Bijlage 4 bij Raadsvoorstel 8.2 Eindevaluatie Preventieplan Sociaal Domein - Hendrik-Ido-Ambacht RadarAdvies

Wat het Verbond complex maakt: 1) veel personele wisselingen, 2) de vraag wie de regie heeft (gemeente of Sophia Sociaal Team), 3) het beperkt aantal uren dat erin gestoken kan worden, 4) groot aantal partijen betekent ook uiteenlopende problematiek. Aanbeveling Het Verbond heeft veel potentie, maar komt in de huidige stand van zaken nog niet voldoende tot zijn recht. De eerste stap is gezet: het verbinden van partijen in een alliantie. Het met elkaar in contact komen is niet het oorspronkelijke doel op zich en eerder een middel om samen signalen in een vroeg stadium bij inwoners te zien en op te pakken. Er is een verdiepingsslag in het Verbond nodig, waarbij er meer aandacht komt voor vroegsignalering en wat er met die signalen gedaan moet worden. Trainingen over vroegsignalering aanbieden lijkt hierin een mooie eerste stap. Daarnaast kan gedacht worden aan gerichtere uitwisseling van signalen en vervolgstappen bij de bijeenkomsten: wat heb je deze maand gezien bij inwoners, wie kan die inwoner verder helpen? Het is belangrijk dat er een kartrekker blijft bestaan en dat het duidelijk is wie welke verantwoordelijkheid heeft. Als laatste kan binnen het Ambachts Verbond worden geïnventariseerd of er nog andere opleidingsbehoeften en/of belemmeringen spelen die vroegsignalering in de weg staan.

6.2.3 Maatregel 6: Deskundigheid bij lokale partners bevorderen Geformuleerd doel en acties Het doel van de maatregel is om alertheid en deskundigheid bij professionals en vrijwilligers te bevorderen, signalen voor problemen te herkennen, ernaar te handelen en wanneer nodig door te verwijzen. Die deskundigheid zou worden bevorderd aan de hand van trainingen, die door het Sophia Sociaal team kunnen worden gegeven. Acties: 1.

Training en scholing met betrekking tot vroegsignalering op maat aanbieden aan maatschappelijke organisaties.

Realisatie Er is een aantal trainingen gegeven, maar het is niet duidelijk wanneer en hoeveel dit er zijn geweest. Op het moment wordt er geen gebruik gemaakt van de trainingen. Bevindingen Er zijn weinig trainingen gegeven, terwijl de kennis wel paraat ligt bij het Sophia Sociaal Team. Een verklaring kan zijn dat partijen niet weten dat er gratis trainingen kunnen worden aangevraagd, of dat zij de urgentie niet voelen om echt werk te maken van het ontwikkelen van de vaardigheid vroegsignalering.

10 oktober 2024 / Eindevaluatie Preventieplan Sociaal Domein / Gemeente Hendrik-Ido-Ambacht

22

Aanbeveling Het inzetten van trainingen lijkt een mooie eerste stap om de verdiepingsslag van het Ambachts Verbond te maken. Hierbij kan ook een training aan het Verbond als geheel worden gegeven. Actiever aanbieden van het aanbod zou behulpzaam kunnen zijn. Daarnaast kan binnen het Ambachts Verbond worden geïnventariseerd of er nog andere opleidingsbehoeften en/of belemmeringen zijn die vroegsignalering in de weg staan.

6.2.4 Maatregel 7: Aanwezig zijn op vindplaatsen van kwetsbare groepen Geformuleerd doel en acties Het doel is om problemen bij kwetsbare inwoners eerder te signaleren. Om zicht te krijgen op lokale vraagstukken, in contact te komen met inwoners en te weten wat er leeft, is het van belang aanwezig te zijn in de samenleving. Dit is specifiek gewenst voor kwetsbare groepen. Acties: 1. 2. 3.

Inloopmaaltijden bij maatschappelijke partners stimuleren in verschillende wijken en buurten. Het Sociaal Wijkteam en/of Jeugdteam sluit frequent aan bij inloopmaaltijden. Het Sociaal Wijkteam voert signalerende huisbezoeken uit bij zelfstandig wonende ggz-cliënten en zelfstandig wonende LVB’ers en ontwikkelt in samenwerking met de woningcorporaties een ‘Waakvlamfunctie in de wijk’.

Realisatie De drie acties zijn op de volgende manieren gerealiseerd: 1. 2. 3.

Vanaf 2023 zijn er tweewekelijks inloopmaaltijden georganiseerd in De Ark. Er komen inmiddels rond de 25 deelnemers, overwegend senioren, op af. De inloopmaaltijden zijn niet door medewerkers van Sophia Sociaal Team bezocht. De ‘Waakvlamfunctie in de wijk’ heeft twee vormen aangenomen: een waakvlamfunctionaris en een Wijk GGD’er. Een waakvlamfunctionaris is een vrijwillige ervaringsdeskundige die als contactpersoon van een uitbehandelde cliënt fungeert. De ervaringsdeskundige signaleert vroegtijdig wanneer er problemen bij de cliënt ontstaan, door de cliënt te bezoeken en onderhoudt warm contact met het sociaal team/ggz-instelling. Deze waakvlamfunctionaris is tot op heden niet ingevoerd. De Wijk GGD‘er is wel ingezet. Het doel van de Wijk GGD’er is het voorkomen van situaties waarbij mensen grip dreigen te verliezen met risico voor schade aan zichzelf of omgeving. Sinds november 2022 is de pilot Wijk GGD’er gestart voor 12u per week. De pilot liep tot eind december 2023. De financiering vanuit het preventieplan is daarmee geëindigd. De Wijk GGD’er wordt sinds 2024 bekostigd uit subsidie van ZonMw. Per 1 juni 2026 eindigt de subsidie en moet worden besloten of de voorziening een structurele voorziening moet worden.

Bevindingen 1. De inloopmaaltijden vinden tweewekelijks plaats en worden redelijk goed bezocht. Hiermee faciliteert het ontmoeting tussen bewoners. 2. Door het niet bezoeken door Sophia Sociaal Team-medewerkers en door personele wisselingen en langdurige ziekte is de signalerende functie van de maaltijden niet van de grond gekomen. 3. De evaluatie die in eind 2023 over de pilot Wijk GGD’er is afgenomen geeft een positief beeld. Verschillende partijen zijn tevreden met de inzet van de Wijk GGD‘er: de woningcorporatie is blij dat ze met de Wijk GGD‘er kunnen schakelen bij extreme gevallen. Ook de korte lijnen tussen de GGD en het Sophia Sociaal Team worden als positief ervaren. Cliënten zijn eveneens positief, voelen zich gehoord en hebben meer vertrouwen in de zorg.

10 oktober 2024 / Eindevaluatie Preventieplan Sociaal Domein / Gemeente Hendrik-Ido-Ambacht

23

Deze positieve bevindingen worden onderschreven door de gesprekken die we met betrokkenen voerden. Een knelpunt is dat zowel het aantal als de zwaarte van de vragen oplopen. De vragen worden steeds groter, iets dat ook door de woningcorporatie wordt gesignaleerd. De wens om van 12u naar 18u per week te gaan is niet ingewilligd. Daarnaast is er behoefte aan een directe link met Crisisdienst GGZ. Het is nog niet duidelijk of deze is gelegd. Door een externe partner is aangegeven dat het zorgnetwerk in Hendrik-Ido-Ambacht niet altijd even sterk is. De partijen kunnen elkaar lastig vinden, waardoor signalen te laat bij elkaar komen en hulpverlening laat op gang komt. Aanbeveling 1. Inloopmaaltijden zijn een mooie, laagdrempelige manier om mensen met elkaar in contact te laten komen. Samen eten verbindt en vermindert eenzaamheid. Het kan zo bijdragen aan diverse doelstellingen van maatregelen (zoals 19: Betekenisvolle contacten van senioren bevorderen). Twee inloopmaaltijden per maand is voor heel Hendrik-Ido-Ambacht wellicht wat aan de lage kant. Onderzoek of hier meer op kan worden ingezet als gemeente, door partners te ondersteunen of bijvoorbeeld een partij als Resto van Harte aan te trekken. 2. Op het moment hebben de maaltijden geen signalerende functie.

Bij voortzetting en/of uitbreiding is het goed om te kijken hoe dit wel kan worden ingevuld, eventueel in samenwerking met de uitvoerende partners. 3. Aan de ene kant lijkt het dat er stappen in de goede richting worden gezet, door een Wijk GGD‘er als spin in het web te plaatsen. Ook wordt aangegeven dat er korte lijnen zijn tussen GGD en Sophia Sociaal Team. Aan de andere kant zijn er geluiden dat contacten nog niet genoeg ingebed zijn. Nu het project Wijk GGD eenmaal loopt is er geen noodzaak om bij elkaar te komen als projectteam, maar er moet voldoende geïnvesteerd blijven worden in korte lijnen in het zorgnetwerk van Ambacht. Om aan de grote vraag te voldoen is de contractuitbreiding van 12 naar 18 uur een belangrijke stap. Ook kan de inzet van een ervaringsdeskundige vrijwilliger helpen om aan de vraag te voldoen. In de evaluatie wordt aangegeven dat de waakvlamfunctie GGZ wordt meegenomen in de totale inzet van ervaringsdeskundigheid. Tot op heden is er nog geen actief gebruik gemaakt van die ervaringsdeskundigheid. Het is het overwegen waard om hierop te prioriteren.

6.2.5 Maatregel 8: Jongeren voorbereiden op de overgang van 18- naar 18+ Geformuleerd doel en acties Het doel van de maatregel is een soepele overgang voor alle jongeren van 18- naar 18+ te bewerkstelligen, waarbij informele en professionele netwerken jongeren ondersteunen. Acties: 1. Alle ouders en jongeren op een passende manier informeren, zodra een jongere 16/17 jaar is geworden. 2. Proactief vanuit het sociaal wijkteam in gesprek met kwetsbare jongeren (met een voorziening, LVB, GGZ) en ouders om een passend hulp- en ondersteuningspakket samen te stellen. Realisatie 1. Sinds augustus 2022 ontvangen jongeren die 18 worden en hun ouders een brief met informatie over de lokale webpagina Kwikstart en de contactgegevens van de meedenkcoach. Op Kwikstart kunnen jongeren en ouders informatie vinden over allerlei onderwerpen die zij tegenkomen wanneer een jongere 18 jaar wordt. Ook vinden ze er informatie over de lokale partijen waar zij terecht kunnen voor vragen of ondersteuning over de onderwerpen. Uit de cijfers van de website Kwikstart is gebleken dat deze erg weinig wordt bezocht. Mede hierdoor is besloten dat jongeren op een andere manier moeten worden geïnformeerd, en worden er geen brieven meer verstuurd. Jongeren worden nu niet meer actief benaderd door de gemeente of door andere partijen.

10 oktober 2024 / Eindevaluatie Preventieplan Sociaal Domein / Gemeente Hendrik-Ido-Ambacht

24

Twee keer per jaar wordt een stuk geplaatst over Kwikstart in De Brug. Er is geen verwijzing op de website van de gemeente of op Ambacht Actief. 2. Uit deze actie is de ambitie geboren om een meedenkcoach in te zetten. De meedenkcoach ondersteunt jongeren die jeugdhulp ontvangen en hun ouders in de wirwar van nieuwe regelingen en veranderingen die optreden bij het 18 jaar worden. Het doel is om te zorgen dat jongeren in beeld komen, blijven en zo min mogelijk tussen wal en schip vallen. De ondersteuning is opgestart door een van de jongerenwerkers van de gemeente. Door personele wisselingen is dit stil komen te liggen en is de meedenkcoach niet meer werkzaam. Wel is een cliëntondersteuner actief bij Sophia Sociaal Team. Bevindingen De meedenkcoach is opgestart, maar uiteindelijk gestrand vanwege personele wisselingen en het gebrek aan prioriteit. Volgens een medewerker van het Sophia Sociaal Team is er wel een cliëntondersteuner actief die al vanaf 16 jaar wordt ingezet bij jongeren die dat nodig hebben. Zij begeleiden jongeren met het maken van een plan voor als ze 18 worden, op gebied van financiën, wonen, aanvraag Wmo etc. Dit wordt als prettig ervaren: ouders weten beter waar ze aan toe zijn en de samenwerking binnen het team verloopt goed. Aanbeveling 1. De conversie van offline (een fysieke brief) naar online (de website van Kwikstart) is erg laag.

Probeer jongeren direct online te bereiken. Dit kan middels lokale Instagram- of Snapchat-campagne maar ook op lokale websites van derden zoals (sport)verenigingen, scholen en dergelijke. De inzet van een cliëntondersteuner wordt als positief ervaren. Voortzetting hiervan is aan te bevelen.

6.2.6 Maatregel 9: Inwoners met (dreigende) schulden proactief benaderen Geformuleerd doel en acties Het doel was om mogelijke financiële problemen bij bewoners eerder te signaleren en traceren, zodat er beeld is van huishoudens met (dreigende) schulden en zij naar passende hulp kunnen worden geleid. Acties: 1.

2. 3.

Huishoudens met (dreigende) financiële problemen actief benaderen op basis van de CAK wanbetalersregeling. In het kader van de Wet gemeentelijke schuldhulpverlening (Wgs) wordt dit verder uitgebreid. Hierbij wordt primair naar passende mogelijkheden in het eigen netwerk en lokale partners gezocht (zoals Schuldhulpmaatje en Financieel Hulphuis). Schuldhulpverlening wordt verplicht voor mensen met een bijstandsuitkering (via regionaal beleid Sociale Dienst Drechtsteden (SDD)). Deelname landelijk programma Geldfit.

Realisatie 1. Al voor de start van het preventieplan was een financieel adviseur actief, die bewoners ondersteunde die in het traject van CAK zaten vanwege achterstallige betalingen van de zorgpremie. Sinds 2021 is de financieel adviseur zich gaan richten op vroegsignalering van bewoners met betalingsachterstanden, in het kader van de Wgs. Sinds 2023 zijn er huisbezoeken toegevoegd aan de ‘Vroeg Eropaf’-werkwijze. Het huidige werk van de financieel adviseur bestaat uit zowel het oppakken van meldingen over vroegsignalering van betalingsachterstanden (in het kader van Wgs), als in wat bredere zin mensen helpen die financiële problemen hebben (via spreekuren, consultaties, advies aan collega’s). 2. Hieraan is geen vervolg gegeven. 3. Via een subsidierelatie binnen de SDD is Ambacht sinds eind 2020 aangesloten bij het landelijk programma ‘Geldfit’. In 2023 hebben 408 inwoners gebruikgemaakt van Geldfit. Definitieve cijfers over 2024 zijn nog niet bekend.

10 oktober 2024 / Eindevaluatie Preventieplan Sociaal Domein / Gemeente Hendrik-Ido-Ambacht

25

Bevindingen De betrokkenen die we hebben gesproken zien de meerwaarde van de financieel adviseur. De raad geeft ook aan dat dit een van de successen is van het preventieplan. Men geeft aan tevreden te zijn over de geboekte resultaten en ziet dat de samenwerking met Schuldhulpmaatje goed verloopt. Schuldhulpmaatje is sinds 2019 actief in Ambacht. Het is een laagdrempelige voorziening die minder zware vragen oppakt. Schuldhulpmaatje vangt door de laagdrempelige toegang een deel van de lichte vragen op. Waar nodig verwijzen ze door naar de financieel adviseur en/of Sociale Dienst. Ondanks het positieve beeld kwam in het gesprek met de financieel adviseur ook een aantal kritische punten naar voren: • Het aantal uur dat de financieel adviseur heeft om al het werk te verrichten is onvoldoende. • De werkwijze wordt door de betrokkenen als niet efficiënt en niet veilig ervaren. Meldingen komen laat binnen, waardoor er vier tot vijf maanden tussen het sturen van de brief en een huisbezoek kunnen zitten. • Er is weinig aandacht voor nieuwkomers. De samenwerking met Vluchtelingenwerk moet beter worden zodat er een warme overdracht plaatsvindt vanuit hun begeleiding naar de financieel adviseur. Ook zou meer voorlichting over het Nederlandse belastingsysteem helpen in het voorkomen van grote financiële problemen bij deze doelgroep.

• Mensen weten niet goed waar ze met hun vragen heen moeten: zorg voor structureel groter bereik van de hulp die er is. Hieronder kan ook vallen om de opdracht van de financieel adviseur uit te breiden door meer voorlichting te geven aan specifieke doelgroepen. Deelname aan het programma Geldfit wordt positief bezien. Het sluit goed aan bij de vraag die in Ambacht ligt. Verbetering kan nog gezocht worden in het aansluiten bij het bestaande lokale aanbod in Ambacht. Ook kan de gemeente nog wat meer inzetten op communicatie over Geldfit zodat de bekendheid groeit. Aanbeveling Het werk van de financieel adviseur wordt positief beoordeeld en speelt een cruciale rol in het ondersteunen van mensen met (beginnende) financiële problemen. Het is verstandig om deze inzet voort te zetten, met een paar aanpassingen: • de werkprocedure moet versneld en veiliger worden gemaakt; • de doelgroep nieuwkomers is een groeiende en kwetsbare groep in Ambacht. Goede samenwerking met Vluchtelingenwerk is van belang om deze groep goed te kunnen ondersteunen en financiële problemen te voorkomen. Hierin kan de gemeente een verbindende rol spelen; • het maatwerk dat de financieel adviseur verricht is van groot belang. Om hem in staat te stellen dit werk te blijven doen voor alle inwoners die dat nodig hebben, is het goed om te kijken naar uitbreiding van het aantal fte.

6.3 Conclusie Er is een goede eerste aanzet gegeven. In een respectabel aantal gevallen worden problemen eerder gesignaleerd. Het Ambachts Verbond is gestart. Training voor de leden van het Verbond is nog niet gerealiseerd waardoor de oorspronkelijke doelstelling van doorverwijzen in een vroeg stadium nog niet gerealiseerd kan worden. De ondersteuning voor inwoners met financiële problemen is gestart middels de inzet van een financieel adviseur die proactief mensen benadert. De deelname aan het programma Geldfit wordt als positief ervaren. Training van de leden van het Verbond, het vergroten van de bekendheid van het programma Geldfit en het verkorten van de tijd tussen ontstaan van achterstanden en benaderen van de inwoners zouden meer prioriteit moeten krijgen om nog beter aan deze opgave te kunnen voldoen. Ook moet er een andere aanpak bedacht worden voor het informeren van de jongeren die 18 jaar worden.

10 oktober 2024 / Eindevaluatie Preventieplan Sociaal Domein / Gemeente Hendrik-Ido-Ambacht

26

7

Opgave 3: Lokale voorzieningen voor een lokale behoefte

7.1 Algemene inzichten op opgaveniveau Het doel van deze opgave is het beperken van de opschaling naar maatwerkvoorzieningen door al in een vroegtijdig stadium ondersteuning te bieden binnen de algemene en basisvoorzieningen. Dat betekent dat er voldoende contact met de inwoners moet zijn en dat zelf- en samenredzaamheid bevorderd wordt met de daarbij horende ondersteuning. Binnen deze opgave zijn er veel stappen gezet en concrete zaken gerealiseerd. Voorbeelden hiervan zijn het opzetten van het Parentshouse en het Relatieloket. Daarnaast is er een aantal maatregelen niet of onvoldoende uitgevoerd, of buiten het preventieplan om gerealiseerd (bijvoorbeeld Home-Start en Buurtgezinnen).

7.2 Inzicht en resultaten per maatregel 7.2.1 Maatregel 10: Onderling contact in wijken rondom opvoeden en opgroeien bevorderen Geformuleerd doel en acties Mensen die met elkaar in een wijk wonen, kunnen veel voor elkaar betekenen, zeker rondom een basaal vraagstuk als opvoeden en opgroeien waarvoor iedere wijk de nodige ervaringsdeskundigen huisvest. Het draagt bij aan een sterke samenleving als mensen in de wijk elkaar weten te vinden en kunnen ondersteunen. De gemeente wil onderling contact in wijken tot stand brengen met het accent op opvoeden en opgroeien. Het organiseren van het sociale netwerk rondom inwoners is cruciaal bij dit onderwerp. Als interventies worden genoemd intensiveringen op het vlak van: 1. Ouders-voor-ouders (o.a. Buurtgezinnen en Home-Start) 2. Kinderen-voor-kinderen (o.a. een maatjes-/buddyproject) Realisatie Er is een aantal projecten gestart dat bijdraagt aan dit doel, maar niet direct te herleiden is naar het preventieplan (of de financiering). De initiatieven Home-Start, Buurtgezinnen en Ambachtse Maatjes vielen onder de Lokale Impuls Jeugd. Omdat de gedachte en doelstellingen van deze initiatieven mooi aansluiten bij het gedachtegoed van het preventieplan, zijn ze onder deze maatregel genoemd. Home-Start Home-Start is een wereldwijd programma voor opvoed- en gezinsondersteuning bij lichte opvoedvragen.

Ervaren en getrainde vrijwilligers van Home-Start bieden vriendschappelijke ondersteuning en praktische hulp bij alledaagse opvoedvragen Home-Start liep er al voor gezinnen met kinderen tot 6 jaar en is in 2021 aangevuld met Home-Start+ voor de doelgroep 7 t/m 14 jaar. In 2023 zijn de volgende resultaten behaald: • beoogd aantal ondersteuningstrajecten: 8 gerealiseerd aantal ondersteuningstrajecten: 6 • beoogd aantal vrijwilligers: 15-20 gerealiseerd aantal vrijwilligers: 24

10 oktober 2024 / Eindevaluatie Preventieplan Sociaal Domein / Gemeente Hendrik-Ido-Ambacht

27

In het jaarverslag wordt geconcludeerd dat de resultaten overwegend positief zijn. Er wordt goed samengewerkt met ketenpartners in Hendrik-Ido-Ambacht en het Ambachts Verbond. Hierdoor wordt er door diverse partijen meer doorverwezen naar Home-Start, maar is er nog een aantal partners waar samenwerking met Home-Start nog meer onder de aandacht moet worden gebracht. Maatjesproject (Ambachtse Maatjes) Het idee was om kwetsbare jongeren te koppelen aan een maatje. Het maatje is een rolmodel en het contact draagt bij aan het zelfvertrouwen en talentontwikkeling van de jongere. In 2021 is het gestart als samenwerking tussen Hi5Ambacht en het jongerenwerk. In dit jaar zijn er 5 koppelingen geweest. Sinds 2023 is dit volledig bij het jongerenwerk komen te liggen. Uit gesprekken met betrokkenen bleek dat de Ambachtse Maatjes in de coronatijd is gestrand. Er is nog geprobeerd om aan te sluiten bij het landelijk initiatief Join Us, maar ook dat is nooit echt van de grond gekomen. Daarmee is er op dit moment geen maatjesproject meer actief. Buurtgezinnen Buurtgezinnen is in 2020 als pilot gestart. Het idee is dat gezinnen die steun kunnen gebruiken (vraaggezinnen), worden ondersteund door een warm, stabiel gezin in de buurt (steungezinnen). Uit de evaluatie van 2021 van Lokale Impuls blijkt dat de inzet van buurtgezinnen als waardevol wordt ervaren door zowel de vraag- als steungezinnen.

Vraaggezinnen hebben meer rust en er is meer positieve aandacht voor het kind. Steungezinnen vinden het leuk dat er af en toe een kind bij komt en leren van de ervaring. In 2024 is er een samenwerking getekend tussen de gemeente en Buurtgezinnen, waarin wordt overeengekomen dat Buurtgezinnen voor de komende twee jaar de opdracht heeft gekregen van de gemeente om 10-15 koppelingen per jaar te maken. Uit de gesprekken die we voerden, bleek dat Buurtgezinnen positief wordt beoordeeld en voortgang wenselijk is. Het sluit aan bij de gedachte van het preventieplan: lokaal, op kleinschalige manier ondersteuning bieden aan elkaar in een vroeg stadium. Bevindingen Behalve Ambachtse Maatjes lopen de projecten voor onderlinge steun en voorzien in een behoefte. Financiering heeft nooit via preventieplan gelopen en is geborgd. Aanbevelingen Met het wegvallen van het Ambachtse Maatjes-project zijn er geen initiatieven meer die zich primair richten op de jongeren. Alhoewel de literatuur weinig harde bewijzen levert voor de effecten van mentoring of maatjesprojecten voor jongeren, wordt wel een positieve bijdrage genoemd zeker in combinatie met andere interventies 3. Overigens wordt hierbij ook regelmatig verwezen naar een gewenst leeftijdsverschil tussen de jongere en het maatje 4.

De combinatie van laagdrempeligheid, informeel en relatief goedkoop blijft dat maatjesprojecten, mits goed begeleid en met een nauwe omschrijving van doel en doelgroep, het overwegen waard blijft.

7.2.2 Maatregel 11: Rondom relatie- en echtscheidingsproblematiek aanbod ontwikkelen

3 Zie bv: Bastiaanssen e.a., Mentoren en maatjes voor jongeren Sterke kanten en uitdagingen bij informele steun (2021). 4 Schenk, Lenkens en Nagelhout, Mentoring van jongeren: werkzame elementen (2018).

10 oktober 2024 / Eindevaluatie Preventieplan Sociaal Domein / Gemeente Hendrik-Ido-Ambacht

28

Geformuleerd doel en acties Het doel was om relaties te versterken en te behouden. In geval van een scheiding doen zich allerlei uitdagingen voor waarbij goede begeleiding helpt om de zaken op de rit te krijgen. De juiste aandacht in echtscheidingssituaties werkt preventief en voorkomt in een aantal gevallen dat een vechtscheiding ontstaat. Ook kan dit voorkomen dat zich andere problematiek voordoet (bijvoorbeeld een armoedeval als gevolg van scheiding). Acties 1.

2.

Ontwikkelen van een ‘Informatiepunt relatie en echtscheiding’ waarbij aandacht is voor inzet op behoud/verbetering van onderlinge relaties en het geven van informatie rondom scheiding (‘echtscheidingsloket’). Ontwikkelen lokale voorzieningen die nodig zijn voor dergelijke problematiek.

Realisatie 1. In oktober 2023 is het Relatieloket geopend. Elke dinsdagmiddag is er een twee uur durend spreekuur in Huiskamer van de Wijk Wielstaete. In 2023 zijn er 11 spreekuren geweest. Definitieve cijfers (deelnemers, trajecten en uitkomst) zijn nog niet bekend omdat 2024 pas het eerste volledige projectjaar is. 2. In 2021 is de pilot Parentshouse gestart en zijn de eerste bewoners verwelkomd. In 2022 werd Parentshouse een zelfstandige stichting. In totaal kunnen er 3 mensen in het Parentshouse verblijven, voor maximaal een jaar. Tot nu toe hebben er in totaal 5-6 mensen in Parentshouse gewoond. Bevindingen 1. Relatieloket Het initiële doel van de maatregel was om een ‘Informatiepunt relatie en echtscheiding’ op te zetten. Uiteindelijk is gekozen voor de naam ‘relatieloket’ en komt de focus te liggen op het versterken van relaties, preventie en deescalatie van conflicten, om een veilige thuissituatie te creëren voor kinderen. Betrokken respondenten waren enthousiast over het relatieloket. De meerwaarde wordt vooral gezien in het stabiel houden van een gezinssituatie, in het belang van het kind. Een onstabiele thuissituatie kan immers tot veel (langdurige) problematiek bij kinderen zorgen. Het relatieloket past in die zin goed bij de gedachte van het preventieplan om aan de voorkant beginnende problemen aan te pakken.

Betrokkenen vonden het daarnaast positief dat er met het relatieloket aandacht naar ouders toe gaat, in plaats van dat er enkel naar de problematiek van het kind wordt gekeken. De samenwerking tussen de aanbieders Vluchtheuvel en SKO loopt goed: de partijen vinden elkaar in de visie een gezond en stabiel opvoedklimaat te willen realiseren voor gezinnen. Wat het spreekuur volgens de Vluchtheuvel en SKO waardevol maakt, is dat er oordeelloos wordt geluisterd. Alle vragen mogen er zijn, er wordt niets genoteerd en er wordt meegedacht zonder het probleem meteen te willen oplossen. Een aandachtspunt is de bekendheid van het loket. Het aantal bezoekers in spreekuren lopen (nog) niet hoog op. Het is volgens betrokkenen die we spraken nog niet voor iedereen duidelijk wat het relatieloket inhoudt en met welke vragen je daar terecht kan. Daarnaast klinkt de wens om naast het voorkomen van relatiebreuken, ook aandacht te hebben voor ondersteuning bij echtscheiding. Een verbeterpunt is de locatie waar de spreekuren worden gehouden. Het is niet de meest warme, veilig plek om over kwetsbare zaken te spreken. Een ruimte met iets huiselijker karakter kan mogelijk helpen om het relatieloket aantrekkelijker te maken en mensen op hun gemak te stellen.

2 Parentshouse Parentshouse is een landelijk initiatief met als doel een tijdelijke woonruimte te bieden aan ouders die in een echtscheiding of relatiebreuk zitten. Als samenwonen niet meer gaat, kan een van de ouders in Parentshouse rust vinden, maar nog wel dicht bij de kinderen zijn.

10 oktober 2024 / Eindevaluatie Preventieplan Sociaal Domein / Gemeente Hendrik-Ido-Ambacht

29

Betrokkenen zijn positief over de meerwaarde van Parentshouse. Het voorziet in een behoefte om in crisissituaties een rustige plek te kunnen bieden aan ouders. De overgang naar een stichting met een zelfstandig bestuur is uiteindelijk geslaagd. Ook de samenwerking met Rhiant en de gemeente wordt als positief ervaren. De vraag is groter dan het aanbod, mede omdat er ook vanuit de regio aanvragen zijn. Er is een wachtlijst van drie gevallen. Om in de vraag te voorzien is uitbreiding wenselijk. Daarnaast is het doorstromen na verblijf in het Parentshouse vanwege het woningtekort in sommige gevallen een probleem. Een ander punt van aandacht is de beperkte doelgroep die hiermee geholpen is: ouders (in de regel moeders) die met hun kinderen ergens willen wonen kunnen hier niet terecht, evenals ouders die geen financiële middelen hebben om dubbele huur te betalen. Aanbeveling De eerste geluiden zijn positief: het relatieloket lijkt in te spelen op een breed gedragen behoefte om problemen te de-escaleren en een veilige thuissituatie te creëren voor kinderen. Er bestaat nog discussie over welke hulp daar precies onder zou moeten vallen: het voorkomen van relatiebreuken, of ook het ondersteunen bij echtscheidingen. Verbetering kan nog gezocht worden in bereik en naamsbekendheid. Samenwerking met scholen en kerken is hierin een stap in de goede richting.

Ook kan gedacht worden aan spreekuur na werktijd, een online chatfunctie, en een huiselijkere spreekuur-omgeving om de drempel te verlagen. Tot slot, het relatieloket begeeft zich op een terrein waar ook veel andere (commerciële) aanbieders actief zijn. Het zou goed zijn om als gemeente scherper te formuleren waar het aanbod onderscheidend in zou moeten zijn en te motiveren waar men de gemeentelijke taak ziet. Ook zou een target qua bereik wenselijk zijn. Hiervoor zou - nu het loket bijna een jaar functioneert - een realistische ambitie moeten kunnen worden geformuleerd. Parentshouse wordt ook positief beoordeeld en voorziet in een behoefte. Het is belangrijk om de initiële doelstelling scherp te houden en te kijken in wiens behoefte nu wordt voorzien.

7.2.3 Maatregel 12: Alternatieven voor uithuisplaatsing ontwikkelen Geformuleerd doel en acties Het doel was om verbindingen te leggen met de jeugdbeschermingsketen en innovatieve alternatieven te ontwikkelen voor kortdurende opname. Acties: 1.

2.

Samen met aanbieders realiseren van een alternatief waarin allerlei vormen van jeugdhulp voor kortdurende opname worden aangeboden, om zo problemen in het gezinssysteem te verlichten en langdurende opname te voorkomen. Een pilot ‘Veilig opgroeien is teamwerk’ uitvoeren.

Realisatie 1. Regionaal zijn afspraken gemaakt met jeugdhulpaanbieders in het ontwikkelen van alternatief aanbod ter voorkoming van uithuisplaatsing. Een voorbeeld hiervan is ‘De Break' van ASVZ waar jeugdigen tijdelijk kunnen verblijven bij een dreigende uithuisplaatsing. Diverse regionale jeugdhulpaanbieders hebben soortgelijke voorzieningen opgezet. 2. De pilot ‘Veilig Opgroeien is Teamwork’ is succesvol uitgevoerd en ingebed in reguliere werkzaamheden.

10 oktober 2024 / Eindevaluatie Preventieplan Sociaal Domein / Gemeente Hendrik-Ido-Ambacht

30

Bevindingen Veilig Opgroeien is Teamwork is de werkwijze binnen de 10 gemeenten van Zuid-Holland Zuid waarin de Stichting Jeugdteams, de Raad voor de Kinderbescherming, de gecertificeerde instellingen en Veilig Thuis met elkaar samenwerken. Er is een verbeterde samenwerking tussen jeugdbeschermers en jeugdprofessionals. Inmiddels worden de eerste stappen richting het toekomstscenario gezet door bijvoorbeeld de TOP3 methodiek-training. Iedere lokale jeugdprofessional heeft deze gevolgd. Aanbevelingen Geen, maatregel is uitgevoerd en voltooid.

7.2.4 Maatregel 13: Samenwerking tussen onderwijs en jeugdhulp intensiveren Geformuleerd doel en acties Het doel was om de samenwerking tussen onderwijs en jeugdhulp te verbeteren, specifiek voor het primair onderwijs. Kinderen moeten passend onderwijs ontvangen en signalen vanuit gezinnen moeten adequaat worden opgepakt. Acties: 1.

2. 3.

De Jeugdteam op locatie-medewerkers (JOL) stevig positioneren in hun rol als adviseur en deelnemer aan de ondersteuningsteams van het Primair Onderwijs en Voortgezet Onderwijs (poortwachtersfunctie). Dyslexiecoaches binnen het primair onderwijs aanstellen. De verbindingen van het jeugdteam en het Voortgezet Onderwijs versterken, waarbij ook verbindingen worden gelegd naar scholen buiten de regio Drechtsteden.

Realisatie 1. Er is een pilot geweest in 2021 op SOL Krommeweg om een multidisciplinair team in te richten met één aanspreekpunt vanuit het Jeugdteam. Daarnaast is in 2024 een onderzoek van Oberon geweest naar de inzet van het JOL-team. Daarin is gekeken naar de verdeling van uren over scholen en hoe de taken binnen JOL-teams worden vormgegeven. Hieruit is o.a. een aanbeveling gekomen om meer één lijn te trekken in werkwijze en aanbod van de JOL-teams, zonder het te veel te kaderen. 2. Hier is geen vervolg aan gegeven. Verbindingen met jeugdteam en VO-scholen liepen tot voor kort goed. Sinds 2024 hebben jeugdprofessionals uit Zwijndrecht minder ruimte om ook leerlingen uit Hendrik-Ido-Ambacht bij te staan. Wel staat het jeugdteam van Ambacht nog in contact met jeugdprofessionals van VO-scholen. Er vindt wel overleg plaats waarin informatie en advies wordt uitgewisseld, maar jeugdprofessionals van Zwijndrecht pakken geen vraagstukken van Ambachtse jongeren meer op. Bevindingen Het contact tussen de JOL-teams en scholen verloopt op de meeste scholen goed. De korte lijnen worden op prijs gesteld en de aanwezigheid van het JOL-team wordt gewaardeerd. Ook ouders weten het JOL-team te vinden en hoeven niet lang op een wachtlijst te staan voor hulp. Ondanks het goede contact tussen JOL-teams en scholen blijft het voorkomen dat leerlingen niet tijdig in beeld komen.

In gesprekken werd genoemd dat het werken met een ‘Vaste Schakel’ hierbij kan helpen: hierin wordt op een vast moment leerlingencasuïstiek besproken door schoolpersoneel (leerkracht, IB’ers) en JOL’ers samen, waardoor wordt voorkomen dat scholen zonder overleg met professionals te lang zelf blijven proberen problematiek op te lossen.

10 oktober 2024 / Eindevaluatie Preventieplan Sociaal Domein / Gemeente Hendrik-Ido-Ambacht

31

Een ander verbeterpunt in de werkwijze van het JOL-team is dat er nog meer gebruik kan worden gemaakt van de veelzijdige expertise van het JOL-team. Dit komt ook naar voren in het onderzoek van Oberon.5 De breedte van de expertise die in het team zit wordt nu nog niet optimaal benut. Daarnaast kan de samenwerking tussen het JOL-team en de jeugdgezondheidszorg nog beter. Laagdrempelig contact tussen medewerkers van het consultatiebureau en het JOL-team zou daarin helpen, zodat vragen die bij het JOL terechtkomen, kunnen worden opgepakt door de JGZ. Verder geeft JGZ aan dat meer contactmomenten met basisschoolleerlingen goed zouden zijn. Eerder was er een vast contactmoment tussen jeugdverpleegkundige en leerlingen uit groep 7, maar sinds corona is dit weggevallen. Scholen trekken te laat aan de bel bij verzuim, waardoor preventief werken lastig wordt. Aanbeveling Het JOL-team wordt als positief beoordeeld; doorgang hiervan is wenselijk. Wel is het goed om de samenwerking nog strakker te trekken, door bijvoorbeeld op scholen met Vaste Schakels te werken. Investeren in contactmomenten is lastig met kleine contracten, maar in het kader van preventief werken wel belangrijk. Daarnaast moet worden gekeken naar een duurzame financiering van jeugdprofessionals voor VO-scholieren in de regio.

7.2.5 Maatregel 14: Kwetsbare groepen helpen grip te krijgen op financiën Geformuleerd doel en acties Het doel was om kwetsbare groepen inwoners te ondersteunen op het gebied van financiën, en specifiek met het invullen van gegevens binnen het complexe stelsel van belastingen, vergoedingen en toeslagen. Huishoudens met financiële problemen krijgen door de juiste ondersteuning perspectief én meer eigen invloed op de situatie (zelfredzaamheid). Daarnaast is het doel om schulden te voorkomen en meer signalen te krijgen van (dreigende) financiële problematiek. De kennis en expertise die bij het lokale bedrijfsleven aanwezig zijn, wordt hiervoor aan boord gebracht (via de Vereniging Ambachtse Ondernemers (VAO)). Acties: 1. 2. 3.

Het aanbieden van passend informatiemateriaal voor gezinnen met financiële problemen. Het ondersteunen van niet zelfredzame inwoners bij het invullen van belastingaangiften en het aanvragen van toeslagen, bijvoorbeeld door middel van het aanbieden van trainingen, cursussen etc. Aanbieden van specifieke ondersteuning aan risicogroepen. Met als subdoelen het voorkomen van schulden, signaleren van dreigende financiële problematiek en mensen meer zelfredzaamheid te geven door de juiste ondersteuning.

Realisatie Deze maatregel is opgegaan in maatregel 9: Inwoners met (dreigende) schulden proactief benaderen. Aanbeveling Geen, zie maatregel 9.

7.2.6 Maatregel 15: Inwoners zonder (directe) arbeidsmogelijkheden activeren Geformuleerd doel en acties: Het doel was om lokaal mogelijkheden ontwikkelen om inwoners te activeren en een actieve rol te bieden in de samenleving. In de regionale visie sociaal domein is geconstateerd dat er een groeiende groep inwoners is zonder (directe) arbeidsmogelijkheden. Door regionale ontwikkelingen – het anders invullen van participatieplekken – is

5 ‘Impuls samenwerking onderwijs/kinderopvang & zorg – gemeente Hendrik-Ido-Ambacht’ – Oberon, 2024

10 oktober 2024 / Eindevaluatie Preventieplan Sociaal Domein / Gemeente Hendrik-Ido-Ambacht

32

het van belang voor deze groep inwoners lokaal mogelijkheden te ontwikkelen. Zo doen ze mee, wordt het sociale netwerk vergroot en neemt de zelfredzaamheid en samenredzaamheid toe. Hierin is een nadrukkelijke rol weggelegd voor het lokale bedrijfsleven (via de VAO), de Ambachtse samenleving en de gemeente. Acties: 1.

In samenwerking met lokale (leerwerk)bedrijven en vrijwilligersorganisaties ontwikkelplekken bieden aan inwoners zonder arbeidsmogelijkheden.

Realisatie Per 1 januari 2024 is een participatiecoach aangesteld om de groep statushouders, de grootste groep in de bijstand, beter te kunnen helpen aan het werk te komen. Bevindingen Voor statushouders is er in samenwerking met Vluchtelingenwerk begin 2024 een participatiecoach aangesteld. Deze groep blijkt voor een groot deel oorzaak voor de groei van het aantal bijstandsgerechtigden. Er is ingezet op de groep statushouders en mensen die niet lang in de bijstand zitten, omdat daar het meeste succes werd verwacht. Het oorspronkelijke project was ook bedoeld voor mensen die langdurig in de bijstand zitten. Het vinden van ontwikkelplekken voor deze groep is vooralsnog als (te) complex ervaren. Aanbeveling De inzet van de participatiecoach is nog te kort om hierover te kunnen oordelen. Wanneer de resultaten van de pilot beschikbaar zijn, moet bepaald worden of continuering zinvol is en in welke vorm.

7.2.7 Maatregel 16: Kinderen in armoede faciliteren om deel te nemen aan de samenleving Geformuleerd doel en acties Het doel was om een handreiking te doen om het gat in voorliggende voorzieningen en regelingen voor gezinnen en kinderen in armoede te dichten. Hiermee moet worden voorkomen dat kinderen als gevolg van armoede in het huishouden minder kunnen meedoen in de samenleving. Acties: 1.

Kinderen in armoede faciliteren met basisvoorzieningen die nodig zijn om als kind volwaardig mee te doen: fiets, sportspullen, muziek, hobby en (sport)kleding. Dit is een passende besteding van de beschikbare Klijnsma-gelden.

Realisatie In 2022 is een verkenning geweest om het aanbod van Stichting Leergeld beter te laten aansluiten bij de behoeftes in Ambacht. In 2023 is gekozen in te zetten op een herijking van het SMS Kinderfonds. Het aantal ondersteunde kinderen in 2022 was 310. In 2023 lag dit aantal op 301. Het bereik van het aantal kinderen dat binnen de doelgroep valt is daarmee ongeveer 80%. De verdeling tussen aanvragen bij kinderen op basis- en voortgezet onderwijs is vrijwel 50/50. Stichting Leergeld, de uitvoerder van het SMS Kinderfonds, is actief in Ambacht. Sinds 2024 is de gemeente de opdrachtgever, in plaats van de Sociale Dienst Drechtsteden. Naast het SMS Kinderfonds organiseert Hi5Ambacht twee keer per jaar een sportkledingbeurs. Bevindingen Het bereik van SMS Kinderfonds is goed. Wat hierin mogelijk heeft geholpen, zijn gesprekken met scholen en schoolbesturen over de ouderlijke bijdrage. Veel aanmeldingen komen via instanties, zoals sportscholen, die naar SMS Kinderfonds doorverwijzen. Stichting Leergeld verwijst op haar beurt ook weer door naar het sociaal wijkteam

10 oktober 2024 / Eindevaluatie Preventieplan Sociaal Domein / Gemeente Hendrik-Ido-Ambacht

33

of andere stichtingen met relevant aanbod. De inbedding van Stichting Leergeld lijkt dus goed te zitten in het netwerk van Hendrik-Ido-Ambacht. Sinds 2024 is de gemeente opdrachtgever, in plaats van de Sociale Dienst Drechtstreden. Daardoor is er intensief contact met de gemeenten ontstaan en is er meer kennis en ruimte wat per gemeente noodzakelijk is. Aanbeveling Het ziet ernaar uit dat het SMS Kinderfonds een goed-ingebedde voorziening in Ambacht is, die goed wordt gevonden door partnerorganisaties en gezinnen. Het is een positieve ontwikkeling dat er intensiever en inhoudelijker contact is met de gemeente. Gebruik dit contact om te blijven monitoren wat nodig is in Hendrik-IdoAmbacht, en waar de eventuele gaten in het aanbod blijken te zitten. Hierbij is het goed om korte lijnen met de Ambachtse Bond te houden, zodat geen kind tussen wal en schip valt.

7.2.8 Maatregel 17: Betekenisvolle contacten van jongeren bevorderen Geformuleerd doel en acties In de levensfase waarin jongeren een eigen identiteit ontwikkelen en levenskeuzes moeten maken, is de behoefte aan betekenisvolle contacten groot. Lokale partners hebben aangegeven dat het huidige aanbod in de gemeente voor jongeren ontoereikend is. Er moeten meer laagdrempelige mogelijkheden voor jongeren komen om elkaar te ontmoeten en zo betekenisvolle contacten op te doen, zowel in de buitenruimte als in accommodaties. Ook wil de gemeente bouwen aan een generatie die oog heeft voor het bestrijden en voorkomen van eenzaamheid, en leert omzien naar buurtbewoners. Acties 1. 2.

Schoolgebouwen een beperkt aantal avonden inzetten als naschoolse ontmoetingsmogelijkheid voor de jeugd. We gaan hierover in gesprek met jongeren, basisonderwijs, Vivenz, Hi5 en buurtbewoners. Investeren in het primair en voortgezet onderwijs om aandacht te vragen voor het bespreekbaar maken van eenzaamheid en betrokkenheid in de wijk.

Realisatie 1. Er worden geen schoolgebouwen gebruikt voor betekenisvolle ontmoetingen. Wel wordt een schoolgebouw op dit moment dubbel gebruikt vanwege de verbouwing van een gymzaal. 2. Hier is geen vervolg aan gegeven. Bevindingen Er zijn geen acties op deze maatregel genomen. Wat wel naar voren kwam in gesprekken is dat jeugd-ggzprofessionals een aantal laagdrempelige groepsbijeenkomsten hebben georganiseerd voor jongeren tussen de 12 en 15 jaar die tegen dezelfde mentale problematiek aanliepen. Jongeren konden zo ervaren dat ze niet de enige zijn, en konden elkaar ondersteunen. Dit werd als prettig ervaren en is voor herhaling vatbaar, mits het laagdrempelig en toegankelijk blijft door het bijvoorbeeld geen naam te geven die mogelijk afschrikt. Aanbeveling De aanbevelingen van maatregelen 17 t/m 20 zijn vanwege grote gelijkenis samengevoegd bij maatregel 20 (p.36).

7.2.9 Maatregel 18: Betekenisvolle contacten van volwassenen bevorderen Geformuleerd doel en acties Het doel was dat er voor volwassenen in de gemeente voldoende mogelijkheden zijn om betekenisvolle contacten op te doen, zodat iedere volwassene op sociaal vlak kan meedoen in de samenleving en mensen kan ontmoeten. Hiertoe

10 oktober 2024 / Eindevaluatie Preventieplan Sociaal Domein / Gemeente Hendrik-Ido-Ambacht

34

worden lokale partners, scholen, kerken, verenigingen en vrijwilligersorganisaties samengebracht om dit vorm te geven. Acties: 1. 2.

Inventariseren van de wensen en behoeften onder volwassenen, en bepalen op welke locaties welk aanbod gecreëerd kan worden (onder andere via het OCD). Lokale organisaties stimuleren nieuw aanbod voor volwassenen te ontwikkelen, bijvoorbeeld voor de Huiskamers van de Wijk.

Realisatie In 2021 zijn gesprekken gevoerd met verschillende partijen, waaronder Rhiant, Woonkracht 10 en Trivire, het Sociaal Wijkteam, het Interkerkelijk Diaconaal Beraad en Vluchtelingenwerk. Deze gesprekken hebben geleid tot planvorming voor de opzet van een Huiskamer van de Wijk (Banckertplein). Aanbevelingen Zie pagina 36.

7.2.10 Maatregel 19: Betekenisvolle contacten van senioren bevorderen Geformuleerd doel en acties: Het doel was contact tot stand te brengen voor senioren en structurele vormen van ontmoeting te stimuleren, om eenzaamheid te voorkomen. Acties: 1.

2.

Inzetten van kinderopvang en basisonderwijs per schooljaar 2020-2021 om activiteiten te ontplooien waarbij ouderen en kinderen elkaar ontmoeten, met elkaar in gesprek gaan en met elkaar kunnen meeleven. Lokale organisaties stimuleren nieuw aanbod voor senioren te ontwikkelen, bijvoorbeeld voor de Huiskamers van de Wijk.

Realisatie 1. Dit onderwerp is besproken in het Lokaal overleg Educatieve Agenda. De schoolbesturen hebben gereageerd dat hun scholen op sommige momenten activiteiten organiseren bij De Blije Borgh voor ouderen wanneer het onderwijsprogramma dat toelaat. De gemeente heeft het daarbij gelaten. Buiten het preventieplan om zijn door De Blije Borgh in samenwerking met Yes! Kinderopvang nog activiteiten georganiseerd waarbij ouderen en kinderen elkaar ontmoetten. 2. In de Huiskamers van de Wijk is beperkt aanbod voor ontmoeting. Naast de koffie-inloopochtend in De Ark en de inloopmaaltijden zijn er voor senioren geen specifieke nieuwe initiatieven gericht op betekenisvolle contacten gevonden. Aanbeveling Zie pagina 36.

7.2.11 Maatregel 20: Betekenisvolle contacten van LVB’ers, ggz-cliënten en mensen met een NAH bevorderen Geformuleerd doel en acties: Voor zelfstandig wonende licht-verstandelijk beperkten, ggz-cliënten en mensen met een niet-aangeboren hersenafwijking is in Hendrik-Ido-Ambacht in beperkte mate, en meestal alleen in omgevingen voor begeleid en

10 oktober 2024 / Eindevaluatie Preventieplan Sociaal Domein / Gemeente Hendrik-Ido-Ambacht

35

beschermd wonen, een aanbod ter bevordering van betekenisvolle contacten. Juist voor deze groepen inwoners zijn betekenisvolle contacten cruciaal om mee te kunnen doen in de samenleving zonder hulp en begeleiding. Het doel is een verbeterd aanbod aan betekenisvolle contacten dat aansluit op de wensen en behoeften van deze doelgroepen. Acties: 1 In samenspraak met Eleos, MEE, Syndion en Yulius beoordelen in hoeverre het huidige aanbod, ter bevordering van betekenisvolle contacten, aansluit op wensen en behoeften van zelfstandig wonende LVB’ers en ggz-cliënten. Daarnaast wordt gekeken of aanpassingen hierin noodzakelijk zijn. 2 Lokale organisaties stimuleren nieuw aanbod voor LVB’ers, ggz-cliënten en mensen met een NAH te ontwikkelen, bijvoorbeeld voor toepassing in de Huiskamers van de Wijk. Realisatie Geen nieuwe initiatieven gevonden. Al bestaande inloop ggz bij Yulius is voortgezet. Aanbeveling maatregel 17 t/m 20 Maatregel 17 t/m 20 hebben alle als doel om meer betekenisvolle contacten te creëren voor verschillende doelgroepen. Alhoewel de motivatie voor de maatregelen nobel is en begrijpelijk vanuit systeemdenken, blijft het abstract wat er nu precies beoogd wordt met betekenisvolle contacten.

Zeker vanuit het perspectief van de doelgroep jongeren (maatregel 17) die niet in deze termen denkt en misschien wel heel andere dingen betekenisvol vindt dan de gemeente of de professionals (wellicht ervaren zij bijvoorbeeld pas over een paar jaar een contact met terugwerkende kracht als zinvol). Voor alle maatregelen met betrekking tot betekenisvolle contacten geldt dat een concretere invulling en praktischer vertaling behulpzaam zou zijn geweest. Ook geldt voor deze maatregelen dat invulling voor betekenisvol contact bij de Huiskamers van de Wijk wordt gezocht. Het is toe te juichen dat het gelukt is de drie Huiskamers te openen, een proces waar veel bevlogenheid en hard werken achter zit. Waar nu naar toegewerkt zou moeten worden is om niet enkel invulling in de vorm van spreekuren aan te bieden. Op het moment staan ontmoeting en betekenisvol contact opdoen niet centraal in de Huiskamers, terwijl hier in deze vier maatregelen wel telkens naar wordt verwezen. Gezien het groeiend aantal mensen dat aangeeft zich eenzaam te voelen (zie Hoofdstuk 3) is het raadzaam om hier wel extra aandacht aan te besteden. Een voorbeeld uit Amsterdam-West is om het daarbij niet over eenzaamheid te hebben vanwege afschrikkende werking en schaamte die daaromheen hangt, maar het te koppelen aan een Week van de Verbinding met diverse activiteiten in de buurt.

Voor al deze vier maatregelen is het belangrijk om naast concretere en praktische invulling, ook duidelijker eigenaarschap te beleggen. Bij doorgang is het raadzaam om een projectmanager aan te stellen die verantwoordelijk is voor het stimuleren van initiatieven voor de diverse doelgroepen en de voortgang bewaakt. Zo wordt voorkomen dat het tussen wal en schip valt.

7.3 Conclusie Er is een aantal projecten gestart dat bijdraagt aan de opgave maar niet direct te herleiden is naar het preventieplan (of de financiering). De initiatieven Home-Start, Buurtgezinnen en Ambachtse Maatjes vielen onder de Lokale Impuls Jeugd. Veilig Opgroeien is Teamwork is inmiddels de werkwijze binnen de 10 gemeenten van Zuid-Holland Zuid waarin de Stichting Jeugdteams, de Raad voor de Kinderbescherming, de gecertificeerde instellingen en Veilig Thuis met elkaar samenwerken. Het JOL-team wordt als positief beoordeeld; doorgang hiervan is wenselijk. Wel is het goed om de samenwerking nog strakker te trekken, door bijvoorbeeld op scholen met Vaste Schakels te werken. Investeren in contactmomenten is lastig met kleine contracten, maar in het kader van preventief werken wel belangrijk. Daarnaast moet worden gekeken naar een duurzame financiering van jeugdprofessionals voor VO-scholieren in de regio. 10 oktober 2024 / Eindevaluatie Preventieplan Sociaal Domein / Gemeente Hendrik-Ido-Ambacht

36

De inzet van Buurtgezinnen wordt als waardevol ervaren door zowel de vraag- als steungezinnen. Vraaggezinnen hebben meer rust en er is meer positieve aandacht voor het kind. Steungezinnen vinden het leuk dat er af en toe een kind bij komt en leren van de ervaring. Met het wegvallen van het Ambachtse Maatjes-project zijn er geen initiatieven meer die zich primair richten op de jongeren. Alhoewel de literatuur weinig harde bewijzen levert voor de effecten van mentoring of maatjes-projecten voor jongeren, wordt wel een positieve bijdrage genoemd – zeker in combinatie met andere interventies. Het Relatieloket en het Parentshouse spelen in op een breed gedragen behoefte om problemen te de-escaleren en een veilige thuissituatie te creëren voor kinderen. Er bestaat nog discussie over welke hulp daar precies onder zou moeten vallen: het voorkomen van relatiebreuken, of ook het ondersteunen bij echtscheidingen. Het Parentshouse biedt rust in een hectische periode maar heeft een zeer beperkte capaciteit. Daarnaast begeeft het Relatieloket zich op een terrein waar ook veel andere (commerciële) aanbieders actief zijn. Het zou goed zijn om als gemeente scherper te formuleren waar het aanbod onderscheidend in zou moeten zijn en te motiveren waar men de gemeentelijke taak ziet. Ook zou een target qua bereik wenselijk zijn.

Er is een aantal goede initiatieven opgestart waarbij de komende jaren meer focus moet komen op het doorontwikkelen en toetsen of de investering het aantal ondersteunde inwoners rechtvaardigt.

10 oktober 2024 / Eindevaluatie Preventieplan Sociaal Domein / Gemeente Hendrik-Ido-Ambacht

37

8

Opgave 4: Anders vasthouden. Gemeente in regie

8.1 Algemene inzichten op opgaveniveau Doel van deze opgave is de samenleving meer in te zetten ten behoeve van de inwoners. Dat betekent dat de rol van de gemeente anders wordt en dat de partners en samenleving structureel betrokken worden. Daarbij is er ruimte voor nieuwe initiatieven zonder directe regie van de gemeente. Tot op heden is gebleken dat het invullen van deze opgave lastig is. Een deel van de maatregelen is gerealiseerd (o.a. verzelfstandiging Hi5, beschikbaar stellen doorbraakbudget). Er zijn ook maatregelen die niet of ten dele zijn opgestart (o.a. omvormen individuele voorzieningen tot groepswerk). Deels heeft dat te maken met de complexiteit van de maatregel, maar ook met het ontbreken van regie.

8.2 Inzicht en resultaten per maatregel 8.2.1 Maatregel 21: Individuele voorzieningen omvormen tot groepswerk Geformuleerd doel en acties In de afgelopen jaren is binnen het sociaal domein in Hendrik-Ido-Ambacht met name gewerkt met individueel hulpverleningsaanbod ter beperking van regie- en zelfredzaamheidsvraagstukken. Er bestaan vraagstukken, zoals mantelzorgproblematiek, die via groepswerk met ervaringsdeskundigen of via lotgenotencontact worden aangepakt. Deze groepsgerichte benadering wordt meer ingezet als eerste interventie bij regie- en zelfredzaamheidsvraagstukken. Acties: 1. 2. 3.

Ontwikkelen groepswerk en zelfhulpconcepten voor regie- en ondersteuningsvraagstukken bij jongeren, volwassenen en senioren. Een deel van het bestaande aanbod aan individuele hulpverlening en ondersteuning omvormen tot groepswerk en zelfhulpconcepten, in samenspraak met de maatschappelijk partners MEE en Vivenz. Inzet van digitale hulp (e-learning, websites, webinars en dergelijke).

Realisatie 1. Hier is geen vervolg aan gegeven. 2. In 2023 aan MEE/Vivenz gevraagd om een plan van aanpak in te dienen voor inzet van ervaringsdeskundigen. In 2024 is hiermee gestart. Dit wordt bekostigd vanuit het stimuleringsbudget. 3. Hier is geen vervolg aan gegeven. Aanbeveling Het is nog te vroeg om iets te kunnen concluderen over de inzet van ervaringsdeskundigen. Wel sluit het aan bij het idee van samenredzaamheid (‘door en voor bewoners’) van opgave 1, en een beroep doen op de verantwoordelijkheid van de samenleving van opgave 4. De bewegingen van individuele hulpverlening naar groepswerk- en zelfhulpconcepten blijven potentie houden. Behalve kostenbesparing kan het ook leiden tot nieuwe contacten. Ook digitale hulp blijft een kansrijke manier van werken, zeker voor de generaties die geen onderscheid maken tussen een online en offline leven.

8.2.2 Maatregel 22: Innoveren en verbinden van het aanbod

10 oktober 2024 / Eindevaluatie Preventieplan Sociaal Domein / Gemeente Hendrik-Ido-Ambacht

38

Geformuleerd doel en acties: Het doel was om 1) de verbinding en de samenhang tussen het huidige voorzieningenaanbod te versterken en de overlap te verminderen, en 2) innovaties te stimuleren die bijdragen aan preventie en die de beweging naar de voorkant versterken. Digitalisering biedt kansen voor innovaties. Acties: 1. 2. 3. 4. 5.

Het creëren van een stimuleringsbudget, om maatschappelijke initiatieven die aansluiten bij de doelen van het preventieplan (bij de start) incidenteel te ondersteunen. Periodiek organiseren we ontmoetingen met lokale partners rondom preventie, waarbij we themagewijs in gesprek gaan over het aanbrengen van meer verbinding en samenhang. Hi5 Ambacht wordt doorontwikkeld om daarmee de uitvoeringskracht en sterke positie van deze lokale welzijnspartner verder uit te bouwen. Praktijkverhalen over preventie gaan we actief verzamelen en delen met partners en inwoners. Inzicht in het huidige aanbod verdiepen en actueel houden (frequentie, doelgroep, etc.).

Realisatie 1. Sinds 2021 is een stimuleringsbudget van € 50.000 beschikbaar. Sinds die tijd zijn er een paar aanvragen per jaar gedaan. In het eerste jaar hebben drie initiatieven een presentatie aan de raad gegeven. Op het moment loopt er nog een aanvraag voor Kansrijke Start. 2. Hier is onder deze maatregel geen vervolg aan gegeven. Wel zijn er bijeenkomsten met het Ambachts Verbond (maatregel 5), waarin gesproken wordt over preventie. 3. Onder begeleiding van een extern bureau is Hi5Ambacht verzelfstandigd tot een stichting. Deze actie is daarmee uitgevoerd en afgerond. 4. Voor 2021 is er middels publicaties in De Brug aandacht voor praktijkverhalen geweest. Daarna is er aan deze maatregel geen vervolg aan gegeven. Wel is er in de nieuwsbrief (maatregel 1) een aantal praktijkverhalen gedeeld. 5. Hier is geen vervolg aan gegeven. Bevindingen 1. Stimuleringsbudget Het stimuleringsbudget van € 50.000 is sinds 2021 beschikbaar om vernieuwende en preventieve ideeën, initiatieven en/of pilots van organisaties te bekostigen. In de afgelopen jaren zijn er in wisselende hoeveelheden aanvragen gedaan: • 2021: 6 aanvragen, 3 gehonoreerd • 2022: 2 aanvragen • 2023: 4 aanvragen • 2024: ten minste 1 Een voorbeeld van een initiatief dat in 2021 budget kreeg is DrechtMax.

Dit project zet in op het verminderen van eenzaamheid en kwetsbaarheid van ouderen in Hendrik-Ido-Ambacht, onder andere met het valpreventieprogramma en het vitaliteits- en fitheidprogramma. Een ander voorbeeld zijn de wekelijkse muziekworkshops voor statushouders van de Ambachtse Muziekschool. Positief aan het budget is dat organisaties speelveld krijgen om zonder druk nieuwe dingen uit te proberen. De aanvragen sluiten aan bij de doelstellingen van maatregelen uit het preventieplan, waarmee het stimuleringsbudget erin lijkt te slagen meer aanbod te creëren voor initiatieven met preventieve werking. Waar nog verbetering in kan komen is de manier waarop aanvragen door de gemeente worden beoordeeld. Het idee was om de regie bij partners te laten, maar in de praktijk is het voorgekomen dat er veel werd gestuurd op de

10 oktober 2024 / Eindevaluatie Preventieplan Sociaal Domein / Gemeente Hendrik-Ido-Ambacht

39

aanvraag. Hierdoor is het proces vertraagd en zijn sommige aanvragen doodgebloed. Daarnaast is de bekendheid ook niet groot, waardoor hoge aantallen aanvragen uitblijven. 3 Doorontwikkeling Hi5Ambacht De doorontwikkeling van Hi5Ambacht heeft ertoe geleid dat het in 2024 een zelfstandige stichting is geworden. Het is nog vers en vroeg om te evalueren, maar de eerste geluiden zijn positief. De verzelfstandiging zorgt ervoor dat Hi5Ambacht meer regie in eigen handen heeft, sneller kan handelen en eigen financiële middelen heeft. De meerwaarde van Hi5Ambacht wordt onderschreven door betrokkenen die we spraken. Hi5Ambacht heeft een netwerkfunctie, een signalerende rol en heeft laagdrempelig aanbod dat preventief aan het welzijn van mensen werkt. Als netwerkpartner spelen ze een belangrijke rol voor sportverenigingen en hebben ze goed contact met scholen en kinderorganisaties. In hun signalerende rol heeft Hi5Ambacht ogen en oren in de wijk, zien wekelijks ruim honderd senioren en komen in contact met alle basisschoolleerlingen. Ze hebben korte lijnen met het schoolpersoneel. Als laatste is het aanbod laagdrempelig en kunnen de activiteiten bijdragen aan het oplossen van problematiek, zonder meteen zware zorg in te zetten. Wat nog mist is aanbod voor kinderen tussen 12-15 jaar, en met name jongeren tussen 15 – 23 jaar.

Voor deze groepen heeft Hi5Ambacht nauwelijks activiteiten, maar er is wel behoefte. Een sterkere verbinding met het jongerenwerk zou hierin helpen. Aanbeveling Het doel van de maatregel was om aanbod te innoveren en te verbinden. Het innoveren van aanbod is via het stimuleringsbudget kracht bij gezet. Het stimuleringsbudget is een sympathiek initiatief, omdat je hiermee de energie van inwoners en lokale partijen gebruikt en hun input de ruimte geeft. Het sluit goed aan bij het idee van loslaten en de regie bij de samenleving laten. Ook is hiermee innovatief aanbod gecreëerd op het gebied van preventief werken. Het is nu zaak om het budget meer onder de aandacht te brengen en de aanvragen sneller doorgang te laten vinden, zodat de initiatieven niet opdrogen. Het verbinden van aanbod is wat meer op de achtergrond komen te liggen. Diverse acties zijn niet opgepakt, maar uit gesprekken kregen we wel terug dat er behoefte blijft bestaan om overzicht te hebben over welke initiatieven er allemaal zijn in Ambacht. Het is de vraag of het Ambachts Verbond in de huidige vorm deze functie volledig vervult, of dat er meer nodig is om aanbod te verbinden en samenhang te verbeteren. Om dat laatste te bewerkstelligen zijn meer harde afspraken, afstemming en procesbewaking nodig dan nu tijdens de bijeenkomsten van het Verbond aan bod komt.

De doorontwikkeling van Hi5Ambacht lijkt positief te zijn verlopen. De partij heeft een belangrijke preventieve, signalerende en verbindende rol binnen de gemeente. In de cijfers is terug te zien dat mensen minder bewegen, en Hi5 geeft aan dat ze de motoriek van kinderen achteruit zien gaan. Het is zaak om stevig te blijven inzetten op het aanbieden van laagdrempelige bewegingsactiviteiten, met name voor jongeren tussen de 15-23 jaar.

8.2.3 Maatregel 23: Preventie is een vast onderdeel van het subsidiebeleid Geformuleerd doel en acties: Het doel was om via subsidies maatschappelijke partners te stimuleren om aan preventie te werken. Acties: 1. Gerichte prestatieafspraken over preventie maken met subsidiepartners en aandacht besteden aan preventie in ‘reguliere’ subsidieovereenkomsten. 2. De verbinding en onderlinge samenhang van gesubsidieerde activiteiten versterken, samen met subsidiepartners.