RN 076 Wijziging Visie op Wonen, Welzijn en Zorg november 2022

Bij de toewijzing van een huurwoning, eventueel met een huurkorting, wordt overeengekomen dat men een maatschappelijk tegenprestatie verricht, zoals taalonderwijs aan migranten, bevordering sport- en spel jongeren, klussendienst voor ouderen). Het bevordert de samenredzaamheid in buurten en kan een bijdrage leveren aan het langer zelfstandig kunnen blijven wonen van ouderen en kwetsbare personen. d. nieuwbouw specifieke woonvormen/levensloopbestendig bouwen/nieuwe woonvormen De nieuwbouw zal zich met name moeten richten op levensloopbestendig bouwen. Het aantal ouderen wonend in een niet geschikte woning bedraagt in Helmond in totaal 950 huishoudens (huishoudens waarvan de oudste persoon 55 jaar of ouder is).12 Dit kan voor een deel door verhuizen naar een bestaande woning opgelost worden, en voor een deel door nieuwbouw. Belangrijk daarbij is te realiseren dat woonwensen divers zijn, mede afhankelijk van culturele achtergrond. Enerzijds moet de woningvoorraad ruimte bieden voor mantelzorg en anderzijds inspelen op veranderende behoeften en levenswijze. Bijvoorbeeld de vraag naar woonvormen waarbij verschillende huishoudens in een eigen zelfstandige woning wonen, maar waar een vorm van gemeenschappelijkheid bestaat. Fysiek kan dit tot uitdrukking komen in bijvoorbeeld een gezamenlijke ontmoetingsruimte13 of een gezamenlijke tuin.

Een geclusterde woonvorm met een ontmoetingsruimte maakt het voor ouderen mogelijk om samen activiteiten te ondernemen en elkaar te ondersteunen als dat nodig is. Bovendien geeft het een veilig gevoel als je weet dat je omgeving een oogje in het zeil kan houden. Een groot deel van de mensen die een meer of minder aangepaste woning nodig hebben is aangewezen op de bestaande woningvoorraad. Uit gegevens van het ministerie van VWS blijkt dat circa 78 % van de woningvoorraad aanpasbaar is.

14

Van Eiges is een aanpak gericht op de zorg en huisvesting van kwetsbare bewoners in Helmond. Van Eiges is de volgende stap in de samenwerking waarin échte oplossingen worden geboden voor de kwetsbaren. Die uitgaat van de kracht van de bewoner en het vakmanschap van de professionals. Een samenwerking tussen organisaties die zorgt voor ontschotting en het reduceren van bureaucratie en kosten.

Visie op Wonen, Welzijn en Zorg, gemeente Helmond 2022

Pagina

3.5. Voorbereiden en preventie Uitgangspunt is zelfredzaamheid. Het is van belang dat door preventie een beroep op zorgvoorzieningen zoveel mogelijk wordt beperkt. Preventie is daarom een van de speerpunten van het Integraal Zorg Akkoord. Preventie bestaat het voorkomen van ziekte (b.v. door vaccineren), maar ook door het bevorderen van een gezonde levensstijl. Door voorlichting, het attenderen op veranderingen in levensfasen (fysiek) en het bewust maken van mogelijke consequenties kan worden voorkomen dat men tot een aandachtsgroep gaat behoren. Voorbeelden in dit kader zijn: a. ouderen wijzen op alternatieve huisvestingsmogelijkheden, en daarmee de doorstroming te bevorderen maar ook vroegtijdig passend laten wonen; b. het voorkomen van huisuitzettingen door vroegsignalering; c. het voorkomen van een opname door waar mogelijk intensieve zorg thuis d. ondersteuning mantelzorgers en welzijnsvoorzieningen e. inzet van domotica en digitalisering Veelal wordt er van uitgegaan dat door preventie ook geld wordt bespaard. Dit blijkt in de praktijk evenwel niet het geval, omdat een groot deel van de uitgaven aan zorg plaats vindt in de laatste levensfase, maar ook omdat preventie kan leiden tot het verlengen van de levensduur.

Waarom toch de nadruk op het belang van preventie: preventie is de minst kostbare manier om extra gezonde levensjaren te genereren en is effectief om grote groepen van mensen te bereiken. Naar mate men ouder wordt moet men zich bewust worden van de veranderende fysieke- sociale-, maatschappelijke

26

ondersteunen bij problemen. In de gemeente Helmond zijn inmiddels samenwerkingsverbanden tussen woningcorporaties, welzijnsorganisaties en zorgpartijen, woningcorporaties onderling, gemeente en woningcorporaties en zorgpartijen, woningcorporaties en gemeente. Voorbeelden hiervan zijn het pilot Van Eiges14, de prestatieafspraken tussen woningcorporaties, huurdersbelangenverenigingen en gemeente en de eind 2021 getekende samenwerkingsstrategie tussen gemeente en de zes woningcorporaties. Samenwerking vindt in vele vormen plaats, door woningtoewijzing, uitwisseling van gegevens, en het gezamenlijk realiseren van projecten (b.v. een uniform systeem voor digitale sloten). Samenwerking dient bij voorkeur op wijk- en buurt niveau te worden georganiseerd. Om mensen beter in hun eigen wijk te ondersteunen, moeten verschillende partijen beter samenwerken. Zoals gemeenten, ggz-instellingen (geestelijke gezondheid) en woningcorporaties. En ook cliëntorganisaties en zorgverzekeraars.

Pagina

27

omstandigheden. Een ieder heeft de verantwoordelijkheid zich tijdig hierop voor te bereiden, door het aanpassen van de woonsituatie en het ontwikkelen van een netwerk. Niet iedereen is hiertoe echter in staat, voor deze groep blijft een achtervang noodzakelijk. Daar staat tegenover dat de verwachtingen in de samenleving over wat de zorg moet bieden toeneemt. Ontwikkelingen als medicalisering (het in het medisch domein trekken van steeds meer zaken) en personalisering (individuele voorkeuren) zorgen voor extra druk op de bestaande voorzieningen. Voor veel mensen is het verkrijgen van passende zorg een verkregen recht, waaraan men voorkeur geeft boven een beroep doen op het eigen netwerk. Tot slot heeft preventie ook te maken met de mate van continuïteit in het aanbod van de zorg. Vindt onvoldoende of te kort zorgverlening plaats is het risico op een terugval erg groot, met als gevolg extra zorgvraag en extra zorgkosten.

Visie op Wonen, Welzijn en Zorg, gemeente Helmond 2022

4. Wat voor stad wil Helmond zijn?

Visie op Wonen, Welzijn en Zorg, gemeente Helmond 2022

Pagina

In de praktijk kan lang niet iedereen meedoen. Door fysieke beperkingen, sociaal maatschappelijke problemen, verstandelijke of psychische beperkingen, financiële problemen of culturele verschillen. In de afgelopen decennia heeft Nederland zich ontwikkeld tot een verzorgingsstaat. In de herziene Grondwet van 1983 zijn de sociale grondrechten van burgers vastgelegd (Nederlandse inwoners moeten gelijke en eerlijke kansen hebben op het gebied onderwijs, bescherming tegen inkomensverlies, op huisvesting en op verzorging). Door de vergrijzing en stijging van de gemiddelde leeftijd, de toenemende zorgvraag, alsmede het steeds complexer worden van onze samenleving zijn de kosten van de verzorgingsstaat aanzienlijk gestegen. Voor de gemeente Helmond geldt nog steeds: “voor iedereen een thuis en waar nodig zorg en begeleiding, gericht op meedoen”. Helmond wil een sociale, inclusieve stad zijn, maar tegelijk moet worden geconstateerd dat het huidige voorzieningenniveau onder druk staat, en op termijn in deze vorm niet meer houdbaar is. Hoe geven we toch invulling aan onze verantwoordelijkheid dat iedereen mee kan doen? Allereerst wordt geconstateerd dat willen we een ieder op termijn de zorg geven die hij of zij nodig heeft, er een transformatie van de zorg nodig is.

Zorg moet beschikbaar, betaalbaar en toegankelijk zijn voor iedereen, maar is tegelijktijdig ook een maatschappelijke opgave voor iedereen. De tijd dat zorg strak geregeld wordt, van de wieg tot het graf door de overheid, is mede vanwege het teruglopen van het aantal personen werkzaam in de zorg voorbij. Daarnaast zal in toenemende mate de directe leefomgeving een rol gaan vervullen. De zorg voor elkaar moet weer vanzelfsprekend worden, samenredzaamheid c.q. samenkracht. Door een wijkgerichte aanpak waarbij de bewoners in eerste instantie er voor elkaar zijn, en waar nodig op maat geholpen worden door zorginstanties, is het mogelijk in de toekomst langer zelfstandig te blijven wonen. Dit vraagt niet alleen een hoge mate van zelfredzaamheid, maar ook het tijdig anticiperen op veranderende levensomstandigheden. De inwoners van Helmond zullen zich bewust moeten worden van veranderingen in het zorgstelsel. Daarbij zullen innovatieve oplossingen, op het gebied van bijvoorbeeld domotica, ondersteuning kunnen bieden. Ook op het gebied van het fysieke domein, zoals woningbouw en de inzet in de wijken, zal rekening gehouden worden met de veranderende zorgvraag. Zo kan worden ingezet op nieuwe woonvormen waarbij doelgroepen worden gemixt. Of inzetten op centrale punten in de wijken waarbij de inwoners elkaar op een natuurlijke wijze ontmoeten en naar elkaar omzien.

Daarvoor is een vergaande samenwerking van alle betrokken partijen nodig om, de gewenste zorg zo efficiënt mogelijk aan te bieden. Daarbij slaan de gemeente, welzijnsorganisaties, woningbouwcorporaties en zorgpartijen de handen ineen. In deze transformatie van de zorg staan drie kernwaarden centraal: - eigen kracht - inclusiviteit - innovatie

28

“Alleen als iedereen meedoet en mee kán doen kunnen we echt spreken over één Helmond”

5. De opgave voor de komende 10 jaar 5.1. Wat willen we bereiken In de voorafgaande hoofdstukken is met name een beeld geschetst van de huidige problematiek. De aanleiding voor deze visie op Wonen, Welzijn en Zorg en de doelstellingen zijn omschreven, er is een analyse gemaakt van de huidige woon- en zorgvoorzieningen, de wijze waarop momenteel aandacht wordt gegeven aan de diverse doelgroepen en er is een beeld geschetst van de toekomstige ontwikkelingen. Vervolgens dient dit te worden vertaald naar een opgave voor de komende 10 jaar. Voor wat betreft deze opgave kan een onderscheid worden gemaakt tussen kwalitatieve opgaven en kwantitatieve opgaven. 5.2. Kwantitatieve opgaven Wat is de komende 10 jaar nodig? Om de kwantitatieve opgave in beeld te brengen is gebruik gemaakt van de provinciale bevolkingsprognose. Deze prognose geeft een concrete opgave voor het aantal woningen alsmede voor beschermd en beschut wonen. 5.2.a. Geclusterd wonen/Aangepast wonen/Nultreden woningen Totale opgave Alle cat. Provinciale prognose Totaal periode ABF STEC

Beschermd wonen 2025 2030 2040 120 185 175 480

Beschut wonen 2025 2030 20 25

2040 25

Geclusterd wonen 2025 2030 2040 160 340 175

Aangepast wonen 2025 2030 2040 145 140 175

Nultreden woningen 2025 2030 2040 985 1.085 605

Totaal woningen 15 2025 2030 2040 1.290 1.565 955

675 2.975 540

460 450 350

2.675 1.500 2.090

3.810 4.925 2.980

70 280

170

1.250

Pagina

29

Ter vergelijking is in de tabel eveneens de opgave weer gegeven zoals vermeld in de woningbehoefteonderzoeken opgesteld door ABF en STEC. De verschillen in uitkomsten hebben te maken met de verschillende scenario’s en aannames (b.v. t.a.v. het doorstromen van ouderen c.q. economische ontwikkelingen).

15

Totaal geclusterd wonen, Aangepast wonen en Nultreden woningen

Visie op Wonen, Welzijn en Zorg, gemeente Helmond 2022

Voor de periode 2020-2025-2030 wordt voor wat betreft het zelfstandig wonen uitgegaan van de volgende opgave: Op basis van provinciale 2020 +2020/ 2025 + 2025/ 2030 Toename Prognose 2020 2025 2030 Beschermd wonen 425 + 70 495 + 85 580 + 155 Beschut wonen 75 +5 80 + 10 90 + 15 Totaal instellingsplaatsen 500 + 75 575 + 95 670 + 170 Geclusterd wonen 1.940 + 135 2.075 + 150 2.225 + 285 Aangepast wonen 1.615 + 90 1.705 + 80 1.785 + 170 Nultreden woningen 9.440 + 615 10.055 + 620 10.675 + 1.235 Totaal woningen 12.995 + 830 13.825 + 860 14.685 + 1.690 Totaal 13.495 + 905 14.400 + 955 15.355 + 1.860 Waarvan in sociale huur *) + 675 + 887 + 1.562 *) uitgaande van clusters- en aangepast wonen volledig in de sociale huursector, terwijl nultreden eveneens in de koop- c.q. vrije sector huur kunnen worden gerealiseerd, vandaar dat het huidig aandeel sociale huur in de totale voorraad als vertrekpunt is genomen (37,5 %) . De genoemde aantallen zijn inclusief de schaalsprong.

Pagina

5.2.b. Beschermd wonen Het aantal plaatsen in verpleeghuizen (VV-05 t/m VV-09, oftewel het ‘beschermd wonen’) is in de periode 2010 tot 2015 in de provincie Noord-Brabant gegroeid van zo’n 12.000 naar 15.000 plaatsen, vooral door de toename van het aantal 75+-ers. Tussen 2015 en 2018 is het aantal verpleeghuisplaatsen ietwat afgenomen (naar 14.750 plaatsen). Dit komt doordat hospices niet meer onder het beschermd wonen vallen en doordat de vraag minder is gestegen, omdat mensen later naar het verpleeghuis gaan en er ook korter verblijven. Voor wat betreft de ontwikkeling van het aantal verzorgings- c.q. verpleegplaatsen in Helmond laat de provinciale prognose een toename van de behoefte zien ad 305 plaatsen voor de komende 10 jaar. De zorgaanbieders hebben echter aangegeven het aantal intramurale plaatsen niet of maar beperkt uit te gaan breiden. Dit houdt in dat inwoners die zijn aangewezen op intensieve (Wlz-)zorg langer zelfstandig moeten blijven wonen. Hiervoor zijn dus meer aangepaste en nultredenwoningen voor nodig.

30

Dit heeft tot gevolg dat in de periode 2020 – 2025 circa 65 % van de te realiseren sociale huurwoningen binnen 1 van de 3 genoemde woning categorieën moet worden gerealiseerd, terwijl dit voor de periode 2025 – 2030 zelfs circa 85 % bedraagt. Het STEC rapport laat voor de periode 2020-2030 een toename van respectievelijk 260, 170 en 1.250 woningen zien, vertaald naar de opgave in de sociale huur betekent dit ruim 900 woningen, hetgeen ongeveer met de berekening op basis van de provinciale prognose overeenkomt. De berekeningen van ABF wijken echter af.

Visie op Wonen, Welzijn en Zorg, gemeente Helmond 2022

Daarnaast is sprake van GGZ beschermd wonen16. Hierbij wordt uitgegaan van een toename van 145 plaatsen naar 153 plaatsen (derhalve plus 8). Vanuit de aanbieders is aangegeven dat er vooral behoefte is aan intramurale plaatsen bestemd voor tijdelijke intensieve zorg. Hiervoor moeten ook voldoende uitstroommogelijkheden zijn. Deze uitstroom wordt nader toegelicht in paragraaf 5.2.e 2 Focusgroep uitstroom intramuraal.

16 17

Overigens niet alle doel- en aandachtsgroepen doen ook een beroep op zorg in de vorm van begeleiding, dit betreft met name de urgent woningzoekenden met een sociale en of medische indicatie. 18 Ministerie BK mei 2022

Visie op Wonen, Welzijn en Zorg, gemeente Helmond 2022

Pagina

5.2.d. Bijzondere- en aandachtsgroepen Ook voor de komende periode wordt uitgegaan van het in regionaal verband werken met een urgentieregeling gebaseerd op de Huisvestingswet. De bestaande afspraak maximaal 25 % van het aantal vrijkomende sociale huurwoningen toe te wijzen aan bijzondere doelgroepen wordt voorgezet. Dit houdt voor de gemeente Helmond in dat bij een mutatiegraad van gemiddeld 6 % jaarlijks voor de in de verordening genoemde doelgroepen gemiddeld 225 woningen beschikbaar komen17. Heet programma ”Een thuis voor iedereen”18 geeft aan dat landelijk tot en met 2030 in totaal 900.000 woningen worden gebouwd, waarvan 350.000 huur- en koopwoningen voor mensen met een middeninkomen en 250.000 sociale huurwoningen (2/3 betaalbaar wonen). Dit laatste met oog voor de behoefte aan passende woningen voor mensen met een laag inkomen, waaronder aandachtsgroepen zoals dak- en thuisloze mensen en statushouders; Voorts dient toegewerkt te worden naar meer balans in de woningvoorraad, met een streven naar 30 procent sociale huurwoningen. Dit betekent dat bij de nieuwbouw van sociale huurwoningen, gemeenten met minder dan 30 procent sociale huur, in de bestaande woningvoorraad moeten bijdragen aan dit streven. Gemeenten die al (ruim) boven het streven zitten (zoals Helmond) kunnen minder sociale huurwoningen bouwen.

Voor het bouwen van betaalbare woningen kunnen zij zich concentreren op middeninkomens. Daarnaast gaat het programma uit van het opstellen van een verordening door alle gemeenten, waarmee zij met

31

5.2.c. Beschut wonen In de provinciale prognose is rekening gehouden met de ontwikkelingen in het rijksbeleid, waardoor een groot deel van de verzorgingshuiszorg is geëxtramuraliseerd. Sinds 2014 worden er alleen nog nieuwe indicaties afgegeven voor ‘Beschut wonen met intensieve begeleiding en uitgebreide verzorging’ (VV04) en zwaarder. Van het aantal plaatsen in verzorgingshuizen (het ‘beschut wonen’) is in Noord-Brabant inmiddels nog maar ruim een derde over ten opzichte van 2010 (van 12.200 naar 4.500 plaatsen). Daarmee is de afbouw bijna geheel gerealiseerd. In 2020 en 2021 zal de resterende afbouw plaatsvinden. In de prognose van de provincie wordt voor Helmond uitgegaan van een toename van de vraag naar veelal verzorgingsplaatsen in de periode 2020 -2030 met + 15 plaatsen.

Pagina

5.2.e. Focusgroepen Naast de huisvesting van de bijzondere doelgroepen is er een aantal groepen dat in de komende periode extra aandacht verdient: 1. jongeren (18 – 23/28 jaar) Het aantal woningen geschikt voor de doelgroep 18- 23 jaar is voldoende, echter het aanbod aan deze doelgroep blijft achter. Er komen onvoldoende woningen in dit segment vrij voor verhuur. Niet alle woningen in de huurprijscategorie € 424,44 zijn toegankelijk voor de doelgroep 18-23 jaar. Dat kan gelegen zijn in de aard of type van de woning of het wooncomplex, of de combinatie met een zorgpartij. Door de werkgroep die zich met deze focusgroep heeft bezig gehouden zijn de volgende aanbevelingen geformuleerd: 1. Andere woonvormen beschikbaar stellen, zoals onzelfstandige woning waarin de wooncarrière kan worden gestart; 2. Jongerencontracten 3. Hulp bij woning zoeken door doelgroep. 4. Zoekmaatje 5. Benutten beschikbare ruimte sociale urgentie In bijlage 13 is een verdere omschrijving per aanbeveling weergegeven. Naast de groep 18- 23 jaar vraagt ook de groep – 18 jaar de aandacht. De drie inkooporganisaties Dommelvallei+, Helmond en Peelgemeenten hebben in dit kader in 2019 een nieuwe inkoopstrategie ontwikkeld. Vervolgens hebben zij zich verenigd in een inkoopsamenwerking ‘Een 10 voor de jeugd’ met als doel vraag en aanbod van woonvormen in de komende jaren op elkaar af te stemmen.

Dit vraagt om structurele samenwerking en afstemming over een gezamenlijke gedragen ontwikkelagenda (aantal woonplekken, type woonplekken, financiën, vastgoed, etc.) Dit ambitieakkoord gaat specifiek over de gezamenlijke ambities en doelstellingen van gemeenten en jeugdhulpaanbieders voor segment 2 Wonen, woonaanbod voor kinderen/jongeren die tijdelijk of langdurig niet thuis kunnen wonen. Wanneer de thuissituatie geen veilige woonomgeving voor het kind/jongere vormt moet er een alternatieve woonvorm gevonden worden. Bij aanbod kan gedacht worden aan pleegzorg, gezinshuizen, begeleid wonen en kamertrainingen (begeleiding naar zelfstandig wonen). Wonen is primair een vorm van verblijven en de daarvoor noodzakelijke activiteiten. Het aandeel jongeren (12 – 23 jaar) dat een jeugdreclasseringsmaatregel heeft in Helmond is hoger dan het landelijk gemiddelde, te weten 0,4 % van alle jongeren in deze leeftijdscategorie, ten opzichte van 0,3 % landelijk.

32

voorrang woningen toewijzen aan dak- en thuisloze mensen, uitstromers uit intramurale instellingen en sociaal en medisch urgenten (binnen het SGE is reeds sprake van een Huisvestingsverordening) Mocht blijken dat ondanks bovenstaande aanpak er gemeenten zijn die zich blijven onttrekken aan deze afspraken, dan zal het ministerie van BZK een percentage vastleggen dat als norm gaat gelden voor toewijzing aan specifieke aandachtsgroepen.

Visie op Wonen, Welzijn en Zorg, gemeente Helmond 2022

Visie op Wonen, Welzijn en Zorg, gemeente Helmond 2022

33 Pagina

2. Uitstroom intramuraal De werkgroep “focusgroep uitstroom intramuraal” heeft in 2021 de verwachte uitstroom gekwantificeerd. Hoewel het lastig is last om de exacte omvang van de doelgroep in kaart te brengen is in het voorjaar van 2021 op basis van een uitvraag gedaan bij 22 aanbieders voor beschermd wonen, begeleiding plus, Wlz, maatschappelijke opvang en forensische zorg. Van 18 aanbieders is een reactie ontvangen. Deze 18 aanbieders verwachten dat er de komende 18 maanden 132 cliënten kunnen uitstromen uit een intramurale setting. Van deze cliënten komen er 111 in aanmerking voor sociale urgentie. Naar schatting zijn 42 0-6 maanden 6-12 maanden 12-18 maanden van de 132 uitstromers in de leeftijd tussen de 18 en 23 jaar. Naast een betaalbaar dak 48 52 32 boven het hoofd, wordt door de werkgroep aangegeven dat ook de woonomgeving voor cliënten uit deze doelgroep passend moet zijn. Doel is dat de cliënt uitstroomt naar een woning en woonomgeving waar hij of zij permanent kan wonen. Dat de woning bijdraagt aan de zelfredzaamheid en participatie van de cliënt. Hierdoor kan zo veel mogelijk worden voorkomen dat de cliënt niet goed kan aarden, terugvalt in problematiek en/of de situatie van de cliënt escaleert. In een dergelijk geval hij/zij opnieuw moet verhuizen of, in het slechtste geval, opnieuw opgenomen moet worden in een intramurale setting.

Wat ook weer hogere maatschappelijke kosten met zich meebrengt. Daarnaast is het van belang dat bij de uitstroom naar een zelfstandige woning duidelijke afspraken gemaakt worden over de verdere ambulante ondersteuning van de cliënt. Op dit moment worden daarom driewegcontracten aangegaan tussen woningcorporatie, cliënt en zorgaanbieder, waarbij ambulante ondersteuning een voorwaarde is van het huurcontract. In het streven zo zelfstandig mogelijk te kunnen leven is het van belang de cliënt perspectief te bieden (gericht op een volwaardig huurcontract). De werkgroep heeft de volgende instrumenten benoemd om de problematiek op te lossen:  Aandacht voor wooncarrière Door meer en eerder in het traject van de intramurale opname aandacht te hebben voor de wooncarrière kunnen bovengenoemde problemen hieromtrent bij de uitstroom worden voorkomen. Wooncarrière dient een belangrijk onderdeel van het ondersteuningsplan te zijn voor zowel de cliënt en de zorgaanbieder als bij de trajectregisseurs van de gemeente.  Passend plaatsen Bij de toekenning van een woning aan cliënten uit deze focusgroep is het van belang dat er naast de passendheid van de fysieke woning (grootte, betaalbaarheid) ook naar de locatie van de woning en de druk op de wijk gekeken wordt.

Ook dient er rekening gehouden te worden met eventuele mantelzorg en het sociale netwerk van de cliënt en de aanwezigheid van wenselijke of juist onwenselijke voorzieningen. Hierdoor is de kans groot dat de cliënt uitstroomt naar een woning die voor langere tijd geschikt is en de cliënt kan groeien in zelfredzaamheid en participatie. Daarom is het wenselijk dat de cliënt en de zorgaanbieder hierover afstemming zoeken met de woningcorporatie.  Vergroten bekendheid urgentieregeling Het grote voordeel van de urgentieregeling is dat de cliënt hierbij wordt toegekend aan één van de woningcorporaties. De woningcorporatie is hierdoor direct betrokken bij de zoektocht naar een passende woning en woonomgeving. Er zijn twijfels of de urgentieregeling bij alle zorgaanbieders bekend is. Door meer bekendheid te geven aan de urgentieregeling zullen meer cliënten bereikt kunnen worden die aanspraak op deze regeling maken.

Kanttekening is dat de huidige prestatieafspraken voor het huisvesten van bijzondere doelgroepen onder druk staan door de lage mutatiegraad. Nu al is becijferd dat er voor het huisvesten van urgent woningzoekenden circa 350 woningen nodig zijn, terwijl op basis van de afspraken zo’n 250 woningen vrij zullen komen voor de bijzondere doelgroepen. Wanneer er meer cliënten uit de focusgroep urgentie gaan krijgen voert dit de druk op. Een groter aandeel woningen toekennen voor bijzondere doelgroepen zorgt ervoor dat er minder woningen beschikbaar komen voor reguliere woningzoekers in Helmond.  Uitbreiden van de urgentieregeling naar de Peelgemeenten Omdat cliënten die in Helmond in een intramurale setting verblijven geen aanspraak maken op urgentie in de Peelgemeenten kunnen zij veelal niet uitstromen naar deze gemeenten. Terwijl dit voor een deel van de cliënten juist de beste woonomgeving is om naar uit te stromen. Niet alleen voor de cliënten die oorspronkelijk afkomstig zijn uit deze gemeenten en daar mantelzorg en een sociaal netwerk hebben, maar ook voor cliënten die gebaat zijn bij een rustigere woonomgeving dan in Helmond te vinden is. De werkgroep benadrukt dat de wet- en regelgeving rondom deze focusgroep dynamisch is. In 2021 is de Wlz opgesteld voor cliënten met langdurige psychiatrische problematiek.

Het is nog onduidelijk wat de gevolgen op de lange termijn zijn in relatie tot huisvesting. In 2022 vindt een doordecentralisatie plaats van beschermd wonen op grond van de Wmo. Hierdoor is het moeilijk om een meerjarenplan op te stellen. De aanbeveling wordt daarom gedaan de problematiek rondom deze focusgroep te blijven monitoren en ingezette instrumenten te evalueren.

19

Het Actieprogramma Dak- en Thuisloze Jongeren 2019 - 2021 is onderdeel van de meerjarenagenda Beschermd Wonen en Maatschappelijke Opvang en richt zich specifiek op het terugdringen van dak- en thuisloosheid onder jongeren.

Visie op Wonen, Welzijn en Zorg, gemeente Helmond 2022

Pagina

4. Dak- en thuislozen Naar schatting van het CBS zijn in Nederland 40.000 personen dakloos, waarvan circa 10.000 dak- en thuisloze jongeren (tussen de 18 en 27 jaar)19.

34

3. 24-Uurs voorziening (Time-out & Verblijfsvoorziening) Samen met zorgpartners, politie, woningcorporaties ervaringsdeskundigen en de Peelgemeenten ontwikkelt de gemeente Helmond een 24-uursvoorziening voor mensen die langdurig problemen ervaren op verschillende leefgebieden. De 24-uursvoorziening is nodig omdat er nu geen passende opvang en behandeling is in Helmond en omgeving voor een aantal mensen. Daarbij kan worden gedacht aan mensen met geestelijke gezondheidsklachten, verslaving, financiële problemen, meerdere negatieve levensgebeurtenissen en/of een licht verstandelijke beperking. Deze problemen beïnvloeden elkaar en houden elkaar in stand of versterken elkaar zelfs. Er is veelal sprake van meervoudige complexe problematiek. Dit leidt regelmatig tot overlast gevend gedrag of onveilige situaties. Afhankelijk van de hoogte van het gebouw is er circa 1400m2 nodig (op basis van 30 plaatsen met voorzieningen). Begin oktober 2022 heeft het college van burgemeester en wethouders van Helmond het perceel aan de Rochadeweg-Veldbeemd aangewezen als beoogde locatie voor de Time-out & Verblijfsvoorziening.

Pagina

5. Forensische zorg Gemeenten spelen een rol in de nazorg van ex-gedetineerden. De gemeente waar de ex-gedetineerde gaat wonen is verantwoordelijk voor zijn opvang en begeleiding. Het doel van zorgverlening aan forensische patiënten is het voorkomen van recidive. Wie uit detentie terugkeert in de samenleving krijgt dus in vrijwel alle gevallen met de gemeente te maken, voor wat betreft huisvesting, uitkering of schulden, toeleiding naar werk of zorg.

35

Het kabinet heeft € 200 miljoen beschikbaar gesteld voor de aanpak van dak- en thuisloosheid in 2020 en 2021. Aanleiding voor de aanpak is de verdubbeling van het aantal dak- en thuislozen sinds 2009. De aanpak zal zich met name richten op het beschikbaar stellen van extra woonplekken met begeleiding voor deze doelgroep. Om dak- en thuislozen snel te kunnen helpen, is nodig dat er op korte termijn al meer woonruimte met begeleiding voor deze groep beschikbaar komt. Aedes, de koepelorganisatie van de woningcorporaties, is voornemens om – in samenwerking met andere partijen als gemeenten – de komende jaren naar verwachting jaarlijks 10.000 flexwoningen te realiseren, waar ook de doelgroep dak- en thuislozen gebruik van kan maken. Het aantal Politiemeldingen20 in het vierde kwartaal 2020 inzake overlast door een dakloos persoon bedraagt 1,44 op de 10.000 inwoners (landelijk is sprake van 1,3). In Helmond zijn naar schatting 100 personen die dak- of thuisloos zijn of zitten in een crisissituatie en dreigen hun thuis te verliezen. De verwachting is dat dit de komende jaren niet minder zal worden. De opvang van dak- en thuislozen wordt in regio Helmond uitgevoerd door de Stichting Maatschappelijke Opvang Helmond e.o. . De reguliere opvang van dak- en thuislozen vindt door de Stichting Maatschappelijke Opvang plaats in Huize d’n Herd aan de Bindersestraat 2 in Helmond.

Hier wordt tijdelijk onderdak geboden aan mensen in een crisis- of noodsituatie. Gemiddeld wonen er 58 personen in Huize d'n Herd. In het passantenverblijf kunnen 6 personen overnachten in een aparte ruimte. Het gebouw is in 1983 gebouwd en inmiddels verouderd. SMO locatie d'n Herd past functioneel en kwalitatief niet meer in de standaarden van de huidige maatschappij. Noch bij de (landelijke) ambitie om van ‘opvang’ over te gaan naar ‘wonen’. Dat is de reden dat het pand in 2022 gesloopt zal worden. Op dezelfde plaats komt een nieuw pand. Om te voldoen aan de toenemende vraag zijn 29 appartementen, 44 studio's en 10 logeerplekken in het passantenverblijf nodig. Ook in Helmond is een Plan van aanpak dak- en thuisloosheid opgesteld. Zo werken we aan vernieuwing van de opvang vanuit de ambitie van opvang naar wonen. Met de effectieve inzet van de verschillende vormen van opvang en begeleiding die afhankelijk van de behoefte wordt ingezet, bevorderen we de doorstroming in de opvang en dragen bij aan een sluitende keten van wonen. Begin 2014 is in samenwerking met een viertal partijen (SMO, Annaklooster, GGZ en Novadic Kentron) in de gemeente Helmond gestart met het project Housing First. Het project is gestart met de doelstelling daklozen met meervoudige problemen direct in een gewone kleine woning of studio te plaatsen, in plaats van eerst begeleid wonen.

De afgelopen jaren is Housing first van een methodiek naar een zienswijze op een oplossing voor dakloosheid gegroeid (“direct huisvesting in plaats van eerst opvang”). In Helmond zijn 5 plaatsen beschikbaar.

20

Incidentcode E41: registratie door Politie van een incident waarbij sprake is van overlast door een dakloos persoon

Visie op Wonen, Welzijn en Zorg, gemeente Helmond 2022

Via BIJ (Bestuurlijke Informatie Justitiabelen BIJ) krijgt de burgemeester informatie over de aanstaande terugkeer van bepaalde categorieën gedetineerden, met vermelding van het gepleegde delict. Het kan gaan om de definitieve terugkeer of om verlof. Vervolgens kan beoordeeld worden of er als gevolg van deze terugkeer verstoringen van de openbare orde kunnen ontstaan.

Visie op Wonen, Welzijn en Zorg, gemeente Helmond 2022

Pagina

6. Jeugdzorg Zoals eerder in deze visie werd aangegeven dient er ook aandacht te zijn voor de huisvesting van kinderen (18-) die vanwege de situatie niet thuis kunnen wonen. Uitgangspunt hierbij is dat deze kinderen opgevangen worden in een setting die zo thuis is als mogelijk. De opgave voor deze doelgroep zal in de komende periode verder worden onderzocht en gekwantificeerd. Daarnaast is een beweging aan het ontstaan tegen de inzet van JeugdzorgPlus (gesloten jeugdzorg). Vanuit het actieplan JeugdzorgPlus wordt hierbij ingezet op kleinschalige voorzieningen in de wijk. Een ander aandachtspunt is de uitstroom uit de Jeugdzorg met verblijf van jongvolwassen die 18 jaar oud zijn geworden. Zij gaan dan vanwege hun leeftijd in principe over van de Jeugdwet naar de Wmo. De Wmo kent slechts een product waar ook verblijf aan gekoppeld is, namelijk beschermd wonen. Veel 18-jarigen die uit Jeugdzorg komen, komen hier niet voor in aanmerking. Zij hebben slechts een beperkte hulpvraag en kunnen veelal zelfstandig wonen met enige vorm van ambulante ondersteuning. Zij vallen dan ook onder de eerder benoemde focusgroep 18-23 jaar.

36

De burgemeester beslist vervolgens of er maatregelen moeten worden getroffen om deze verstoringen te voorkomen. Dit is niet alleen bedoeld voor de bescherming van de belangen van de samenleving en het slachtoffer, maar ook ter voorkoming van problemen voor de (ex-)justitiabele. De gezamenlijke maatschappelijke opgave van de Dienst Justitiële Inrichtingen (DJI), gemeenten en reclassering is om samen te werken aan een succesvolle reintegratie van justitiabelen om hen zo goed mogelijk voor te bereiden op terugkeer naar de maatschappij. De VNG en het ministerie van Justitie en Veiligheid hebben een akkoord gesloten waarin een samenwerkingspraktijk is beschreven tussen gemeenten en de DJI, de dienst die de gang van zaken binnen de penitentiaire instellingen organiseert. Doel is ervoor te zorgen dat tijdens de detentie samen met de gedetineerde wordt gekeken naar de leefgebieden waarop hij ondersteuning behoeft. Uit het akkoord is een handreiking voortgekomen. Deze beschrijft de praktijk van re-integratie van (ex-)gedetineerde burgers. Daarnaast heeft Senzer sinds 2011 een overeenkomst met het ministerie van Veiligheid & Justitie, Dienst Forensische Zorg (DJI)voor de ambulante begeleiding van ex-gedetineerden met een justitiële maatregel. Gedurende de looptijd van deze maatregel betaalt DJI de begeleidingskosten en (arbeidsmatige) dagopvang.

De looptijd van de Justitiële maatregel is zeer divers, kan variëren van 1 jaar tot 5-6 jaar, mede afhankelijk van het delict, herhalingsfactor etc. etc. Begeleiding richt zich op triple diagnose/problematiek waarbij sprake is van psychische stoornissen, verslaving en licht verstandelijke handicap. De aanmeldingen vinden plaats via Reclassering Nederland, Leger des Heils, Novadic/Kentron of rechtstreeks vanuit de Penitentiaire Inrichting (PI). Na einde traject DJI wordt indien noodzakelijk, een traject in het kader van de Wmo opgestart. Het team Wonen, Welzijn & Werk (WW) van Senzer werkt onder andere samen met het Veiligheidshuis en politie. Senzer heeft meerdere groepswoningen n Helmond: Senzer heeft behoefte aan reguliere huisvesting voor de doorstroom vanuit de groepswoningen, jaarlijks 25% (4 woningen).

5.3. Kwalitatieve opgaven Naast wat we gaan doen is ook van belang hoe de opgave gerealiseerd wordt. Op welke wijze gaan we invulling geven aan de opgave. We zetten samen in op samenredzaamheid De komende tijd zullen meer en meer inwoners enige vorm van zorg nodig hebben, die langer in een thuissituatie moeten blijven wonen. Daarnaast daalt de beschikbaarheid van zorgpersoneel en mantelzorgers. We concludeerden daarom al dat de tijd dat men verzorgd werd van de wieg tot aan het graf door de overheid voorbij is. We staan dus voor grote uitdagingen om ervoor te zorgen dat iedereen in Helmond mee kan (blijven) doen. Onze inwoners zullen ook zelf hun verantwoordelijkheid moeten nemen en meer en meer een beroep moeten doen op hun naasten. Wij als gemeente, woningcorporaties en zorgaanbieders willen daarom inzetten op het vergroten van de zelfredzaamheid en de samenredzaamheid van onze inwoners.

Visie op Wonen, Welzijn en Zorg, gemeente Helmond 2022

Pagina

We zetten in op doorstroming in de woningmarkt Wanneer ouderen te lang in een te groot huis blijven wonen belemmert dat ook de doorstroming op de woningmarkt. Berekend is dat als we in Helmond in de sociale huursector alle senioren huishoudens in ruime eengezinswoningen in hun vraag naar meer passende woonruimte voorzien, betekent dit dat jaarlijks circa 595 woningen extra beschikbaar kunnen komen. De groeiende vraag naar geschikt wonen heeft ook voor een deel

37

We zetten in op Preventie en Bewustwording Gemiddeld genomen neemt de levensverwachting in goede gezondheid toe. Ook het opleidingsniveau, de digitale vaardigheden en financiële mogelijkheden van ouderen stijgen. Dat geldt echter niet voor iedereen. Zoals eerder in deze visie werd aangegeven kent Helmond een aantal kwetsbare wijken, waar de sociaaleconomische status vaak laag is. De gezondheid van mensen met een lage ses is over het algemeen slechter dan de gezondheid van mensen met een hoge ses. Door gezond te leven kunnen bepaalde ziekten en aandoeningen worden voorkomen, waardoor de inzet van zorg kan worden voorkomen of uitgesteld. We willen het daarom voor alle Helmonders makkelijker maken om gezond te leven. Ook zetten we in op bewustwording. Indien niet tijdig op de consequenties van ouder worden wordt geanticipeerd, wordt een afhankelijkheid van zorg en overheid gecreëerd en wordt het tijdig en betaalbaar organiseren van de zorg voor zelfstandig wonende ouderen bemoeilijkt. Ouderen zijn bijvoorbeeld weinig geneigd hun woonsituatie vroegtijdig aan te passen aan een toekomstige oude dag met beperkingen, ook maken maar weinig mensen een tijdige financiële planning met het oog op de extra kosten in de derde en vierde levensfase en anticiperen maar weinig mensen op mogelijke wilsonbekwaamheid.

’Langer thuis’ wonen wordt daarnaast door velen begrepen, terecht of niet, als ‘blijven wonen in het huis waar je altijd gewoond hebt’. Het benadrukken van de wenselijkheid ervan draagt het gevaar in zich het zicht te ontnemen op de voordelen van nieuwe woonvormen. Het kan daarmee leiden tot vereenzaming, tot onnodig dure zorg op een suboptimale locatie en tot onnodig beslag op dure ziekenhuisbedden als er iets mis gaat. Derhalve is het van groot belang dat ouderen tijdig bewust zijn van en anticiperen op de veranderende levensomstandigheden.

betrekking op de koopsector: de aankomende generatie ouderen heeft veel vaker een koopwoning en blijft daar ook langer in wonen. In het hiervoor genoemde aantal woningen gaat het om circa 400 koopwoningen. Door de doorstroming te bevorderen kan het aandeel te bouwen nieuwe gezinswoningen worden beperkt. Belangrijk daarbij is dat voor ouderen geschikte woningen veelal in bestaande wijken, nabij voorzieningen worden gerealiseerd. Het kunnen doorstromen naar een woning in de eigen wijk heeft veelal de voorkeur. Door een gericht toewijzingsbeleid , enerzijds door labeling van seniorenwoningen, en anderzijds door maatschappelijke toewijzing dient een goede mix van bewoners te ontstaan, hetgeen de samenredzaamheid bevorderd. Van belang is goed in beeld te brengen hoe de (zorg-) vraag zich in deze doelgroep ontwikkelt. We zetten in op spreiding over de stad – draagkracht en draaglast Helmond kent een aantal kwetsbare wijken. De wijken waarin het aandeel sociale huurwoningen groot is en de sociaaleconomische status van de inwoners laag. Hier wonen vooral onze kwetsbare inwoners, die moeite hebben om mee te komen. In de huidige situatie zijn dit ook vooral de wijken waar steeds weer nieuwe kwetsbare inwoners worden toegevoegd, hier staan immers de woningen die voor hen betaalbaar zijn.

Om de samenredzaamheid in deze wijken te versterken willen we de mogelijkheden van maatschappelijk toewijzen verder onderzoeken. Het doel hiervan is om verdeling tussen inwoners met weinig draagkracht en de inwoners die meer draagkrachtig zijn te verbeteren. Bij de toewijzing van (sociale-) huurwoningen dient rekening te worden gehouden met de gewenste mix aan doelgroepen. Tevens verdient het aanbeveling meer en meer deze doelgroepen te combineren met reguliere huisvesting, waarbij de directe omgeving (zorg-)taken kan uitvoeren. Door het maatschappelijk toewijzen van woningen ontstaat een gemeenschap die er voor elkaar is.

We zetten in op digitalisering Visie op Wonen, Welzijn en Zorg, gemeente Helmond 2022

Pagina

We zetten in op innovatie en nieuwe woonconcepten Nieuwe woonvormen worden ontwikkeld gericht op andere samenlevingsvormen. Daarbij kan ook worden gedacht aan concepten waar meerdere doelgroepen gehuisvest worden, niet alleen om meer flexibiliteit in capaciteit te creëren, maar ook om daarmee samenredzaamheid te bevorderen en de onderlinge samenwerking te vergroten. Op deze manier kan ook kleinschaliger en efficiënter zorg in wijk of buurt of worden georganiseerd. Bij het realiseren van innovatieve, geclusterde woonvormen spelen overigens belemmeringen die de verschillende financieringsstromen met zich mee brengen een belangrijke rol. Nieuwe woningen zullen voor alle doelgroepen toegankelijk moeten zijn, en worden voor een groot aandeel levensloopbestendig gebouwd. Belangrijk daarbij is dat voor ouderen geschikte woningen veelal in bestaande wijken, nabij voorzieningen (arts, apotheek, supermarkt) worden gerealiseerd.

38

We zetten in op spreiding van woon/zorgvoorzieningen Daarnaast zetten we de komende jaren nadrukkelijk in op een betere spreiding van woon/zorgvoorzieningen over de stad. Dit houdt in dat bij zowel de realisatie van nieuwe woningen alsmede het realiseren van woon- en zorgvoorzieningen, al dan niet in bestaande panden, rekening wordt gehouden met de bevolkingsopbouw en de reeds aanwezige voorzieningen.

Digitalisering en e-Health toepassingen gaan meer en meer een rol spelen bij het zo lang mogelijk zelfstandig wonen. Om het wonen makkelijker te maken (bijvoorbeeld door robotstofzuigers, automatische gordijnopeners) maar ook het verlengen van zorg op afstand en alarmering. Daarbij is het van belang dat eveneens een veilige leefomgeving wordt gerealiseerd, door de toepassing van domotica (bijvoorbeeld de toepassing van digitale sloten). Of ter ondersteuning of vervanging van de mantelzorg of professionele zorg. Denk hierbij bijvoorbeeld aan leefstijlmonitoring waarbij de (mantel)zorg een seintje krijgt dat het niet goed gaat met cliënt, of aan een geautomatiseerde medicijndispenser. Gezamenlijk zetten we in op een verdere ontwikkeling op dit gebied. We zetten in op regionale samenwerking De verantwoordelijkheid hiervoor behoort niet langer tot alleen de centrumgemeente, maar tot de verantwoordelijkheid van alle gemeenten. De financiële middelen voor de uitvoering van beschermd wonen worden (stapsgewijs) over alle gemeenten verdeeld. Dit betekent een regionale samenwerking met de Peelgemeenten. Niet alleen op het gebied van het uitvoeren van beschermd wonen, maar ook ten aanzien van de uitstroom naar reguliere huisvesting.

Visie op Wonen, Welzijn en Zorg, gemeente Helmond 2022

Pagina

Tot slot Deze visie geeft niet overal een antwoord op. Ook pretendeert de visie niet volledig te zijn in de oplossingen voor de problemen die op ons afkomen. Het grootste belang van deze visie is gelegen in de bewustwording dat het roer om moet, met begrip voor elkaars problemen en de bereidheid gezamenlijk tot een oplossing te komen. Met het formuleren en vaststellen van de opgave eindigt de samenwerking niet, maar vormt dit juist een start om gezamenlijk tot een uitwerking te komen. In deze visie worden hiervoor een aantal gezamenlijk gedragen oplossingsrichtingen benoemd, waar we na de vaststelling mee aan de slag gaan. De visie kan echter ook niet los gezien worden van andere beleidsdocumentenbeleidsdocumenten, zoals de Omgevingsvisie, de Woonvisie, kadernota Sociaal Domein, het preventieakkoord etc. en de jaarlijkse prestatieafspraken met de woningcorporaties. Daarnaast zijn er ontwikkelingen in stad en regio, zoals de Regiovisie en -opgave die gezamenlijk met Peel Duurzaam Gezond zijn opgesteld en gaan leiden tot een Samenwerkingsagenda op het gebied van zorg en welzijn,

39

We zetten in op samenwerking De in deze visie genoemde problemen en uitdagingen op het gebied van wonen en zorg kan geen enkele organisatie in zijn eentje oppakken of oplossen. Hier hebben we elkaar, gemeente, woningcorporaties, zorgaanbieders en welzijnsorganisaties, hard voor nodig. Om de toekomstige vraag naar passende woonruimte en zorg op maat in te kunnen vullen is het van belang dat de betrokken partijen samenwerken. Samenwerken op het gebied van voldoende aanbod in geschikte woningen en zorg op maat. We organiseren deze samenwerking op stads-, wijk- en buurtniveau. Daarbij is het van belang efficiënt om te gaan met de beschikbare middelen, onder andere door de situering van voorzieningen in de wijk (waarbij de huidige wijkindeling niet altijd leading hoeft te zijn). Er dient meer cohesie in buurten te ontstaan. In dit kader wordt gewezen op het belang van sociale innovatie (initiatieven van mensen en organisaties gericht op innovatieve oplossingen voor maatschappelijke vraagstukken). Daarbij valt te denken aan o.a. het oprichten van zorg coöperaties door bewoners met een zorgvraag, of de toepassing van domotica in relatie tot zorg op afstand, het creëren van zorgcirkels door zorgaanbieders, maar ook door simpelweg zorgverleners nabij de zorgbehoevenden te laten wonen.

de doorontwikkeling van de mantelzorgondersteuning en lopende projecten op het gebied van digitalisering en eHealth. Bij de uitwerking van deze visie zoeken we daarom uitdrukkelijk de verbinding en sluiten we bij voorkeur aan bij wat er al is. Mochten oplossingsrichtingen uit deze visie nog onvoldoende worden opgepakt, dan starten we met de partners in de stad en regio aanvullende door uitvoeringsprogramma’s, of pilots. Zodat Helmond een stad is en blijft waar voor iedereen een plek is en waarin iedereen meedoet en meetelt.

Pagina

40

Tot slot heeft het opstellen van deze visie nadrukkelijk het belang van participatie en inbreng van alle betrokken partijen aangetoond. Zowel de inbreng van professionele partijen als de zorgaanbieders en de woningcorporaties, als de inbreng van de Advies Raad voor het Sociale Domein en de cliëntenorganisaties zijn zeer waardevol geweest. De verdere uitwerking van deze visie zal dan ook met deze partijen moeten plaats vinden.

Visie op Wonen, Welzijn en Zorg, gemeente Helmond 2022

Bijlagen: 1. Definities 2. Geraadpleegde literatuur 3. Bevolkingsprognose 2020 – 2040 4. Kernvoorraad woningcorporaties 5. Wonen en Zorg, woningbehoefte onderzoek STEC 2021 6. Woonzorg analyse 7. Bevolkingsontwikkeling per wijk, naar leeftijd 8. Bestaande woonvoorzieningen 9. Van nultreden woning tot beschermd wonen 10. Bijzondere doel – en aandachtsgroepen 11. Urgentieregeling (Huisvestingsverordening gemeente Helmond 2020) 12. Locaties Savant Zorg en de Zorgboog 13. Uitwerking focusgroep jongeren 14. De zorgvoorzieningen per wijk

Pagina

41

15. Gebruik gezondheidszorg

Visie op Wonen, Welzijn en Zorg, gemeente Helmond 2022

Visie op Wonen, Welzijn en Zorg, gemeente Helmond 2022

Pagina

Bijlage 2. Geraadpleegde litaratuur a. Coalitieakkoord Gemeente Helmond 2018 -2022, Helmond. Stad in beweging. b. Kadernota sociaal domein gemeente Helmond 2019 – 2022, Samen maken we het verschil, Zodat iedereen kan meedoen, rondkomen en vooruitkomen c. brief van 18 oktober 2020 Langer thuis – Wonen en Zorg d. advies 'Oud en zelfstandig in 2030. Aangepast REISadvies, commissie Wouter Bos e. Provincie Noord Brabant, Bevolkingsprognose 2020 f. Rapportage woonruimteverdeling 2020 MRE, Wooniezie g. de Meerjarenagenda Beschermd wonen en maatschappelijke opvang (2018 -2021), h. Commissie Dannenberg: “Van beschermd wonen naar een beschermd thuis”. i. Het Actieprogramma Dak- en Thuisloze Jongeren 2019 - 2021 j. CBS: Arbeidsmarktprofiel van zorg en welzijn (statistische trends) k. Taskforce wonen en zorg; Handreiking voor een toekomstbestendige woonzorgvisie l. Ministerie VWS, Voortgangsrapportage Actieprogramma Werken in de Zorg mei 2019 m. Meerjarenagenda beschermd wonen en maatschappelijke opvang n. Van beschermd wonen naar een beschermd thuis, Advies Commissie Toekomst beschermd wonen o. Ministerie VWS, Voortgangsrapportage beschermd wonen en maatschappelijke opvang 8 juli 2021 p. Ministerie VWS, Een (t)huis, een toekomst De aanpak van dak- en thuisloosheid, 3 juni 2021 q.

Een thuis voor iedereen, Adviesrapport interbestuurlijke werkgroep versterking beleid huisvesting aandachtsgroepen 8 juli 2021 r. Het maken van een WoonZorgVisie en wat daar bij komt kijken, RON s. Programma Langer Thuis, ministerie VWS t. Kiezen voor houdbare zorg, Wetenschappelijk Raad voor het Regeringsbeleid p. Integraal Zorg Akkoord (IZA), ministerie VWS

42

Bijlage 1. Definities

43 Pagina

Visie op Wonen, Welzijn en Zorg, gemeente Helmond 2022

Bijlage 3 Bevolkingsprognose 2020 – 2040, provincie Noord Brabant Totaal Helmond

Bevolking 2020

2025

2030

2035

2040

Toename 2040

Groei index

Absoluut

92.430

95.660

99.045

102.075

104.615

+ 12.185

+ 113

Aantal huishoudens Waarvan 1 persoons

41.170 14.465

43.770 16.400

46.330 18.250

48.175 19.575

49.670 20.750

+ 8.500 + 6.285

+ 120 + 143

Leeftijdsopbouw

%

15.180

16.910

+ 1.730

+ 111

15 – 29

16.830

15.435

- 1.395

92

30 - 54

32.130

34.760

+ 2.630

+ 108

55 - 64

7.292

11.880

+ 4.586

+ 162

65 - 74

9.390

13.220

+ 3.380

+ 140

+ 75

6.540

12.410

+ 5.870

+ 189

Natuurlijke aanwas

155

210

225

165

Migratiesaldo

310

495

410

380

Waarvan buitenlands

215

355

275

240

Bevolkingsgroei

465

705

640

550

Pagina

44

0 – 14

Visie op Wonen, Welzijn en Zorg, gemeente Helmond 2022

Bijlage 5 Wonen en zorg: behoefte onderzoek STEC 2021

Pagina

45

Bijlage 4. Kernvoorraad woningcorporaties 2021

Visie op Wonen, Welzijn en Zorg, gemeente Helmond 2022

Bijlage 6

Pagina

46

Woonzorg analyse

Visie op Wonen, Welzijn en Zorg, gemeente Helmond 2022

Bijlage 7. Bevolkingsontwikkeling per wijk De gemeente Helmond telt per 1-1-2021 92.644 inwoners. Van alle inwoners heeft 69 % een leeftijd tot 55 jaar, 13,5 % (ofwel 12.575 personen) behoort tot de leeftijdscategorie 55- 64, ruim 10 % tot de leeftijdscategorie 65 – 74 (9.496 personen), terwijl 7,5 % een leeftijd heeft van 75 jaar of ouder (6.828 personen). In onderstaande tabel is aangegeven de huidige bevolkingssamenstelling per wijk, alsmede de bekend zijnde toekomstige ontwikkelingen. Binnenstad

Helmond-O

Helmond-N

‘t Hout

Brouwhuis

Helmond-W

Warande

Stiphout

Rijpelberg

Dierdonk

Brandevoort

15.785 10.934 1.897 1.532 1.422

7.836 5.417 1.016 701 702

11.734 7.748 1.405 1.390 1.191

11.060 7.272 1.647 1.274 867

9.154 6.430 1.431 790 503

4.392 2.992 633 514 253

3.016 1.737 462 419 398

5.425 2.950 903 912 660

8.058 5.754 1.235 806 263

5.011 3.554 869 416 172

10.860 8.826 1.027 648 359

1-1-2021 8.270 3.775 5.330 4.715 4.015 2.160 1.275 2.290 3.585 1-1-2030 9.845 4.345 5.835 4.965 4.220 2.290 1.530 2.350 3.635 Groei + 27 % + 37 % + 18 % + 23 % + 43 % + 43 % + 16 % +7% + 46 % 65 plus 1-1-2040 10.815 4.705 6.190 5.145 4.390 2.415 1.690 2.425 3.720 Groei + 64 % + 82 % + 43 % + 41 % + 80 % + 75 % + 48 % +9% + 64 % 65 plus Voor Helmond totaal is de bevolkingsontwikkeling op basis van de provinciale prognose 2020 weergegeven in bijlage 3.

1.740 1.780 + 69 %

3.895 5.385 +96 %

1.820 + 125 %

6.205 +245 %

1-1-2021 0-54 55-64 65-74 > 75 Huish ontw.

Pagina

47

De hiervoor omschreven bevolkingsgroei gaat uit van een netto toename van de woningvoorraad met 9.100 woningen tot 2040. Indien de gemeente Helmond echter de voorgenomen schaalsprong (door de bouw van 5.000 woningen extra) kan realiseren, zal dit een extra groei van de bevolking tot gevolg hebben met ca. 6.500 inwoners naar ruim 111.000 inwoners in 2040. De groei wordt voor 1/3 gevormd door autonome groei (natuurlijke aanwas door geboorteoverschot) en voor 2/3 uit migratie, waarvan 1/3 buitenlandse migratie.

Visie op Wonen, Welzijn en Zorg, gemeente Helmond 2022

Rijpelberg

Dierdonk

Brandevoort

2.301 1.883 405 13 2.125 176 12 %

3.481 2.387 1.084 10 3.016 456 26 %

1.725 1.672 53 0 1.725 0 2%

4.033 3.002 1.031 0 3.452 581 16 %

Omdat een belangrijk deel van de aandachtgroep gehuisvest is of gehuisvest zal worden in een sociale huurwoning is het aandeel sociale huurwoningen expliciet aangegeven. Wat opvalt is dat het woningbezit van de woningcorporaties zich in een 5-tal wijken met name concentreert. In de plattegrond is dit inzichtelijk gemaakt. De gezamenlijke woningcorporaties hebben 15.000 sociale huurwoningen in beheer, waarvan circa 30 % als een nultredenwoning kan worden aangemerkt (4.500 woningen). Van de 55-plus huishoudens met ten minste 1 ADL-beperking woont 93 % reeds in een geschikte sociale huurwoning. Het aantal huishoudens dat ten minste 1 ADL-beperking heeft wordt in 2030 geschat op 3.850. In 2020 stonden 18.820 personen als woningzoekend in de gemeente Helmond ingeschreven bij Wooniezie. De gemiddelde inschrijfduur voor een sociale huurwoning in Helmond bedraagt 4,2 jaar, wordt echter gekeken naar de gemiddelde zoekduur (de tijd dat men actief op zoek is naar een huurwoning) dan is sprake van 16,5 maanden. Gemiddeld worden per jaar 900 sociale huurwoningen verhuurd, de slaagkans is voor ouderen (> 75 jaar) met 22,3 % aanzienlijk hoger dan voor jongeren (tot 35 jaar 5,6 %). In 2020 is 22% van het beschikbare aanbod bemiddeld aan doelgroepen vanuit voorrangshuisvesting volgens de Huisvestingsverordening Stedelijk Gebied Eindhoven.

De verhuur van vrijkomende woningen voor tijdelijke huisvesting of wonen met zorg

Visie op Wonen, Welzijn en Zorg, gemeente Helmond 2022

48

Stiphout

Pagina

Bijlage 8. Bestaande woon(zorg)voorzieningen Om de bestaande voorzieningen in beeld te brengen is in eerste instantie gekeken naar de woningvoorraad. In onderstaande tabel is de woningvoorraad per 1-1-2021 opgenomen: Binnenstad Helmond-O Helmond-N ‘t Hout Brouwhuis Helmond-W Warande Woning voorraad 1-1-2021 8.336 3.796 5.277 4.762 3.943 2.137 1.317 koop 2.269 1.110 2.349 3.033 2.440 756 1.098 huur 5.969 2.677 2.924 1.711 1.489 1.365 215 onbekend 98 9 4 18 14 16 4 eengezins 3.980 2.195 4.040 4.226 3.479 1.383 1.116 meergezins 4.356 1.601 1.237 536 464 754 201 aandeel sh 63 % 71 % 47 % 28 % 34 % 68 % 0%

Pagina

Bijlage 9. Van nultreden woning tot beschermd wonen (begeleid wonen, beschut wonen, beschermd wonen) Het merendeel van de personen die op enig moment hulpbehoevend worden woont zelfstandig, al of niet in een aangepaste woning, al of niet met passende hulp of zorg. Onder de noemer wonen, welzijn en zorg wordt onderscheid gemaakt tussen de volgende woonvormen: Geschikt wonen Het betreft woningen die meer geschikt zijn voor de huisvesting van ouderen en mensen met een beperking dan de gebruikelijke woningen. Dit aantal is dus hoger dan alleen de nultreden woningen. De woningcorporaties in Helmond beheren in totaal 5.104 geschikte woningen verdeeld naar: Woonpartners woCom21 Volksbelang Compaen Bergopwaarts Woonbedrijf Senioren woning 765 29 (695) 237 185 20 Aangepaste woning 33 1 4 0 Nultredenwoning 1.933 655 696 134 51 152 Intramuraal 107 74 28 0 Totaal 2.838 759 696 375 264 172 In bijlage 4 is in een infographic meer informatie opgenomen over de sociale huurvoorraad. Beschut Wonen Bij beschut wonen gaat het veelal om verzorgingshuisplaatsen ten behoeve van personen met een VV-04 indicatie (zorgprofiel ‘Beschut wonen met intensieve begeleiding en uitgebreide verzorging’). Medio 2021 is nog sprake van 75 eenheden. Beschermd Wonen Het ‘beschermd wonen’ omvat instellingsplaatsen met 24-uurs nabije zorg en bescherming.

Het gaat om intensieve zorg, gericht op verpleging en verzorging en/of dementiezorg (Wlz). Cliënten naar financieringsvorm Cliënten per 1 000 inwoners naar financieringsvorm 1e halfjaar 2019/2e helft 2019/totaal 2019

49

(in- en extramuraal) blijven hierbij buiten beschouwing. Met name Woonpartners en woCom hebben naast nultredenwoningen ook intramuraal vastgoed.

21

Totaal bezit

Visie op Wonen, Welzijn en Zorg, gemeente Helmond 2022

Cliënten totaal

Cliënten met uitsluitend PGB

Cliënten met uitsluiten ZiN

Cliënten met zowel PGB als ZiN 10 10 10

Cliënten totaal

Cliënten met uitsluitend PGB

Cliënten met uitsluiten ZiN

Cliënten met zowel PGB als ZiN 0,0 0,0 0,0

Pagina

50

1e 2019 495 35 450 2,3 0,2 2,1 e 2 2019 490 35 445 2,3 0,2 2,1 totaal 555 40 505 2,6 0,2 2,4 Bron: CBS De gemeente Helmond behoort tot de beschermd wonen-regio Helmond. Deze regio telt in 2019 555 inwoners in beschermd wonen. Dat zijn 2,6 mensen op 1.000 inwoners. Gemiddeld in alle regio's wonen 2,5 mensen op de 1.000 inwoners in beschermd wonen. In beschermd wonen-regio Helmond zijn de cliënten met beschermd wonen onder te verdelen in 305 mannen en 155 vrouwen (tweede halfjaar 2020). Van de 460 inwoners in beschermd wonen, heeft 30 een PGB (persoon Gebonden Budget: Wet Maatschappelijke Ondersteuning) en 420 ontvangt ZIN (zorg In Natura). In beschermd wonen-regio Helmond waren er in 2019 125 nieuwe cliënten. In onderstaande tabel wordt de verdeling naar zorggebruik voorafgaand de instroom aan het beschermd wonen traject aangegeven (in procenten): ZVW-GGZ Jeugdwet Jeugdwet Jeugdwet Jeugd Jeugd WLZ WMO Onderzonder verblijf met verblijf bescherming reclassering steuning thuis 55 % 40 % 40 % 40 % 5% 5% 35 % Voor wat betreft de gemeente Helmond bedraagt het aantal beschermd wonen plaatsen momenteel 425. In de gemeente Helmond zijn twee regionale zorgaanbieders actief op het gebied van wonen met verpleegzorg en wonen met zorg, Savant Zorg en de Zorgboog. In bijlage 6 is een overzicht gegeven van de locaties.

Naast Savant Zorg en de Zorgboog zijn een aantal andere instellingen actief op het gebied van wonen en zorg, daarbij valt te denken aan Stichting Maatschappelijke Opvang (Opvang Den Herd en de Koning, noodopvang en begeleiding thuis), ORO (van zelfstandig wonen tot wonen in een groep, Den Dries, Kromme Haagdijk, Tjerk Hiddesstraat), Leger des Heils (Domus: beschermd wonen voor mensen met een verslaving en psychiatrische problematiek), Regionaal Autisme Centrum (Pannehoeve/Kasteelherenlaan, Project LAT 1/LAT 2), Senzer (Churchilllaan: cliënten met een forensische zorgtitel), Bijzonder Jeugdwerk (behandelgroep voor jongeren) en de GGZ (het Claraklooster aan de Molenstraat 74 en de Baroniehof 191-195). Tot slot is sprake van een divers aanbod aan begeleid wonen, variërend van Samen Verder (Steenweg), stichting K.B.W.O. (Lavendelheide), Care Extra (Breitnerlaan) tot Redos. Deze opgave is zeker niet volledig, in totaal zijn er in Helmond 21 aanbieders actief op deze markt. Naast het bestaande aanbod is het van belang inzicht te hebben in de vraagkant, ofwel met welke problematiek dient rekening te worden gehouden. Hierna worden een aantal factoren genoemd die van invloed zijn.

Visie op Wonen, Welzijn en Zorg, gemeente Helmond 2022

22

interbestuurlijke werkgroep versterking beleid huisvesting aandachtsgroepen bestaande uit BZK, SZW, JenV, VWS, OCW, VNG, Aedes, G4 en G40 met Bernard ter Haar als onafhankelijk voorzitter.

Visie op Wonen, Welzijn en Zorg, gemeente Helmond 2022

Pagina

Naast ouderen zijn er meer groeperingen die extra aandacht verdienen. De interbestuurlijk werkgroep versterking beleid huisvesting aandachtgroepen22 noemt in haar rapport een thuis voor iedereen (8 juli 2021) de volgende aandachtgroepen: a. Ruim 500.000 arbeidsmigranten met de verwachting dat het aantal door vergrijzing en krapte op de arbeidsmarkt de komende jaren zal toenemen. b. Ongeveer 36.000 dak- en thuisloze mensen volgens de cijfers van het CBS. c. Een lastig in aantal te schatten sociaal urgenten en dreigend daklozen. d. Een eveneens lastig in te schatten groep medisch urgenten en rolstoelafhankelijken, waarvan ook rond de 100.000 zorgbehoeftige 75-plussers deel uitmaken. e. Een jaarlijkse variabele instroom van op dit moment ongeveer 11.000 statushouders. f. Ruim 700.000 (deels internationale) studenten in het hoger onderwijs waarvan ongeveer de helft uitwonend en ruim 500.000 studenten in het MBO waarvan circa 20% uitwonend is. g. Een gedifferentieerde groep van duizenden mensen die uitstromen uit een intramurale situatie. h. Naar schatting 60.000-70.000 mensen bij wie woonwagenbewoning onderdeel is van de culturele identiteit: woonwagenbewoners. Omdat de gemeente Helmond afzonderlijk beleid heeft geformuleerd voor arbeidsmigranten en woonwagenbewoners worden deze twee doelgroepen in deze notitie buiten beschouwing gelaten.

De werkgroep constateert een grote urgentie. De huisvestingsmogelijkheden voor aandachtgroepen zitten in een trend van verslechtering in plaats van verbetering. Wanneer passende huisvesting ontbreekt, dreigt algauw een negatieve spiraal van sociale problemen. De maatschappelijke kosten voor opvang of voor het uiteindelijk oplossen van de effecten van bijvoorbeeld dak- en thuisloosheid zijn hoog. Dit geldt zeker voor de huisvestingsopgave van kwetsbare 18- tot 23-jarigen. De werkgroep constateert dat een coherente en integrale aanpak rond huisvesting van aandachtgroepen ontbreekt, oorzaken hiervan zijn: a. onvoldoende monitoring en ongelijke verdeling b. toenemende zorgvraag en achterblijvende zorgbudgetten c. de investeringskracht van woningcorporaties is onvoldoende d. leefbaarheid in de wijk staat onder toenemende druk e. bestuurlijke samenwerking is hard nodig De werkgroep wijst op de urgentie om deze problematiek aan te pakken door het nemen van maatregelen die geen uitstel dulden

51

Bijlage 10. Bijzondere doel – en aandachtgroepen

52 Pagina

en die op korte termijn effect kunnen hebben (spoedpakket). Het gaat daarbij om preventie, het verruimen van het woonaanbod, voldoende financiële middelen voor gemeenten en woningcorporaties, harmonisatie regelgeving voor de doelgroep 18-23 jaar. De werkgroep constateert dat een deel van de problematiek is terug te voeren op wet- en regelgeving. Gemeenten bieden binnen het sociaal domein zorg en ondersteuning vanuit de Jeugdwet, Participatiewet en de Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo). In de periode 2015-2019 is vooral een stijging te zien van het gebruik van voorzieningen binnen de Wmo en de Jeugdzorg. Via het gemeentefonds ontvangen gemeenten middelen om dit te bekostigen. Bij de verdeling van deze - vrij besteedbare - middelen wordt onder andere rekening gehouden met de sociale structuur van een gemeente. Gemeenten met een zwakke sociale structuur ontvangen relatief meer middelen dan die met een sterke sociale structuur. Gemeenten geven echter aan dat de budgetten onvoldoende meebewegen met de huisvesting van meer personen met een zorg- of ondersteuningsvraag. Beschermd wonen is een nieuwe wettelijke taak voor gemeenten. Gemeenten dragen de verantwoordelijkheid om mensen met psychische problemen een beschermde woonomgeving met (op participatie gerichte) ondersteuning te bieden.