Document · PDF

Bijlage bij raadsvoorstel 8.1 - Rekenkameronderzoek HiA rapportage

commissie WOS openbaar 17 mei 2021, gemeente Hendrik-Ido-AmbachtBij agendapunt: Rekenkamerrapport Sportief Hendrik-Ido-Ambacht28.183 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 1 van 4

Sportief Hendrik-Ido-Ambacht!

Een rekenkameronderzoek naar het sportbeleid van de gemeente Hendrik-Ido-Ambacht in de periode 2016-2020

Vidar Stevens Björn Schadenberg Peter van Eldert Remco Hoekman

Sportief Hendrik-Ido-Ambacht Een rekenkameronderzoek naar het sportbeleid van de gemeente Hendrik-Ido-Ambacht in de periode 2016-2020

In opdracht van de Rekenkamercommissie Hendrik-Ido-Ambacht

Vidar Stevens Björn Schadenberg Peter van Eldert Remco Hoekman Met medewerking van: Nathan Geurink Peter Nafzger

Mulier Instituut sportonderzoek voor beleid en samenleving Postbus 85445 | 3508 AK Utrecht Herculesplein 269 | 3584 AA Utrecht T +31 (0)30 721 02 20 | I www.mulierinstituut.nl E info@mulierinstituut.nl | T @mulierinstituut

Inhoudsopgave 1.

Inleiding

2. 2.1 2.2 2.3 2.4 2.5

Conclusies en aanbevelingen Hoofdconclusies doeltreffendheid Hoofdconclusies doelmatigheid Hoofdconclusies uitnodigend bestuur Hoofdconclusies toekomstbestendigheid Aanbevelingen

8 8 9 9 10 11

Bestuurlijke reactie

4. 4.1 4.2 4.3 4.4 4.5 4.6 4.7

Doeltreffendheid Geen eigenstandige sportbeleidsnota Beleidskader Subsidies en de uitvoeringsprogramma’s 2016-2020 Nota Accommodatiebeleid 2013-2020 Speelruimteplan 2014-2024 Integraal Huisvestingsplan Basisonderwijs 2008 Regionale Nota Gezondheidsbeleid Zuid-Holland Zuid Normenevaluatie

16 16 16 23 29 31 32 34

5. 5.1 5.2 5.3

Doelmatigheid Ontwikkeling sportbudget Directe en indirecte subsidies aan sportverenigingen Normenevaluatie

36 36 42 46

6. 6.1 6.2 6.3 6.4 6.5 6.6

Uitnodigend bestuur Vaststelling kader nieuwbouw zwembad de Louwert Stakeholderparticipatie Lokaal Sportakkoord Afstemming adviesraad over Uitvoeringsprogramma Subsidies Stakeholderbetrokkenheid bij opstellen nieuwe Speelruimteplan Maatschappelijke initiatieven en het ‘opendeurenbeleid’ Normenevaluatie

48 48 49 50 51 51 52

7. 7.1 7.2 7.3

Toekomstbestendigheid Beleidsrelevantie en -actualisatie Capaciteit Normenevaluatie

54 54 58 63

Referenties

Bijlagen

Sportief Hendrik-Ido-Ambacht! | Mulier Instituut

Samenvatting Het sportbeleid vormt een belangrijk onderdeel van de sociale infrastructuur van de gemeente HendrikIdo-Ambacht. Sport is gezond en leert jongeren en ouderen samen te werken in een team en respect te hebben voor elkaar. Daarnaast draagt sport bij aan een lichamelijk, geestelijk en sociaal welbevinden. Daarom streeft het college van B&W ernaar sport en sportvoorzieningen toegankelijk te houden voor alle inwoners. In dit rapport wordt nadrukkelijk gekeken naar het sportbeleid van de gemeente Hendrik-Ido-Ambacht. Het voorliggende onderzoek spitst zich toe op de vragen: In hoeverre is het sportbeleid in Hendrik-IdoAmbacht sinds 2016 doeltreffend, doelmatig en met oog voor de wensen van sportverenigingen uitgevoerd? En hoe toekomstbestendig is het sportbeleid? Om de onderzoeksvragen te beantwoorden zijn diverse onderzoeksmethoden toegepast. Zo is een documentanalyse uitgevoerd om de beleidsdoelen en -veranderingen en de financiële ontwikkelingen in kaart te brengen. Daarnaast zijn er vijf interviews afgenomen, met ambtenaren, bestuurlijke vertegenwoordigers en sportstakeholders, en twee focusgroepen georganiseerd met in het totaal vijf sportverenigingen om meer inzicht te krijgen in de beleidsdynamieken en de wijze waarop sportstakeholders aankijken tegen de doorlopen participatieprocessen en tegen de wijze waarop de gemeente het sportbeleid heeft vormgegeven.

Ook zijn bestaande databronnen, zoals de Database SportAanbod en beschikbare Iv3-gegevens, benut om een indicatie te geven van de prestaties van het sportaccommodatiebeleid. Op basis van het feitelijk relaas dat ten grondslag ligt aan de conclusies, volgt een viertal aanbevelingen: 1. Stel een sportvisie op met het breed gedragen lokale sportakkoord als uitgangspunt. 2. Zorg voor een beter meetbare en meer tijdsgebonden operationalisatie van de doelen van het sportbeleid. 3. Actualiseer sportgerelateerde beleidskaders met nieuwe trends om zo ook het beleid toekomstbestendig te maken. 4. Investeer in de samenwerking tussen de gemeente en sportverenigingen, zodat partijen elkaar makkelijker weten te vinden. De Rekenkamer en het Mulier Instituut zijn iedereen die heeft bijgedragen aan het onderzoek erkentelijk voor hun medewerking.

Sportief Hendrik-Ido-Ambacht! | Mulier Instituut

Inleiding De Rekenkamercommissie (RKC) Hendrik-Ido-Ambacht heeft besloten een onderzoek te laten uitvoeren naar de doelmatigheid, doeltreffendheid en toekomstbestendigheid van het gemeentelijke sportbeleid. Daarbij wordt ook gekeken naar de mate waarin de gemeente uitnodigend heeft gehandeld naar sportstakeholders, zoals sportverenigingen. De gemeente Hendrik-Ido-Ambacht kenmerkt zich door een breed aanbod op het gebied van sport en een rijk verenigingsleven. Ook organisaties, zoals Hi5Ambacht, dragen bij aan sportieve en culturele buurtactiviteiten voor jong en oud in Hendrik-Ido-Ambacht. Het college beschouwt sportverenigingen als een waardevolle ontmoetingsplaats en een essentieel onderdeel van de sociale infrastructuur (Gemeente Hendrik-Ido-Ambacht, 2018a: 16). Daarom zet zij zich actief in voor het waarborgen van de kwaliteit van accommodaties voor binnen- en buitensport met een divers aanbod voor jong en oud. De gemeenteraad van Hendrik-Ido-Ambacht heeft in 2020 sportverenigingen bezocht om te peilen wat er bij hen speelt. Uit die gesprekken kwam naar voren dat er behoefte bestaat aan een onderzoek naar de huidige ondersteuning die sportverenigingen ontvangen (en de ondersteuning uit het verleden) en naar de wensen die sportverenigingen voor de toekomst hebben.

Dit was voor de RKC de aanleiding om een breder rekenkameronderzoek te starten naar het gemeentelijke sportbeleid. Zij hoopt hiermee de raad inzicht te geven in de doelmatigheid en doeltreffendheid van het sportbeleid en de sportinfrastructuur en praktische lessen voor de toekomst te bieden. De RKC heeft gekozen voor het jaar 2016 als startpunt. Doelstelling en vraagstelling De doelstelling van dit onderzoek is drieledig: 1. de doelmatigheid en doeltreffendheid van het sportbeleid1 van de gemeente sinds 2016 in kaart brengen, met oog voor de uitoefening van de controlerende en kaderstellende rol van de raad; 2. inzicht geven in de toekomstbestendigheid van het sportbeleid, inclusief de mate waarin de (capaciteits)behoeften van de gebruikers aansluiten bij de aanwezige sportaccommodaties en -voorzieningen; 3. aangeven in welke mate sportverenigingen (en andere sportstakeholders) betrokken zijn geweest bij de ontwikkeling en evaluatie van het sportbeleid en (achteraf) te horen hebben gekregen wat er met de input van sportverenigingen is gedaan. Bovenstaande doestellingen vertalen zich in de volgende hoofdvraag en deelvragen: Hoofdvraag In hoeverre is het sportbeleid in Hendrik-Ido-Ambacht sinds 2016 doeltreffend, doelmatig en met oog voor de wensen van sportverenigingen uitgevoerd? En hoe toekomstbestendig is het sportbeleid? Deelvragen 1.

Welke beleidsdoelen heeft de gemeente Hendrik-Ido-Ambacht sinds 2016 geformuleerd voor het sportbeleid? 2. Wat zijn de resultaten en kosten van het Ambachtse sportbeleid geweest in de periode 2016-2020?

Wanneer we in dit onderzoek verwijzen naar ‘sportbeleid’, bedoelen we zowel ‘sportbeleid en activering’ (taakveld 5.1) als ‘sportaccommodaties’ (taakveld 5.2). Daarnaast zal er oog zijn voor sportsubsidies die worden vastgesteld in het Uitvoeringsprogramma Subsidies en volgen uit de Algemene Subsidie Verordening uit 2015.

Sportief Hendrik-Ido-Ambacht! | Mulier Instituut

3. In hoeverre heeft de gemeente Hendrik-Ido-Ambacht sportverenigingen (en eventueel andere sportstakeholders) in de periode 2016-2020 op structurele wijze betrokken bij de ontwikkeling en evaluatie van het sportbeleid en (achteraf) een toelichting gegeven over wat er met de input van sportverenigingen is gedaan? 4. Hoe actueel zijn de huidige beleidsdoelen en sluiten deze nog goed aan bij de (capaciteits)behoeften van de gebruikers van de sportaccommodaties en -voorzieningen in Hendrik-Ido-Ambacht? Werkwijze Voor het beantwoorden van de onderzoeksvragen zijn diverse onderzoeksmethoden toegepast. Allereerst is een documentanalyse2 uitgevoerd om de beleidsdoelen en -veranderingen en de financiële ontwikkelingen in kaart te brengen. Ten tweede zijn er vijf interviews afgenomen en twee focusgroepen georganiseerd, met in het totaal vijf vertegenwoordigers van sportverenigingen, om meer duiding te krijgen van de beleidsdynamieken, de wijze waarop sportstakeholders aankijken tegen de doorlopen participatieprocessen en de wijze waarop de gemeente het sportbeleid heeft vormgegeven. Ten derde zijn bestaande databronnen, zoals de Iv3-gegevens en de Database SportAanbod, benut om een indicatie te geven van de financiële situatie en de toekomstbestendigheid van het sportbeleid.

Normenkader Om de verschillende aspecten van het sportbeleid te beoordelen die in de deelvragen aan bod komen, wordt het in kader 1 gepresenteerde normenkader toegepast. Leeswijzer Wat volgt zijn allereerst de conclusies en aanbevelingen die volgen uit het onderzoek en uit de reactie van het college B&W hierop. De nota van bevindingen biedt een feitelijk relaas dat ten grondslag ligt aan de conclusies. Gezamenlijk vormen de conclusies, de aanbevelingen en de nota van bevindingen het rekenkamerrapport.

Hierbij gaat het om de volgende documenten: coalitieakkoorden, sportaccommodatiebeleidsnota’s, uitvoeringsprogramma’s, raadsinformatiebrieven, memo’s en documenten van de planning- en controlcyclus (begroting, bestuursrapportages, jaarrekening en kadernota’s).

Sportief Hendrik-Ido-Ambacht! | Mulier Instituut

Kader 1 Normenkader beoordeling sportbeleid Norm Doeltreffendheid

Subnorm

Operationalisatie

Doelrealisatie

Zijn de beleidsdoelen gerealiseerd die het college sinds 2016 in ontwerp heeft vastgesteld en die de gemeenteraad door middel van besluitvorming heeft vastgelegd?

Beleidsdoorvertaling

Zijn de beleidsdoelen die het college sinds 2016 in ontwerp heeft vastgesteld en die de gemeenteraad door middel van besluitvorming heeft vastgelegd, adequaat doorvertaald naar het uitvoeringsbeleid van de ambtelijke organisatie?

Sturing en beoordeling

Beschikt de gemeente (zowel college als raad) over duidelijke (verantwoordings)informatie en verbindt zij hier logische consequenties aan?

Doelmatigheid

Zorgvuldigheid

Zijn de beleidsdoelen die het college sinds 2016 in ontwerp heeft vastgesteld en die de gemeenteraad door middel van besluitvorming heeft vastgelegd, uitgevoerd binnen het daarvoor gereserveerde budget?

Ad-hoc investeringen

Zijn de (noodzakelijke) ad-hoc investeringen in sport, sportaccommodaties en sportvoorzieningen of de sportsubsidies in de periode 2016-2020 beperkt gebleven tot een minimum?

Directe/indirecte ondersteuning

Wat zijn de directe en indirecte kosten die de gemeente betaalt voor ondersteuning aan de sportverenigingen?

Uitnodigend bestuur

Stakeholderparticipatie

Heeft de gemeente Ambachtse sportverenigingen (en andere sportstakeholders) in de periode 2016 tot 2020 structureel betrokken bij de ontwikkeling en evaluatie van het sportbeleid?

Maatschappelijke terugkoppeling

Heeft de gemeente op structurele wijze verslag gelegd of een terugkoppeling gegeven van wat zij met de input van sportverenigingen (en andere sportstakeholders) uit participatieprocessen heeft gedaan?

Toekomstbestendigheid

Beleidsrelevantie

Sluiten de doelstellingen uit de huidige sportbeleidsnota’s en initiatieven aan bij principes die volgen uit het Nationaal Sportakkoord, het Nationaal Preventieakkoord en de transitie van de Omgevingswet?

Toekomstige

Zijn er voldoende sportaccommodaties en -

sportaccommodatiebehoefte

voorzieningen in Hendrik-Ido-Ambacht om aan de (toekomstige) sportbehoefte van de inwoners te voldoen?

Sportief Hendrik-Ido-Ambacht! | Mulier Instituut

Conclusies en aanbevelingen De hoofdconclusies die volgen uit het rekenkamerrapport worden hier gepresenteerd en kort toegelicht. Vervolgens volgen daaruit aanbevelingen voor toekomstig beleid.

2.1

Hoofdconclusies doeltreffendheid 1) De gemeente Hendrik-Ido-Ambacht beschikt niet over een eigen sportnota. Ook is voor sport geen aparte functie ingericht binnen de gemeente. Sport is enkel een subonderdeel binnen andere beleidskaders. Organisaties, zoals Stichting Cascade en Hi5Ambacht, hebben veel beleidsvrijheid om te bepalen hoe zij omgaan met de sportaccommodaties in Hendrik-Ido-Ambacht of het sportactiveringsprogramma. Doordat een beleidskader sport ontbreekt, is op bestuurlijk niveau niet scherp gedefinieerd wat het college en de gemeenteraad exact willen bereiken met hun sportbeleid. Het lokale sportakkoord heeft hieraan wel meer richting gegeven voor de toekomst. Deze strategische richting kan gebruikt worden om een Ambachtse sportnota op te stellen. 2) De gemeente heeft de sportbeleidsdoelen onvoldoende meetbaar en tijdsgebonden geoperationaliseerd. Hierdoor is het lastig te achterhalen welk ambitieniveau de gemeenteraad nastreeft met het sportbeleid, hoe losse beleidsacties bijdragen aan het behalen daarvan en hoe effectief het gevoerde sportbeleid uiteindelijk is geweest. De verantwoordingsinformatie spitst zich veelal toe op losse dossiers en de status daarvan. 3) De beleidsdoelen uit de beleidskaders en de acties uit de uitvoeringsprogramma’s sluiten goed op elkaar aan. Hierdoor vindt er een goede beleidsdoorvertaling plaats.

Zelfs voor het regionale gezondheidsbeleid is een lokale uitvoeringsparagraaf gedefinieerd, die op specifieke onderdelen aansluit bij de beleidsdoelen van de regionale nota. 4) Over de verschillende sportgerelateerde beleidsdossiers is veel informatie beschikbaar in het raadsinformatiesysteem van de gemeente Hendrik-Ido-Ambacht. Voor de subsidieprogramma’s zijn strakke procedures vastgelegd in de Algemene Subsidie Verordening uit 2015, waar de sportorganisaties die subsidies ontvangen zich ook keurig aan houden. De jaarstukken worden ter kennisname gedeeld met de raadsleden en zijn anders opvraagbaar op het gemeentehuis. Grote beleidskaders, zoals een Nota Accommodaties of het Speelruimteplan, worden uitgebreid geëvalueerd en er wordt empirisch, door middel van voorzieningenscans of wijkscans, bepaald waar in de toekomst acties moeten worden ondernomen. De regionale Gezondheidsnota is hierop een uitzondering. Ook over ‘grote’ losse dossiers, zoals de realisatie van een gymzaal in de Volgerlanden, de verplaatsing van het Jeugdspeelpark, de nieuwbouw van het zwembad of de verlening van krediet aan HC Derby, is veel informatie beschikbaar voor raadsleden. Hiermee krijgen zij zicht op de actuele beleidssituatie en kunnen zij waar nodig ingrijpen. 5) Een aantal vastgestelde beleidsdoelen is in de periode 2016-2020 niet volledig gerealiseerd.

Sportief Hendrik-Ido-Ambacht! | Mulier Instituut

Het gaat hierbij om het realiseren van een vaste locatie met een valkuil voor turnvereniging Souplesse, het multifunctioneel verbinden van de Ridderhal met het nieuwe zwembad de Louwert, het transparant maken van de tarieven voor sportaccommodaties, het renoveren van vijf speelplaatsen, het (toekomstbestendig) updaten van het MJOP van de Ridderhal, de capaciteitsgroei op sportpark de Schildman, het realiseren van een gymzaal in De VolgerlandenOost en het organiseren van cofinanciering en medebeheer bij speelplekken in de wijken.

2.2

Hoofdconclusies doelmatigheid 1) Tussen 2016 en 2019 is het gerealiseerde sportbudget van de gemeente Hendrik-Ido-Ambacht grotendeels in lijn gebleven met de begrotingen. Afwijkingen van de begrotingen kwamen met name in 2017 en 2019 naar voren. Het ging in beide jaren om een voordeel op de begroting dat volgde uit de afboeking van de boekwaarde van het binnenzwembad van zwembad de Louwert. Deze stond gepland voor 2017, maar werd doorgeschoven naar 2019. Dit leverde logischerwijs een flink voordeel op in 2017. In 2019 vond de afboeking daadwerkelijk plaats, maar door lagere afschrijvingslasten en een restant uit het onderhoudsbudget ontstond er alsnog een voordeel voor de gemeente in 2019. 2) De ad-hoc investeringen in sport bleven in de periode 2016 tot en met 2019 beperkt in de gemeente Hendrik-Ido-Ambacht. De voornaamste afwijkingen kwamen voort uit het afboeken van het oude binnenzwembad. Daarnaast vond in 2016 een incidentele uitgave plaats in verband met de vervanging van hockeyvelden. Deze is via de Winternota van 2016 verwerkt in de begroting na wijziging. 3) De gemeente Hendrik-Ido-Ambacht versterkt sportverenigingen niet met directe subsidies. Wel lopen er enkele indirecte subsidiestromen. De gemeente geeft jaarlijks een subsidie aan de exploitanten van de sporthallen en het zwembad.

Door deze bijdragen kunnen de betreffende exploitanten een niet-kostendekkend huurtarief hanteren, wat ten goede komt aan de sportverenigingen in de gemeente. Daarnaast hanteert de gemeente niet-kostendekkende huurtarieven voor de sportaccommodaties die zij zelf exploiteert. Via deze indirecte subsidies heeft de gemeente de afgelopen jaren tussen de 200.000 en 250.000 euro bijgedragen aan de sportverenigingen die gebruikmaken van de gemeentelijke sportaccommodaties.

2.3

Hoofdconclusies uitnodigend bestuur 1) De gemeente Hendrik-Ido-Ambacht heeft sportstakeholders, inwoners en organisaties in de periode 2016-2020 actief betrokken bij het opstellen van sportgerelateerde beleidskaders. Zo hebben verschillende partijen actief meegewerkt aan het opstellen van het Speelruimteplan, zijn er consultaties georganiseerd om de behoeften te bepalen voor de nieuwbouw van zwembad de Louwert en hebben 41 (sport)organisaties hun medewerking toegezegd aan het lokale sportakkoord. 2) Er is op een innovatieve wijze nagedacht over op welke manier verschillende doelgroepen het best benaderd kunnen worden in participatieprocessen.

Sportief Hendrik-Ido-Ambacht! | Mulier Instituut

Een voorbeeld hiervan is het ‘pizzaoverleg’ voor 13- tot 23-jarigen bij het opstellen van het nieuwe Speelruimteplan. 3) De gemeente geeft op transparante wijze terugkoppeling over de opbrengst of de status van participatieprocessen. Zo werd bij ieder onderzocht participatiedossier, behalve bij het lokaal sportakkoord, duidelijke verslaglegging gevonden in het raadsinformatiesysteem over wat er is besproken tijdens participatiesessies of wat de opbrengst is van participatie-instrumenten, zoals enquêtes. Deze verslaglegging was in veel gevallen onderdeel van het raadsvoorstel, beleidsplan of beleidsdossier. 4) Tussen sportverenigingen en de gemeente bestaat een zekere afstand. De gemeente Hendrik-Ido-Ambacht voert een ‘opendeurenbeleid’. Dit houdt in dat de gemeente zo goed mogelijk wil ondersteunen wanneer verenigingen problemen hebben of een initiatief willen oppakken, zoals bij het auti-team van IFC. Afstemming over bijvoorbeeld de coronamaatregelen loopt via Hi5Ambacht. Een van de grote vraagstukken die spelen bij verenigingen is het capaciteitsvraagstuk. Tot op heden bestaat daar geen concrete visie op vanuit de gemeente. Tegelijkertijd hebben de sportverenigingen zich niet georganiseerd in bijvoorbeeld een sportraad, waardoor er geen eenduidige vertegenwoordig is die spreekt namens de breedtesport in Hendrik-Ido-Ambacht.

Dit maakt afstemming tussen de gemeente en sportverenigingen lastig.

2.4

Hoofdconclusies toekomstbestendigheid 1) Lokaal beleid sluit nog weinig aan op nieuwe nationale beleidsthema’s. De koers die is ingezet met het Ambachts Sportakkoord sluit aan op ontwikkelingen en trends die centraal staan in het Nationaal Sportakkoord. Een operationele (specifieke) doorvertaling ontbreekt, waardoor het niet mogelijk is expliciete uitspraken te doen over de toekomstbestendigheid van het beleid. In het gemeentelijke preventieplan wordt niet gelijk een directe link gelegd met sport of sportaccommodaties. In de beleidsstukken is ook geen zichtbare aandacht voor het tegengaan van roken, overgewicht en problematische alcoholconsumptie, en voor de rol die sportaccommodaties en sportkantines hierbij kunnen spelen. Deze koppeling is wel te vinden in het lokale gezondheidsbeleid, waarvoor in 2016 al een Sportcode is opgesteld om alcohol- en drugsgebruik en roken door jongeren op sportverenigingen te ontmoedigen. Nog niet alle sportverenigingen in de gemeente Hendrik-Ido-Ambacht zijn volledig rookvrij. In de Nota van uitgangspunten voor de op te stellen lokale omgevingsvisie is weinig aandacht voor de rol die sport en bewegen kan vervullen in een gezondheidsbevorderende omgeving. Via het CAIfonds heeft de gemeente de afgelopen jaren wel geïnvesteerd in de beweegvriendelijke omgeving.

Voorbeelden hiervan zijn de ingebruikname van het fitnesspark in het Baxpark (‘Baxfit’) en de stippenroutes (5 en 10 km) in april 2020, die bedoeld zijn om hardlopen in de gemeente aan te moedigen. 2) De capaciteit is in meeste gevallen toereikend, ook met het oog op toekomstige bevolkingsgroei. 10

Sportief Hendrik-Ido-Ambacht! | Mulier Instituut

De aanwezige sportvoorzieningen bieden de verenigingen in de meeste gevallen voldoende capaciteit om hun standaardactiviteiten te kunnen laten plaatsvinden. In de gemeente zijn geen sportzalen aanwezig; onduidelijk is welke gevolgen dit heeft voor de druk op de sporthallen. De bevolkingsgroei leidt alleen bij de voetbalverenigingen en eventueel de tennisvereniging mogelijk tot capaciteitsknelpunten.

2.5

Aanbevelingen Op basis van dit onderzoek worden de volgende aanbevelingen gedaan aan het college van B&W: 1) Stel een sportvisie op met het breed gedragen lokale sportakkoord als uitgangspunt. Een Sportvisie geeft duidelijke kaders en structuur aan het sportbeleid voor de toekomst. Het lokale sportakkoord kan dienen als basis waarop kan worden voortgebouwd. Zo kan sport een eigenstandig thema worden in plaats van een deelthema binnen andere beleidskaders. Hierbij zal ook aandacht moeten zijn voor de verduurzaming van sportaccommodaties en voor een visie op de toekomst van onder meer de Ridderhal. 2) Zorg voor een beter meetbare en meer tijdsgebonden operationalisatie van de doelen van het sportbeleid, zodat duidelijker wordt welk ambitieniveau de gemeente nastreeft, hoe de losse beleidsacties bijdragen aan het behalen daarvan en wat tussentijds de status van het gevoerde beleid is ten opzichte van het gestelde ambitieniveau. Besteed hierbij nadrukkelijk aandacht aan een beleidsmatige basis voor de sportsubsidies en aan hoe, ondanks de discussie of het definiëren en monitoren van prestaties bij subsidierelaties niet eerder een aanbestedingsopdracht is, toch een effectmeting kan worden uitgevoerd van de toegevoegde waarde van verstrekte subsidies. 3) Actualiseer sportgerelateerde beleidskaders met nieuwe trends om zo ook het beleid toekomstbestendig te maken.

Hierbij moet nadrukkelijk een koppeling worden gemaakt met de omgevingsvisie om ervoor te zorgen dat het belang van sport en bewegen in de openbare ruimte verankerd wordt in de gemeentelijke visies voor de komende decennia. Hierbij moeten ook meer dwarsverbanden met preventie worden gelegd, bijvoorbeeld op het gebied van roken, overgewicht en alcohol. 4) Investeer in de samenwerking tussen de gemeente en sportverenigingen, zodat partijen elkaar makkelijker weten te vinden. Hi5Ambacht kan hierbij een netwerkrol spelen, al betekent dat wel – gelet op de projectstatus van de organisatie – dat er nagedacht moet worden met welke organisatievorm de spilfunctie van Hi5Ambacht het best kan worden geborgd en versterkt.

Sportief Hendrik-Ido-Ambacht! | Mulier Instituut

Bestuurlijke reactie Rekenkamercommissie Hendrik-Ido-Ambacht Dhr. A.J.A. Wijten Postbus 34 3340 AA Hendrik-Ido-Ambacht

uw brief van 19 maart 2021

uw kenmerk -

datum

onderwerp

19 april 2021

ons kenmerk 2021-0038463

Bestuurlijke reactie rapport 'Sportief HendrikIdo-Ambacht!'

Geachte heer Wijten, De gemeenteraad van Hendrik-Ido-Ambacht heeft begin 2020 verschillende sportverenigingen bezocht. Het doel van dit bezoek was te ontdekken wat er bij de lokale sportverengingen leeft. Uit de gevoerde gesprekken bleek dat er behoefte bestond aan een onderzoek naar de huidige ondersteuning die sportverenigingen ontvangen en de wensen die zij voor de toekomst hebben. Naar aanleiding hiervan heeft de rekenkamercommissie in de afgelopen periode onderzoek gedaan naar het sportbeleid van onze gemeente. Graag willen wij u bedanken voor het verder inzichtelijk maken van het sportbeleid voor onze gemeenteraad. Hieronder vindt u onze reactie op de conclusies en aanbevelingen uit de rapportage. Algemene reactie Het thema 'Sport' kent binnen onze gemeente relatief weinig beleidsvorming. Wij maken sport mogelijk door hiervoor de juiste accommodaties beschikbaar te stellen met als doel breedtesport met oog voor kwetsbare groepen. De daadwerkelijke inhoud van sport zelf komt voort uit een actief verenigingsleven en wordt opgepakt door actieve verenigingsbestuurders en Hi5Ambacht. Met het rekenkamerrapport worden weliswaar conclusies getrokken onder andere over de capaciteit en het ontbreken van een visie, maar wij hebben onder de sportverenigingen en vanuit de gemeenteraad geen diepe ontevredenheid ervaren over het huidige beleid.

Toch denken wij dat er nog voldoende werk te verzetten is voor het toekomstbestendig maken van sport en de sportaccommodaties. De voorliggende rapportage met aanbevelingen en conclusies beschouwen wij als een mooi startpunt hiervoor. Conclusies In het onderzoek richt u zich op de volgende vier onderdelen: 1. Doeltreffendheid: Welke beleidsdoelen heeft de gemeente Hendrik-Ido-Ambacht sinds 2016 geformuleerd voor het sportbeleid? 2. Doelmatigheid: Wat zijn de resultaten en kosten van het Ambachtse sportbeleid geweest in de periode 2016-2020? 3. Uitnodigend bestuur: In hoeverre heeft de gemeente Hendrik-Ido-Ambacht sportverenigingen (en eventueel andere sportstakeholders) in de periode 2016-2020 op structurele wijze betrokken bij de ontwikkeling en evaluatie van het sportbeleid en (achteraf) een toelichting gegeven over wat er met de input van sportverenigingen is gedaan? 4. Toekomstbestendigheid: Hoe actueel zijn de huidige beleidsdoelen en sluiten deze nog goed aan bij de (capaciteit)behoeften van de gebruikers van de sportaccommodaties en -voorzieningen in Hendrik-Ido-Ambacht?

Sportief Hendrik-Ido-Ambacht! | Mulier Instituut

Op elk van deze vier onderdelen trekt u conclusies. Daarnaast presenteert u een normenkader voor de beoordeling van het sportbeleid. Wij kunnen ons in grote lijnen vinden in de conclusies en de beoordeling van het normenkader. Echter, graag willen wij nader ingaan op twee specifieke conclusies. In de eerste plaats gaat het om hoofdconclusie 5 in paragraaf 2.1. U geeft aan dat bepaalde vastgestelde beleidsdoelen niet behaald zijn. Het gaat onder meer om de valkuil voor Turnvereniging Souplesse, de verbinding tussen de Ridderhal en zwembad De Louwert en het aanpassen van het MJOP in samenspraak met Cascade. Hierbij merken wij op dat deze doelstellingen weliswaar niet zijn behaald of activiteiten niet zijn uitgevoerd, maar dat hier gemotiveerde heroverwegingen en bijbehorende besluitvorming aan ten grondslag hebben gelegen. In de vergadering van de commissie WOS van september 2016 is reeds met de raad besproken dat er geen fysieke verbinding tussen de Ridderhal en Zwembad de Louwert zou komen. Het MJOP van de Ridderhal is nog niet geactualiseerd omdat wij dit vanaf 2021 doen. Wij zijn hiermee dan ook eind vorig jaar samen met Cascade mee gestart. De ambitie voor een valkuil voor turnvereniging Souplesse is weliswaar in de Nota Accommodatiebeleid 2013 – 2020 opgenomen, maar bleek na onderzoek financieel niet haalbaar te zijn.

Hierdoor is deze ambitie niet meegenomen in het coalitieakkoord dat is gesloten na de gemeenteraadsverkiezingen in 2018. Deze herzieningen zijn niet meegenomen in de rapportage. Hiernaast willen wij graag een opmerking plaatsen bij hoofdconclusie 3 in paragraaf 2.2. Hier geeft u aan dat wij 'via indirecte subsidies' in 'de afgelopen jaren tussen de 200.000 en 250.000 euro' hebben bijgedragen aan de sportverenigingen die gebruikmaken van de sportaccommodaties. De genoemde bedragen zijn correct, maar de formulering van uw conclusie wekt de indruk dat het om totaalbedragen gaat. Dat is niet het geval, wij hebben deze bedragen op jaarlijkse basis bijgedragen. Bovendien hiermee ontstaat wellicht het beeld dat wij van het totale sportbudget slechts deze bedragen hebben uitgegeven in het voordeel van de sportverenigingen. Wij willen daarom graag uw opmerking over de directe subsidie aan onder andere de exploitanten van de sporthallen extra kracht bijzetten. Deze komen, zoals u terecht opmerkt, net als de indirecte subsidies óók ten goede aan de sportverenigingen. Aanbevelingen algemeen In paragraaf 2.5 doet u een viertal aanbevelingen voor de verbetering van het sportbeleid in onze gemeente. Hieronder reageren wij op deze aanbevelingen. Wij zien hierbij samenhang tussen de aanbevelingen en reageren daarom gecombineerd op aanbevelingen 2 en 4.

Aanbeveling 1 In de eerste plaats beveelt u aan om een sportvisie op te stellen. U baseert deze aanbeveling op de conclusie dat onze gemeente niet beschikt over een eigen 'sportnota', dat sport enkel een subonderdeel binnen andere beleidskaders is en dat een 'beleidskader sport' ontbreekt. Zoals eerder aangegeven onderschrijven wij deze conclusies, maar ook deze aanbeveling. Echter, om begripsverwarring te voorkomen, geven wij nadrukkelijk aan dat het in eerste instantie daadwerkelijk om een visie gaat. Sport is een zogeheten containerbegrip. In een visie kunnen wij uitwerken hoe wij naar sport in onze gemeente kijken en duidelijk maken wat we hier wel en niet onder verstaan. Daarnaast maken we met een visie helder hoe wij ons verhouden tot sport en de verenigingen. Hierbij geven wij invulling aan onze rol, zowel ten aanzien van accommodaties als de verenigingen. Wat ons betreft is het met een visie mogelijk om de basis voor de genoemde 'sportnota' of 'beleidskader sport' te leggen. De laatstgenoemde documenten zijn in onze ogen namelijk documenten die voortvloeien uit een visie en kaders voor de uitvoering bieden. Hierbij willen wij overigens ook wijzen op het nieuwe sportakkoord. In dit akkoord maken wij nu al afspraken met de sportverenigingen over de invulling van belangrijke beleidsthema's en onze faciliterende rol als gemeente. Nog voor de zomer zullen wij de

Sportief Hendrik-Ido-Ambacht! | Mulier Instituut

resultaten van het sportakkoord aan de gemeenteraad presenteren. Wij hanteren daarmee dezelfde denkrichting als bij de opstelling van het Preventieplan Sociaal Domein, waarbij via gesprekstafels input bij sportverenigingen en partners is opgehaald en hun kennis en ervaring wordt ingezet om de sportinhoud te verbeteren. Ons voorstel is om de visie op sport tijdens de volgende raadsperiode op te stellen. Het sportakkoord is dan al enige tijd operationeel waardoor er nog beter zicht is op de behoeften van onze verenigingen en de functie van sport binnen onze gemeente. We kunnen dan ook beter bepalen aan wat voor document op dat moment behoefte is. Aanbevelingen 2 en 4 Met aanbevelingen 2 en 4 adviseert u om beter meetbare en tijdsgebonden doelen van het sportbeleid op te stellen. Daarnaast suggereert u om te investeren in de samenwerking tussen de gemeenten en de sportverenigingen waarbij Hi5Ambacht een belangrijke rol kan spelen. In onze ogen is het opstellen van scherpe doelen onderdeel van het formuleren van een beleidskader en de uitvoering die hierbij hoort. Aanbeveling 2 willen wij daarom overnemen, maar wij kunnen deze niet direct uitvoeren. Hiervoor dient eerst een visie worden opgesteld. Bovendien willen wij erop wijzen dat het focussen op meetbaarheid in op dit beleidsterrein kan leiden tot een het voorbijgaan aan de inhoudelijke waarde van sport.

Als vanzelfsprekend zullen wij blijven investeren in een goede samenwerking met de sportverenigingen. De rol van Hi5Ambacht nemen wij daarin mee. Aanbeveling 3 Bij aanbeveling 3 stelt u voor om 'sportgerelateerde beleidskaders' te actualiseren met nieuwe trends. Hierbij wijst u specifiek op de koppeling met de omgevingswet en gezondheidsthema's zoals roken, overgewicht en alcohol. Wij begrijpen uw aanbeveling en zien hier de waarde van in. Wij zullen daarom bij het opstellen en actualiseren van gerelateerde beleidskaders specifieke aandacht hebben voor de koppeling met sport. Voor sport was er weliswaar weinig aandacht in de nota van uitgangspunten voor de omgevingsvisie, maar inmiddels is dit wel een belangrijk onderdeel geworden van het thema 'gezondheid' en wordt verder meegenomen in het uitgebreide participatietraject voor de omgevingsvisie. Tot slot Aansluitend op ons voorstel om in de volgende raadsperiode een visie op te stellen, stellen wij voor om dan ook nieuw sportbeleid op te stellen. Bij de vorming van dit nieuwe beleid halen wij wensen en behoeften bij diverse maatschappelijke partners op. Op basis van het nieuwe sportbeleid wordt het ook mogelijk om het accommodatiebeleid te actualiseren. Wij dank u nogmaals voor het verrichte onderzoek en de aanbevelingen.

Wij hopen met onze reactie een bijdrage te leveren aan de verdere gesprekken over de versterking van de rol van sport in onze gemeente. Met vriendelijke groet, Burgemeester en Wethouders van Hendrik-Ido-Ambacht, De secretaris, Mr. A.J.M. Martens

De Burgemeester, J. Heijkoop

Sportief Hendrik-Ido-Ambacht! | Mulier Instituut

Nota van bevindingen

Sportief Hendrik-Ido-Ambacht! | Mulier Instituut

Doeltreffendheid Het sportbeleid vormt een belangrijk onderdeel van de sociale infrastructuur van de gemeente HendrikIdo-Ambacht. Sport is gezond en leert jongeren en ouderen samen te werken in een team en respect te hebben voor elkaar. Daarnaast draagt sport bij aan een lichamelijk, geestelijk en sociaal welbevinden. Daarom streeft het college van B&W ernaar sport en sportvoorzieningen toegankelijk te houden voor alle inwoners (Gemeente Hendrik-Ido-Ambacht, 2018a: 16). In dit hoofdstuk schetsen we de doeltreffendheid van het sportbeleid van de gemeente Hendrik-Ido-Ambacht in de periode 2016 tot en met 2020. Voor het bepalen van de doeltreffendheid van het gevoerde sportbeleid worden de subnormen uit het eerder gepresenteerde normenkader gevolgd. Voor ieder beleidskader wordt gekeken naar de doelrealisatie: zijn de gestelde beleidsdoelen behaald? Verder bestudeerd hoe beleidsdoelen zijn doorvertaald in uitvoeringsprogramma’s en hoe de sturing en beoordeling van verantwoordingsinformatie heeft plaatsgevonden. Aan het einde van het hoofdstuk, in de normenevaluatie, worden uitspraken gedaan over het algemene beeld van de doeltreffendheid van het beleid.

4.1

Geen eigenstandige sportbeleidsnota De gemeente Hendrik-Ido-Ambacht heeft geen sportbeleidsnota. Het sportbeleid zit verweven in andere beleidskaders. Sportbeleid is hierdoor slechts een onderdeel van ander beleid en geen eigenstandig thema (respondent 2). Er is voor sport ook geen aparte functie ingericht binnen de gemeente. Een aantal respondenten geeft aan dat het ontbreken van een beleidskader ‘sport’ ertoe heeft geleid dat er geen duidelijk beleid is voor de capaciteitsproblematiek die al sinds 1997 speelt bij sportverenigingen, voor de status en toekomst van de Ridderhal en voor de ondersteuning van sportverenigingen op thema’s als scholing van vrijwilligers en omgang met bijvoorbeeld racisme, transgenderbeleid of andere onderwerpen binnen het thema positieve sportcultuur. Het lokale sportakkoord, zo geven verschillende respondenten aan, kan leiden tot een verdere uitwerking van een Beleidskader Sport. Er zijn verschillende andere beleidskaders waarin sport een belangrijke bijdrage levert aan het realiseren van maatschappelijke doelen. Sommige beleidskaders die (nog steeds) van invloed zijn op het sportbeleid in de gemeente Hendrik-Ido-Ambacht zijn vastgesteld vóór 2016, zoals de Nota Accommodaties uit 2013. Andere beleidsnota’s hebben een initiële einddatum die na 2020 ligt.

Er zijn vijf specifieke beleidskaders waar sport een onderdeel van is en die in dit hoofdstuk worden besproken: 1. 2. 3. 4. 5.

4.2

Beleidskader Subsidies en de uitvoeringsprogramma’s 2016-2020; Nota Accommodatiebeleid 2013-2020; Speelruimteplan 2014-2024; Integraal Huisvestingsplan Basisonderwijs 2008; Regionale Nota Gezondheidsbeleid Zuid-Holland Zuid 2016-2019.

Beleidskader Subsidies en de uitvoeringsprogramma’s 2016-2020 Uitgangspunten van het Beleidskader Subsidies Het Beleidskader Subsidies is op 7 september 2015 vastgesteld in de gemeenteraad. In het beleidskader, dat nauw verbonden is aan de Algemene Subsidie Verordening 2015, worden de subsidieambities voor de periode 2016-2020 beschreven. Het beleidskader wordt eens in de vier jaar vastgesteld en vormt de basis voor het jaarlijkse uitvoeringsprogramma (Gemeente Hendrik-Ido-Ambacht, 2015a: 2). Voor de periode 2016-2020 zijn voor het onderdeel sport en recreatie de volgende doelen voor het subsidiebeleid geformuleerd (Gemeente Hendrik-Ido-Ambacht, 2015b: 3):

Sportief Hendrik-Ido-Ambacht! | Mulier Instituut

• •

beweging en deelname aan sport bevorderen bij inwoners in zijn algemeenheid en kwetsbare groepen in het bijzonder; een infrastructuur scheppen en in stand houden voor recreatieve doeleinden ten behoeve van de bevordering van participatie, ontplooiing en gezonde leefstijl van de lokale bevolking.

Dit zijn breed gedefinieerde doelen zonder duidelijke, meetbare operationalisatie. Hiermee bedoelen we dat er geen nulwaarde en streefcijfer zijn gedefinieerd. Daardoor is het lastig te bepalen welk ambitieniveau de gemeente Hendrik-Ido-Ambacht nastreeft met haar sportsubsidiebeleidsdoelen. Ook is het niet mogelijk een effectmeting uit te voeren om te bepalen of de uitkomsten van het subsidiebeleid in de periode 2016-2020 in lijn zijn met de verwachte prestaties. De planning- en controldocumenten en de uitvoeringsprogramma’s geven hier ook geen zicht op. In de jaarstukken of begrotingen worden bijvoorbeeld geen streefwaardes genoemd voor waar de gemeente in 2020 wil staan, al staan de partijen die sportsubsidie ontvangen in hun jaarverslagen wel stil bij waar de subsidie in het desbetreffende jaar aan is besteed. Doorvertaling in de uitvoeringsprogramma’s, met een kostenstijging zonder verdere duiding De beleidsdoelen uit het beleidskader vinden hun doorvertaling in de Uitvoeringsprogramma’s Subsidie. In de periode 2016-2020 zijn vijf uitvoeringsprogramma’s gedefinieerd. In tabel 4.1 staan de beschreven doelstellingen voor het jaar 2016. De doelstellingen sluiten aan bij de gestelde beleidsdoelen in het Beleidskader Subsidies. In dat opzicht vindt er een nauwe doorvertaling plaats van de te realiseren beleidsdoelen naar het uitvoeringsprogramma van 2016.

Dit geldt ook voor de andere uitvoeringsprogramma’s in de periode 2016-2020 (zie tabellen 4.2 tot en met 4.5). De grootste subsidiepost in 2016 is de exploitatie van de Sophiahal en de Ridderhal. De subsidiekosten zijn ten opzichte van 2015 gelijk gebleven. De beschreven prestaties kennen geen meetbare operationalisatie. Op basis hiervan is niet duidelijk wat in 2016 precies het doel van de subsidie was. Er wordt enkel gesproken in brede doelstellingen en prestaties, zoals: een duurzame verbetering van het lokale sportaanbod, het faciliteren van de binnensport of de ontplooiing van een gezonde levensstijl. Tabel 4.1 Beschreven doelstellingen Uitvoeringsprogramma Subsidies 2016, thema sport en recreatie.

Jaar 2016

Beschreven prestaties De exploitatie van de Sophiahal en de Ridderhal De exploitatie van zwembad de Louwert Een lokaal aanbod aan activiteiten en projecten op het terrein van sport voor doelgroepen Een regionaal sportaanbod voor

Sportief Hendrik-Ido-Ambacht! | Mulier Instituut

Kosten 917.078 euro (+0% t.o.v. 2015) 229.738 euro (+0% t.o.v. 2015) 14.468 euro (+0% t.o.v. 2015)

Totaal

mensen met een beperking Duurzame verbetering van het lokale sportaanbod 1.161.279 euro (+0% t.o.v. 2015)

mensen met een beperking

Bron: Uitvoeringsprogramma Subsidie 2016, gemeente Hendrik-Ido-Ambacht. Bewerking: Mulier Instituut.

In 2017 is er voor sport en recreatie 1 procent meer subsidie verleend, vanwege een verhoogde prijsindexering (zie tabel 4.2). De doelstellingen waren dezelfde als in 2016, al wordt sinds 2017 niet meer gewerkt aan een regionaal sportaanbod voor mensen met een beperking. Net als in het uitvoeringsprogramma van 2016 kennen de beschreven prestaties in 2017 geen meetbare operationalisatie. Tabel 4.2 Beschreven doelstellingen Uitvoeringsprogramma Subsidies 2017, thema sport en recreatie.

Jaar 2017

Totaal

Beschreven doelstellingen Faciliteren van binnensport Bevorderen van beweging en deelname aan sport Bevorderen van participatie, ontplooiing en een gezonde levensstijl Stimuleren en mogelijk maken van bewegen en sportbeoefening voor mensen met een beperking Duurzame verbetering van het lokale sportaanbod 1.172.892 euro (+1% t.o.v. 2016)

Kosten 926.244 euro (+1% t.o.v. 2016) 232.035 euro (+1% t.o.v. 2016) 14.613 euro (+1% t.o.v. 2016)

Bron: Uitvoeringsprogramma Subsidie 2017, gemeente Hendrik-Ido-Ambacht. Bewerking: Mulier Instituut.

In 2018 waren de subsidiekosten voor de subsidies voor sport en bewegen 2 procent hoger. De beschreven doelstellingen zijn niet veranderd, al geldt ook hier dat het ontbreekt aan meetbare operationalisaties van de doelstellingen en verwachte prestaties.

Sportief Hendrik-Ido-Ambacht! | Mulier Instituut

Tabel 4.3 Beschreven doelstellingen Uitvoeringsprogramma Subsidies 2018, thema sport en recreatie. Jaar 2018

Totaal

Kosten 944.769 euro (+2% t.o.v. 2017) 236.676 euro (+2% t.o.v. 2017) 14.905 euro (+2% t.o.v. 2017)

Bron: Uitvoeringsprogramma Subsidie 2018, gemeente Hendrik-Ido-Ambacht. Bewerking: Mulier Instituut.

Net als in 2018 is het subsidiebudget voor sport en recreatie in 2019 gestegen, ditmaal met 1,5 procent ten opzichte van het jaar ervoor. Qua doelstellingen en beschreven prestaties veranderde er niets. Ook hier is lastig te achterhalen wat de streefwaardes waren en onmogelijk een prestatiemeting uit te voeren van het succes van de subsidieverstrekking, terwijl dit met het vaststellen van de Algemene Subsidie Verordening uit 2015 wel een nadrukkelijk streven was (Gemeente Hendrik-Ido-Ambacht, 2015a: 1). Tabel 4.4 Beschreven doelstellingen Uitvoeringsprogramma Subsidies 2019, thema sport en recreatie. Jaar 2019

Sportief Hendrik-Ido-Ambacht! | Mulier Instituut

Kosten 958.941 euro (+1,5% t.o.v. 2018) 240.266 euro (+1,5% t.o.v. 2018) 15.129 euro (+1,5% t.o.v. 2018)

Duurzame verbetering van het lokale sportaanbod 1.214.296 euro (+1.5% t.o.v. 2018) -

Totaal

Bron: Uitvoeringsprogramma Subsidie 2019, gemeente Hendrik-Ido-Ambacht. Bewerking: Mulier Instituut.

In 2020 zijn de subsidiekosten met 6,4 procent gedaald ten opzichte van de startsubsidie in 2019. Dit komt met name door twee veranderingen. Allereerst was de bijdrage voor de exploitatie van het zwembad de Louwert in 2020 lager dan in 2019 vanwege lagere begrote exploitatielasten van de nieuwe exploitant van het zwembad voor 2020. In 2020 bedroeg deze subsidie 126.445 euro, ten opzichte van 240.226 euro in 2019. Daarbij wordt wel de kanttekening geplaatst dat het bedrag mogelijk met 60.000 euro wordt verhoogd naar aanleiding van een discussie tussen de nieuwe exploitant van het zwembad en de belastingdienst over btw-afdracht. Daarnaast zijn de kosten voor een lokaal aanbod aan activiteiten en projecten op het terrein van sport voor een brede doelgroep ten opzichte van 2019 met 75,3 procent toegenomen. Het gaat hierbij om een verschuiving van 11.000 euro van het Wmo-budget voor belangenbehartiging, informatie, Beleidsadviesraad Jeugd/Wmo en projecten naar dit budget, ter bevordering van het aangepast sporten voor inwoners met een beperking. Tabel 4.5 Beschreven doelstellingen Uitvoeringsprogramma Subsidies 2020, thema sport en recreatie.

Jaar 2020

Totaal

Kosten 983.873 euro (+2,6% t.o.v. 2019) 126.445 euro (-47,4% t.o.v. 2019) 26.522 euro (+75,3% t.o.v. 2019)

Bron: Uitvoeringsprogramma Subsidie 2020, gemeente Hendrik-Ido-Ambacht. Bewerking: Mulier Instituut.

Verantwoording van en controle op sportsubsidies Het is bekend bij gemeenteraadsleden dat zij twee sturingsinstrumenten hebben voor sportsubsidies. Dit is namelijk uitgebreid beschreven in het accountantsverslag van 2019 (BDO, 2019: 31). Hierin wordt benadrukt dat de gemeente twee sturingsmechanismes kan toepassen:

Sportief Hendrik-Ido-Ambacht! | Mulier Instituut

•

Het bepalen van de maximale (jaarlijkse) subsidie. De definitieve subsidie zal in geen geval hoger liggen, maar kan in beginsel wel lager worden. • Het niet nakomen van de voorwaarden kan leiden tot intrekking van de subsidie (art. 4:48 en 4:49 AWB) en terugvordering van het subsidiebedrag. Respondent 2 en 3 geven aan dat het tweede sturingsmechanisme in de periode 2016-2020 niet is toegepast op sportsubsidies, omdat de sportorganisaties de afgelopen vier jaar op juiste en transparante wijze verantwoording hebben afgelegd over de subsidiebesteding. Bij de verantwoording van de sportsubsidie wordt uitgegaan van proportionaliteit tussen het subsidiebedrag en de administratieve lasten (Gemeente Hendrik-Ido-Ambacht, 2015a: 1). Hoe lager de subsidie is, hoe eenvoudiger de voorwaarden en verantwoording zijn. Om te beoordelen of activiteiten zijn uitgevoerd met de beschikbare subsidie wordt bij de subsidies tot 5.000 euro een verantwoording gevraagd in de vorm van een inhoudelijk verslag. De vorm van dit verslag is vrij, zolang maar duidelijk wordt dat de activiteit ook daadwerkelijk is uitgevoerd. Bij subsidiebedragen tussen de 5.000 en 100.000 euro vindt verantwoording plaats door middel van een inhoudelijk en financieel verslag, met eventueel een eenvoudige kascontrole. Dit voorkomt dat relatief kleine organisaties hoge accountantskosten moeten maken.

Bij de subsidies van meer dan 100.000 euro wordt uitgegaan van prestatiegerichte subsidiëring. Voor Stichting Cascade betekent dit bijvoorbeeld dat zij een halfjaarrapportage en een inhoudelijk en financieel jaarverslag moet presenteren waar ook een onafhankelijke accountant naar heeft gekeken. Ook vindt er voor de voortgang van de prestatie- en activiteitenafspraken minimaal twee keer per jaar overleg plaats tussen Stichting Cascade en de gemeente, waarvan minimaal één bestuurlijk overleg. Bij de vaststelling wordt op basis van deze stukken gekeken of de afspraken in de subsidiebeschikking zijn nagekomen. De jaarstukken zijn altijd ter inzage beschikbaar op het gemeentehuis. In de periode 2016–2020 hebben alle sportorganisaties die een subsidie ontvangen deze op de juiste wijze verantwoord en zijn alle noodzakelijke stappen doorlopen zoals genoemd in de Algemene Subsidieverordening 2015, aldus respondent 2 en 3. Sturing en aandacht voor het sportsubsidiebeleid Het Uitvoeringsprogramma wordt jaarlijks ter kennisname besproken in de commissievergadering en, wanneer gewenst, behandeld in de gemeenteraadsvergadering. Tijdens deze vergaderingen staat het gemeenteraadsleden vrij om raadsinstrumenten, bijvoorbeeld technische vragen, te gebruiken om duidelijkheid te krijgen over de beleidsdoelen en eventueel op basis van deze informatie de gedefinieerde doelen bij te stellen.

In 2016 zijn de technisch ingediende vragen schriftelijk beantwoord, en in de openbare vergadering van de Commissie WOS van 12 oktober 2015 zijn ‘politieke vragen’ aan de portefeuillehouder gesteld over het Uitvoeringsplan Subsidies. Geen van deze vragen ging over de sportsubsidies. Hetzelfde geldt voor de vragen voorafgaand aan en tijdens de bespreking van de subsidieplafonds 2017 en 2018 en het Uitvoeringsprogramma Subsidies 2017 in de openbare vergadering van de Commissie WOS van 10 oktober 2016. Tijdens de openbare vergadering van de Commissie WOS van 23 oktober 2017, waar de subsidieplafonds 2018 en 2019 en het Uitvoeringsplan Subsidies 2018 werden besproken, hadden de commissieleden geen vragen. Wel stipte de griffie nog aan dat eventuele vragen voor de behandeling van de Begroting 2018 konden worden gesteld. Hieraan hebben de raadsfracties van de VVD en de PvdA gehoor gegeven door onder andere te vragen naar de verantwoording van de subsidie door Stichting Cascade en de accountantscontrole op de subsidiestromen (Gemeente Hendrik-Ido-Ambacht, 2017a: 3 en 5). Voor het Uitvoeringsplan 2019 en 2020 zijn over specifieke sportsubsidies geen technische vragen ingediend of politieke vragen behandeld tijdens de Commissievergadering. De behandeling van het Uitvoeringsprogramma heeft niet geleid tot beleidsaanpassingen van de sportsubsidies.

Sportief Hendrik-Ido-Ambacht! | Mulier Instituut

Accountverslag: subsidierelatie of aanbestede overheidsopdracht? In het accountantsverslag 2019 van BDO wordt, als voorbeeld, nader ingegaan op de ‘subsidierelatie’ tussen de gemeente Hendrik-Ido-Ambacht en de Stichting Cascade. Het onderscheid tussen subsidies en overheidsopdrachten (die moeten worden aanbesteed) in de gemeente Hendrik-Ido-Ambacht vervaagt namelijk, onder meer door een professionelere, op prestaties gerichte lokale overheid (BDO, 2019: 30). Het kenmerkende verschil tussen een subsidie en een overheidsopdracht heeft betrekking op de ‘bezwarende titel’. Wanneer aan de verstrekking van gelden nadere voorwaarden worden verbonden in de vorm van een (afdwingbare) tegenprestatie, is eerder sprake van een overheidsopdracht. Is een subsidie gekoppeld aan een bepaalde afdwingbare tegenprestatie, dan kan dus sprake zijn van een overheidsopdracht die aanbesteed moet worden. Dit verklaart mogelijk waarom de beleidsdoelen, doelstellingen en beschreven prestaties in de Uitvoeringsprogramma’s en het beleidskader geen meetbare en tijdsgebonden operationalisatie hebben. In het accountantsverslag staat dat ‘niet ondubbelzinnig vast te stellen is’ dat bij de subsidieverlening aan Stichting Cascade sprake is van een overheidsopdracht in de zin van de aanbestedingswetgeving.

Toch adviseert BDO de gemeente in het vervolg in de afspraken met subsidie-ontvangende organisaties expliciet rekening te houden met de eisen uit de aanbestedingswetgeving om onrechtmatigheden bij de subsidieverlening te voorkomen (idem: 32). Fluctuerend beeld in bezettingsgraad De gemeente stelt met subsidie-ontvangende organisaties ‘prestatieovereenkomsten’ op. Een voorbeeld hiervan is de prestatieovereenkomst uit 2018 tussen de gemeente Hendrik-Ido-Ambacht en de Stichting Cascade. In de prestatieovereenkomst worden breed beschreven beleidsdoelen en prestaties genoemd, al is de Stichting Cascade volgens artikel 5.1 van de prestatieovereenkomst vrij om de toegekende budgetsubsidie naar eigen inzicht te besteden, zolang zij de afspraken uit de overeenkomst nakomt (Gemeente Hendrik-Ido-Ambacht, 2018b: 2). Uit de prestatieovereenkomsten van alle ‘sportorganisaties’ die een subsidie ontvangen, is er één enkel kwantitatief gegeven waarop wordt gestuurd: de bezettingsgraad van de sporthallen (ibidem, art. 4.3). Uit het jaarverslag 2018 van de Stichting Cascade dat de bezettingsgraad van de sportaccommodaties, ondanks de toename aan kosten voor de exploitatie van de Sophiahal en Ridderhal(len), sinds 2016 terugloopt (zie tabel 4.6). Uit recentere cijfers blijkt dat deze trend in 2019 en 2020 een halt is toegeroepen.

Hierbij moet wel aangetekend worden dat sindsdien een nieuwe rekenmethode wordt toegepast om de bezettingsgraad te bepalen. Tot juli 2017 werden de bezettingscijfers berekend per dagdeel, op basis van drie dagdelen per dag en zes dagen per week (Stichting Cascade, 2019). Bij de start van het seizoen 2017-2018 berekent stichting Cascade de bezettingscijfers op een andere manier. Het uitgangspunt is 14,5 openingsuren per dag, zes dagen per week. Dit is gebaseerd op de openingstijden van de voorzieningen: van 08:30 uur tot 23:00 uur. Bij deze nieuwe bezettingsweergave wordt gekeken naar de huurmogelijkheden die per uur worden aangeboden. Waar sprake is van deelbare zalen geeft de berekening al 100 procent zodra één zaaldeel bezet is. Deze berekeningswijze maakt dat een deel van de leegstand in de hallen niet op een goede manier in beeld komt. Verder valt op dat in de jaarrekening 2018 van de Stichting Cascade en het jaarverslag 2019 verschillende bezettingsgraadcijfers worden gerapporteerd voor het jaar 2018. Zo wordt voor de oude hal van de Ridderhal in de jaarrekening 2018 gesproken over een bezettingsgraad van 53 procent, terwijl in de jaarstukken voor 2019 een cijfer van 83 procent wordt toegekend. Dit geldt ook voor de nieuwe hal van de Ridderhal (100% om 86%) en de Sophiahal (90% om 56%).

Het is niet te achterhalen welke gegevens juist zijn of waardoor het verschil komt, omdat in 2018 al werd gewerkt met de nieuwe berekeningsmethodiek. In de periode 2016-2020 hebben raads- en commissieleden geen vragen gesteld over de terugloop in

Sportief Hendrik-Ido-Ambacht! | Mulier Instituut

bezettingsgraad tot 2018, de herziene berekeningswijze of de juiste bezettingsgraadcijfers voor het jaar 2018. Tabel 4.6 Bezettingsgraad bij de Sophiahal en Ridderhal tussen 2014 en 2020. Accommodatie Ridderhal oude hal Ridderhal nieuwe hal Sophiahal

2019 84% 100%

2018 83% - 53% 100% - 86%

2017 57% 87%

2016 58% 87%

2015 67% 86%

2014 62% 71%

89%

90% - 59%

67%

69%

67%

Bron: Jaarrekening 2018 en jaarverslag 2019, Stichting Cascade. Bewerking: Mulier Instituut.

4.3

Nota Accommodatiebeleid 2013-2020 Uitgangspunten en beleidsdoelen van het sportaccommodatiebeleid De gemeente Hendrik-Ido-Ambacht voert een strategisch accommodatiebeleid (Gemeente Hendrik-IdoAmbacht, 2013a: 33). Dit betekent dat de gemeente de grond van een aantal geselecteerde accommodaties in eigendom houdt en de exploitanten helpt accommodaties kwalitatief op een hoog niveau te houden (idem: 32). De uitgangspunten van het strategisch accommodatiebeleid staan beschreven in de Nota Accommodatiebeleid 2013-2020 die op 15 juli 2013 is vastgesteld. Hierin werden acht specifieke uitgangspunten genoemd: 1. accommodaties op het juiste schaalniveau; 2. adequaat accommodatieaanbod; 3. verantwoordelijkheid van maatschappelijke organisaties; 4. kwalitatief goede accommodaties; 5. stimulering van multifunctioneel gebruik van accommodaties; 6. regierol voor de gemeente bij beheer en onderhoud van accommodaties; 7. transparant tarievenstelsel; 8. hoge bezettingsgraad van de accommodaties. De nota gaat niet alleen over sportaccommodaties, maar ook over culturele instellingen en het zwembad. Voor het thema sport (en recreatie) betekenen deze uitgangspunten dat de volgende beleidsdoelen werden nagestreefd: 1. nieuwbouw van zwembad de Louwert; 2.

verplaatsing van het Jeugdspeelpark naar het recreatiegebied Sandelingen en zien of een integratie met een leerwerkbedrijf of activiteitencentrum mogelijk is gezien de beperkte financiële middelen voor de exploitatie van het Jeugdspeelpark; 3. vergroting van het aantal combinatiefunctionarissen (bij Stichting Hattrick) voor het organiseren van activiteiten in de gemeentelijke accommodaties; 4. realisatie van een vaste locatie voor turnvereniging Souplesse waar de turntoestellen permanent kunnen blijven staan en waar mogelijk een valkuil (kuil gevuld met schuimrubber die de val breekt) en een danszaal kunnen worden gerealiseerd; 5. voor Volleybalvereniging Vollido mogelijk maken om maandag tot en met vrijdag gebruik te maken van gymzaal de Bron; 6. nadere samenwerking met gemeente Zwijndrecht om de ‘onstuimige’ groei van de hockeyvereniging HC Derby te kunnen bolwerken en het daarmee gepaard gaande capaciteitsgebrek mede als gevolg van de woningbouw in de (nieuwe) wijk de Volgerlanden te verhelpen;

Sportief Hendrik-Ido-Ambacht! | Mulier Instituut

7. verhoging van de bezettingsgraad van de drie sporthallen (van maandag tot en met zaterdag); 8. opvang van de (noodzakelijke) capaciteitsgroei op Sportpark Schildman zonder daarbij de thuisbasis van één van de vijf sportverenigingen te verplaatsen (voetbal (2x), korfbal, tennis en jeu de boules). 9. verbinding van sporthal de Ridderhal met zwembad de Louwert voor multifunctioneel gebruik; 10. Meerjarige Onderhoud Programma’s 2012-2021 opstellen voor de accommodaties, waarbij de accommodaties planmatig worden beheerd en onderhouden. De MJOP zullen worden vastgesteld door de gemeenteraad; 11. tarieven en subsidies voor sportaccommodaties transparant maken; 12. een goede database over voorzieningen en accommodaties opzetten, waardoor de gemeentelijke organisatie beschikt over de juiste informatie over de staat van de accommodatie. Deze beleidsdoelen zijn al hele concrete beleidsacties en sluiten aan bij de gestelde uitgangspunten uit de nota. Het zijn feitelijke operationalisaties van wat er moet gebeuren om de uitgangspunten te behalen. De concreetheid van de beleidsdoelen maakt het mogelijk om binnen de looptijd van zeven jaar van de Nota Accommodaties de voortgang van het beleid te monitoren en waar nodig bij te sturen. Het ontbreekt wel aan een grotere beleidsvisie voor wat de gemeente Hendrik-Ido-Ambacht met haar sportaccommodaties wil bereiken.

Daarnaast ontbreekt het aan streefwaardes. Het is bijvoorbeeld niet duidelijk hoeveel combinatiefunctionarissen erbij moeten komen of welke bezettingsgraadcijfers worden nagestreefd bij de sporthallen van Stichting Cascade. Hierdoor is het lastig te bepalen hoe doeltreffend het beleid werkelijk is. In het visiedocument wordt wel beschreven dat de coalitieakkoorden van 2014 en 2018 gebruikt worden als ijkpunt om de beleidslijnen te actualiseren (Gemeente Hendrik-Ido-Ambacht, 2013a: 4). De coalitieakkoorden hebben echter niet geleid tot grote beleidsveranderingen voor de hierboven genoemde beleidsdoelen (Gemeente Hendrik-Ido-Ambacht, 2014; Gemeente Hendrik-IdoAmbacht, 2018a). Doorvertaling van uitgangspunten naar uitvoeringsprogramma’s Voor het uitvoeren van de nota is een uitvoeringsprogramma opgesteld (Gemeente Hendrik-Ido-Ambacht, 2013a: 39-41). Hierin is een aantal vervolgacties gedefinieerd die de gemeente nastreeft. Voor het sporten sportaccommodatiebeleid betreft het een negental vervolgacties: 1. Indien het zwembad de Louwert wordt verbouwd c.q. gerenoveerd, wordt de exploitatiefunctie van de sporthallen en het zwembad in principe in één organisatie ondergebracht. Uiteraard als dit voordelen voor de exploitatie en het beheer en onderhoud oplevert. Ook wordt gekeken naar de functionele verbinding tussen het zwembad en de sporthallen bij renovatie. 2.

Volgend deel →

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api.notubiz.nl/document/10091805/1