie wat betreft hennepteelt komt mede door het dubbele karakter van de gelegenheidsstructuren. Aan de ene kant zijn er remmende factoren. Het betreft het dichtbebouwde karakter van de vijf gemeenten (weinig ruimte, teelt valt dan eerder op bij omwonenden) en het gebrek aan buitengebied met geschikte locaties voor afgeschermde drugsproductie. Bovendien wordt met goedkoop vastgoed geld verdiend aan woning- of kamerverhuur, bijvoorbeeld bij huisvesting van arbeidsmigranten. De aanwezigheid van veel huurders verdringt eventuele hennepteelt in dit soort panden.30 Aan de andere kant zijn er factoren die lokale hennepteelt stimuleren. De interviewronde wijst op een optelsom van hoge verdiensten, een lage pakkans voor criminele organisatoren, criminele kennis én contacten en geschikte (hennep)locaties: -

Er wordt gewezen op ontdekte hennepkwekerijen met een hoge omzet. Bijvoorbeeld circa 900 planten in een woning en een kwekerij met circa 2.000 planten in een bedrijfspand. Uitgaande van een tussenhandel-opbrengst van € 100,- per plant en van tien geslaagde oogsten, zou de omzet uitkomen op respectievelijk 0,9 miljoen euro en 2 miljoen euro. Organiserende criminelen bewaren afstand tot de uitvoering. Bij een inval worden vaak louter katvangers of loopjongens aangehouden. Hennepteelt is daardoor een ideaal delict voor sturende criminelen: hoge opbrengsten en een lage pakkans. Respondenten schatten de kans op ontdekking van een hennepkwekerij laag in op vervallen en anonieme (delen) van bedrijventerreinen. In de criminele wereld bestaat een ondergrondse bedrijfstak van bouwploegen voor het opbouwen en inrichten van hennepkwekerijen. Dit soort ploegen zijn beschikbaar binnen lokale en regionale criminele netwerken, onder meer in Dordrecht. Een respondent: “De henneplocatie was een stekkerij. Het kan niet anders dat er een hele organisatie achter zit. Het betrof onderhuur.” De betere afscherming van hennepkwekrijen leidt ertoe dat het minder snel opvalt bij burgers; dat is een rem op meldingen bij politie of Meld Misdaad anoniem.

In de interviewronde wordt gewezen op geschikte fysieke en sociale omgevingen (bepaalde straten of wooncomplexen worden genoemd) om mensen te werven die een hennepkwekerij toestaan in hun woning. Het gaat om personen in een marginale situatie.

Het dashboard ‘Zicht op ondermijning’ heeft - mede op basis van daadwerkelijk aangetroffen hennepkwekerijen - een modelmatige schatting gemaakt van de mate waarin er een (verhoogd) risico is dat woningen worden gebruikt voor een hennepkwekerij.31 Daarbij wordt onder meer rekening gehouden met het woonoppervlakte en met de WOZ-waarde van een woning. De scores geven aan welk percentage van het woningbestand een verhoogd risico loopt op een hennepkwekerij.32 De gemiddelde score voor Nederland komt uit op 9,3 procent en voor de provincie ZuidHolland op 11,6 procent. De gemeente Dordrecht scoort 11,2 procent (6.490 woningen), met uitschieters naar boven in de wijken Crabbehof (31,8%) en Staat (29,9%). Deze scores zijn in lijn met de constatering van respondenten, namelijk dat kwekerijen in Drechtsteden Buiten onder andere 30

Deze redenering (en een forse afname van ontdekte hennepkwekerijen) troffen we ook aan in Schiedam Oost (Van der Torre en Landsman, 2024). 31 Zie voor uitleg: https://www.zichtopondermijning.nl/ 32 Woningen met een verhoogd risico hebben 61 keer meer kans op een kwekerij; toch is die kans per woning alsnog klein (1 op 128).

worden opgezet door (of met hulp van) Dordtse criminelen. In Drechtsteden Buiten liggen de scores voor woningen met een verhoogd risico op een hennepkwekerij lager (dus: beter) dan in Dordrecht of dan het Nederlands gemiddelde: -

Zwijndrecht 6 procent (1.260 woningen); hoogste wijkscores in Noord (9,3%, 300 woningen) en in Kort Ambacht (8,6%, 290 woningen). Papendrecht 5,7 procent (820 woningen); geen wijkscores bekend Hendrik-Ido-Ambacht 1,8 procent (230 woningen); weinig variatie per wijk. Alblasserdam 4,8 procent (400 woningen); hoogste wijkscore in Blokweer (6,5%, 200 woningen). Sliedrecht 4,8 procent (260 woningen); hoogste wijkscore in Sliedrecht-Oost (6,3 procent, 260 woningen).

In de interviewronde wordt geconstateerd dat hennepkwekerijen doorgaans worden aangetroffen in eenvoudige woningen (o.a. sociale huurwoningen) en in bedrijfspanden (“met achterstallig onderhoud”). 3.4

Harddrugsproductie: tien casus (vooral ‘elders’)

Harddrugsproductie is een omvangrijk fenomeen in Nederland. De professionele productie van synthetische drugs, met omvangrijke internationale export, is een onderscheidend kenmerk van de Nederlandse georganiseerde drugscriminaliteit (Noordanus e.a., 2020). De omvangrijke import van cocaïne naar ons land heeft daarnaast geleid tot zogenoemde cocaïne-wasserijen. Als cocaïne wordt ‘verstopt’ in producten die worden gebruikt als ‘dragermateriaal’ (b.v. kleding of shampoo), wordt dit er in zo’n wasserij uitgehaald. In 2022 werden in ons land 83 productielocaties voor synthetische drugs ontdekt (waaronder vier in de politie-eenheid Rotterdam), plus 86 locaties voor opslag van chemicaliën of hardware (b.v. een ketel) dat daarbij wordt gebruikt (vier keer in de politie-eenheid Rotterdam). In 2022 werd 17 keer een productielocatie van cocaïne ontdekt (waarvan vier in de politie-eenheid Rotterdam). Van 2018 tot en met 2022 worden in de politie-eenheid Rotterdam 15 productielocaties voor synthetische drugs ontdekt én vijftien voor cocaïne.33 Wat is het beeld in Drechtsteden Buiten wat betreft harddrugsproductie? Op basis van de productielocaties die sinds 2020 in dit gebied zijn ontdekt, lijkt het antwoord simpel, namelijk dat het een weinig relevant fenomeen is. Dat zijn er namelijk nul.

De BVH-politieregistraties vermelden één registratie; dat betreft drugsafval (synthetische drugs) dat in september 2023 langs het spoor wordt gevonden, bij de Parallelweg te Sliedrecht. Echter, schijn bedriegt. Bij een eenvoudige zoekslag in open media-bronnen treffen we namelijk tien casus aan met berichtgeving over betrokkenheid van personen uit Drechtsteden Buiten bij harddrugsproductie. Het gaat één keer om een cocaïnewasserij en negen keer om synthetische drugs. Bij de tien casus worden twaalf arrestanten gemaakt die wonen in Drechtsteden Buiten: negen arrestanten wonen in Zwijndrecht en drie in Hendrik-Ido-Ambacht. Daarnaast komen vijf arrestanten uit Dordrecht. Er wordt een drugslab aangetroffen in Hendrik-Ido-Ambacht (2017) en één in Sliedrecht (2018). Bij de tien casus worden verder labs ontdekt in Koudekerke (Zeeland), Dalen (Drenthe), Oud Gastel (Noord-Brabant) en Westzaan (Noord-Holland). De drugslabs in Koudekerke, Dalen en Oud Gastel worden in de berichtgeving getypeerd als (erg) “groot”. Het aantal casus waarbij 33

Bron Nationale Politie, 2022 – uitleg dat in rapportage uit 2023 geen verdeling meer wordt gemaakt tussen productie synthetische drugs en productie van cocaïne.

mediaberichten melding maken van doorzoekingen in Drechtsteden Buiten is als volgt verdeeld over de vijf gemeenten: Zwijndrecht (3), Papendrecht (1) en Hendrik-Ido-Ambacht (2). De twee drugslabs in Drechtsteden Buiten worden bij toeval ontdekt, namelijk door criminele fouten: een sterke ammoniaklucht en een ontploffing. Tabel 3.9: Mediaberichten ov er drugslabs in Hendrik-Ido-Ambacht en Sliedrecht -

Casus 1 In november 2017 ontploft een drugslab voor methamfetamine aan het Noordeinde in Hendrik-Ido-Ambacht. Drie mannen vluchten, waaronder een man die zes kilo drugs meeneemt, met een straatwaarde van negen ton. Twee Mexicanen worden aangehouden en veroordeeld.34 Casus 2 In november 2018 leidt een (tip over een) ammoniaklucht de politie naar een loods in Sliedrecht. Daar wordt een drugslab aangetroffen. Mannen uit Nijmegen (19 jaar) en Den Haag (26 jaar) worden aangehouden.35 Enkele dagen later plaatst een agent een foto van het lab op Instagram, met de tekst: “Bah, wat een vieze bende!”.36

Bij zes casus worden personen aangehouden die wonen in Drechtsteden Buiten, telkens in Zwijndrecht of Hendrik-Ido-Ambacht. Tabel 3.12: Mediaberichten over harddrugsproductie -

Casus 3 In september 2021 worden drie mannen in hoger beroep veroordeeld voor een drugslab in Zeeland, in Koudekerke, dat werd ontdekt in 2013. Het gaat om een De 53-jarige man uit Koudekerke, een 38-jarige man uit Oosterhout en een van 54-jarige man uit Zwijndrecht. Het drugslab was destijds het grootste drugslab dat ooit werd opgerold in Zeeland. Casus 4 In september 2021 wordt, tussen Dalen en Holsloot in Drenthe, een groot drugslabs ontdekt. In het lab wordt ruim 780 liter amfetamineolie gevonden. Ook wordt circa 10.000 liter aan drugsafval gevonden, deels gestort op onbeschermde plekken. De officier van justitie eist zeven jaar cel tegen een 38-jarige man uit Zwijndrecht: “gezien zijn rol en het feit dat het niet de eerste keer is dat hij bij dit soort activiteiten betrokken is”. Tegen twee andere verdachten, een 33-jarige man uit Den Haag en een 32-jarige man uit Zwijndrecht, wordt een gevangenisstraf van vier jaar geëist.37 Casus 5 In april 2023 valt de politie binnen in drie loodsen op een bedrijventerrein in Ridderkerk en in woningen te Rotterdam, Zwijndrecht en Vlaardingen. Dezelfde dag volgen zoekingen in twee garageboxen in Ridderkerk en een woning in Hendrik-Ido-Ambacht.

Vijf mannen worden aangehouden; een 32-jarige man uit Zwijndrecht, een 57-jarige man uit Vlaardingen, en een 36jarige en 61-jarige man beiden uit Rotterdam en een 62-jarige man uit Hendrik-Ido-Ambacht. Er worden munitie, ketamine en amfetamine gevonden, maar vooral heel veel jerrycans met (pre)precursoren voor productie van synthetische drugs. Ook worden uitzonderlijk veel vuurwapens: 39 in totaal, waaronder 20 automatische vuurwapens. Dat gebeurt zelden, aldus een recherche-chef.38 Casus 6 In november 2023 wordt in Oud Gastel, in een loods, een “erg groot” werkend drugslab aangetroffen. Een 33-jarige man uit Hendrik-Ido-Ambacht en een 27-jarige Rotterdammer worden aangehouden. In 2019 werd in dezelfde schuur een hennepkwekerij ontdekt. Een buurtbewoner is niet verrast, want er kwamen vreemde busjes en vooral ‘s avonds en ‘s nachts dure auto’s. . Casus 7 In maart 204 staan zeven verdachten terecht, waaronder een 54-jarige man uit Hendrik-IdoAmbacht, in de rechtbank op Schiphol vanwege een onderzoek naar een cocaïnetransport uit

Bron: Ad.nl, 2,5 jaar cel voor explosie in drugslab, 2 november 2017 Bron: Zhzactueel.nl, Drugslab aangetroffen in Sliedrecht; 2 mannen op heterdaad aangehouden, 9 november 2018. 36 Bron: Ad.nl, Agent geeft kijkje in Sliedrechts drugslab: ‘Bah wat een vieze bende!’, 12 november 2018. 37 Bron: OM.nl, Tot zeven jaar cel voor betrokkenheid bij één van de grootste Drentse drugslabs ooit. 38 Bron: Decombinatieridderkerk.nl, Grote wapenvondst en grondstoffen drugs na maandenlang onderzoek, 21 april 2023. 35

Colombia.39 Nader onderzoek, na onderschepping van de partij cocaïne, leidde naar een werkend xtc-lab in Westzaan. Bij een bedrijf in de Kwakel (gemeente xxx) en een box in Almere wordt hardware aangetroffen voor drugsproductie, waaronder twee nieuwe tabletteermachines voor xtcpillen.40 Casus 8 In september 2024 verricht de politie, in een groot drugsonderzoek, doorzoekingen op vijftien verschillende locaties in Dordrecht, Zwijndrecht, Barendrecht, Ridderkerk en Hellevoetsluis. Er worden negen arrestanten gemaakt, op verdenking van handel en productie van xtc-pillen. Het gaat om een Dordtenaar (33), een Barendrechter (53) en vijf verdachten uit Zwijndrecht: drie mannen van 31, 41 en 59 en twee vrouwen van 34 en 36.41 In november wordt in de media over deze casus geschreven dat het gaat om een xtc-bende uit Zwijndrecht die honderdduizenden pillen produceerde, goudgeld verdiende en zich onaantastbaar waande.42

Tot slot worden bij twee casus panden doorzocht in Zwijndrecht, Papendrecht en Hendrik-IdoAmbacht. Tabel 3.10: Mediaberichten over harddrugsproductie -

Casus 9 In juli 2020 worden op 33 plekken invallen gedaan in een politieonderzoek naar drugslaboratoria. Er wordt onder meer een pand doorzocht in Zwijndrecht en in Papendrecht. Er worden elf mensen aangehouden, waaronder vijf dertigers uit Dordrecht. Bij de doorzoekingen worden vele vaten met chemicaliën en afval in beslag genomen, net als: dure auto’s en boten, een aantal huizen, kostbare horloges, grote geldbedragen, grote hoeveelheden van diverse soorten drugs en grote aantallen machines om drugs te produceren. Casus 10 Politieonderzoek naar aanleiding van auto’s met valse kentekenplaten leidt, naast voertuigcriminaliteit, tot informatie en verdenkingen over handel en productie van synthetische drugs, witwassen en aanzetten tot ambtelijke corruptie. In juli 2022 worden op meerdere plekken in Rotterdam, Zoetermeer, Molenschot, Capelle a/d IJssel en Hendrik-Ido-Ambacht aanhoudingen verricht en woningen en panden doorzocht. De politie maakt vier arrestanten, waaronder twee mannen uit Zoetermeer [de bron vermeldt niet de woonplaats van de twee andere verdachten]43

De onderstaande tabel is een korte samenvatting van de drugsbevindingen in de paragrafen 3.1 tot en met 3.4. Tabel 3.11: Samenvatting van bevindingen over ondermijnende drugspraktijken Drugsregistraties: een toename (26 procent) -

Het aantal geregistreerde drugsincidenten stijgt in vijg gemeenten, in bijna vijf jaar tijd, met 26 procent. In die periode worden in totaal 1.535 drugsregistraties geteld. Dit komt vooral door een toename, in Zwijndrecht en Papendrecht, van registraties inzake ‘overlast i.v.m. alcohol en/of drugs’. Op overlastlocaties is echter meer aan de hand, want dit zijn - op kwetsbare locaties – deels ook vindplaatsen van drugscriminelen, drugsgebruikers en jeugdigen.

Drugshandel: op geijkte locaties, tijden en routes

De andere verdachten zijn: een 34-jarige man uit Krommenie, een 39-jarige man uit Enkhuizen, een 58-jarige man uit Zaandam, een 35-jarige man uit Almere en twee mannen uit Amsterdam van 27 en 54 jaar oud. 40 Bron: OM.nl, Cocaïne in verfpoeder: OM eist celstraffen voor drugshandel, 18 maart 2024. 41 Bron: Politie.nl, Negen verdachten aangehouden in groot drugsonderzoek, 3 september 2024; AD.nl, Dordtenaar en vijf Zwijndrechtse verdachten van xtc-handel blijven nog minimaal twee weken in de cel, 5 september 2024. 42 Bron: AD.nl, Xtc-bende produceerde honderdduizenden pillen en sleepte heel gezin mee in criminele activiteiten, 22 november 2024. 43 Bron: Zoetermeersdagblad.nl, Zoetermeerders aangehouden in drugsonderzoek, 7 juli 2022.

In bijna vijf jaar wordt in Drechtsteden Buiten 85 keer drugshandel geteld. Dit komt neer op 1,4 registraties per maand in vijf gemeenten. Dit laat zien dat de pakkans voor drugshandelaren laag is. Respondenten met straatinformatie wijzen op (zichtbare) drugshandel, met name geconcentreerd op geijkte locaties (hotspots), tijden en routes. Wat feitelijk drugshandel is, namelijk door dealers die op en neer pendelen tussen drugsvoorraad en drugsklant, wordt strafrechtelijk vaak afgedaan als drugsbezit. De drugshandel is qua schaal en geografisch bereik gevarieerd: van lokale (detail)handel, via regionale handel tot aan landelijke of internationale handel. De mobiele drugshandel (via sociale media bestellen en afleveren) ligt in handen van (georganiseerde) handelaren en uitvoerende dealers; deels woonachtig in (kwetsbare delen van) de vijf gemeenten en deels afkomstig uit de omgeving, met name uit Dordrecht. De lokale handelaren (actief op straat of in/vanuit een woning) zijn kleinschalige dealers, al komen ook (meer) georganiseerde criminelen in beeld, waaronder criminele (familie)netwerken. Lokale drugshandelaren zijn soms afkomstig uit Dordrecht, maar verhuisd naar Drechtsteden Buiten.

Op kwetsbare locaties (b.v. rondom huurwoningen of winkelcentra) is de drugshandel verweven met sociaaleconomische achterstand; met drugsgebruik en met drugshandel als een manier om geld te verdienen. Er worden jeugdigen gerekruteerd; bijvoorbeeld voor drugsverkoop of voor het veiligstellen van drugs in een zeehaven.

Er is dynamiek wat betreft hotspots met (jeugd)overlast en drugshandel; deze locaties verschuiven zo nu en dan. Er heeft bovenregionale drugshandel plaats. Het gaat om lokale criminelen of lokale netwerken met criminele contacten en projecten door het land (of de ruime regio) heen. Ook gebruiken landelijk werkende netwerken lokale panden of personen als schakel. Door de lokale en regionale mainportfuncties reiken deze drugshandelspraktijken al snel tot in het buitenland.

Hennepteelt - De registraties inzake ‘vervaardigen softdrugs’ liggen in bijna vijf jaar tijd op 172. In die periode neemt dit af met circa dertig procent. Die afname blijft (ver) achter op andere regio’s, zoals de Achterhoek, Amstelland (rondom Amsterdam) en in Friesland. De geregistreerde afname heeft mede te maken met de lage en (in toen jaar tijd) afgenomen strafrechtelijke prioriteit voor -

hennepteelt. Hennepteelt is een ideaal crimineel verdienmodel; een lage pakkans (met name voor organiserende

criminelen, met afstand tot de operatie) en hoge opbrengsten. Er zijn in Drechtsteden Buiten en in Dordrecht de nodige netwerken die zich toeleggen op hennepteelt, al is dit niet scherp in beeld. Het dichtbebouwde karakter van Drechtseden Buiten is een remmende factor bij hennepteelt.

Harddrugsproductie - In vijf jaar tijd (sinds 2020) wordt slechts één keer harddrugsproductie geregistreerd in Drechtsteden Buiten. - Door deze enkele registratie lijkt harddrugsproductie een weinig relevant fenomeen. Open bronnen wijzen echter op tien casus: twee lokale drugslabs (in 2017 en 2018) en acht casus waarbij personen

uit Drechtsteden Buiten actief waren in een bovenlokaal netwerk dat zich onder andere toelegde op het produceren/verhandelen van synthetische drugs (één keer betrof het een cocaïnewasserij). Bij zes casus met harddrugsproductie worden twaalf personen aangehouden, afkomstig uit Zwijndrecht of Hendrik-Ido-Ambacht

3.5

Vastgoed: een wereld te winnen

In de interviewronde valt een rode draad te ontdekken wat betreft de gemeentelijke opdracht omtrent ondermijning en vastgoed. Er is samenwerking nodig binnen de gemeentelijke organisatie(s) en met de woningbouwcorporatie(s) om enkele belangrijke vragen te beantwoorden. Wie wonen er in de gemeente, in het bijzonder in sociale (huur)woningen? Waar wonen mensen onder slechte of illegale omstandigheden, waar wonen mensen zonder dat dit staat geregistreerd in de BRP en in welke panden is sprake van onderhuur? Op dit vlak valt een wereld te winnen. Het vergt controles om vast te stellen wat de feitelijke situatie is. Niet eenmalig, maar telkens weer, omdat bewoners van huurwoningen komen en gaan; deels buiten de gemeentelijke registratie om. Bij het veldwerk komen vier patronen in beeld: a. b. c. d.

Particuliere verhuur: bonafide functies en veranderingen Overtredingen bij verhuurpraktijken: niet goed in beeld Sociale huur: een kleine optelsom van problemen Vastgoed en criminaliteit: enkele registraties en observaties

Ad a.) Particuliere verhuur: bonafide functies en veranderingen De particuliere verhuur van woningen, ruim 4.300 in Drechteden Buiten, vervult bonafide functies. Het gaat hierbij vooral om de (redelijk snelle) beschikbaarheid van goedkope woonruimte om mensen te huisvesten. Bijvoorbeeld arbeidsmigranten, starters op de arbeidsmarkt of (andere) mensen die geen koopwoning kunnen financieren. De marktsituatie is voor particuliere verhuurders in korte tijd veranderd: van regelarm naar een opstelsom van landelijke (en deels lokale) regels, onder meer over vergunningen, geplafonneerde huurprijzen en de duur van huurcontracten. Dit lijkt particuliere woningverhuurders aan te zetten tot verkoop. Het zijn omstandigheden die vragen om overleg en samenspel tussen gemeenten en particuliere verhuurders, zodat duidelijk wordt wat de actuele en toekomstige gang van zaken is op de particuliere verhuurmarkt. Ad b.) Overlast of overtredingen bij verhuurpraktijken: niet goed in beeld In de interviewronde wordt gewezen op de nodige signalen over (woon)overlast of overtredingen bij particuliere verhuurpraktijken. Respondenten vertellen dat in goedkope woningen, zowel flatwoningen als eengezinswoningen, mensen worden gehuisvest op een klein woonoppervlakte. Soms te veel mensen of onder onveilige omstandigheden.

Het gaat hierbij vooral om arbeidskrachten (vooral uit Oost-Europa, maar ook uit Azië) die onder slechte of sobere woonomstandigheden worden gehuisvest. De precieze woonsituatie is niet goed in beeld. Respondenten formuleren het als een opdracht om dit beter in beeld te brengen. Ad c.) Sociale huur: een kleine optelsom van problemen Er komen problemen in en rondom sociale huurwoningen in beeld. In de interviewronde wordt gewezen op factoren die (tot op zekere hoogte) resulteren in sociale problemen, overlast (woonoverlast en op straat), overtredingen en/of strafbare feiten. Het betreft de volgende patronen en omstandigheden: -

Overlast en criminaliteit zijn geconcentreerd in bepaalde straten of objecten. Het is dus niet een probleem van de hele sociale huursector. In straten met geconcentreerde problemen is veel omloop. Met een verhoogd risico dat in de huizen die vrij komen personen of huishoudens worden gehuisvest die problemen ondervinden en/of veroorzaken. Het systeem voor het toewijzen van sociale huurwoningen is georganiseerd op Drechtsteden-niveau. Vooral in Dordrecht (gevolgd door Zwijndrecht) worden renovaties 39

uitgevoerd in verouderde woningen. Het werkt verhuizingen naar andere Drechtsteden in de hand. Het leidt, zo constateren respondenten, deels tot het meeverhuizen van problemen. Vooral sociaaleconomische problemen, al trekken op deze manier ook criminelen naar (oude huurwoningen) in Drechtsteden Buiten. Het gaat om eenvoudige delicten, maar het komt voor dat actieve drugscriminelen of criminele huishoudens neerstrijken. Dit laatste kan, zo constateren respondenten, merkbare negatieve invloed hebben op een object of straat. Er wonen in sociale huurwoningen bijzondere scheefhuurders: personen met eenvoudig werk (of een uitkering) of bekende criminelen met onverklaarbare uitgaven. Bijvoorbeeld aan dure auto’s, vakanties of het onderhoud of de inrichting van een woning. Er wordt onderhuur geconstateerd. Dit wordt in de hand gewerkt door beperkt BRP-toezicht. Er wordt geconstateerd dat personen of huishoudens tegelijkertijd twee sociale woningen huren. Dit kan doordat BRP-registraties niet worden gekoppeld en doordat een woningcorporatie geen inzicht heeft in de BRP-registratie. Respondenten wijzen op een voorbeeld waarbij één zo’n woning werd gebruikt voor illegale dienstverlening. De combinatie van sociale achterstanden en de aanwezigheid van sturende criminelen (die in een sociale huurwoning wonen of naar een hutspot komen met de auto) leidt tot risico’s op criminele aanwas.

← Vorig deel Volgend deel →

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api.notubiz.nl/document/15926352/1