RN 051 Gebiedsvisie Stationskwartier Helmond

• Expositieruimte ‘Verzamelliefde’ in de Duiventoren • Stadskunstenaar ‘Bruggenwachter Anton’ in het brugwachtershuisje bij de Cacaofabriek • Ideeën voor buitenbioscoop bij de Cacaofabriek • Buitenbeleving van expositie ‘100 jaar Kasteeltuin’ door tijdelijke plaatsing kunstwerk in Kasteeltuin in 2023.

3. Betere routing naar culturele trekpleisters De culturele trekpleisters in het Stationskwartier zijn nauwelijks vindbaar en de routes ernaar toe zijn niet aantrekkelijk. Vanuit de Visie Stationskwartier moeten logische routes worden gecreëerd, die het ook mogelijk maken om een verbinding te leggen tussen de verschillende cultuurspots. 4. Cultuur als eyecatcher en placemaking Kunst in het openbaar gebied kan in grote mate bijdragen aan de sfeer en verblijfskwaliteit in het Stationskwartier. In de afgelopen jaren zijn er al een aantal bijzondere eyecatchers toegevoegd aan het Stationskwartier vanuit placemaking, zoals het kunstwerk ‘Hello Future’ op het Stationsplein en meerdere murals, zoals op de gevels van Loods 20 en Vlisco en de tunnel onder de Kasteel-Traverse bij de Kasteeltuin. Dit verdient navolging in andere delen van het gebied. Ideeën en mogelijkheden hiervoor zijn: • Vlisco heeft gemeente Helmond een oude JAVAmachine geschonken. Deze moet ergens een mooie plek krijgen in de openbare ruimte en op een innovatieve en creatieve manier in een kunstobject vertaald worden. • Idee kunst/industrieel erfgoed route door het gebied, waarmee ook de route naar het centrum en belangrijke culturele voorzieningen wordt geaccentueerd.

• Inrichten ‘openbare‘ exposities in gebouwtje Engelse weg 10A-10B • Fotowedstrijd • EHAD benutten als tijdelijke locatie voor events • Vergroenen Stationsplein

84

4

ONDERWIJS ESSENTIEEL VOOR GROEI, ONTWIKKELING EN BEHOUD VAN TALENT

We focussen op een aspect in het onderwijs waarmee we aanvullend/onderscheidend zijn:

Onderzoek wijst uit dat dagopleidingen in een schoolgebouw, direct bijdragen aan de toename van de dynamiek. Studenten en scholieren bewegen op en rondom school en zoeken vermaak in het centrum. Alleen daarom al zouden er onderwijsinstellingen in het Helmondse centrum moeten zitten.

•

Vanwege de grote woningbouwambities in het Helmondse centrum zijn onderwijsvoorzieningen voor basis- en middelbaar onderwijs als basisvoorziening naar de toekomst toe nodig. Daarnaast biedt de doorontwikkeling van het Helmondse centrum kansen om meer onderwijs, ook op MBO, HBO en WO niveau aan de stad te verbinden. Voor de versterking van de sociaal-maatschappelijke en economische structuur is dit essentieel, omdat jongeren op dit moment in groten getale Helmond verlaten na de middelbare school. Aangezien er simpelweg te weinig passend onderwijs voor hen te vinden is. Het aandeel 18 – 25 jarigen in Helmond is daardoor laag en de kans dat jongeren na hun studie voor een baan in Helmond kiezen, is te gering. Er zijn wel een aantal HBO-instellingen in Helmond gevestigd (De Kempel pedagogiek en Fontys Automotive), maar de meerwaarde voor Helmond in het stedelijk leven is beperkt doordat deze opleiding aan de rand van Helmond zijn gevestigd. Het is tijd om ook onderwijsinstellingen aan het Helmondse Centrum te verbinden. Het Stationskwartier biedt daarvoor, met zijn OV, centrale ligging en ontwikkelingsmogelijkheden, volop kansen.

85

PROGRAMMA

•

•

De Food Tech Campus Helmond is gevestigd in de directe omgeving van het Stationskwartier. Food is een interessant onderwerp, en dat zal het in de toekomst nog veel meer zijn. Een doorontwikkeling van de Food Tech Campus ligt daarom zeer voor de hand. Vanuit het Jan van Brabant College wordt de nieuwe locatie aangegrepen om nauwer samen te werken met andere onderwijs-aanbieders in de omgeving, maar ook met culturele instellingen, zoals de Cacaofabriek. Rondom ‘Veerkrachtige steden’ en ‘Brede welvaart’ worden nieuwe onderwijslijnen vormgegeven. Vaak multidisciplinair ingestoken en gericht op ondernemerschap, sociale cohesie en creatieve industrie. Gezien de grote binnenstedelijke ontwikkeling van Helmond Centrum en de mogelijkheid om zowel te leren van die ontwikkeling als er zelf aan bij te dragen, is het bijzonder kansrijk om hier op in te zetten. Met Innovatielabs om te beginnen, mogelijk later ook met (dependances van) HBO en WO opleidingen.

Het is belangrijk ook te beseffen dat het onderwijs sterk is veranderd en dat dit ook andere voorzieningen voor studenten vraagt dan het klassieke onderwijsgebouwen. Waar enige tijd geleden alle onderwijs via colleges werd aangeboden en de opdrachten veelal individueel thuis werden gemaakt, werkt men nu veel in groepjes de opdrachten samen uit buiten de collegezalen. Uiteraard blijven er klassikale instructies, maar behoefte aan overlegruimtes is groot. Dat hoeft niet het schoolgebouw zelf te zijn. Een café, bibliotheek, lobby of buitenruimte leent zich daar prima voor. Ook zoeken onderwijsinstellingen bewust de samenwerking met werkveldpartners op en zetten daarvoor Innovatiehubs op. De samenwerking met Helmond wordt daarbij nadrukkelijk opgezocht, vanwege de dynamiek en ontwikkeling van de stad in de laatste jaren.

Kansen op het vlak van Onderwijs 1. Kansen voor (tweetalige of internationale) basisschool in Stationskwartier Gezien de ambitie om 2000 woningen toe te voegen aan het Stationskwartier, zijn er kansen voor de vestiging van een basisschool in het gebied. Gezien de wens om de doelgroep expats te accomoderen, strekt het tot aanbeveling om de mogelijkheden voor een tweetalige of internationele basisschool te onderzoeken. 2. Middelbare school verhuist naar Suytkade en moet rekening houden met groei Het Jan van Brabantcollege zal mogelijk verhuizen naar Suytkade, in de directe nabijheid van het Stationskwartier. Het is zaak er rekening mee te houden dat deze school op termijn zal moeten groeien, om in de onderwijsbehoefte van jeugd in het Centrum te voorzien als de inwonersaantallen groeien. 3. Kansen voor Innovatiehub Fontys in Stationskwartier Momenteel wordt er gestudeerd op de mogelijkheid om een Fontys Innovatiehub in het Stationskwartier te vestigen, waar scholieren en werkveldpartners gezamenlijk kunnen werken aan thema’s rondom veerkrachtige steden en brede welvaart. Het zou mooi en passend zijn, zowel voor Fontys als voor Helmond, als de Innovatiehub inderdaad wortel schiet en als werkveldpartners in de stad de samenwerking met studenten ook nadrukkelijk opzoeken.

4. Kansen voor HBO en WO onderwijs met dependances Veel stad gebonden universiteiten zijn bezig met groei, onder andere in andere steden. De Universiteit Maastricht is gevestigd in Maastricht, Heerlen en gaat nu ook naar Venlo. De Radboud-Universiteit Nijmegen gaat samenwerken met de universiteit Maastricht, Tilburg University is nog niet zo lang geleden een dependance in Den Bosch gestart. Ook de Technische Universiteit Eindhoven en Fontys Hogescholen zijn bezig met groei. De eigen terreinen zijn niet onbegrensd en ook zij zoeken naar uitbreidingsmogelijkheden. De High Tech campus en BIC lijken voor de hand liggend, maar vestiging in Helmond biedt ook kansen. Bijvoorbeeld aanhakend op de Automotive campus en het daar gevestigde onderwijs van Fontys. Een dependance in het centrum zou passend zijn, aangezien de ambities voor mobiliteitstransitie in het hart van de stad. Hier moet het geconcretiseerd en waargemaakt worden, daarbij is samenwerking tussen onderwijs en praktijk zeer waardevol. Bovendien is verplaatsing tussen de 2 stations zeer eenvoudig en zijn er goede fietsverbindingen. Andere aanhakingen op HBO-onderwijs en Innovatiehubs zijn uiteraard ook mogelijk. Denk aan de Food Tech Campus net ten zuiden van het Stationskwartier, waar onderwijsinstellingen en bedrijfsleven al jarenlang in samenwerken.

Denk aan de lijn voor Veerkrachtige stad / Brede welvaart die wordt ingezet vanuit de Fontys Innovatiehub Veerkrachtige Steden. Het strekt tot aanbeveling om deze kansen nader te verkennen.

GEBIEDSVISIE STATIONSKWARTIER

HELMOND

86

1

2

3

4

5

6

RAAMWERK LEIDENDE PRINCIPES

87

7

1

Groenblauwe structuur als basis

2

Van infrastructurele barrières naar stedelijke ruimtes

3

Comfortabel traag netwerk

4

Snelle netwerk op orde

5

Duurzame en gezonde systemen

6

Energieke en inclusieve stadswijk

7

Noord: Stadsboulevard

8

West: Stationstuin

9

Oost: Stationsbuurten

10 Midden: Stationskamer GEBIEDSVISIE STATIONSKWARTIER

HELMOND

88

5

RAAMWERK: LEIDENDE PRINCIPES

Deccenia lang heeft de stedelijke ontwikkeling zich geschikt naar infrastructurele structuren, zoals het spoor, de Kasteel-Traverse en het kanaal. Deze structuren vormen grenzen en randen. Niet alleen ruimtelijk maar ook sociaal-cultuureel. Het Stationskwartier is als belangrijke schakel in staat om te verbinden: de stad aan de oostzijde van het kanaal met de stad aan de westzijde en van noord naar zuid over het spoor en de Kasteel-Traverse heen. Het raamwerk brengt nieuwe verbindende structuren aan, herwaardeert en herpositioneert bestaande en soms verdwenen historische verbindingen. Door de bruggen die we slaan, de heldere ordening die we aanbrengen en de plekken die we maken ontstaat een aantrekkelijk gebied waar geleefd en gewerkt kan worden met positieve impact voor de hele stad. Het raamwerk is een ruimtelijke vertaling van de leidende principes. Het legt vast wat moet, en laat vrij wat kan. Dit biedt voldoende koers, maar ook flexibiliteit voor de toekomst.

5 DUURZAME EN GEZONDE SYSTEMEN

8 WEST: STATIONSTUIN

NAAR STEDELIJKE RUIMTES

•

•

De wegen rondom het Stationskwartier worden getransformeerd naar aantrekkelijke stedelijke ruimtes, die niet enkel doorstroom faciliteren maar uitnodigen om aan te wonen en in te verblijven. Ze behouden hun lineaire karakter maar door het herwaarderen worden ze (dwars)verbindend in plaats van scheidend. Elke ruimte is ruimtelijk-functioneel specifiek herkenbaar door inrichting en programmering.

•

2 VAN INFRASTRUCTURELE BARRIÈRES •

• •

3 COMFORTABEL TRAAG NETWERK • •

1 GROENBLAUWE STRUCTUUR ALS BASIS •

• • •

•

•

89

RAAMWERK

Het groen is het goud van het Stationskwartier. Het biedt een krachtige leefkwaliteit én de noodzakelijke ecosysteemdiensten. En dat in het stedelijke hart van de stad. Water en de bodem zijn het vertrekpunt. Het stationskwartier is gelegen in een beekdal en de Stadse Aa stroomde hier lange tijd doorheen. Het kanaal, de Stadse Aa en de Stationstuin worden als latente groenblauwe structuren in hun kracht gezet. De Traverse, Engelseweg en het nieuwe ecospoor groeien door tot stevige groenstructuren die het groen vanuit het kanaal en de Stadse Aa diep het gebied in brengen. Op groter schaalniveau worden er landschappelijke verbindingen gelegd. Het verbindt het centrum van Helmond met de natuur van de Peel. Zo ligt het stationskwartier vlak tegen het Groot Goor aan en vormt de Stadse Aa straks een verbinding tussen stad en ommeland. Het groen is ruimtelijk verbindend tussen alle diversiteit van mensen, activiteiten, gebouwen, districten en infrastructuur.

•

• •

4 SNELLE NETWERK OP ORDE • • •

• GEBIEDSVISIE STATIONSKWARTIER

We benutten de goede treinbereikbaarheid van het Stationskwartier en richten het gebied comfortabel in voor de trage gebruikers (voetgangers en fietsers). Het historisch stratenpatroon vormt de inspiratie voor logische verbindingen die verdwenen zijn. Het herstellen van deze patronen plus het toevoegen van nieuwe verbindingen resulteert in een fijnmazig en comforabel netwerk. Door het creëren van autovrije en -luwe zones en het voorkomen van doorgaand verkeer wordt vrij spel gegeven aan flaneren, in de zon zitten, spelen, op terras verblijven, ontmoetingen, etc. In het netwerk worden nieuwe groene verblijfsplekken gecreëerd die kristallisatiepunten worden van activiteiten. Er is aandacht voor een fietsnetwerk die de stadsdelen en de omliggende dorpen met en door het centrum verbindt.

HELMOND

Een belangrijke voorwaarde voor een comfortabel traag netwerk is het op orde brengen van het snelle netwerk. De mobiliteitsvisie die in ontwikkeling is vormt de basis uitgangspunten. In deze gebiedsvisie schetsen we een voorkeursrichting waarin het snelle netwerk geconcentreerd en gebundeld is aan de randen van het centrum+ gebied; een systeem van ‘inprikkers’ en parkeerhubs. Ruimte reserveringen worden gedaan voor hubs, uitbreiding OV-knoop, maar ook ‘last-mileoplossingen’.

• • • •

•

In het raamwerk borgen we gezonde en circulaire systemen. We beschouwen het Stationskwartier als biotoop: een samenhangend systeem van openbare ruimte, gevels, daken en waterstructuren. Voor zowel bestaande bouw als nieuwbouw wordt gestreefd naar optimale reductie van de energievraag in combinatie met duurzame opwekking. De gebouwde omgeving wordt gezien als een bank van herbruikbare materialen. Aandacht voor sociaal-economische programmering. Iedereen kan hier meedoen, rondkomen en vooruitkomen. De ruimtelijke condities bieden een gezonde leefomgeving met veel groen, zo min mogelijk geluidsoverlast, activeert tot spelen, ontmoeting, ontspanning en beleving. Geleidelijkheid in strategie zorgt ervoor dat ingespeeld kan worden op de snelle veranderingen die plaatsvinden.

•

•

•

9 OOST: STATIONSBUURTEN •

6 ENERGIEKE EN INCLUSIEVE STADSWIJK

•

•

•

• • • •

De ontwikkeling van het Stationsgebied draagt bij aan leefbaarheid en inclusiviteit. Sociale draagkracht vergroten via onderwijs, banen en sociale cohesie. Ruimte bieden voor creatieve uitspattingen, voor ondernemerschap en activiteiten in de buitenlucht. Vergroening en een gezonde, veilige en prettige leefomgeving. Hoogwaardige, toegankelijke en eenvoudig bereikbare maatschappelijke en culturele voorzieningen.

7 NOORD: STADSBOULEVARD • • • •

Een aantrekkelijke stedelijke ruimte die niet enkel snelle doorstroom faciliteert maar uitnodigt om aan te wonen, werken en te verblijven. Een nieuwe boomstructuur, brede stoepen en een goede oversteekplaatsen dragen bij aan de verblijfskwaliteit. Nieuwe ontwikkelingen versterken het stedelijke karakter en dragen programmatisch bij aan een levendige stadsboulevard met reuring op straat. De historische binnenstad blijft herkenbaar en afleesbaar vanaf de stadsboulevard.

Het kanaal en de Stadse Aa en de huidige tussenruimtes in het westelijke deelgebied vormen de basis van een bijzonder groen deelgebied: de Stationstuin. Als contrast op de lange lijnen wordt de Stationstuin opgebouwd uit een aaneenschakeling van routes, pleinen, parken en historische lijnen. Daarin is de ruimtelijk hiërarchische benadering niet leidend. Door het verwijderen van infrastructuur en het aanbrengen van groen ontstaat middenin het hart van Helmond een Stationstuin waar gewoond, gewerkt, gevierd en gesport kan worden. Gebouwen staan hier in het groen en de verschijningsvorm past ook bij de landschappelijke omgeving, door bijvoorbeeld groene gevels, natuurlijke materialen, en lichte constructies.

• •

•

Het oostelijke deelgebied is georganiseerd in verschillende hoogstedelijke buurten: de Stationsbuurten. Elke buurt heeft zijn eigen karakter en wordt omgeven door groenstructuren. Specifieke kwaliteiten en uitdagingen van de locatie zijn het vertrekpunt voor ontwikkeling. Samen vormen de buurten een levendig en gevarieerde (hetrogeen) stadsdistrict. Als contrast op de lange lijnen krijgen de Stationsbuurten een aaneenschakeling van routes, pleinen, hoven en parken. De hierarchie van ruimtes is hier een leidende benadering. Dit levert een compact stedelijk gebied op met een zekere intimiteit en verrassing.

10 MIDDEN: STATIONSKAMER •

• •

•

Het station wordt in zijn kracht gezet als regionale poort naar de Peel. De ambitie is om uit te groeien tot een OV-knooppunt waar keuzevrijheid is in allerlei mobiliteitsvormen, ook wel de Stationskamer genoemd. Onderzocht wordt of het station een tweede voorzijde kan krijgen aan de zuidzijde van het spoor. De goede bereikbaarheid ten opzichte van Eindhoven wordt sterker benut door in de nabijheid van het station ruimte te bieden aan diverse stedelijke woonen werkfuncties. Aan het stationsplein worden functies toegevoegd zoals to-go detailhandel, horeca en vergaderfaciliteiten.

90

5

91

RAAMWERK

RAAMWERK KAART Legenda

STADSBOULEVARD

STATIONSKAMER STATIONSTUIN

STATIONSBUURTEN

GEBIEDSVISIE STATIONSKWARTIER

HELMOND

92

5

93

RAAMWERK

RAAMWERK KAART INCL. VERKAVELINGSSCENARIO Legenda

STADSBOULEVARD

STATIONSKAMER STATIONSTUIN

GEBIEDSVISIE STATIONSKWARTIER

HELMOND

STATIONSBUURTEN

94

5

Van een verhard gebied met groen als incident

95

RAAMWERK

1 DE GROENBLAUWE STRUCTUUR ALS BASIS

naar een aaneengelosten en robuust groen netwerk

Groene boulevards

Ecospoor

Waar menig stationsgebied in Nederland het meest stenige deel van de stad is, wordt het groen het goud van het Helmondse Stationskwartier. We zijn ons ervan bewust dat een aanpassing van ruimtelijke inrichting, leefstijl en economie noodzakelijk is om de grenzen van het planetaire systeem te respecteren. Daarnaast willen we invulling geven aan de behoeften van mensen om gezond en gelukkig te kunnen zijn. Door de overmaat aan ruimte, het opruimen van infrastructuur, het boven brengen van de Stadse Aa en het herwaarderen van het kanaal liggen de kwaliteiten voor het grijpen. Via een netwerk van groene ribben ontstaat een groenblauw raamwerk waarbinnen ontwikkelingen kunnen plaatsvinden. Daarmee wordt het gebied klaar gemaakt voor de komende decennia aan sociaal-maatschappelijke, ecologische en klimatologische uitdagingen. De afname van biodiversiteit in onze groeiende steden vraagt ons om groen bewust in te zetten. Niet enkel te ontwerpen als plekken voor mensen, maar ook voor ‘leven’ in bredere zin. Groen is daarmee meer dan een kleur, het activeert, stemt vrolijk, kan zuiveren en dempen, en voorziet in ecosysteemdiensten.

Stationstuin Noord-zuid corridor

EEN GROEN EN BLAUW RAAMWERK • •

RAAMWERK IS KLAAR VOOR DE TOEKOMST • • •

• • • •

Gebouwgebonden groen

Een aaneengesloten en robuust groen netwerk met grote impact. Het verbinden van elk groenelement op elk niveau is een ambitie.

Stationsbuurten

Voorkomen is beter dan genezen (Sweco, 2022)

GEBIEDSVISIE STATIONSKWARTIER

HELMOND

In de wirwar aan stedelijke ruimtes, de diverse tijdslagen aan gebouwen en de veelheid aan functies is het groen de verbindende factor. Geen veelheid aan groene incidenten maar een aaneengesloten en robuust netwerk met grote impact. Het verbinden van elk groenelement op elk niveau is een ambitie.

Ecologisch verbindend vanuit een gebiedseigen ecologisch plan. Het principe ‘groen tenzij’ wordt gehanteerd. Via de verbindende groenblauwe structuren wordt gezorgd voor een gezonde waterbalans. Daarmee moet het inspelen op de hitte- en droogtemitigatie en het verwerken van zware regenval. Uitbundig groen zorgt voor natuurlijke koeling. Het groen is faciliterend in de samenkomst van mensen en het mogelijk maken van activiteiten en evemenenten. Sociale veiligheid wordt versterkt met het nieuwe programma. Het kanaal en de Stadse Aa verbinden gebiedsoverstijgend de groenstructuur met naastgelegen gebieden en in potentie zelfs op regionaal niveau: het landschap vanuit de Peel tot in het centrum van de stad brengen.

96

5

97

RAAMWERK

De robuuste groenblauwe structuur kan verdeeld worden in een aantal typen: I II III

Kanaal en Stadse Aa: noord-zuid structuur Ecospoor: oost-west structuur Gebouwgebonden groen

gebouwen in het groen

I

KANAAL, STADSE AA EN STATIONSTUIN

II

•

Het kanaal en de Stadse Aa zijn de hoofddragers voor water en groen in de noord-oost richting. De dragers dijen uit in het Stationskwartier wat daarmee uitgroeit tot een grote Stationstuin. Deze dragers staan ook in verbinding met het buitengebied. Om dit te versterken wordt het groen zoveel als mogelijk gekoppeld aan omliggende groenstructuren zoals het Burgemeester Geukerspark en de nieuwe ontwikkeling van Houtsdonk. Het kanaal en de Stadse Aa vormen het einde van het watersysteem van het Stationskwartier. Door ingrepen wordt het water zo lang mogelijk vastgehouden in het gebied, daar waar het nodig is voor het groen.

•

•

Een gebiedseigen ecologisch concept gebaseerd op 5.4.1 IS WAARDEVOL? in een deWATligging Op het hoogste abstractieniveau hebben we beekdal. gekeken naar het landschap in Helmond. In

•

hoofdstuk 3 hebben we het landschap van Helmond uitvoerig besproken. Hierbij hebben we ook een inventarisatie gezien van de landschapstypen van de Peelregio. Op de locatie van de huidige stad Helmond is hier een witte vlek Het beekdal als identiteit opgenomen, omdat dit bebouwing is. Aangezien wij het bij het beoordelen van het (waardevolle) De groenblauwe structuurenbepaald de groen,•het zichtbaar maken van mogelijkheden identiteit van het gebied. De parkzone tussen mogelijke oplossingen voor bestaande problemen belangrijk vinden om te weten welk landschapstype de hoogstedelijke gebouwen wordt zeer groen we binnen de bebouwde hebben, we velden en groene met grote kom bomen enlaten open op onderstaande kaart op hoofdlijnen zien waar pleinen. welke •landschapstype voorkomen. Het ingebiedseigen beeld Daarvoor wordt een ecologisch hebben we van deze landschapstypen vinden we concept opgesteld gebasseerd op de ligging ook waardevol om hier bij ontwikkelingen rekening in een beekdal. Dit uit zich in herkenbare mee te houden, zodat we in de toekomst op de beplanting en een werkend ecologisch zandontginningen bijvoorbeeld niet meer kiezen voor soortensysteem. die slecht tegen droogte kunnen.

• • • •

ECOSPOOR De oost-west zone rondom het spoor wordt ingezet als biodiverse en natuurlijke zone met betekenis voor ecologie en klimaat. De mens staat hier op de tweede plaats door het te bestemmen voor een tijdloos proces, zo min mogelijk doen. Activiteiten in het groen worden beperkt hier, primair doel is habitats voor doelsoorten. Stedelijke verdichting reserveert ruimte en pakt verantwoording voor de wereldwijde afname van de biodiversiteit. Via het ecospoor worden deelontwikkelingen, denk aan groene plekken of gebouwgebonde groen, altijd onderdeel van de robuuste groenblauwe structuur. In of naast deze zone wordt ruimte gereserveerd voor een energiebackbone, denk aan de ondergrondse infrastructuur voor een warmtenet.

(essay 2012, Natuur langs het spoor)

Het ecospoor verbreedt deze zone voor een robuuste ecologische oost-west structuur. GEBIEDSVISIE STATIONSKWARTIER

HELMOND

•

•

GEBOUWGEBONDEN GROEN Ieder stadblok wordt gevraagd om een groenconcept wat aantakt op het groenblauwe hoofdnetwerk. Het groenconcept wordt vormgegeven vanuit de gebiedsspecifieke kenmerken en de gebouwspecifieke kenmerken. De benadering is verschillend binnen het Stationskwartier: • Stationstuin: gebouwen in het groen. • Stationsbuurten: groen in gebouwen. Hoogstedelijk wonen wordt aangevuld met groen op alle niveaus, in de openbare ruimte, in binnenterreinen, aan de gevels en op de daken.

groen in gebouwen

‘In de eerste 10m spoorberm komen vaak meer planten en diersoorten voor dan in de 100m terrein die daarna volgen.’

Het Helmondse landschap

III

groen in gebouwen

gebouwen in het groen

98 Van infrastructurele barrières

5

99

RAAMWERK

2 VAN INFRASTRUCTURELE BARRIÈRES

naar stedelijke ruimtes over de grenzen heen

NAAR STEDELIJKE RUIMTES

Het stationskwartier opwaarderen tot een aantrekkelijk en gemengd centrumgebied voor wonen én werken én leven brengt meerdere uitdagingen met zich mee. Een van de belangrijkste: het verschuiven in het denken van stedelijke infrastructuur naar stedelijke verblijfsruimte. Hiermee transformeren we een gebied wat tot op heden veelal gaat over snel verplaatsen (en daarmee een harde en afstandelijke inrichting) naar een gebied waar het prettig is om te zijn door een groene en vriendelijke inrichting. Een goede aanhaking op de omgeving is daarin essentieel, het project stopt dus niet aan de kavelgrenzen.

G2 Stationsbuurten G1 Stationstuin G3 Historische binnenstad

Hiermee ontstaan hoogwaardige stedelijke ruimtes met een eigen karakter en leesbaarheid. Deze zijn te definiëren als gebieden (G) zoals de historische binnenstad, de Stationstuin en de Stationsbuurten. Soms zijn het meer lineair georganiseerde structuren (S) zoals de het kanaal en de Stadse Aa, de Kasteel Traverse en de Engelseweg.

S2 Kasteel-Traverse Stadsboulevard S1 Kanaal en Stadse Aa Cultuurzone

GEBIEDSVISIE STATIONSKWARTIER

HELMOND

S4 Zone rondom spoor Ecospoor S3 Engelseweg Buurtboulevard

G2. STATIONSBUURTEN Transformatie: Van onderbenutte terreinen en gebouwen naar hoogstedelijke woon-werkbuurten Ruimtelijk: Autoluwe zone met informele stadsblokken met binnenhoven in een groenblauw netwerk. Programmatisch: Wonen en werken in diverse vormen. Ingrepen: Aanbrengen van publiek raamwerk van groen, blauw en grijs waarbinnen deelontwikkelingen goed kunnen plaatsvinden.

G1. STATIONSTUIN

G3. HISTORISCHE BINNENSTAD

Transformatie: De groene long van het centrum, leefruimte voor alle Helmonders.

Transformatie: Het op structuur- en inrichtingsniveau herstellen van een deel van het Stationskwartier als historische binnenstad. De grens ligt dus niet op de Kasteel-Traverse.

Ruimtelijk: Sterke verbindende laag in de vorm van een zacht, groen landschap met groene pleinen en intieme plekken. Programmatisch: Door diversiteit van functies is er altijd levendigheid. Mogelijkheden voor evenementen en activiteiten. Ingrepen: Het radicaal opruimen van verharding, het concentreren en reduceren van parkeerplekken. Hubs realiseren aan de randen van het gebied.

Ruimtelijk: Het netwerk van straten en stoepen is structurerend en herkenbaar. Programmatisch: Kleinschalig winkelen, wonen en werken. Ingrepen: Duidelijke overgang maken van de historische binnenstad naar het stationskwartier. Verschil tussen het netwerk van straten en stoepen (binnenstad) en netwerk van paden in het groen (stationskwartier)

100

5

S1. KANAAL EN STADSE AA: ONTMOETEN/CULTUURZONE Transformatie: De groenblauwe dragers van het het centrumgebied. Ze verbinden de diverse gebiedsontwikkelingen in het Centrum+ gebied. Ruimtelijk: Aaneenrijging van plekken, parken, pleinen en buurten door de groenblauwe structuur. Tussen deze momenten moet de ‘trage gebruiker’ ongehinderd kunnen bewegen. Programmatisch: Een verzameling van culturele, aanvullende horeca op het bestaande en recreatieve voorzieningen. Ingrepen: Nieuwe plekken met beleving worden gecreëerd, bijvoorbeeld een buitenpodium, een zwemvlonder in het kanaal of een een zonnige picknickplek bij de Stadse Aa.

S2. KASTEELTRAVERSE: STADSBOULEVARD

S3. ENGELSEWEG: BUURTBOULEVARD

S4. SPOOR: ECOSPOOR

Transformatie: Een aantrekkelijke stedelijke ruimte, die niet enkel doorstroom faciliteert maar uitnodigt om aan te wonen en werken en op te verblijven.

Transformatie: Een aantrekkelijke stedelijke ruimte, die niet enkel doorstroom faciliteerd maar uitnodigd om aan te wonen en werken en op te verblijven.

Ruimtelijk: Stadsboulevard met ontsluitingsfunctie voor de auto en voldoende ruimte voor de trage gebruiker. Bebouwing staat op de stoep, met een levendige eerste bouwlaag en een duidelijke rooilijn, is gevarieerd, uitnodigend en stedelijk. De ontsluitingsfunctie verschilt vanaf de kruising met de Stationsstraat en Zuidende. Het westelijke deel ter plaatse van de historische binnenstad wordt vormgegeven vanuit de trage gebruiker: de auto doorkruist het centrum in plaats van dat de voetganger de Kasteel-Traverse oversteekt. In het oostelijke deel is de ontsluitingsfunctie belangrijker voor de bereikbaarheid van het centrum vanaf de randen.

Ruimtelijk: Buurtboulevard waar de auto welkom is, met stevige bomenlanen. Het oostelijke deel is met de stadsblokken stedelijker, het westelijke deel doet mee in de groene Stationstuin.

Transformatie: Het station en het spoor is cruciaal voor de gewenste schaalsprong. Met het groeiende inwonersaantal zal ook het aantal reizigers per trein toenemen. Het spoor is tevens een sterke linaire verbinding tussen stad en land. We transformeren de zone rondom naar een ‘ecospoor’: een biodiverse en natuurlijke zone met betekenis voor ecologie en klimaat. Daarbij reserveren we ruimte in deze zone voor toekomstige groei en aanpassingen die nodig zijn voor het OV-knooppunt.

Programmatisch: 24/7 levendig mixed use milieu, dé zichtlocatie van Helmond. Ingrepen: Aantrekkelijke en brede trottoirs en fietsstroken, extra groen, goede oversteekplekken. Zo mogelijk het aantal rijbanen verminderen en de snelheid naar 30 km/h verlagen tussen Kanaal en Stationsstraat.

GEBIEDSVISIE STATIONSKWARTIER

101

RAAMWERK

HELMOND

Programmatisch: Gemengd milieu van wonen en het ontplooien van makers en designers. Ingrepen: Aantrekkelijke en brede trottoirs en fietsstroken, extra groen, betere oversteekplekken.

Ruimtelijk: 20 tot 40 meter brede zone waar de natuur opdrachtgever is. Programmatisch: Ecologische en klimatologische voorzieningen. Daarnaast rol voor de energiebackbone of functies voor de OV-knoop. Ingrepen: Twee kwalitatieve onderdoorgangen of overbrugging die de barrièrewerking van het spoor verminderen. En een tweezijdig station die ook vanuit de zuidzijde beter ontsloten wordt. Elementen die de barrière, zowel optisch als fysiek, in stand houden worden vermeden. Voor geluidsbelasting worden dan ook geïntegreerde oplossingen gezocht in de nieuwbouw, en wordt niet gewerkt met het plaatsen van schermen.

102 Van slechte oriëntatie en onaantrekkelijke routes

5

103

RAAMWERK

3 COMFORTABEL TRAAG NETWERK

naar een comfortabel netwerk voor de voetganger en fietser

regionaal systeem van snelle fietspaden

fijnmazig netwerk: hoofdroutes traag netwerk (voetganger/fietser)

autoluwe en vrije zones

fijnmazig netwerk in alle richtingen

fietsroutes cruciale ingrepen om fijnmazige maaswijdte te borgen:

Ruim een eeuw geleden bestond er een Stationskwartier in een compleet andere gedaante. Diverse paden verbonden de belangrijkste plekken met elkaar, ongehinderd door de ordeningsdrang van de laatste decennia waarin veel van deze paden rechtggetrokken zijn of doorkruist worden door grootschalige infrastructuur. Dit padensysteem maakte een fijnmazig netwerk met logische routes van A naar B. En juist dit kan het huidige gebied goed gebruiken. Geïnspireerd op de verdwenen historische patronen wordt een nieuw fijnmazig netwerk aangebracht die ruim baan biedt voor de trage gebruiker: de voetganger en fietser. Een netwerk zowel binnen het gebied, als vanuit het gebied naar omliggende buurten. Het gebied benut zijn centrale positie en unieke treinbereikbaarheid. Dit is nodig om de aantallen woningen en werkplekken te kunnen realiseren in een aantrekkelijk en gezond gebied zonder problematiek rondom geluid, lucht en drukte. De nadruk op fietsen en wandelen zorgt voor gezonde bewoners met een kleine CO2-voetafdruk.

bruggen onderdoorgangen oversteekplaatsen traverse

AANTREKKELIJKE AUTOLUWE TUSSENRUIMTE

informele en openbaar dwaalmilieu door stationsbuurten

Voetgangers en fietsers brengen levendigheid en interactie op straat. Dit vormt een belangrijke meerwaarde voor het woon- en werkmilieu in het Stationskwartier. Het inzetten op comfortabele routes en nabijheid van voorzieningen is key. We creëren hiervoor de juiste condities: •

• • Referentiebeelden verbinding over of onder het spoor

•

• •

GEBIEDSVISIE STATIONSKWARTIER

HELMOND

Autovrije en -luwe zones en het voorkomen van doorgaand autoverkeer: om vrij spel te geven aan flaneren, in de zon zitten, spelen, op terras verblijven, winkelen etc. Geparkeerde auto’s clusteren en verdwijnen uit het straatbeeld. Het mengen van wonen, werken en voorzieningen zorgt ervoor dat dagelijkse behoeften van bewoners op loopafstand liggen. (waar mogelijk is) gedeeld gebruik van verkeersroutes om minimale verharding aan te leggen, in tegenstelling tot een gescheiden netwerk van straat, fietspad en trottoir. Belangrijke fietsroutes wel met comfortabele en brede fietspaden vormgeven. De inzet op mobiliteit zonder uitstoot (fiets, te voet, elektrisch) zorgt voor een gezonde en schone omgeving. De CO2-uitstoot zal in het Stationskwartier lager worden.

FIJNMAZIG NETWERK • •

• •

•

•

• •

Een fijnmazig netwerk voor de trage gebruikers, zowel binnen het gebied als vanuit het gebied naar de omgeving. Een netwerk in alle richtingen, dus niet alleen centrisch vanuit het station. Daarmee verbinden we alle plekken beter met elkaar, zoals ook bijvoorbeeld de Cacaofabriek en historische binnenstad. Historische routes vormen de inspiratie. Met de fijnmazigheid van het netwerk zorgen we ervoor dat de maaswijdte beperkt blijft (50-100m). Hierdoor is lopen en fietsen altijd een aantrekkelijke optie, zonder om te hoeven lopen. De route vanaf het Station naar de Markt is herkenbaar in een accent in de vormgeving (ontwerpopgave) zodat bezoekers zich goed kunnen oriënteren. Er zijn ingrepen nodig om op cruciale punten de fijnmazigheid te borgen en dus barrières aan te pakken: (1) extra verbindingen over het kanaal, (2) de verbindingen over of onder het spoor en (3) de oversteekmomenten op de Kasteel-Traverse. De hoogstedelijke stationsbuurten zijn onderdeel van het fijnmazige netwerk: de binnenhoven zijn openbaar en staan in verbinding voor voetgangers. Nieuwe (groene) verblijfsplekken worden gecreëerd die kristallisatiepunten worden van activiteiten en interactie. Denk aan een stadsstrand aan het kanaal, het plein voor het Huis van de Stad of een plein voor urban events.

FIETSCOMFORT VAN VOORDEUR TOT REGIO Fietsers profiteren ook van het fijnmazig netwerk. Daarbij zetten we in het gebied in op: • • • •

•

Aansluiting zoeken op een systeem van (snelle) fietsroutes tussen stadsdelen en de omliggende dorpen. Een aantrekkelijk alternatief voor de auto. Comfortabele vormgeving van de belangrijkste fietsroutes: vrijliggend en brede paden. Fietsparkeren speelt een hoofdrol in de ontsluiting en service van een stadsblok of buurt. Een aangename en zichtbare inpandige fietsvoorzieningen per cluster of gebouwcomplex: waar je drempelloos je fiets kan stallen binnen 50m afstand tot de entree van je woning of werklocatie. Een mechanisme zoals de ‘Amsterdamse Bouwbrief’ is nodig om regels te stellen over een gemeenschappelijke fietsenberging zodat deze als gelijkwaardig kan worden beschouwd aan een individuele fietsenberging conform het Bouwbesluit.

104 Van de auto die overal kan komen

5

105

RAAMWERK

4 SNELLE NETWERK OP ORDE

naar een autoluwe/vrije tussenruimte

Het Stationsgebied krijgt de betekenis en ruimtelijke kwaliteit van een centrumgebied; het wordt verdicht met woningen en werkplekken en wordt groener en duurzamer. Om het hiervoor genoemde comfortabele trage netwerk te realiseren is een goed ‘snel netwerk’ een basisconditie. Dat betekent dat de auto en stadslogistiek goed gefaciliteerd worden op specifieke plekken door te bundelen en concentreren. Kortom, keuzes te maken waar we de auto wel en niet mag komen. Bescheiden autogebruik levert immers meer ruimte op voor groen, spelen en verblijven. Omdat niet al het dagelijkse verkeer te ondervangen is met fietsen of lopen wordt sterk ingezet op een goede OV-knoop en een innovatief mobiliteitsconcept met hubs voor auto’s en deelmobiliteit. Het doel is dat bewoners die vorm van mobiliteit kunnen kiezen die ze op dat moment nodig hebben én verleidt worden tot een duurzame keuze. De Mobiliteitsvisie voor heel de stad is in ontwikkeling en schept de leidende uitgangspunten voor het Stationskwartier. In deze visie geven we de ambities en de voorkeursrichting aan, bezien vanuit het Stationskwartier. Onderzoek moet nog plaatsvinden naar de mogelijkheden en consequenties. We gaan voor een lerende benadering: van testen, leren en doorontwikkelen. Het geeft de mogelijkheid om gefaseerd te werken aan de mobiliteitsverandering.

De mogelijkheid tot bijsturen is nodig omdat gedurende de ontwikkeltermijn de mobiliteitsvraag en behoefte wezenlijk kan veranderen.

VAN TREIN STATION NAAR OV-KNOOPPUNT • • • •

GEBIEDSVISIE STATIONSKWARTIER

HELMOND

Goed aansluiten op het fijnmazige netwerk van de voetganger en fietser door logische en comfortabele routing en oversteken. ‘Last-mile oplossingen’: deelmobiliteit aanbieden in direct omgeving van het station: om het gebruik van het OV-knooppunt aantrekkelijker te maken. Voorzieningen toevoegen zodat het naast een goede bereikbare plek ook een aantrekkelijke plek wordt. Ruimte reserveren aan de zuidzijde om een tweezijdig station mogelijk te maken. Hiermee moet de capaciteit en toegankelijkheid vergroot worden. De verwachting is dat het aantal treinreizigers toeneemt met de ontwikkelingen in het Stationskwartier en gehele Centrum+ gebied. Daarbij ligt een belangrijk deel van de ontwikkelingen aan de

•

zuidzijde van het spoor: Suytkade, Food Tech, EHADterrein en Houtsdonk. Hiermee wordt de zuidzijde belangrijker als entree. Herorganiseren van het Stationsplein: door het verplaatsen van de Kiss&Ride naar het zuiden ontstaat meer ruimte voor verblijven en vergroenen en een lagere verkeersdruk op het plein en de omliggende straten.

SNELLE NETWERK: AUTO & STADSLOGISTIEK • •

•

•

•

•

•

•

De auto speelt een bescheiden rol in het straatbeeld van de directe woon- en werkomgeving. Minimaliseren straatparkeren door een gebundelde parkeeroplossingen (waar mogelijk) per deelgebied in mobiliteithubs. Zie toelichting volgende pagina. Logisch gepositioneerd ten opzichte van deze ontsluitingswegen. Het uitgangspunt voor centrum+ is geen doorgaand autoverkeer faciliteren. In het Stationskwartier is het uitgangspunt dus het organiseren van een nieuw routesysteem die autoverkeer rondom het gebied leidt in plaats van er doorheen. Door een systeem van ‘inprikkers’ (route vanaf waar je het gebied in- en uit kan rijden) wordt gerichte autotoegankelijkheid geboden naar de nieuwe hublocaties, bestaande parkeergarages, en noodzakelijke functies (zoals het districtskantoor van de Politie). Op termijn is het wenselijk om een deel van de Kasteel-Traverse af te waarderen. Minder rijbanen en opstelstroken om de oversteekbaarheid te vergroten. De Mobiliteitsvisie onderzoekt wat mogelijk is. Ook op andere plekken wordt kritisch gekeken naar mogelijkheden om de verbinding tussen deelgebieden voor langzaam verkeer te verbeteren en daarmee infrastructuur en verharding af te schalen. Bijvoorbeeld tussen spoor en Cacaofabriek, zonder verlies van de functie van de Engelseweg.

Per deelgebied wordt de verplichte toegankelijkheid (voor hulpdiensten) en de incidentele toegankelijkheid (pakketdiensten of verhuizen) ingericht. Dit is mede van belang voor het stimuleren van ondernemerschap in de gemixte gebieden. Naast het beperken van autobereikbaarheid worden extra maatregelen (pushfactoren) ingezet om aan te zetten tot gedragsverandering. Een van die pushfactoren is het invoeren van betaald parkeren in- en rondom het Stationskwartier. Andere opties zijn een werkgeversbenadering en het verlagen van de parkeernorm en daarmee de capaciteit.

106

5

107

RAAMWERK

MOBILITEITSHUBS & SERVICES

GELEIDELIJKE TRANSFORMATIE

•

•

•

•

• •

•

We bundelen parkeren zoveel als mogelijk in collectieve voorzieningen: de ‘mobiliteithubs’. Dit geldt voor nieuwe ontwikkelingen en het huidige straatparkeren. Uitgegaan wordt van een hub per buurt, waardoor ze goed verspreid liggen over het gebied met maximale loopafstanden van 300m (in minder dan 5 minuten) tot de entrees van woningen of werkplekken. Een hub is altijd gecombineerd met een of meer collectieve diensten: zoals wateropvang, sportvoorziening, buurtbatterij, pakketservice of werkplek. Zie tabel voor meer voorbeelden. Deze hubfuncties en extra diensten bieden binnen het Stationskwartier maximale keuzevrijheid: om niet te reizen, met de auto, met deelmobiliteit of met OV. De hub wordt in verband met betaalbaarheid gezien als een efficiënte en bovengrondse voorziening. De uitwerking van de mobiliteithub is een ontwerpopgave. Hierbij is het uitgangspunt dat het een aantrekkelijke centrale plek in de buurt wordt. Dit betekent invulling geven aan een goede routing en inpassing, sociale veiligheid, aantrekkelijke uitstraling en het combineren met andere functies. De lerende benadering is voor de realisatie van hubs essentieel. De mogelijkheid tot bijsturen is nodig omdat gedurende de termijn van ontwikkelen de mobiliteitsvraag en -behoefte wezenlijk kan veranderen.

• •

Hubfunctie + collectieve dienst

‘Een hub als superbatterij voor de buurt: opgewekte zonne- en windenergie wordt opgeslagen in gestalde e-voertuigen die op piekmomenten ingezet kan worden voor de woningen.’ Hubnummer op kaart

Hubfunctie

Hubfunctie

Voorbeeld

1

2

3

4

5

6

7

8

9

Mobiliteit

gedeelde micromobiliteit gedeelde macromobiliteit autoparkeren bewoners/werknemers

deelfietsen, -steps, -scooters divers aanbod deelauto’s auto’s in privaat bezit

x x x

x x x

x

x x x

x x x

x x x

x x x

x

x x

autoparkeren bezoekers

auto’s in privaat bezit

?

x

openbaar fietsparkeren fietsparkeren bewoners/werknemers openbaar vervoer

ten dienste van overstap aangename en zichtbare stalling bushalte of treinstation

x x

x

taxi, ridesharing

pick-up, drop-off, kiss&ride

x x x x

x x

x x

x

x x

x

x x x x

Collectieve dienst Collectieve dienst

Voorbeeld

1

Logistiek

pakketkluizen pakketbezorging en afgiftepunt

binnen of buiten logistieke partner

x x

Energie

laadinfrastructuur opwekking

B2C en B2B (taxi en logistiek) zonne-energie

x

balancering warmte

elektriciteitsopslag en -management WKO / geothermie

horeca winkelen werken

koffiebar, restaurant supermarkt, bloemist, to-go shop flexwerkplekken, bijeenkomstruimtes

sport maatschappelijke voorzieningen

indoor of outdoor (dak) kinderdagverblijf

Verblijf

2

3

4

5

6

7

8

9

x x

x x

x x

x x

x x

x x

x

x x

x x

x x

x x

x x

x x

x

x

x

x

x x x

x

x x

x

x x x

x x x

x

x

x x

x

x

x x x

Inspiratieoverzicht van hubfuncties gekoppeld met andere collectieve diensten (Vereniging delta metropool, 2021)

GEBIEDSVISIE STATIONSKWARTIER

HELMOND

Het goed organiseren van het trage en snelle netwerk groeit mee met de nieuwbouwontwikkelingen en herinrichtingen van de buitenruimte. Daarmee is mobiliteit een geleidelijke/gefaseerde ontwikkeling, leren we van eerdere fases en anticiperen we op veranderende mobiliteitsvragen en -behoeften. Flexibel omgaan hubs in aantal, locatie, de mogelijkheid tot uitbreiden en de vormgeving van de hubs. ‘Een goed begin is het halve werk’: start op kort termijn met het radicaal opruimen van de parkeerplaatsen in de tussenruimte zodat de juiste toon gezet wordt. Inventariseer de bestaande

De ligging van de hub bepaalt voor welke ‘hubfunctie’ en ‘collectieve dienst’ een hublocatie interessant is. In de kaart is een suggestie voor de combinatie met de collectieve dienst gedaan. Hub 1 & 2: Grote openbare hub Dit zijn de grootste openbare hublocaties in het Stationskwartier met stevige collectieve diensten. Hub 1: ligt strategisch bij het Station Helmond. En staat ten dienste van een gemakkelijke overstap naar de trein. De hub faciliteert primair in gedeelde microen macromobiliteit en een openbare fietsenstalling. Secundair ook in fiets- en auto parkeren voor de bewoners en werknemers van dit cluster. Een combinatie met bijvoorbeeld een pakketdienst is hier op zijn plek. Hub 2: is gelegen in het zuid-westelijke deel. Deze hub kan een groot gedeelte van de bewoners en bezoekers van de Stationstuin faciliteren. Daarbij heeft het een dubbelgebruik voor bezoekers van culturele activiteiten in de Cacaofabriek. Hub 3: de Microhubs in de Stationstuin In de Stationstuin staan de voetganger en fietser in de pikorde bovenaan. We voegen hier een of meer microhubs toe: dit zijn hubs die deelfietsen, -steps, en -scooters aanbieden. Door het aanwijzen van plekken voorkomen we ook door ‘freefloating’ verrommeling in de openbare ruimte.

Hub 4 & 5: Bestaande parkeergarages Van bestaande parkeergarages wordt de mogelijkheid tot efficiënter gebruik en indien nodig uitbreiding onderzocht. Daarmee kunnen zij een hubfunctie krijgen.

•

•

parkeercapaciteit en bekijk wat er opgevangen kan worden in bestaande garages (hub 4 & 5). Een nieuwe hublocatie 2 kan ook een oplossing bieden in de eerste fase. Zorg ervoor dat bij de oplevering van de eerste woningen of werkplekken direct een alternatief op de auto beschikbaar is: zoals gedeelde micro- en macromobiliteit. Het eventueel afschalen van de Kasteel-Traverse hangt samen met het organiseren van het nieuwe routesysteem op groter schaalniveau.

Hub 4: heeft de meest centrale plek recht tegenover het station. De hub kan aanvullend zijn op hub 1, door te faciliteren in collectieve diensten als flexwerkplekken en bijeenkomst ruimtes. Hub 5: dekt binnen een straal van 300m een gedeelte van de Stationstuin en is daarmee een centrale autoparkeergarage voor bewoners en bezoekers. Hub 6, 7 & 8: de buurthubs Deze hublocaties bedienen primair de bewoners, bedrijven en bezoekers in buurten waar ze staan. Met een klein aanbod gedeelde micro- en macromobiliteit bieden ze een alternatief. Afhankelijk van de buurt kan een collectieve dienst als een werkhal, horecavoorziening of werkplek een toevoeging zijn voor de buurt. Hub 8 voorziet ook in een aandeel bezoekers fietsparkeren om je fiets dicht bij actieve publieke plekken langs het kanaal en in de Stationstuin te kunnen stallen. Hub 9: Kiss & Ride hub Hier kun je snel iemand ophalen of wegbrengen bij het station. Een interessante collectieve dienst op deze locatie (niet aan het stationsplein maar in het westen) is een kinderdagverblijf die de kiss&ride ook kan gebruiken. In combinatie met een pakketservice verminderd dit het logistieke verkeer door de buurten.

108

5

109

RAAMWERK

5 DUURZAME EN GEZONDE SYSTEMEN De transitie naar een duurzame en circulaire samenleving kan alleen plaatsvinden als iedereen meedoet. De nieuwe systemen en structuren staan in dienst van de planetaire gezondheid en de bewoners van de stad. De stedenbouwkundige opzet is daarom in essentie een publiek ruimtelijk raamwerk waarin gezonde en circulaire systemen gewaarborgd worden.

STREVEN NAAR ENERGIE POSITIEF

HET GROENSTE STATIONSKWARTIER

•

• •

•

•

• •

•

•

•

Een samenhangend groensysteem van openbare ruimte, gevels, daken en waterstructuren. Hoe meer diversiteit hoe beter, dat geeft meer mogelijkheden voor planten en dieren. We maken een omslag van traditioneel groen (monocultuur) naar gevarieerde beplanting met verschillende soorten, lagen en seizoenseffecten. De ‘zachte’ inrichting van de openbare ruimte bevat integrale oplossingen voor klimaatadaptiviteit. Hemelwater wordt zo lokaal als mogelijk opgevangen, tijdelijk geborgen, gefilterd en hergebruikt en gebruikt voor het uitbundige groensysteem. Volgens een cascadering wordt water overtollig afgevoerd. Piekbuien moeten kunnen worden opgevangen en droogteschade moet hiermee worden voorkomen. Cluster en gebouwontwerpen hebben een bewust ontworpen watersysteem: regenwaterberging opnemen als inpandige watervoorziening De ontharding van de openbare ruimte (verdampingskoeling) en de aanplant van honderden bomen (schaduw) helpen bij het verminderen van hittestress. De variatie in gebiedseigen beplanting, draagt bij aan de stedelijke biodiversiteit met een veelheid aan insecten, vogels en kleine zoogdieren, waaronder vleermuizen. Groen op allerlei niveau’s - van groene daken tot regionale landschap - staat met elkaar in verbinding waarmee het ecologisch netwerk van de stad wordt versterkt.

Bij het maken van groen op, aan of in gebouwen is de CO2-balans positief: de balans tussen de vergroening en benodigde constructie voor het groen.

•

•

•

• • •

•

CIRCULAIR MATERIAALGEBRUIK •

• •

•

GEBIEDSVISIE STATIONSKWARTIER

HELMOND

Voor zowel bestaande bouw als nieuwbouw wordt gestreefd naar optimale reductie van de energievraag in combinatie met maximale duurzame energieproductie vanuit slimme bronnenmix. Energieneutraal bouwen is een uitgangspunt, het streven is een energie positief resultaat. Het Stationskwartier wordt vanzelfsprekend aardgasloos. Het gebied kent deels bodemverontreiniging, waardoor de positionering van koude en warmte bronnen uitgekiend is. Alleen met een gezamenlijke strategie kunnen ontwikkelingen profiteren van een duurzaam systeem zonder dat de verontreiniging gemobiliseerd wordt. Een collectief warmtenet van de 5e generatie maakt het mogelijk dat warmte gedistribueerd wordt en dat verschillende (toekomstige) warmtebronnen gekoppeld worden op stedelijke schaal. Alle nieuwe ontwikkelingen sluiten aan op het collectieve warmtenet. In het gebied wordt ondergrondse ruimte gereserveerd voor een energiebackbone langs het spoor. Er wordt een energievisie opgesteld. Onderdeel daarvan is een strategie voor de normering waarbij de lat gedurende het ontwikkeltraject steeds hoger wordt gelegd. In deze visie wordt het energie systeem boven- en ondergronds onderdeel van het ontwerp.

Bouwen wordt gedaan met een minimale milieubelasting, waarbij de gebouwde omgeving wordt gezien als een bank van herbruikbare materialen en materialen efficiënt gebruikt worden. Circulair en biobased bouwen is het uitgangspunt. Er wordt ingezet op natuurlijke materialen en materialen die op een natuurlijke en elegante manier verouderen. Waar mogelijk is er een voorkeur voor gerecycled materiaal (gerecycled beton) of ecovriendelijk materiaal (eco-cement met lagere C02emissie). Hiervoor wordt een circulaire strategie opgesteld waarin de lat gedurende het ontwikkeltraject steeds hoger wordt gelegd.

110

5

SOCIAAL-ECONOMISCHE PROGRAMMERING

GEZONDE LEEFSTIJL

Iedereen kan in het stationskwartier meedoen, rondkomen en vooruitkomen, daarom zetten we in op:

•

• • •

‘Iedereen kan in het Stationskwartier meedoen, rondkomen en vooruitkomen’

• •

• •

•

GEBIEDSVISIE STATIONSKWARTIER

111

RAAMWERK

HELMOND

Een brede doelgroep: jonge stedelingen, senioren, alleenstaanden, stellen, gezinnen, starters en doorgroeiers. Een gedifferentieerd aanbod in wonen en werken voor mensen met verschillende banen, achtergronden en inkomens. Toegankelijke en hoogwaardige maatschappelijke en culturele voorzieningen (deels in de plinten) die ontmoetingen faciliteren en de sociale structuren in de wijk ondersteunen. Scholen, onderwijsinstellingen en hoogwaardig kinderopvang aanbod. Het versterken van de sociale structuur op clusterniveau. Op dat niveau wordt samenwonen en samenleven gestimuleerd evenals moreel eigenaarschap en betrokkenheid met de plek. Flexibiliteit van de openbare ruimte maakt het mogelijk om activiteiten te organiseren en mee te bewegen met de ontwikkelingen in de samenleving. Keuzevrijheid in voorzieningen nabij, vervoersopties en gezond buitenleven biedt mogelijkheden voor ontplooiing, ontwikkeling, werk en kennisuitwisseling. Belangrijke condities en waarden voor het welzijn van mensen. Functiemix van (maatschappelijke en culturele) voorzieningen bevordert ontmoeting, toegankelijkheid, diversiteit en aantrekkelijkheid van buurten.

•

Het Stationskwartier biedt een gezonde leefomgeving met zo min mogelijk geluidsoverlast en vervuilde lucht, met veel groen en een omgeving die uitnodigt tot spelen, ontmoeten en bewegen. Horeca en voorzieningen die hier landen passen binnen de 3 kernwaarden. Hierdoor biedt het Stationskwartier voldoende gezonde opties aan.

GELEIDELIJKHEID EN FLEXIBILITEIT •

• • •

Het Stationskwartier wordt niet in een keer gerealiseerd. De opgave is dusdanig dat het gefaseerd plaats zal vinden. Dat geeft de tijd om in te spelen op de snelle veranderingen die nu plaatsvinden. Het raamwerk is daarom een basis waarin ruimte gereserveerd wordt voor de voorgenoemde duurzame systemen. Deelontwikkelingen binnen het raamwerk moeten als modules aangepast kunnen worden aan de dan geldende eisen. Op gebouwniveau dragen modulaire woningplattegronden, flexibel aanpasbare gebouwen en plinten, en tijdelijke of adaptieve parkeervoorzieningen bij aan de toekomstbestendigheid.

112

5

113

RAAMWERK

6 RUIMTELIJKE CONDITIES VOOR

EEN ENERGIEKE EN INCLUSIEVE STADSWIJK

‘Je thuis voelen’ en ‘ergens bij horen’. Dat zijn belangrijke ervaringen die bewoners mogen hebben in het Helmondse Stationskwartier. Deze behoeften worden groter in een tijd dat de eenzaamheid (vooral onder jongeren) toeneemt en veranderingen in de zorg ons nopen om meer voor elkaar te zorgen. Hier willen we voorkomen dat er door de grote schaal, hoge stedelijkheid en vele passanten ongewenste anonimiteit optreedt.

HELMONDSE STADSBLOKKEN

In het Stationskwartier scheppen we de juiste condities waardoor het naar elkaar omkijken, het bijdragen aan een betere wereld en het onderdeel zijn van een gemeenschap ook daadwerkelijk kan ontstaan. Dat geldt ook voor het tot bloei laten komen van ondernemerschap, voor spontaniteit en interactie die leiden tot ontmoetingen. Kortom, een gebied waar je een fijne woning en werkplek vindt en je jezelf vanwege de gezonde leefomgeving, voorzieningen en activiteiten maximaal kan ontplooien!

•

GEMENGDE STADSWIJK

•

•

•

• • • •

Transformatie van extensief gebruikte en gedateerde spoorzone naar levendige stadswijk. Hoge dichtheid met een menselijke maat. Met een dichtheid die relatief nieuw is voor Helmond. Gericht op mensen die in de stad willen wonen, dichtbij voorzieningen en activiteiten, verrassende ontmoetingen met een diversiteit aan bewoners. Spontaniteit, creativiteit onvoorspelbaarheid en ontmoeting krijgen de ruimte, net als diversiteit en verschil. Stimuleert gezond stedelijk leven, draagt bij aan fysieke en mentale ‘fitheid’ en geeft energie.

• •

• •

•

ENERGIEK EN ONDERNEMEND •

DE TUSSENSCHAAL • •

•

GEBIEDSVISIE STATIONSKWARTIER

HELMOND

Een krachtige identiteit voor het Stationsgebied als totaal met aantrekkingskracht op bedrijven. Een fijne woning of werkplek die bewust onderdeel uitmaakt van een deelgebied, cluster of gebouwcomplex. Op het niveau van deze tussenschaal (tussen individuele woning en Stationsgebied als totaal) wordt vormgegeven aan samenwonen en samenleven. Denk aan thema’s als zorg, energie, buitenruimte en beheer. De deelgebieden, clusters en gebouwcomplexen samen maken een heterogeen Stationskwartier.

Het Stationsgebied is opgebouwd uit stoere, informele stadsblokken en gebouwcomplexen. Vaak samengesteld uit meerdere gebouwen. Veelal schouder aan schouder maar zeker niet volledig gesloten. Gebouwen zijn divers van vorm, met verschillende hoogtes en korrelgroottes. (de ruimtelijke spelregels worden beschreven in principe 7 en 8) Met een diversiteit in typolgie per bouwblok zodat het interessant is voor een diversiteit aan mensen: van jonge stedelingen, senioren, alleenstaanden, stellen, gezinnen, starters, doorgroeiers en zorgbehoevenden De schaal van de panden is beperkt en sluit aan op de schaal die veelvuldig aanwezig is in het Helmondse centrum. Het intensief mengen van hogere en lagere gebouwen en het terugwijken van hoger gelegen gevels zorgen dat de menselijke maat behouden blijft, ondanks de aanzienlijke dichtheid. Hogere gebouwen zijn niet bedoeld als losse iconen maar maken onderdeel uit van het bouwblok. Georganiseerd rondom een gezamenlijke luwe buitenruimte die openbaar toegankelijk zijn maar waar je je te gast voelt als bezoeker. Deze ruimtes zijn het verlengde van het leefoppervlak van aanwonenden. De architectuur is eigentijds, stoer en met af en toe wat Helmondse humor.

•

•

Het Stationskwartier daagt uit, inspireert en maakt nieuwsgierig door ruimte te bieden voor creatieve uitspattingen, door plekken voor interactie en ontmoeting, door ruimte voor ondernemerschap en voor activiteiten in de buitenlucht en voor een fysieke stad die de geest mag prikkelen. Binnen de bouwblokken is ruimte voor een korrel die eigendom voor particulieren en (kleine) bedrijven mogelijk maakt. Hiermee is het aantrekkelijk voor ondernemende bewoners en ook concurrerend ten opzichte van bedrijfsomgevingen in de andere grote Brabantse centra. Bijzondere woonproducten zoals zelfbouw of samenbouw krijgen een plek in de stadsblokken en dragen bij aan eigenaarschap en diversiteit.

114

5

Referentie sfeerbeeld van de Kasteel-Traverse als levendige stadsboulevard

GEBIEDSVISIE STATIONSKWARTIER

HELMOND

RAAMWERK

115

116

5

117

RAAMWERK

7 NOORD: STADSBOULEVARD (KASTEEL-TRAVERSE) Centrum+ gebied meer verblijfskwaliteit Benadering vanuit de trage gebruiker: de auto doorkruist het centrum, in plaats van de voetganger die de weg oversteekt.

plinten programmeren voor 24/7 reuring

nieuwbouw draagt bij aan wandvorming en een heldere stedelijke ruimte

De Kasteel-Traverse speelt al jaren een hoofdrol in de stad. Het motto uit 1966 ‘Onbekend maakt onbemind’ gaat nog steeds op: aan de route door het centrum van de stad, de Kasteel-Traverse, etaleert Helmond zich. Maar het denken over hoe we ons verplaatsen, hoe we willen wonen, over de waarde van natuur in de stad is veranderd. De Kasteel-Traverse speelt daardoor een belangrijke rol in de omslag van stedelijke infrastructuur met de focus op snel verkeer naar stedelijke ruimte met de focus op wandelen, fietsen, wonen en verblijven. Ook hier geldt, dat in dit hoofdstuk de voorkeursrichting voor de transformatie van de Kasteel-Traverse geschetst wordt, bezien vanuit het Stationskwartier. De Mobiliteitsvisie, die in ontwikkeling is, schept de leidende uitgangspunten. Onderzoek moet nog plaatsvinden naar de mogelijkheden en consequenties. Zo hangen de mogelijkheden van een Kasteel-Traverse met veel verblijfskwaliteit samen met een goed alternatief voor het huidige doorgaand verkeer in het centrum.

Historische binnenstad herkenbaar

LEVENDIGE STADSBOULEVARD MET VERBLIJFSKWALITEIT • Oversteekmomenten verbeteren

behoud belangrijke ontsluitingsfunctie

Aantrekkelijke plek voor vestiging van bedrijven, op dé zichtlocatie van de stad

Lineaire groenstructuur als onderdeel van de groenblauwe basis

•

• •

STEDELIJK, HERKENBAAR EN UITNODIGEND • • •

• GEBIEDSVISIE STATIONSKWARTIER

Transformatie naar een ‘stadsboulevard’: een aantrekkelijke stedelijke ruimte, die niet enkel doorstroom faciliteert, maar uitnodigt om aan te wonen, werken en verblijven. Op het tracé binnen het centrum+ gebied, van het kanaal tot Churchillaan, wordt de verblijfskwaliteit vergroot. Dit vraagt om een helder profiel met meer ruimte voor de trage gebruiker, stadsnatuur, en heldere randen met een levendig programma op de begane grond. Bereikbaarheid en doorstroom wordt gefaciliteerd, maar doorgaand verkeer wordt geweerd. Een stevige boomstructuur wordt aangelegd. Deze structuur staat in verbinding met de rest van het groenblauwe netwerk.

HELMOND

De bebouwing aan de stadsboulevard is stedelijk en uitnodigend. Zowel aan de zuidzijde als aan de noordzijde. Gebouwen staan op de stoep in een duidelijke rooilijn, en hebben een levendige plint. De menselijke maat en Helmondse hoogte van 3-6 lagen vormt de basis. Hogere bebouwing is op plekken toegestaan. Voor de ruimtelijke spelregels die gelden voor het Stationskwartier zie pagina 132. De historische binnenstad blijft herkenbaar en afleesbaar. Nieuwe ontwikkelingen aan de Kasteel-

•

Traverse ter hoogte van de historische binnenstad dragen bij aan deze herkenbaarheid. De gelaagdheid van de stad blijft hiermee zichtbaar en de oriëntatie en leesbaarheid van de stad verbeterd. Op verschillende plekken zijn openingen in de straatwand waardoor ruimte is voor (bestaand) groen.

VOOR DE SNELLE ÉN TRAGE GEBRUIKER •

• • •

De ontsluitingsfunctie verschilt vanaf de kruising met de Stationsstraat en Zuidende. Het westelijke deel ter plaatse van de historische binnenstad wordt vormgegeven vanuit de trage gebruiker; de auto doorkruist het centrum in plaats van dat de voetganger de Kasteel-Traverse oversteekt. In het oostelijke deel is de ontsluitingsfunctie voor de auto belangrijker voor de bereikbaarheid van het centrum vanaf de randen. Meer ruimte creëren voor brede stoepen, fietsstroken, goede oversteekplaatsen en bomen en groen. Nader onderzoek moet nog plaatsvinden naar de mogelijkheden om kruispunten, afslagen, en rijbanen te herorganiseren, en daarmee ruimte te maken voor bovenstaande ambities.

24/7 REURING •

•

Nieuwe ontwikkelingen en transformaties van bestaande gebouwen dragen bij aan een actieve programmering van de stadsboulevard, met name op de begane grond. De stadsboulevard kent door de mix van functies en het snelle en langzame verkeer reuring gedurende alle dagen van de week en ook in de avonden. Het is een zeer geschikte locatie voor bedrijven en kantoren omdat het dé zichtlocatie in de stad is. Alledaagse voorzieningen en woningen dragen bij aan een levendige mix.

118

5

119

RAAMWERK

CONCEPT STADSBOULEVARD

toekomstbestendig profiel met ruimte voor groen en waterberging

In een volgende fase worden verkeerskundige mogelijkheden en consequenties onderzocht. Deze uitgangspunten schetsen de voorkeursrichting: Auto te gast in het centrumgebied

De ambitie is om het centrumgebied te benaderen vanuit de trage gebruiker: de auto doorkruist het centrumgebied, in plaats van de voetganger die een weg oversteekt. De oversteken over de stadsboulevard (noord-zuid) worden hiermee verbeterd. Ook de verblijfskwaliteit op de stadsboulevard neemt toe.