Bijlage bij raadsvoorstel 8.1 - Rekenkameronderzoek HiA rapportage

Onder de voorwaarde dat de exploitatie van de sporthallen niet nadelig wordt beïnvloed, wil de gemeente een faciliterende rol vervullen om de wens van gymnastiekvereniging Souplesse mogelijk te maken, namelijk een eigen zaal met een valkuil. Het gebruik c.q. de overname van de gymzaal Weteringsingel door Souplesse zal worden onderzocht. Voorwaarde is dat er geen extra kosten voor de gemeente zijn en dat de geplande toekomstige ruimtelijke ontwikkeling van het gebied niet wordt gehinderd. 3. Onder voorwaarde dat de exploitatie van de sporthallen niet nadelig wordt beïnvloed, wil de gemeente een faciliterende rol vervullen om de volleybalvereniging Vollido de mogelijkheid te bieden volledig gebruik te gaan maken van de gymzaal de Bron. In overleg met Vollido en Cascade wordt het gebruik van de gymzaal De Bron door Vollido onderzocht. 4. Cascade en de gemeente onderzoeken de mogelijkheden om de bezettingsgraad van de drie sporthallen en de drie gymzalen te verhogen. 5. De gemeente gaat in overleg met het bestuur van het Jeugdspeelpark en enkele zorgaanbieders de mogelijkheden onderzoeken om op het Jeugdspeelpark een leerwerkbedrijf en/of dagbesteding te organiseren. Daarbij wordt aansluiting gezocht bij het LAB (Lokaal Ambachts Leer- en werkbedrijf).

24

Sportief Hendrik-Ido-Ambacht! | Mulier Instituut

6. Op basis van de notitie Verhuur en in gebruik geven van schoolgebouwen zijn regels opgesteld voor het gebruik van schoolgebouwen. De regels worden toegepast en vormen onderdeel van deze nota. 7. Waar inhoudelijke en financiële synergie tussen partijen mogelijk is, wordt multifunctionaliteit in gemeentelijke accommodaties bevorderd. De mogelijkheden die in de conceptnota Accommodatiebeleid zijn aangegeven, worden waar mogelijk verder uitgewerkt. 8. Ten aanzien van de strategische accommodaties (Cascade, Dock-03, sporthallen, Zwembad, sportpark Schildman, den Brommert, Jeugdspeelpark) blijft de grond in eigendom van de gemeente. Dat geldt in principe ook voor de opstallen (behalve op Sportpark), maar niet uitgesloten is dat in de toekomst andere keuzes mogelijk zijn. Voor de overige gemeentelijke accommodaties geldt de eigendom van grond en opstal in principe niet. 9. Het college accepteert op dit moment de verschillen en differentiatie in tarieven van sportverenigingen. Door nader en specifieker onderzoek te doen naar de tarieven voor de buitenen de binnensportverenigingen zal het college de gemeenteraad in een aparte nota informeren en eventuele voorstellen ter besluitvorming voorleggen. 10. Er wordt een database voor gemeentelijke accommodaties gemaakt die jaarlijks wordt aangevuld c.q. bijgesteld.

De meeste vervolgacties sluiten aan bij de gestelde beleidsdoelen in de Nota Accommodaties 2013-2020. Opvallend is wel dat een aantal beleidsdoelen geen verdere doorvertaling krijgt in het uitvoeringsprogramma. Het betreft hierbij de beleidsdoelen over het vergroten van het aantal combinatiefunctionarissen, de nadere samenwerking met gemeente Zwijndrecht om de groei van HC Derby te kunnen bolwerken, het opvangen van de (noodzakelijke) capaciteitsgroei op Sportpark Schildman zonder daarbij de thuisbasis van een van de vijf sportverengingen te verplaatsen, en het opstellen van MJOP’s 2012-2021 voor de accommodaties en het voorleggen daarvan aan de gemeenteraad. Deze beleidsdoelen zijn zo concreet dat ze ook als zelfstandige vervolgacties beschouwd kunnen worden. Beleidsrealisatie van de Nota Accommodaties In 2020 liep de Nota Accommodaties af. Momenteel wordt er gewerkt aan een update van de nota. In tabel 4.7 is te zien of de sportdoelstellingen in de periode 2013-2020 zijn gerealiseerd. Tabel 4.7 Beleidsrealisatie dossiers Nota Accommodaties, thema sport en recreatie. Beleidsdoel

Beleidsrealisatie

Nieuwbouw van zwembad de Louwert

Er is gekozen voor nieuwbouw van zwembad de Louwert. Op 2 oktober 2017 heeft de gemeenteraad het bestemmingsplan vastgesteld (Gemeente Hendrik-Ido-Ambacht, 2017b). Gedurende de periode van terinzagelegging van het ontwerpbestemmingsplan 'Zwembad de Louwert' zijn er geen zienswijzen ingediend. Op 6 februari 2019 is er een memo verschenen over de stand van zaken bij de bouw van het nieuwe binnenbad van de Louwert. Hierin werd gesproken over een geplande ingebruikname op 1 oktober 2019 (Gemeente Hendrik-Ido-Ambacht, 2019c). Het zwembad is uiteindelijk in juli 2020 opgeleverd. Hiermee kan worden gesteld dat het beleidsdoel, zoals gesteld in de Nota Accommodaties, is gerealiseerd. Het project is wel met enige vertraging afgerond. Uniek aan het zwembad is dat dit het eerste zwembad in Nederland is dat gerealiseerd wordt via het zogenaamde ‘sportconcept’ (ZwemRekreatie, 2018). Dat is een nieuw concept waarbij ontwerp, realisatie, exploitatie, onderhoud en (eventueel) financiering bij één partij worden ondergebracht. Door dit concept kan de gemeente geld besparen en wordt achterstallig onderhoud aan sportcomplexen voorkomen. Momenteel is het onduidelijk wat dit concept de gemeente Hendrik-Ido-Ambacht heeft opgeleverd, al kan dit in de toekomst nader onderzocht worden.

Sportief Hendrik-Ido-Ambacht! | Mulier Instituut

25

Verplaatsing van het

Het Jeugdspeelpark is uiteindelijk in juli 2018 verplaatst naar het recreatiegebied

Jeugdspeelpark naar het

Sandelingen (Gemeente Hendrik-Ido-Ambacht, 2018b). Het is ook mogelijk gebleken

recreatiegebied Sandelingen en

een zorgcomponent toe te voegen aan het park. Het park is geheel energieneutraal. In

zien of een integratie met een

2015 is hiervoor een planning gemaakt, waarbij werd uitgegaan van een opening eind

leerwerkbedrijf of

2016. Uiteindelijk is het park anderhalf jaar later opengegaan. De gemeente heeft haar

activiteitencentrum mogelijk is

budget met 65.000 euro overschreden (idem). Dit kwam onder meer doordat de

gezien de beperkte financiële

looptijd van het project anderhalf jaar langer was, waardoor ook de projectbegeleiding

middelen voor de exploitatie van

langer doorliep. Ook waren de kosten voor het brandpunt bij het zorggebouw hoger

het Jeugdspeelpark

dan voorzien, mede doordat de kosten voor openbare verlichting in eerste instantie niet waren meegenomen in de oorspronkelijke raming (idem). Al met al is het beleidsdoel gerealiseerd, met een iets langer looptijd en met enkel een kleine (en logische) budgetoverschrijding voor de gemeente.

Vergroting van het aantal

Hier is geen uitspraak over te doen op basis van de beschikbare gegevens in het

combinatiefunctionarissen voor

raadsinformatiesysteem. Tijdens de bespreking over de winternota 2019 is enkel

het organiseren van activiteiten in

gesproken over het feit dat de middelen voor de subsidie aan Stichting Hattrick voor de

de gemeentelijke accommodaties

inzet van een sportcoach na schooltijd niet op het juiste taakveld begroot stonden. Deze 50.000 euro is daardoor verschoven naar een andere budgetregel binnen hetzelfde programma (Gemeente Hendrik-Ido-Ambacht, 2019d: 23). Wel wordt uit gesprekken met respondenten duidelijk dat het project Hi5Ambacht flink is gegroeid, en daarmee ook het activiteitenaanbod. Er wordt momenteel ook verkend wat een goede organisatievorm is om de groei van Hi5Ambacht bij te benen en de sterke lokale functie die de organisatie heeft te borgen voor de toekomst. Hierdoor kan worden gesteld dat het beleidsdoel is behaald.

Realisatie van een vaste locatie

Tijdens de openbare vergadering van de gemeenteraad op 8 november 2018 is de

voor turnvereniging Souplesse

wethouder ingegaan op de wens om voor Souplesse een turnhal te realiseren. Tot dan

waar de turntoestellen permanent

toe was dit niet gelukt. In zijn bijdrage vertelde hij het volgende (Gemeente Hendrik-

kunnen blijven staan en waar

Ido-Ambacht, 2018c: 84): ‘…ik heb indertijd in een van mijn eerste algemene

mogelijk een valkuil (kuil gevuld

beschouwingen als raadslid al iets geroepen over turnvereniging Souplesse. Het was de

met schuimrubber die de val

voorganger van mijn voorganger die daarop toen heeft gereageerd; het ging toen over

breekt) en een danszaal kunnen

een valkuil voor Souplesse. Ik wil mij hierover heel voorzichtig uitlaten, want blijkbaar

worden gerealiseerd

zijn mijn twee voorgangers er niet in geslaagd om een valkuil of een turnhal voor Souplesse te realiseren. Wel vind ik het onderzoeken van de mogelijkheden in dezen de moeite waard. Daarbij moet je dan wel de belangen van alle verenigingen goed in ogenschouw nemen, want wanneer wij de Ridderhal uitbreiden – dat is wellicht mogelijk – zal dat een centendiscussie kunnen worden, maar wanneer wij gaan inbreiden, zal dat ten koste gaan van de capaciteit voor andere sportverenigingen in die hal. Hier moeten wij dus goed naar kijken.’ Er zijn sindsdien geen nieuwe stappen op dit dossier ondernomen. Tegen die achtergrond kan gesteld worden dat het beleidsdoel uit 2013 niet is gerealiseerd. Uit meerdere interviews blijkt dat het gaat om een investering van 200.000 euro om een valkuil te realiseren. Dit kan de veiligheid van turners ten goede komen.

Volleybalvereniging Vollido de

Vereniging Vollido speelt momenteel in de Ridderhal en niet in de gymzaal de Bron. Uit

mogelijkheid geven van maandag

het raadsinformatiesysteem van gemeente Hendrik-Ido-Ambacht komt niet naar voren

tot en met vrijdag gebruik te

dat dit na het opstellen van de Nota Accommodaties nog uitgebreid behandeld is. Er

maken van gymzaal de Bron

zijn onvoldoende gegevens om een uitspraak te kunnen doen over de realisatie van dit gestelde beleidsdoel.

Nadere samenwerking met

Naar aanleiding van een brief vanuit HC Derby van 19 september 2015 is uiteindelijk

gemeente Zwijndrecht om de

besloten om het Convenant van 27 mei 1998, waarin een rol is opgenomen voor zowel

‘onstuimige’ groei van de

gemeente Zwijndrecht als Hendrik-Ido-Ambacht, op te zeggen (Gemeente Hendrik-Ido-

hockeyvereniging HC Derby te

Ambacht, 2015d). Het verzoek van de vereniging was om over te gaan op een nieuwe

26

Sportief Hendrik-Ido-Ambacht! | Mulier Instituut

kunnen bolwerken en het

relatie, waarbij de gemeente Zwijndrecht eigenaar zou worden van de velden en in

daarmee gepaard gaande

samenwerking met de gemeente Hendrik-Ido-Ambacht de financiering van het

capaciteitsgebrek mede als gevolg

onderhoud daarvan voor haar rekening zou nemen. Uiteindelijk is besloten dat het

van de woningbouw in de

onderhoud enkel bekostigd zou worden via de begroting van de gemeente Zwijndrecht.

(nieuwe) wijk de Volgerlanden te

Wel is tijdens een openbare raadsvergadering van 1 december 2016 gesproken over het

verhelpen

vervangingsvraagstuk van de hockeyvelden van HC Derby (Gemeente Hendrik-IdoAmbacht, 2019g). Hierbij lag voor gemeente Hendrik-Ido-Ambacht een eenmalige investering van 300.000 euro voor het vervangen van de huidige hockeyvelden op tafel. Een van de grote vragen is hoe het geld uit gemeente Hendrik-Ido-Ambacht, uiteindelijk via gemeente Zwijndrecht, bij de hockeyvereniging terechtkomt. De raad is akkoord gegaan met het beschikbaar stellen van de eenmalige investering, al gaf de wethouder het volgende aan in het debat: ‘…HC Derby zal hierna altijd alleen op de gemeente Zwijndrecht zijn aangewezen. HC Derby is nu een Zwijndrechtse vereniging. Als het wéér fout zal gaan en de vereniging zal bij Ambacht aankloppen, zou haar worden gezegd dat zij bij de gemeente Zwijndrecht moet zijn.’ (Gemeente HendrikIdo-Ambacht, 2016: 20). Hieruit kan worden opgemaakt dat er zeker stappen zijn gezet om de groei van HC Derby, het daarbij behorende capaciteitsgebrek en de noodzaak tot vervanging van de velden te bolwerken in onderlinge samenwerking met de gemeente Zwijndrecht (al zullen de gemeenten in de toekomst niet meer gezamenlijk kijken naar financiële ondersteuning voor HC Derby).

Verhoging van de bezettingsgraad

Uit de jaarrekening van Stichting Cascade van 2018 blijkt dat het bezettingspercentage

van de drie sporthallen (van

van de drie sporthallen in de periode 2015-2018 is afgenomen (Stichting Cascade, 2018:

maandag tot en met zaterdag)

4). Bij de oude Ridderhal ging de bezettingsgraad van 67 procent in 2015 naar 53 procent in 2018. Bij de nieuwe Ridderhal bleef het bezettingspercentage in dezelfde periode gelijk, en bij de Sophiahal nam het met 8 procent af. Uit de laatste cijfers blijkt dat de bezettingsgraad in de periode 2019-2020 wel is verbeterd, al komt dit mede door een nieuwe berekeningsmethodiek, die niet volledig zicht geeft op de (mogelijke) leegstand van zalen wanneer slechts één zaaldeel bij een accommodatie in gebruik is. Daarnaast bestaat er een ambiguïteit tussen de cijfers die in de jaarrekening van Stichting Cascade in 2018 zijn gepresenteerd en die uit het jaarverslag 2019. Hoewel het erop lijkt dat dit gestelde doel behaald is, zijn er wel enkele vragen te stellen over de berekeningswijze ervan (zie pagina 18 en 19 van het rekenkamerrapport).

Opvang van de (noodzakelijke)

In het raadsinformatiesysteem staan onvoldoende gegevens om een uitspraak te

capaciteitsgroei op Sportpark

kunnen doen over de realisatie van dit gestelde beleidsdoel. Verschillende

Schildman zonder daarbij de

respondenten geven wel aan dat het aantal sportvoorzieningen in Hendrik-Ido-

thuisbasis van een van de vijf

Ambacht, ondanks de groei van de Volgerlanden, niet is meegegroeid. Veel

sportverenigingen te verplaatsen

verenigingen lopen tegen hun capaciteitsgrenzen aan. In de zomer van 2018 zijn wel de

(voetbal (2x), korfbal, tennis en

kunstgrasvelden van de voetbalverenigingen gekeurd. Het keuringsrapport geeft weer

jeu de boules)

dat onder andere veld 5 gebreken vertoond. Dit heeft ertoe geleid dat veld 5 is afgekeurd en daarom niet meer voor officiële wedstrijden gebruikt kan worden. Uit het keuringsrapport bleek dat het veld drie jaar eerder dan gepland aan vervanging toe was. In het coalitieprogramma was aangegeven dat er bij nieuwe velden geen rubberkorrels gebruikt zouden worden. Dit houdt in dat er een veld aangelegd moet worden met een alternatieve infill. Op dit moment wordt het veld voorbereid/vervangen. Voor deze investering is er in de kadernota van 2020 geld gereserveerd en vrijgemaakt. Ook is er in de jaren geïnvesteerd in kunstgrasvelden om meer activiteiten op de velden mogelijk te maken.

Verbinding van sporthal de

Het zwembad en de Ridderhal maken samen onderdeel uit van het cluster van

Ridderhal met zwembad de

sportaccommodaties in het hart van Hendrik-Ido-Ambacht. Tijdens de bouw van

Sportief Hendrik-Ido-Ambacht! | Mulier Instituut

27

Louwert voor multifunctioneel

zwembad de Louwert is rekening gehouden met de relatie tussen de sporthal en het

gebruik

zwembad. Zo was een van de randvoorwaarden om in te zetten op een eenduidige inrichting van het parkeerterrein en te zorgen voor een gelijke gevelmaterialisering. Er zijn op deze manier wel ‘verbindingen’ gelegd tussen de gebouwen, maar dat heeft tot op heden niet geleid tot multifunctioneel gebruik van bijvoorbeeld de kantine. Hiermee kan gesteld worden dat het beleidsdoel niet is gerealiseerd.

Opstellen van Meerjarige

Dit gestelde beleidsdoel is gerealiseerd. Zo zijn in 2017 nog de MJOP’s van de

Onderhoud Programma’s 2012-

Sophiahal en Ridderhal geactualiseerd. Met de gemeente Hendrik-ldo-Ambacht zijn

2021 voor de accommodaties

toen afspraken gemaakt over de investerings- en onderhoudsplannen 2017 tot en met

waarbij de accommodaties

2026. Totaal betrof dit een bedrag van ongeveer 1.765.000 euro voor die periode.

planmatig worden beheerd en

Conform artikel 5.9 van de prestatieovereenkomst 2015 met de gemeente Hendrik-Ido-

onderhouden. De MJOP’s zullen

Ambacht vormt Stichting Cascade een voorziening groot onderhoud, indien het

worden vastgesteld door de

resultaat dit toelaat, met een jaarlijkse last van 158.000 euro, zijnde circa 94.000 euro

gemeenteraad

aan regulier onderhoud en 64.000 euro aan dotatie aan de onderhoudsvoorziening. Ten behoeve van het groot onderhoud is ultimo 2019 conform de planning een voorziening van 465.000 euro getroffen. Wel valt op dat in de jaarrekening 2019 van Stichting Cascade wordt geconstateerd dat het in de huidige planvorming ontbreekt aan een doorkijk naar 2030 en verder (Stichting Cascade, 2019: 12). In 2018 is de vraag al gesteld wat de visie van de gemeente op de Ridderhal is met betrekking tot grootschalig onderhoud (de hal is 47 jaar oud) en verduurzaming (energiebesparende maatregelen c.q. Wet milieubeheer-inrichtingen). Omdat het antwoord op deze vraag tot op heden ontbreekt en het MJOP dat de gemeente hanteert volgens Stichting Cascade geen goed beeld geeft voor de komende jaren, heeft Stichting Cascade eind 2019 zelf het initiatief genomen om dit in kaart te brengen. Om in de toekomst goede afwegingen te kunnen maken, is inzicht in de technische kwaliteit en conditie van het gebouw essentieel. Een extern bureau heeft een nieuw Meerjarenonderhoudsplan en een QuickScan duurzaamheid opgesteld. De uitkomsten van deze rapporten samen maken inzichtelijk dat: • er de komende jaren veel geld nodig is om de gehele Ridderhal op conditie te krijgen en te houden. De komende tien jaar is bijvoorbeeld al ca.

1,5 miljoen euro nodig voor regulier onderhoud aan de Ridderhal; • het een grote uitdaging wordt om te komen tot een energieneutraal pand in 2030. Duidelijk is dat er ruim 400.000 euro nodig is om de juiste verduurzamingsmaatregelen te treffen. In dezelfde jaarrekening geeft Stichting Cascade ook aan dat niet alleen het MJOP van de Ridderhal geen goed zicht geeft op de toekomst, maar dat dit geldt voor alle MJOP's van de drie accommodaties (idem: 13). De effecten op middellange en lange termijn zijn niet helder genoeg om daarop te kunnen anticiperen. Daarom is het volgens de stichting noodzakelijk om de MJOP’s en huurcontracten (huurders-/eigenaarsdeel) van alle drie de panden te actualiseren. Er ligt voor de komende jaren dus ook nog een taak voor de gemeenteraad om dit nader uit te werken.

Tarieven en subsidies voor

Bij het opstellen van de Nota Accommodaties stelde het college van B&W dat het de

sportaccommodaties transparant

verschillen en differentiatie in tarieven van sportverenigingen accepteert. Wel werd

maken

aangegeven dat het college een nader en specifieker onderzoek zou doen naar de tarieven voor de buiten- en binnensportverenigingen, de gemeenteraad in een aparte nota zou informeren over tariefstellingen en op basis daarvan eventuele voorstellen ter besluitvorming zou voorleggen. Er is opvolging gegeven aan dit beleidsdoel door een ambtelijke studie te laten uitvoeren. Het onderzoek is in 2015 uitgevoerd met medewerking van sportverenigingen. Zij hebben de gemeente de informatie over hun eigen vereniging verstrekt die nodig is voor de tariefstellingsberekening. Het

28

Sportief Hendrik-Ido-Ambacht! | Mulier Instituut

ambtelijke onderzoek gaf geen aanleiding om verdere stappen te ondernemen op het gebied van tarieven. De gemeente heeft in 2015 gemiddeld 260 euro per spelend lid bijgedragen bij verenigingen die alleen sporten in de Ridderhal, de Sophiahal of het Schildmanpark (Gemeente Hendrik-Ido-Ambacht, 2017c). Over de breedte varieerde de gemeentelijke bijdrage per lid in 2015 van 42,01 euro tot 820,58 euro (Gemeente Hendrik-Ido-Ambacht, 2015e). Opzet van een goede database

Respondenten geven aan dat er een database is opgezet over voorzieningen en

over voorzieningen en

accommodaties, waardoor de gemeentelijke organisatie beschikt over de meest

accommodaties, waardoor de

recente informatie over de staat van de accommodatie. Dit beleidsdoel is dus

gemeentelijke organisatie

gerealiseerd. Op basis van documenten is niet te achterhalen waaruit deze database

beschikt over de juiste informatie

bestaat, welke gegevens erin staan, hoe vaak er een update plaatsvindt en welke

over de staat van de

organisaties er toegang toe hebben.

accommodatie Bron: Raadsinformatiesysteem, gemeente Hendrik-Ido-Ambacht. Bewerking: Mulier Instituut.

Herijking Nota Accommodaties De Nota Accommodaties is een groot en omvangrijk beleidsdocument dat verder gaat dan enkel de sportaccommodaties in de gemeente Hendrik-Ido-Ambacht. In de periode 2013-2020 zijn er over specifieke beleidsonderdelen, bijvoorbeeld de nieuwbouw van zwembad de Louwert, uitgebreide raadsvergaderingen geweest, waar raadsfracties richting en sturing hebben gegeven aan het beleid. Ook wanneer er vertraging was of vernieuwde kredietaanvragen noodzakelijk waren, zijn over verschillende beleidsdoelen, zoals het verplaatsen van het Jeugdspeelpark en de kredietverstrekking aan HC Derby, inhoudelijke en strategische discussies gevoerd in de raad, waarmee ook sturing is gegeven aan het beleidsproces. Ten tijde van dit rekenkameronderzoek voert Antea Group in opdracht van de gemeente Hendrik-IdoAmbacht een voorzieningenscan uit. De gemeente Hendrik-Ido-Ambacht heeft in haar coalitieprogramma de ambitie uitgesproken om het voorzieningenaanbod in de gemeente op peil te houden en bereikbaar te houden voor jong en oud. De gemeente zal de komende jaren groeien naar 33.000 tot 35.000 inwoners. De vraag komt daarbij op wat er aan voorzieningen nodig is als dat inwoneraantal is bereikt. Voorzieningen moeten passen bij de omvang van de bevolking.

De ontwikkeling van de bevolkingsopbouw en –omvang moet worden geconfronteerd met de ontwikkeling van het gemeentelijk voorzieningenniveau. De scan die Antea Group uitvoert moet hiervoor de inzichten bieden. In de voorzieningenscan zal ook aandacht zijn voor sportfuncties en -voorzieningen. De (kwalitatieve en kwantitatieve) analyses worden vertaald in strategische denkrichtingen, waarbij gekeken wordt waar zich nu of in de toekomst knelpunten voordoen. De bespreking van deze scan biedt de gemeenteraad een nieuw moment om de Nota Accommodatiebeleid 2013-2020 te herijken en de lessen die daaruit volgen toe te passen op de strategische keuzes naar 2030 toe. Ook de capaciteitsbehoefteanalyse die we uitvoeren in hoofdstuk 7 van dit rekenkamerrapport kan daarbij ondersteunend zijn.

4.4

Speelruimteplan 2014-2024 Uitgangspunten en beleidsdoelen Op 18 december 2013 werd het Speelruimteplan 2014-2024 gepresenteerd. Dit beleidsplan was een actualisatie van het Speelruimteplan dat in 2004 was vastgesteld voor een looptijd van tien jaar. Het beleidsplan is al sinds 1998 onderdeel van de besluitvorming van de gemeente Hendrik-Ido-Ambacht (Gemeente Hendrik-Ido-Ambacht, 2013b: 23). In de jaren voorafgaand aan het herziene beleid waren veel speelvoorzieningen niet ontkomen aan bezuinigingsmaatregelen (idem: 4). Op sommige speellocaties leidde dit tot onveilige sport- en speelsituaties in de buitenruimte, zoals bij de speeltoestellen aan de Burgemeester van Akenwijk, waar in 2014 werd geconstateerd dat er houtrot zat in de zijkanten van de

Sportief Hendrik-Ido-Ambacht! | Mulier Instituut

29

glijbaan (idem: 15). Vandaar dat er werd gezocht naar ‘… [nieuw beleid] dat aansluit bij de belevingswereld van de jonge en/of jeugdige inwoners, die spelen en sporten in de openbare ruimte’ (idem: 4). Bij het opstellen van het beleidsplan werd de volgende visie uitgesproken: ‘De speelvoorzieningen in Hendrik-Ido-Ambacht worden de komende jaren heringericht op basis van de behoefte van kinderen en bewoners. Daarbij wordt uitgegaan van medeverantwoordelijkheid en zelfredzaamheid. Dit geldt niet alleen voor het meedenken over het type speelvoorziening, maar ook voor het mede beheren van speelplekken en het organiseren van speelevenementen. We verwachten met alternatieve, creatieve oplossingen voor het (buiten)spelen meer te kunnen bereiken, dan alleen traditionele speelvoorzieningen. Bij creatieve oplossingen denken we aan bijvoorbeeld pleinplakkers, het organiseren van activiteiten, natuurlijke spelaanleidingen, tijdelijke en “reizende” speelvoorzieningen, straatspeeldagen met privétoestellen, mede- en zelfbeheer van voorzieningen, etc.’ (Gemeente HendrikIdo-Ambacht, 2013b: 4). Dit vertaalde zich in een vijftal hoofddoelen voor het beleid: 1. verhoging van de medeverantwoordelijkheid en zelfredzaamheid van verenigingen, organisaties en bewoners in Hendrik-Ido-Ambacht; 2.

efficiëntere inzet van middelen: met beschikbare budgetten een hoger niveau van (buiten)spelen en hogere bewonerstevredenheid hierover realiseren; 3. stimulering van cofinanciering: mogelijkheden voor sponsoring of geld besparen door mede- of zelfbeheer door bewoners, verenigingen of organisaties verkennen; 4. zoeken naar creatievere oplossingen: daarvoor de uitgangspunten van het huidige rationele inrichten en beheer van speelvoorzieningen loslaten. Denk hierbij aan met elkaar spelen, meer avontuurlijk spelen, spelen met water of multifunctionele speelplekken; 5. stimulering van wijkspecifieke uitwerkingen die aansluiten bij de wensen en ideeën van de bewoners in de wijk en die de identiteit van de wijk kunnen versterken. Doorvertaling van beleid naar een uitvoeringsplan In de kadernota voor de begroting 2013 is voorgesteld om in 2012 eenmalig een bedrag van 20.000 euro beschikbaar te stellen voor de aanschaf van speeltoestellen. Hiermee werd al ingespeeld op het realiseren van een ‘hoger’ niveau van speeltoestellen. In het ontwerp van het uitvoeringsplan is ook uitgebreid gesproken met wijkplatforms en vertegenwoordigers uit de wijken om het vigerende Speelruimteplan te actualiseren (idem: 23). Hiermee werd voldaan aan het beleidsdoel om tot wijkspecifieke uitwerkingen van het Speelruimteplan te komen.

Uiteindelijk heeft de wijkspecifieke afstemming, samen met een gemeentelijke inspectie van de kwaliteit van de speeltoestellen (uitgevoerd in september 2013), geleid tot een lijst met dertig speellocaties die in de periode 2014-2019 gerenoveerd zouden worden. Voor de jaren 2014 tot en met 2017 werd 31.500 euro vrijgemaakt voor de renovatie. Ook werd in de lijst met dertig speellocaties aangegeven hoeveel de renovatie (naar schatting) zou kosten en wanneer (d.w.z. in welk jaar) de renovatie uitgevoerd zou worden. Het jaarlijkse ‘renovatiebudget’ voor uitvoering van het Speelruimteplan is niet het enige budget dat jaarlijks is gebruikt voor renovatie, inspectie en onderhoud. Het jaarlijkse budget ‘speelruimte’ bestaat verder uit de budgetposten jaarlijkse inspectie (€ 6.500), onderhoud en reparaties op jaarbasis (€ 23.000) en onderhoud valgronden op jaarbasis (€ 12.000). In het uitvoeringsplan wordt niet gesproken over de wijze waarop ingespeeld wordt op het verhogen van de medeverantwoordelijkheid en zelfredzaamheid van verenigingen, organisaties en bewoners ten aanzien van het speelruimtebeleid. Ook wordt niet duidelijk hoe er wordt gezocht naar cofinanciering, bijvoorbeeld door op zoek te gaan naar mogelijkheden voor sponsoring of geldbesparing door mede- of zelfbeheer door bewoners, verenigingen of organisaties.

Er wordt enkel gesteld dat de doelgroep, ouders en omwonenden, bij sommige speelplekken in de periode voorafgaand aan de beleidsherziening betrokken was bij het ontwikkelen van (her)inrichtingsplannen, maar dat de uitwerking ervan ‘…een wisselend

30

Sportief Hendrik-Ido-Ambacht! | Mulier Instituut

resultaat had’ (idem: 25). Er heeft dus geen volledige doorvertaling plaatsgevonden van de gestelde beleidsdoelen naar acties in het uitvoeringsplan. Beleidsrealisatie Uit verstrekte documenten van de ambtelijke organisatie blijkt dat renovatie bij 25 van de 29 speelruimtes heeft plaatsgevonden. Er heeft geen renovatie plaatsgevonden bij de speellocaties Duizendschoon, Klerksenland, Skatepark Burgemeester Baxpark en Tesselschadestraat. Het is niet te achterhalen of de renovaties binnen het gestelde budget zijn uitgevoerd. Wel blijkt dat de renovaties hebben plaatsgevonden in de daarvoor geplande tijdsperiode. Er zijn geen voorbeelden bekend van cofinanciering in de vorm van sponsoring door ouders, wijkorganisaties of omwonenden. Ook zijn geen cijfers beschikbaar over hoeveel speelruimtes in medebeheer zijn van ouders of omwonenden. Op basis hiervan kan gesteld worden dat veel van de beleidsdoelen zijn gerealiseerd, maar dat er nog stappen zijn te maken voor aspecten van cofinanciering en medebeheer. Tijdens de vergadering van 20 juni 2018 is gevraagd om het speelruimteplan te actualiseren en daar ook trapveldjes in op te nemen. In de tweede helft van 2019 heeft een speelruimteonderzoek plaatsgevonden. Dit heeft geleid tot een actualisatie van het Speelruimteplan. In de actualisatie wordt een nieuwe looptijd gedefinieerd van 2020 tot en met 2030.

4.5

Integraal Huisvestingsplan Basisonderwijs 2008 Onduidelijke beleidsdoelen voor sport in IHP In juli 2008 heeft de gemeenteraad van Hendrik-Ido-Ambacht het Integraal Huisvestingsplan (IHP) voor het basisonderwijs vastgesteld. In 2019 is er een nieuwe startnotitie van de herijking van het IHP verschenen (Gemeente Hendrik-Ido-Ambacht, 2019a). Het IHP 2008 heeft dus meer dan tien jaar lang een beleidskader geboden voor het onderwijshuisvestingsbeleid. In de tussentijd is enkel in 2015 een nieuw bestuursakkoord gesloten tussen de gemeente en de schoolbesturen voor het realiseren van nieuwe schoolgebouwen in de wijk Centrum/Buurt Kruiswiel. Het eerste deel van het IHP 2008 is een visiedocument en geeft richting aan de beleidskeuzes met betrekking tot de onderwijshuisvesting. In het visiedocument wordt uitgebreid aandacht besteed aan het concept ‘voorzieningenclusters’. Daarover wordt het volgende gezegd: ‘…het bijeenbrengen van onderwijs- en welzijnsvoorzieningen betekent een meerwaarde voor de onderlinge samenwerking en de versterking van elkaars functies. De gedachten gaan hierbij in eerste instantie uit naar scholen in combinatie met kinderopvang en peuterspeelzaalwerk, sportvoorzieningen en zorg. Maar ook andere combinaties zijn denkbaar, afhankelijk van de locatie of wijk. De essentie van het concept voorzieningencluster is maatwerk’ (Gemeente Hendrik-Ido-Ambacht, 2009: 5).

In het visiedocument wordt qua sport- en recreatiemogelijkheden één beleidsdoel geformuleerd: ‘…het maken van combinaties met (bestaande) sport-, spel- en recreatievoorzieningen in de omgeving om zo een grotere maatschappelijke meerwaarde te bewerkstelligen’ (idem: 10). Dit beleidsdoel is eerder een uitgesproken ambitie dan een beleidsdoel met een meetbare en tijdsgebonden operationalisatie. Het is daarom ook niet goed mogelijk om op basis van dit beleidsdoel de doeltreffendheid te bepalen. Er wordt enkel verwezen naar mogelijkheden om sport onderdeel te maken van een voorzieningencluster. Onduidelijkheid over de realisatie van een nieuwe gymzaal in Volgerlanden-Oost In het uitvoeringsprogramma van het IHP 2008 werd voor bewegingsonderwijs gesteld dat er voldoende gymfaciliteiten op loopafstand aanwezig moesten zijn (ibidem). Op basis van een capaciteitsstudie van de verschillende gymzalen werd vastgesteld dat de ruimtebehoefte van de scholen in het cluster in de strip

Sportief Hendrik-Ido-Ambacht! | Mulier Instituut

31

Schoof-Cascade en in de clusters Weteringsingel en Bekestein konden worden opgevangen met de bestaande gymaccommodaties. De scholen in De Volgerlanden hadden in de piekperiode wel een tekort aan gymnastiekcapaciteit van 21 uur (idem). Daarnaast werd opgemerkt dat de Sophiahal niet op loopafstand van het cluster in De Volgerlanden-Oost is gevestigd (idem). Vanwege het feit dat in De Volgerlanden op twee locaties scholen zullen functioneren en voor elke locatie een gymaccommodatie op loopafstand bereikbaar moet zijn, werd besloten om voor het cluster in De Volgerlanden-Oost een passende voorziening te treffen. De omvang van deze voorziening was maximaal één gymzaal (idem). Op basis van leerlingenprognoses en het overleg met schoolbesturen zijn in 2011 de omvang en de samenstelling van de brede onderwijs- en welzijnsclusters opnieuw bepaald. Dit heeft geleid tot een gedragen heroriëntatie van het aantal scholenclusters (van vijf naar vier clusters) en de locatiekeuze in de gemeente Hendrik-Ido-Ambacht.

Het college van B&W heeft zich op grond van het coalitieprogramma, resulterend uit de gemeentelijke verkiezingen van maart 2014, uitgesproken om de voorgenomen clusters in De Volgerlanden-Oost en het Centrumgebied samen te voegen naar een gezamenlijk cluster op een vierde locatie, op het terrein van het Jeugdspeelpark aan de Van Kijfhoekstraat in Kruiswiel (Gemeente Hendrik-Ido-Ambacht, 2014). Het oorspronkelijke Jeugdspeelpark is uiteindelijk verhuisd naar recreatiegebied Sandelingen. Op basis van informatie uit het raadsinformatiesysteem is niet te achterhalen of in het nieuwe welzijnscluster een gymzaal is gerealiseerd voor De Volgerlanden-Oost. Momenteel wordt enkel de Sophiahal gebruikt als locatie voor bewegingsonderwijs voor basisscholen in De Volgerlanden. Dit zou betekenen dat er niet is voldaan aan het gestelde doel uit het Integraal Huisvestingsplan Basisscholen 2008 in verband met de noodzaak van een gymzaal in De Volgerlanden-Oost, al is op basis van beschikbare documenten niet te achterhalen hoe het tekort aan gymnastiekcapaciteit van 21 uur in de piekperiode in de loop der jaren is opgevangen. Twee respondenten bevestigen wel dat het doel van een gymzaal in De Volgerlanden-Oost uiteindelijk is verdwenen uit de beleidsdocumenten.

4.6

Regionale Nota Gezondheidsbeleid Zuid-Holland Zuid Op 20 mei 2015 presenteerde Dienst Gezondheid en Jeugd door GGD Zuid-Holland Zuid de Regionale Nota Gezondheidsbeleid 2016-2019 (Dienst Gezondheid & Jeugd ZHZ, 2015). Gemeente Hendrik-Ido-Ambacht is een van de zeventien gemeenten die zich hebben gecommitteerd aan de uitvoering van de Nota Gezondheidsbeleid. Voor sport staat regionaal vooral het bevorderen van een gezonde leefstijl centraal. Binnen het thema gezondheidsbevordering van de regionale nota staan drie ‘sportuitgangspunten’ centraal: 1. gezondheidsbevordering dicht bij de burgers op wijk-, buurt- of dorpsniveau en met een integrale aanpak; 2. een gezonde leefstijl stimuleren en faciliteren en daarbij prioriteit geven aan kwetsbare zwangere vrouwen en laagopgeleide jongeren; 3. inzetten op gezondheidsbevordering bij ouderen, gericht op functiebehoud en gezondheidsvaardigheden. Tijdens de Algemeen Bestuursvergadering van 27 november 2014 werden er concreet drie ‘sportprioriteiten’ vastgesteld: 1. het stimuleren en faciliteren van een gezonde leefstijl van kinderen, jongeren en hun ouders, met prioriteit voor laagopgeleide jongeren; 2. het bevorderen van de eigen kracht en vitaliteit bij ouderen; 3. het stimuleren en faciliteren van een gezonde leefstijl van zwangere vrouwen, met prioriteit voor kwetsbare zwangere vrouwen.

Met de regionale nota streeft men naar een integrale benadering. Er wordt stilgestaan bij de ‘nulsituatie’ - het vertrekpunt van het beleid - en inzicht gegeven in de ‘startpercentages’ en de streefwaardes van het beleid van de GGD Zuid-Holland Zuid voor de regio (Dienst Gezondheid & Jeugd ZHZ, 2015: 23). Voor de 32

Sportief Hendrik-Ido-Ambacht! | Mulier Instituut

beleidsprioriteit ‘faciliteren gezonde levensstijl zwangere vrouwen’ zijn geen meetbare streefwaardes opgesteld. Voor de andere opgestelde sportprioriteiten golden de volgende streefwaardes: Het percentage jeugdigen (0-19 jaar) met overgewicht (15% van de 5-jarigen, 20% van de 10jarigen en 20% van de 13-jarigen in Zuid-Holland Zuid) neemt in de periode 2016-2019 niet toe ten opzichte van de periode 2012-2015. Het percentage ouderen (65-plussers) dat in goed ervaren gezondheid leeft, blijft in de periode 2016-2019 ten minste gelijk ten opzichte van de periode 2012- 2015 (60%); Het percentage 85-plussers dat in goed ervaren gezondheid leeft, blijft in de periode 2016-2019 ten minste gelijk ten opzichte van de periode 2012-2015 (41%). Lokale paragraaf gezondheidsbeleid Op basis van de regionale nota is er een lokale paragraaf gezondheidsbeleid 2016-2019 opgesteld (Gemeente Hendrik-Ido-Ambacht, 2015c). Aansluitend bij regionale doelstellingen besloot de gemeenteraad van Hendrik-Ido-Ambacht qua gezonde levensstijl lokaal in te zetten op: bevordering van een gezond gewicht, door een integrale aanpak voor het bevorderen van een gezonde leefstijl bij kinderen en jongeren tussen 0 en 19 jaar; bevordering van een actieve leefstijl bij ouderen, door voldoende bewegen, maatschappelijk participeren en bevordering van de mentale weerbaarheid.

Voor het behalen van het beleidsdoel ‘inzetten op gezond gewicht van jongeren’ wordt in de uitwerking ‘inzet lokaal op basis van uitvoeringsprogramma (Samen voor Gezond)’ een zestal interventies genoemd om het doel te realiseren (Gemeente Hendrik-Ido, 2016h). Vanuit het basisprogramma van de gemeente Hendrik-Ido-Ambacht werd gestimuleerd dat de Meander het vignet Gezonde School voeding behaalt. De Bron en de Dukdalf hebben beide uiteindelijk ook het vignet ‘sport en beween’. Verder werd er ingezet op de Avondvierdaagse actie met de Wethouder. Daarnaast werden vraaggericht de volgende interventies ingezet: Workshops door een diëtist; Gezonde kinderopvang; Inzet op gezonde school. Daarnaast wordt er ten aanzien van preventie alcohol- en druggebruik en roken bij jongeren op sportverenigingen twee interventies uitgerold: Sportcode: Helpt sportverenigingen om verantwoord alcoholbeleid te voeren en traint vrijwilligers om dit beleid op een goede manier te handhaven.

IVA-cursus (instructie verantwoord alcohol schenken) Over het doel ‘actieve leefstijl voor ouderen’ werd gecommuniceerd dat de uitvoering als volgt nader bepaald zou worden: ‘…de dienst zal gezamenlijk met de lokale organisaties voor ouderen (Blije Borgh, MEE), Hi5Ambacht en het wijkteam (inclusief huisartsen) kijken welke andere interventies wenselijk zijn voor de ouderen in Hendrik-Ido-Ambacht om een bijdrage te leveren aan de eigen kracht en vitaliteit bij ouderen.’ Hiervoor is geen uitvoeringsplan opgesteld, waardoor het voor de gemeenteraad lastig is controle te houden op het gezondheidsdossier en de monitoring van de beleidsacties goed op te volgen. Beleidsrealisatie In de nieuwe Lokale Nota Publieke Gezondheid 2020-2023 is ook een korte terugblik opgenomen op de lokale paragraaf gezondheid 2016-2019 (Gemeente Hendrik-Ido-Ambacht, 2020a: 3-4). In deze terugblik wordt niet teruggegrepen op de opgestelde regionale streefwaardes, maar worden enkel beleidsacties genoemd die hebben bijgedragen aan het behalen van de lokale beleidsdoelen. Zo wordt voor het voorkomen van overgewicht bij de jeugd beschreven dat ‘…er is ingezet op het voorkomen van

Sportief Hendrik-Ido-Ambacht! | Mulier Instituut

33

overgewicht door adviezen over voeding en bewegen.’ Het bevorderen van de ‘eigen kracht’ bij ouderen is gerealiseerd door bij de ‘gezond- en fitheidsdag’ adviezen te geven over voeding en bewegen (ibidem). Op basis van deze ‘verantwoordingsinformatie’ kan niet mogelijk worden bepaald of het gezondheidsbeleid op het thema gezondheidsbevordering in de gemeente Hendrik-Ido-Ambacht in de periode 2016 tot en met 2019 doeltreffend is geweest. Wat wel duidelijk wordt uit de beschikbare statistiek van de GGD ZuidHolland Zuid dat het matig overgewicht onder verschillende groepen jongeren enigszins is afgenomen of gelijk gebleven, behalve bij de groep 2-jarigen. Het ernstig overgewicht (obesitas) bij de jeugd in 2019 ligt wel boven het regiogemiddelde van Zuid-Holland Zuid. Uit de antwoorden van het ambtelijke wederhoor blijkt veder dat niet iedere sportvereniging in Hendrik-Ido-Ambacht zo ver is om te stellen dat er overal rookvrije sportaccommodaties in de gemeente zijn.

4.7

Normenevaluatie Op basis van de beleidsanalyse kan antwoord worden gegeven over de doeltreffendheid van het sportbeleid in de periode 2016-2020. Hiervoor worden de volgende drie subnormen (en bijbehorende vragen) uit het normenkader gebruikt: doelrealisatie, doorvertaling van beleid en sturing en beoordeling. Doelrealisatie Zijn de beleidsdoelen gerealiseerd die het college sinds 2016 in ontwerp heeft vastgesteld en die de gemeenteraad door middel van besluitvorming heeft vastgelegd? In de periode 2016-2020 is er veel beweging geweest in het Ambachtse sportbeleid. In dit hoofdstuk zijn we expliciet ingegaan op de beleidsdoelen die volgen uit de gestelde beleidskaders. Er zijn grote stappen gezet met het uitvoeren van de Nota Accommodaties (onder andere de realisatie van het nieuwe zwembad en de verplaatsing van het jeugdspeelpark, de renovatie van speelplekken in Hendrik-Ido-Ambacht, het stimuleren en faciliteren van een gezonde levensstijl en het ondersteunen van de sport en recreatie via subsidies aan Stichting Cascade en Hi5Ambacht). Hoewel uit de analyse blijkt dat de meeste beleidsdoelen zijn behaald, is het lastig iets te zeggen over de doeltreffendheid van het beleid, omdat meetbare en tijdsgebonden operationalisaties van de beleidsdoelen ontbreken. Bij veel beleidskaders zijn geen kwantitatieve nulsituaties, streefwaardes of ambitieniveaus gedefinieerd.

Daarom is enkel te zien of specifieke dossiers nog lopen of zijn afgerond en kan geen effectenmeting worden uitgevoerd. Wel wordt duidelijk dat er in de periode 2016-2020 signalen zijn gegeven richting de gemeente om te komen tot een duidelijkere visie over de Ridderhal en de verduurzaming van de sportinfrastructuur, omdat de huidige MJOP’s geen goed zicht geven op de effecten richting 2030 en verder. Daarnaast speelt er een capaciteitsproblematiek op Sportpark Schildman, die geen expliciete aandacht heeft gehad. Verder valt op dat in de gemeente Hendrik-Ido-Ambacht geen sportnota bestaat. Sport is enkel een subonderdeel in andere beleidskaders. Zo hebben we in dit hoofdstuk gezien dat sport onderdeel is van onder andere het vastgoedbeleid, subsidiekader, gezondheidsbeleid en het thema onderwijs. Ten tijde van het onderzoek was de positie van ambtenaar sport ook niet ingevuld. Organisaties als Stichting Cascade of Hi5Ambacht hebben veel vrijheid om te bepalen hoe zij omgaan met de sportaccommodaties in Hendrik-Ido-Ambacht of het sportactiveringsprogramma. Het betrekken van partijen uit de samenleving is ook de kracht van het Ambachtse sportbeleid, maar daardoor is op bestuurlijk niveau niet scherp gedefinieerd wat het college en de gemeenteraad precies willen bereiken met hun sportbeleid.

Het lokaal sportakkoord, dat wij in hoofdstuk 6 en 7 verder behandelen, heeft hier wel meer richting aan gegeven voor de toekomst. Deze strategische richting kan volgens respondenten gebruikt worden voor het opstellen van een Ambachtse sportnota.

34

Sportief Hendrik-Ido-Ambacht! | Mulier Instituut

Beleidsdoorvertaling Zijn de beleidsdoelen die het college sinds 2016 in ontwerp heeft vastgesteld en die de gemeenteraad door middel van besluitvorming heeft vastgelegd, adequaat doorvertaald naar het uitvoeringsbeleid van de ambtelijke organisatie? De relatie tussen een beleidskader en een doorvertaling van beleidsdoelen in een uitvoeringsplan is essentieel voor doeltreffend beleid. Binnen de onderzochte beleidskaders bestaat weinig discrepantie tussen de beleidsdoelen en acties uit de uitvoeringsprogramma’s. Zelfs voor het regionale gezondheidsbeleid is een lokale uitvoeringsparagraaf gedefinieerd, die op specifieke onderdelen aansluit bij de beleidsdoelen van de regionale nota. Sturing en beoordeling Beschikt de gemeente (zowel college als raad) over duidelijke (verantwoordings)informatie en verbindt zij hier logische consequenties aan? Over de vijf beleidskaders die in dit hoofdstuk zijn behandeld is in het raadsinformatiesysteem van de gemeente Hendrik-Ido-Ambacht veel (verantwoordings)informatie te vinden. Voor de subsidieprogramma’s zijn strakke procedures vastgelegd in de Algemene Subsidie Verordening uit 2015, waar de sportorganisaties die subsidies ontvangen zich ook keurig aan houden. De jaarstukken worden ter kennisname gedeeld met de raadsleden en zijn anders opvraagbaar op het gemeentehuis.

Ook zien we terugkomen dat voor grote beleidskaders, zoals een Nota Accommodaties of het speelruimteplan, uitgebreid geëvalueerd wordt en empirisch, door middel van voorzieningenscans of wijkscans, wordt bepaald waar in de toekomst acties op moeten worden ondernomen. Ook voor ‘grote’ losse dossiers, zoals de realisatie van een gymzaal in de Volgerlanden, de verplaatsing van het Jeugdspeelpark, de nieuwbouw van het zwembad en het verlenen van krediet aan HC Derby, is veel informatie beschikbaar voor raadsleden. Daarmee krijgen zij zicht op de actualiteit van de beleidssituatie en kunnen zij bijsturen of ingrijpen. En dit gebeurt ook. Verder geven ambtenaren na moties of technische vragen, wanneer gewenst, updates over sportdossiers. Uit de analyse blijkt wel dat het de controlerende en kaderstellende rol van de raad ten goede zou komen als beleidsdoelen concreter worden geformuleerd, met meetbare doelstellingen en een tijdsgebonden dimensie. Op basis van deze kengetallen kan vervolgens een nauwkeurige terugkoppeling worden gegeven over de actuele stand van zaken van het beleid ten opzichte van het gewenste ambitieniveau.

Sportief Hendrik-Ido-Ambacht! | Mulier Instituut

35

5.

Doelmatigheid In dit hoofdstuk staat de doelmatigheid van het sportbeleid van de gemeente Hendrik-Ido-Ambacht in de periode 2016-2020 centraal. Hierbij wordt specifiek antwoord gegeven op de volgende vragen uit het normenkader: -

-

Zijn de beleidsdoelen die het college sinds 2016 in ontwerp heeft vastgesteld en die de gemeenteraad door middel van besluitvorming heeft vastgelegd, uitgevoerd binnen het daarvoor gereserveerde budget? Zijn de (noodzakelijke) ad-hoc investeringen in sport, sportaccommodaties en sportvoorzieningen of de sportsubsidies in de periode 2016-2020 beperkt gebleven tot een minimum? Wat zijn de directe en indirecte kosten die de gemeente betaalt voor ondersteuning aan de sportverenigingen?

Om de eerste vraag te beantwoorden worden de begrote en werkelijke baten en lasten van de gemeente Hendrik-Ido-Ambacht in paragraaf 5.1 op een rij gezet. De planning- en controldocumenten van de gemeente worden hierbij als basis gebruikt. Vervolgens gaan we in dezelfde paragraaf in op het tweede onderdeel van de doelmatigheid: de ad-hoc investeringen. Deze worden tevens op basis van de planningen controldocumenten van de gemeente in kaart gebracht en waar mogelijk van toelichting voorzien. Paragraaf 5.2 gaat over de directe en indirecte subsidies aan sportverenigingen. Directe subsidies worden op basis van het Uitvoeringsprogramma Subsidies in kaart gebracht. Voor de indirecte subsidies wordt gekeken naar de niet-kostendekkende huurtarieven die sportverenigingen betalen voor het gebruik van de gemeentelijke sportaccommodaties. In paragraaf 5.3 wordt tot slot een algemeen oordeel gegeven over de doelmatigheid van het sportaccommodatiebeleid. Hiervoor volgen we de subnormen uit het normenkader.

5.1

Ontwikkeling sportbudget Sport valt in de gemeente Hendrik-Ido-Ambacht binnen het programma Sociaal, Welzijn en Educatie. Dit geldt voor de gehele periode die voor dit rekenkameronderzoek is vastgesteld, van 2016 tot en met 2020. Hierdoor kunnen de lasten en baten van de gemeente aan sport op een eenduidige manier vergeleken worden. Sport is daarbij te onderscheiden in twee taakvelden 3: (5.1) Sportbeleid en activering en (5.2) Sportaccommodaties. De jaarstukken van 2020 zijn op het moment van rapportage nog niet beschikbaar, dus de lasten en baten voor dit jaar worden buiten beschouwing gelaten4. In figuur 5.1 is te zien hoe de begrote (volgens de begroting na wijziging) en werkelijke (volgens de realisaties) nettolasten (lasten min baten) aan sport voor de gemeente Hendrik-Ido-Ambacht zich hebben ontwikkeld tussen 2016 en 2019. Volgens de realisaties liggen de nettolasten aan sport voor de gemeente tussen 2016 en 2018 stabiel op jaarlijks net iets meer dan 1,5 miljoen euro (figuur 5.1). In 2016 en 2018 kwam dat grotendeels overeen met de begroting, maar in 2017 komt een aanzienlijk gat tussen begroting en realisatie naar voren. In 2017 werden de nettolasten aan sport namelijk begroot op bijna 2,5 miljoen euro, terwijl ze dus in werkelijkheid net boven de 1,5 miljoen euro uitkwamen. Dit gaf een verschil (voordeel) van zo’n 872.000 euro.

De onderliggende oorzaak voor dit verschil was de nieuwbouw van zwembad de Louwert. In

3

In 2016 werden deze nog producten genoemd, met hierbinnen Sportbeleid en Sportaccommodaties als losse groepen.

4

De begroting voor 2020 is wel beschikbaar, maar om in kaart te kunnen brengen of de beleidsdoelen worden uitgevoerd binnen het daarvoor gereserveerde budget zijn tevens realisaties nodig.

36

Sportief Hendrik-Ido-Ambacht! | Mulier Instituut

2017 was het afboeken van de boekwaarde van het oude binnenzwembad, een bedrag van zo’n 842.000 euro, toegevoegd aan de begroting onder taakveld Sportaccommodaties 5. Het oude binnenzwembad was op 31 december 2017 echter nog niet buiten gebruik gesteld, waardoor deze afboeking werd doorgeschoven naar 2019. Figuur 5.1 Begrote (na wijziging) en werkelijke nettolasten van de gemeente Hendrik-IdoAmbacht voor sport, 2016-2019 (bedragen x €1.000) 3.000

2.572

2.436

2.500

2.230

2.000 1.547

1.543

1.500

1.573

1.564

1.506

2016

2017

2018

1.000 500 0 Begroting na wijziging

2019

Realisatie

Bron: Jaarstukken 2016-2019, gemeente Hendrik-Ido-Ambacht. Bewerking: Mulier Instituut.

De afboeking van het oude binnenzwembad in 2019 zorgde vervolgens voor een aanzienlijke stijging van de nettolasten van de gemeente aan sport tussen 2018 en 2019. In de begroting voor 2019 stond een bedrag van ruim 2,5 miljoen (figuur 5.1), waarvan zo’n 842.000 euro voor de afboeking. In werkelijkheid bleken de nettolasten zo’n 343.000 euro lager te liggen (een voordeel op de nettolasten van 343.000 euro). Ondanks het verschil met de begroting betekent dit nog steeds een aanzienlijke stijging in de nettolasten aan sport, van 1,5 miljoen euro naar ongeveer 2,2 miljoen euro. De verschillen tussen de begroting en de realisatie komen bijna uitsluitend voort uit het taakveld Sportaccommodaties (figuur 5.2). In 2017 betrof het verschil, in het voordeel van de gemeente, in totaal 872.000 euro, waarvan 864.000 euro voortkwam uit Sportaccommodaties. Slechts 8.000 euro van het voordeel kwam voort uit Sportbeleid en activering. Zoals eerder beschreven kwam het voordeel op het taakveld Sportaccommodaties grotendeels voort uit de werkzaamheden rondom zwembad de Louwert. De afboeking van het oude binnenbad vond niet in 2017 plaats, maar in 2019. Dit kwam overeen met een voordeel van ongeveer 842.000 euro en verklaart een groot deel van het totale verschil voor Sportaccommodaties (864.000 euro) in 2017. Voor de overige 22.000 euro wordt geen verklaring gegeven.

5

Dit was een wijziging op de originele begroting.

Sportief Hendrik-Ido-Ambacht! | Mulier Instituut

37

Figuur 5.2 Voor-/nadeel op werkelijke nettolasten ten opzichte van de begrote lasten voor de gemeente Hendrik-Ido-Ambacht voor sport, naar taakveld, 2016-2019 (bedragen x €1.000)

1.000 872

864 800

600 2016 357

400

343

2017 2018 2019

200

0

86 2

41

8

-45

-14

-32

-30

-200 Sportbeleid en activering

Sportaccommodaties

Totaal

Bron: Jaarstukken 2016-2019, gemeente Hendrik-Ido-Ambacht. Bewerking: Mulier Instituut.

In 2019 was het verschil, tevens een voordeel, minder groot dan in 2017, maar wederom komt het overgrote deel van het verschil voort uit het taakveld Sportaccommodaties. De begrote nettolasten voor sportaccommodaties lagen in 2019 zo’n 357.000 euro hoger dan de werkelijke nettolasten. Voor het taakveld Sportbeleid en activering was er in 2019 juist een klein nadeel, ongeveer 14.000 euro. De afboeking van het oude binnenzwembad, die in 2017 voor een groot voordeel op de begroting zorgde, vond in 2019 daadwerkelijk plaats. De boekwaarde bleek op het moment van afboeken echter lager te zijn dan het bedrag van de reserve, wat resulteerde in 146.000 euro lagere afschrijvingslasten (een voordeel op de begroting). Verder worden in de jaarstukken van 2019 de volgende toelichtingen gegeven bij de financiële afwijkingen onder het kopje Sportaccommodaties: -

In 2019 is alleen het noodzakelijke onderhoud aan het oude binnenbad van zwembad de Louwert uitgevoerd, waardoor 47.000 euro resteert op het onderhoudsbudget. De aan dit taakveld toegerekende rentelasten zijn 111.000 euro lager dan begroot, voornamelijk door een correctie op de toegerekende rente. Een voordeel van circa 31.000 euro kan worden verklaard door de ontvangen specifieke uitkering sport (SPUK).

De bedragen die in deze toelichting genoemd worden, omvatten in totaal een voordeel van 335.000 euro. Daarmee wordt een groot deel van het totale voordeel verklaard, maar een deel blijft onduidelijk. In de overige jaren, 2016 en 2018, bleef het verschil tussen begroting en realisatie beperkt tot enkele duizenden euro’s. Voor sport als totaal was dit voor 2016 een klein nadeel en voor 2018 een klein voordeel. Voor de financiële afwijkingen in 2016 wordt geen toelichting gegeven. Dit is wel het geval voor Sportaccommodaties in 2018. Hierover wordt in de jaarstukken het volgende geschreven: -

38

De werkelijke onderhoudskosten aan sporthal De Ridderhal zijn 20.000 euro lager dan begroot, doordat bepaalde vervangingsinvesteringen zijn uitgesteld in verband met de voorgenomen renovatie van de kleedkamers.

Sportief Hendrik-Ido-Ambacht! | Mulier Instituut

-

De toegerekende kosten voor salaris- en kapitaallasten aan dit taakveld zijn 48.000 euro lager dan begroot, als gevolg van minder geschreven uren en een correctie op de toegerekende rente.

Dit verklaart 68.000 euro van de in totaal zo’n 86.000 euro voordeel voor Sportaccommodaties. Voor de overige 18.000 euro wordt geen toelichting gegeven. Figuur 5.3 Werkelijke nettolasten 2016-2019 en begrote nettolasten 2020 voor de gemeente Hendrik-Ido-Ambacht voor sport, naar taakveld (bedragen x €1.000) 2.500

35%; 517

66%; 999

69%; 1.082

26%; 581

2016

34%; 507

0

31%; 482

500

50%; 787

1.000

50%; 786

1.500

65%; 979

74%; 1.649

2.000

2017

2018

2019

2020*

Sportbeleid en activering

Sportaccommodaties

* In tegenstelling tot de andere jaren gaat het voor 2020 om de nettolasten volgens de begroting. Bron: Jaarstukken 2016-2019 en begroting 2020, gemeente Hendrik-Ido-Ambacht. Bewerking: Mulier Instituut.

Zoals uit figuur 5.1 al naar voren kwam, bleven de nettolasten aan sport in de gemeente tussen 2016 en 2018 stabiel rond de 1,5 miljoen euro, om vervolgens in 2019 te stijgen tot zo’n 2,2 miljoen euro. In 2016 waren deze nettolasten ongeveer gelijk verdeeld tussen de taakvelden Sportbeleid en activering en Sportaccommodaties, beide bijna 790.000 euro (figuur 5.3). In de daaropvolgende jaren verschoof de verdeling richting het taakveld Sportaccommodaties. Tussen 2017 en 2019 stegen de nettolasten voor Sportbeleid en activering licht, van 482.000 euro naar 581.000 euro. De nettolasten voor Sportaccommodaties namen tussen 2017 en 2018 licht af, maar stegen een jaar later flink tot zo’n 1,6 miljoen euro. Verhoudingsgewijs bedroeg het aandeel van Sportaccommodaties binnen het totale sportbudget vanaf 2017 ongeveer twee derde. Dat is iets minder dan in het landelijke beeld, waar het aandeel van Sportaccommodaties bijna drie kwart bedraagt (Van der Dool & Van Eldert, 2021). In 2019 kwam de verhouding daar dichter bij in de buurt door de stijging in de nettolasten aan Sportaccommodaties, maar kwam door de incidentele lasten voor de afboeking van het oude binnenzwembad. Volgens de begroting gaan zowel de absolute nettolasten als de verhouding tussen de taakvelden in 2020 ongeveer terug naar het niveau van 2018. Dit duidt er eens te meer op dat de stijging in 2019 incidenteel was.

Sportief Hendrik-Ido-Ambacht! | Mulier Instituut

39

Incidentele baten en lasten Naast de reeds toegelichte financiële afwijkingen in de realisaties ten opzichte van de begrotingen (na wijzigingen) is er sprake geweest van incidentele baten en lasten voor sport in de gemeente Hendrik-IdoAmbacht. In de jaarstukken van de gemeenten wordt hier jaarlijks een overzicht van gegeven per programma. Daarbij wordt niet specifiek aangegeven onder welk taakveld deze binnen het programma vallen. Hierdoor is de naam de enige aanwijzing of het hierbij gaat om incidentele baten en lasten die vallen onder Sportbeleid en activering, Sportaccommodaties of een ander taakveld binnen Sociaal, Welzijn en Educatie. Tabel 5.1 Sportgerelateerde incidentele lasten, 2016-2019 Jaar

Incidentele lasten

2016

Zwijndrecht inzake hockeyveld Derby

2017

Geen

2018

Geen

2019

Bedrag € 300.000

Afwaardering boekwaarde oude binnenzwembad

€ 719.000

Lekke tank zwembad

€ 21.000

Bron: Jaarstukken 2016-2019, gemeente Hendrik-Ido-Ambacht. Bewerking: Mulier Instituut.

Tussen 2016 en 2019 worden geen sportgerelateerde incidentele baten genoemd. Wel komen enkele sportgerelateerde incidentele lasten naar voren. Deze zijn weergegeven in tabel 5.1. In 2016 leverde de gemeente Hendrik-Ido-Ambacht een bijdrage aan gemeente Zwijndrecht voor de vervanging van het hockeyveld van hockeyclub Derby. Het ging hierbij om een bedrag van 300.000 euro. In de beschrijving werd daarbij wel aangegeven dat deze bijdrage pas wordt voldaan na aanleg van de kunstgrasvelden. De bijdrage van 300.000 euro betrof een wijziging op de begroting die was vastgesteld in de Winternota 2016. Aangezien in dit hoofdstuk wordt gekeken naar de begroting na wijziging, zorgde deze incidentele last niet voor een verschil tussen begroting (na wijziging) en realisatie. Voor 2017 en 2018 zijn geen sportgerelateerde incidentele lasten beschreven in de jaarstukken. In 2019 komen wel twee incidentele lasten op het gebied van sport naar voren. Allereerst is in 2019, zoals eerder beschreven, het oude binnenzwembad van de Louwert afgeboekt ten laste van de exploitatie. Hier was een bedrag van zo’n 719.000 euro mee gemoeid6. Verder wordt een bedrag van zo’n 21.000 euro genoemd naar aanleiding van een lekke tank van het zwembad. Een verdere toelichting op deze incidentele last ontbreekt.

Sportuitgaven buiten de sport gerelateerde taakvelden Naast de inkomsten en uitgaven die geregistreerd staan onder de taakvelden ‘5.1 Sportbeleid en activering’ en ‘5.2 Sportaccommodaties zijn er tevens uitgaven aan sport en bewegen die onder grootboeknummers bij andere taakvelden worden geregistreerd. Deze zijn niet direct te herleiden vanuit de planning- en controldocumenten. Het gaat hierbij om de categorieën schoolzwemmen, brede regeling combinatiefuncties en breedtesport/brede school. Om hier inzicht in te geven zijn cijfers gebruikt die zijn aangeleverd door de ambtelijke organisatie.

6

De lagere afschrijvingslasten zoals eerder beschreven zijn hierin verwerkt.

40

Sportief Hendrik-Ido-Ambacht! | Mulier Instituut

Schoolzwemmen is onderdeel van de afspraken met de exploitant van het zwembad. In deze afspraken is verwerkt dat door een vaste afname van schoolzwemmen de exploitatiebijdrage lager is dan wanneer er geen sprake is van schoolzwemmen. Volgens de cijfers aangeleverd door de ambtelijke organisatie zijn tussen 2016 en 2020 de bedragen, zoals weergegeven in tabel 5.2, uitgegeven aan schoolzwemmen door de gemeente. Tabel 5.2 Uitgaven van de gemeente aan schoolzwemmen (incl. 9% btw), 2016-2020 Totaal bedrag

Incidenteel*

Exploitant

2016

€ 161.688

€ 868

Optisport

2017

€ 163.296

€ 3.641

Optisport

2018

€ 169.895

€ 1.211

Optisport

jan. t/m okt.

€ 147.568

€ 998

Optisport

nov. en dec.

€ 43.479

Sportfondsen

€ 281.743

Sportfondsen

2019

2020

Bron: Gemeente Hendrik-Ido-Ambacht, 2021. Bewerking: Mulier Instituut. * Betreft kosten voor diploma’s, afzwemmen en in 2017 voor de schakelklas.

De brede regeling combinatiefuncties wordt voor de gemeente uitgevoerd door Hi5Ambacht. De gemeente draagt hier ook financieel aan bij. Ongeveer 30 procent van de totale kosten van Hi5Ambacht worden vanuit gemeentelijke bijdragen betaald. Alle voor Hi5Ambacht beschikbare middelen staan binnen de gemeentebegroting op de grootboeknummers: Breedtesport, Sport Algemeen en Brede School. Vertegenwoordigers van de ambtelijke organisatie geven aan dat het op basis van deze grootboeknummers het lastig is een exacte kostentoerekening te maken. In tabel 5.3 wordt een overzicht gegeven van de uitgaven die volgens de ambtelijke organisatie zeker toe te rekenen zijn aan sport in het algemeen belang door Hi5Ambacht. Het betreft hier een deel van de faciliterende kosten (voor huur, materiaal, communicatie, etc.) en de inzet van de sportcoach na schooltijd Daarnaast is er een subsidie voor de extramurale seniorenbeweegcoach die sinds 2015 voor deze regeling in dienst is van de Blije Borgh, de lokale organisatie met focus op ouderenzorg. Tabel 5.3 Overzicht toe te rekenen sportuitgaven van de gemeente aan Hi5Ambacht Breedtesport

Breedtesport

Brede School