RN 051 Gebiedsvisie Stationskwartier Helmond
Tekst van het document
Historische binnenstad herkenbaar
De historische binnenstad, met het kasteel als icoon, etaleert zicht aan de stadsboulevard. Nieuwbouw ter hoogte van de binnenstad versterkt deze identiteit en afleesbaarheid.
Helder profiel met gebouwen op de stoep
De stedelijke ruimte wordt beter gedefinieerd door wandvorming en het toevoegen van gebouwen direct op de stoep, de begane grond is geprogrammeerd en is uitnodigend.
Comfort voor de trage gebruiker
Brede stoepen en fietspaden voor de trage gebruikers. Zij dragen bij aan de prettige levendigheid van de straat.
Groenstructuur in verbinding
Over het gehele lengte is er ruimte voor groen in het profiel. Deze lineaire groenstructuur staat in verbinding met het grotere groenblauwe netwerk.
GEBIEDSVISIE STATIONSKWARTIER
HELMOND
ontmoetingen stimuleren
auto te gast in centrumgebied
voorzieningen in de plinten van gebouwen
comfortabele fietsroutes
een groene boulevard voor doorstroom en verblijf
bestaande volwassen bomen opnemen in kleinschalige parkjes Nader te onderzoeken ruimtelijke indelingen van het profiel
120
5
Referentie sfeerbeeld van de Stationstuin met ruimte voor groen en verblijven
121
RAAMWERK
8 WEST: STATIONSTUIN Het kanaal, de Stadse Aa en de huidige tussenruimtes in dit westelijke deelgebied bieden de uitgelezen kans om een uitzonderlijk groen stationskwartier te maken. Een grote tuin voor alle Helmonders, waarin gebouwen midden in het groen staan en de straten transformeren naar paden. We herstellen de vervaagde identiteit van het gebied die vooral veroorzaakt wordt door de versnipperde openbare ruimte en de veelal afstandelijke gebouwen. In deze grote variatie aan gebouwen, tijdslagen en functies brengen we een verbindende laag van groen aan. Deze verbindende laag zet de deuren wagenwijd open voor interactie en activiteit.
VERBINDENDE GROENE LAAG EN RADICAAL OPRUIMEN • • • •
• • •
Het start met het radicaal opruimen van verharding in de tussenruimte. Door infrastructuur af te schalen en parkeerplaatsen op te ruimen. Een zacht landschap vormt de nieuwe basis. Het ontwerpprincipe is ‘groen, tenzij’. Het landschap loopt door tegen de gevels van gebouwen. Dit landschap werkt verbindend en ordenend; het positioneert de huidige grote diversiteit aan bestaande gebouwen en elementen als één samenhangend gebied. Paden en wegen liggen ‘los’ in het groen. Het groenconcept wordt gebaseerd op de ligging in een beekdal. Dit uit zich in herkenbare beplanting en een werkend ecologisch systeem. De groene verbindende laag is gebiedsoverstijgend: van de rand van het historisch centrum, over de Cacaofabriek tot aan de plint van het nieuwe Houtsdonk.
VERBORGEN IDENTITEIT IN THE SPOTLIGHT •
•
•
GEBIEDSVISIE STATIONSKWARTIER
HELMOND
De vervaagde identiteit van het gebied wordt hersteld. Het gebied heeft onderbelichte elementen die nu niet zichtbaar zijn door de versnipperde openbare ruimte en de afstandelijke gebouwen. De verborgen identiteiten worden weer terug in de spotlight gezet; denk aan de karakteristiek van een fabriek naast een kasteel. Dit is Helmondse eigenheid die getoond mag worden. Dat vraagt om ingrepen in de bestaande collectie van gebouwen. De beeldbepalende panden en monumenten zijn een basisgegeven voor nieuwe ontwerpen.
UP-TO-DATE OPENBARE RUIMTE •
• • •
Kijkgroen bestaat niet meer, want de waarde van stadsdgroen is groot; verkoelende effecten, geluk en welzijn van mensen, habitats voor diersoorten, bodemvitaliteit, waterberging en ga zo maar door. Groen wordt bewust ingezet voor ecosysteemdiensten. De openbare ruimte faciliteert primair de trage gebruiker. Een landschap met een fijnmazig netwerk wat groene pleinen en intieme plekken verbindt. De ruimteclaim van ondergrondse infrastructuur heeft invloed op de mogelijkheden. Bij de uitwerking van de openbare ruimte trekken de ondergrond en bovengrond gelijk op om juiste afwegingen te kunnen maken.
RUST, RUIS EN REURING • • • •
De Stationstuin heeft voldoende maat om zowel ruimte te bieden aan rust, ruis en reuring. Picknickplekken, werkplekken buiten, speeltuin, beweegtuin, urban sports faciliteiten zorgen voor allerlei gebruiksmogelijkheden in de Stationstuin. Eyecatchers met kunst en cultuurhistorische relicten zoals Java trommel. Ruimte voor kleinschalige bijeenkomsten en events in de buitenruimte
GEBOUWEN IN HET GROEN • •
•
• •
Gebouwen staan met de voeten in het groen en zijn zo veel als mogelijk alzijdig. De levendige en open plinten zijn daarin essentieel. Er wordt plaatselijk verdicht. De positie en wisselende hoogtes van gebouwen zorgen voor goed bezonde plekken en voldoende lucht en ruimte in de Stationstuin. Gebouwen hebben een duidelijke adressering in het park, extra aandacht wordt besteed aan het ontwerpen van het gebouw op ooghoogte en de routing van straat tot aan je voordeur. Bestaande gebouw(complexen) worden uitgedaagd om (geleidelijk) te transformeren volgens deze kernkwaliteiten. Ook wanneer in de toekomst (delen van) Vlisco tot transformatie komen, wordt dit deel opgenomen in de Stationstuin.
122
5
123
RAAMWERK
fijne plekken
RUIMTELIJKE KADERS STATIONSTUIN
Plaatselijk verdichten
Programmeren van brandpunten
GEBIEDSVISIE STATIONSKWARTIER
bestaande gebouwen openen, van introvert naar extravert
HELMOND
Landschappelijke tussenruimte
Koesteren van ‘parels’
124
5
OPENBARE RUIMTE CONCEPT STATIONSTUIN In een volgende fase wordt het ontwerp voor de openbare ruimte uitgedacht. De volgende uitgangspunten worden als vertrekpunt genomen: Eén netwerk
Een aaneengesloten groen netwerk in alle richtingen. Groenelementen staan in verbinding met elkaar: oost-west en noord-zuid verbindingen gekoppeld aan kleinere leefgebieden, pleinen, groene daken gevels.
Groen tenzij
Het ontwerpuitgangspunt is ‘groen tenzij’: een groene basis met minimale functionele paden/wegen
Groen tot tegen de gevels
Geen straten en stoepen met verharding van gevel tot gevel, maar een groen tenzij principe: Groen loopt dus ook door tot tegen de gevels van gebouwen
Rijke en diverse openbare ruimte met de identiteit van een Beekdal
Geen monocultuur, maar een stadsbiotoop met grote bomen, kleine bomen, klimplanten, struiken, kruidenachtigen, bodembedekkers en schimmels en micro-organsimen.
Robuuste structuur aanbrengen
Veel bestaande gebouwen zijn een gegeven. We zetten stevige bomenrijen in oost-west richting in om een dominante groenstructuur te vormen. Dit zorgt voor een samenhangende Stationstuin.
Klimaatadaptieve openbare ruimte
De vormgeving van de openbare ruimte bevat integrale klimaatadaptieve oplossingen: zoals waterberging volgens een cascadering
GEBIEDSVISIE STATIONSKWARTIER
HELMOND
RAAMWERK
125
126
5
127
RAAMWERK
SPELREGELS NIEUWBOUW
TOOLS BESTAANDE PANDEN
Functie wijziging
Gebouw openen
Van een monotoon woonprogramma naar mix binnen 1 gebouw
Gesloten gevels openen van een introvert naar extravert karakter
Minimale afstand tussen torens is ongeveer 50m
Optoppen
Annex of uitbreiding
Plinten programmeren
Goede adressering
Activiteit op dak
Utilitaire functies inpassen binnen de footprint van het gebouw. Publieke zijdes/plinten actief invullen.
duidelijk adres in het park door logische routing en vormgeving van entree/voordeur(en) en fijnere detaillering in de plint
Overgang gebouw naar openbare ruimte ontwerpen
Gebouw staat IN het groen
Alzijdig Gebouwen zijn alzijdig en solitair ontworpen in het landschap.
Variatie in hoogte accenten 40-70m Hoogte accenten variëren onderling van elkaar in hoogte: 4070m. Door middel van een voetstuk, terrassen, setbacks, wordt aansluiting gezocht bij de Helmondsse hoogte
aansluiting op de openbare ruimte integraal mee ontwerpen
GEBIEDSVISIE STATIONSKWARTIER
Helmondse hoogte Menselijke maat: panden die aansluiten bij de ‘Helmondse hoogte’ tussen 3-6 lagen (11-21m)
Het landschap loopt tot tegen de gevel aan. Ontsluiting organiseren met minimale verharding
HELMOND
Bestaand pand optoppen met nieuwbouw. In vormgeving een goed concept tussen oudbouw en nieuwbouw
Daken programmeren en (publiek) toegankelijk maken. Biedt unieke uitzichten over de stad.
Extra annex of uitbreiding van het gebouw om activering van een plek mogelijk te maken
5
129
RAAMWERK
6 bouwlagen met accenten tot 11 bouwlagen
Engelseweg
GEBIEDSVISIE STATIONSKWARTIER
Spoor
Stationstuin
HELMOND
Stationstuin
traverse
oostende
Oranjekade/Weef
Historische binnenstad 3 a 4 bouwlagen
spoor
Helmond Centrum+ gebied doorsnede
DOORSNEDE STATIONSTUIN
kerk
128
Stationskwartier
Helmondse hoogte 3-6 lagen hoogte accenten tot 70m
Stedelijk binnenhof
Suytkade
hoogte van 6 bouwlagen
Kasteel-Traverse
130
5
131
RAAMWERK
9 OOST: STATIONSBUURTEN De stationsbuurten vormen een uniek milieu binnen Helmond. Ze kennen een hogere dichtheid, met een Helmondse eigenheid. De buurten zijn publiek toegankelijk voor iedereen, er wordt gewerkt en gewoond, de sfeer is informeel; je kunt er dwalen. Clusters van panden zijn georganiseerd rondom een plek, dit verleidt tot interactie en stimuleert vorming van gemeenschappen.
SOCIALE CLUSTERS •
•
•
• • • • •
GEBIEDSVISIE STATIONSKWARTIER
HELMOND
Een stationsbuurt bestaat uit meerdere clusters van panden rondom een collectieve plek. Dit is een werkbare schaal voor het organiseren van sociale clusters. Op cluster niveau wordt antwoord geboden op gedeelde voorzieningen en plekken, een fijne ontsluitingsstructuur van straat naar je voordeur, tools die interactie en ontmoeting tussen bewoners stimuleren. Een subschaal binnen het cluster wordt aangebracht: per 30 huishoudens wordt er gezocht naar een bindend element. Dit kan van alles zijn, zoals: het delen van een wasvoorziening, werkplek, schuur, dakterras, filmzaal, of groenperk. Een cluster wordt gevormd door een combinatie van een rand samengesteld uit meerdere panden + alzijdige solitaire panden. De panden variëren sterk in korrel. De afwisselende hoogtes vormen een gevarieerd daklandschap. De kleinschalige panden bieden kansen voor ondernemers om eigendom te hebben in het gebied. De afzonderlijke herkenbaarheid van gebouwen zorgt voor een echt adres. De architectuur is eigentijds, stoer en met af en toe wat Helmondse humor. De geluidsbelasting van het spoor wordt op gebouwniveau opgelost: door het maken van een luwe zijde (wandvorming door samengestelde panden), andere functies hier te positioneren of voldoende afstand te houden.
INFORMELE & PUBLIEKE TUSSENRUIMTE • • •
De positionering van gebouwen en afwisseling van groottes levert een interessant en intiem dwaalmilieu op. De tussenruimte is publiek toegankelijk, maar je kunt er voelen dat je als bezoeker te gast bent. Samenwerking, interactie en ondernemerschap wordt gestimuleerd door de juiste ruimtelijke condities.
STADSNATUUR • • • •
De binnenhoven zijn overwegend groen. Iedere stationsbuurt ontwikkelt een groenconcept die in verbinding staat met het groenblauwe raamwerk. Groenelementen op straatniveau, clusterniveau en pandniveau versterken elkaar. Stadsnatuur inzetten als sociaal middel: ‘de groenverbinders’ zijn bewoners die activiteiten organiseren in relatie tot groen: denk aan tuinieren, een bbq, het planten van een boom.
132
5
133
RAAMWERK Stadsnatuur en gebouwgebonden groen staat altijd in verbinding met het robuuste ecospoor
RUIMTELIJKE KADERS STATIONBUURTEN Stedelijkere maat en schaal aan de Stadsboulevard Dieptewerking van hoogbouw: hoge accenten staan op de 1e en 2e lijn aan de boulevard
clusters worden opgebouwd uit samengestelde panden en solitaire volumes
Samengestelde volumes (wandvorming) richting spoorzone i.v.m. geluidsbelasting of werkfuncties hier positioneren Informelere gevel en kleinere korrel aan de buurtstraat. Hier wonen mensen aan.
Wandvorming richting Stads- en buurt boulevard
autovrij binnengebied
Secundair netwerk is informeel en publiek toegankelijk Primaire routes
Cluster van panden georganiseerd rondom een collectieve plek Vrijplaatsen voor ideeen
GEBIEDSVISIE STATIONSKWARTIER
HELMOND
134
5
135
RAAMWERK
SPELREGELS NIEUWBOUW
Helmondse hoogte
Verticaliteit en diversiteit
Definieren van ruimtes
De schaal van gebouwen sluit aan bij de stad. De basis is de gemiddelde ‘Helmondse’ hoogte tussen 3-6 lagen (11-21m)
Het aantal architectonische panden wordt berekend door deze spelregel. Hierbij is het streven om minimaal 1 smal pand (1015m breed) per blokzijde te maken. (geldt met name voor lange blokzijden)
Aan de Engelseweg en Stadsboulevard wordt een duidelijke rooilijn gevolgd. Langs de noord-zuid verbindingen zitten meer verspringen.
lengte van de zijde van een bouwblok 20
Menselijke maat Niches, open hoeken, overkragingen, onderdoorgangen, setbacks geven menselijke maat en reuring.
aantal panden = naar beneden afgerond
Dieptewerking torens
Minimale afstand tussen torens is ongeveer 50m
Hoogte accenten staan nooit op een lijn maar zorgen voor diepte werking in het Stationskwartier. Met name aan de KasteelTraverse worden op plekken torens bewust ook op de ‘2 lijn’ geplaatst.
De onderlinge afstand tussen hoogteaccenten is minimaal 50m. Hoogte accenten zijn te beargumenteren op een aantal strategische plekken; zoals aan het stationsplein.
Variatie in hoogte accenten 40-70m
Bouwstenen voor een cluster
70m
Hoogte accenten varieren onderling van elkaar in hoogte: 40-70m.
GEBIEDSVISIE STATIONSKWARTIER
40m
Een cluster of stadsblok bestaat uit een combinatie van panden ‘schouder-aanschouder’ en losse solitaire gebouwen georganiseerd rondom een collectieve plek. Stadsblokken zijn nooit volledig gesloten.
HELMOND
Dwaal milieu
Architectuur
De clusters vormen samen een interessant en intiem dwaal milieu door zichtlijnen juist op plekken te onderbreken.
Architectuur op pand niveau geeft gebouwen een adres aan straat en gebieden meer diversiteit. Alle zichtbare gevels (dus incl. zij en achtergevels) worden volwaardig ontworpen.
136
5
137
RAAMWERK
DOORSNEDE STATIONSBUURTEN
Binnenhof
Engelseweg
GEBIEDSVISIE STATIONSKWARTIER
Stationsbuurt dwaalmilieu
Binnenhof
Ecospoor
Kasteel-Traverse
HELMOND
138
5
nieuwe voorzieningen en services voor de bezoekers van het station
139
RAAMWERK
10 MIDDEN: STATIONSKAMER
De Stationskamer: een ontvangsthal in de buitenlucht
vergroenen! ruimte reservering voor toekomstige uitbreiding perrons en sporen
herkenbare passages
meerdere aantrekkelijke routes
faciliterende hub voor ‘last-mile oplossingen’
Vanzelfsprekend heeft het station een essentiele verbindende functie voor Helmond door de vervoersverbindingen met de regio. Waar we daarnaast sterk op inzetten zijn de sterke verbindende eigenschappen van de openbare ruimte daaromheen: door de ruimtelijke en culturele barrièrewerking van het spoor tussen noord en zuid te minimaliseren, door de bezoeker ‘als vanzelf’ de stad in te leiden (iets dat nu nog niet goed gaat) door een juiste organisatie van het snelle en trage routenetwerk en door een fijne plek te zijn met intrinsiek kwaliteit zodat allerlei ontmoetingen en interacties plaats kunnen vinden. Hier stap je de trein uit en is de reactie: “Deze stad heeft lef en leven!” Het station, het stationsplein en de aanpalende gebouwen beschouwen we als een Stationskamer waar de dynamiek en activiteit in mag ontplooien. In de Stationskamer kom je thuis, heb je een zakelijke afspraak, spreek je af op het plein om de binnenstad in te gaan, volg je een college of doe je nog een late boodschap. De stationskamer is de ontvangsthal, het plein en park ineen. Daarin ‘leunen’ we niet op één allesomvattend gebouw, zoals doorgaans gebruikelijk is, maar op de totale stedelijke knoop.
vloeiende en ronde vormen en lijnen op het stationsplein
kiss&ride verplaatsen naar zuidzijde
Beleving vanuit de trein aankomst in een groen stationskwartier
Met de te verwachtte toename in treingebruikers, bewoners en passanten zal het denken over het station als mobiliteitsmachine in de toekomst vorm moeten gaan krijgen. Een betere oriëntatie, entree en routing aan de zuidzijde en een herorganisatie van de auto- en busrouting zijn daarin van belang.
•
•
•
HELMOND
• • •
•
Om in de toekomst de rol van een groter OVknooppunt te kunnen vervullen voegen we een nieuw perspectief toe aan het stationsgebouw en plein: we beschouwen het stationsplein als een grote ‘ontvangsthal’ in de buitenlucht. Het plein kent duidelijke randen met actieve plinten en herkenbare routes/passages in alle richtingen. Herorganiseren van het Stationsplein: door het verplaatsen van de Kiss&Ride naar het zuiden ontstaat meer ruimte voor verblijven en vergroenen en een lagere verkeersdruk op het plein en de omliggende straten aan de noordzijde. Nieuwe voorzieningen en services passend bij bezoekers van het station: snelheid, comfort en gemak vormen het uitgangspunt. Denk aan: stomerij, sleutelmaker, kapper, mobiele werkplekken, pakketophaalpunt, bijeenkomst ruimtes.
Het doel is dat reizigers een vorm van mobiliteit kunnen kiezen die ze op dat moment nodig hebben en dat het verleidt tot een duurzame keuze. ‘Last-mile oplossingen’: deelmobiliteit aanbieden in direct omgeving van het station: om het gebruik van het OV-knooppunt aantrekkelijker te maken. Ruimte aan de zuidzijde wordt gereserveerd om indien noodzakelijk een tweezijdige oriëntatie en extra perron mogelijk te maken. Hiermee moet de capaciteit en toegankelijkheid vergroot worden. Hiermee wordt de zuidzijde belangrijker als entree. Een parkeerhub voor overstappers wordt voorzien in de nieuw te bouwen deelgebieden.
KNOOPPUNT VAN PASSAGES •
•
Vanaf het stationsplein kun je alle richtingen op. Het knooppunt biedt meerdere aantrekkelijke routes om bijvoorbeeld naar de binnenstad of richting de Cacaofabriek te komen. Voor goede oriëntatie worden de verschillende ‘passages’ van het stationsplein kenmerkend vormgegeven. Waar nodig door in te grijpen op structuur-/gebouwniveau door passages te verbreden.
PRETTIGE VERBLIJFSRUIMTE EN ROUTING •
DE ONTVANGSTHAL IN DE BUITENLUCHT
•
GEBIEDSVISIE STATIONSKWARTIER
DE MOBILITEITSMACHINE
•
•
•
Het stationsplein is meer dan alleen het station. Het is het verbindende plein tussen alle programmatische onderdelen die faciliterend zijn voor het OVknooppunt. We bouwen voort op de ontwerprichting die al ingeslagen is; een helder gedefinieerd ovaal plein, gekenmerkt door vloeiende vormen en lijnen die een landschappelijk karakter nastreven. Met paviljoen achtige gebouwen daarin. Nieuwe routes in alle richtinge worden met aandacht vormgegeven en zijn meer dan een willekeurig trottoir: een logische doorgaande route, goede oversteken, brede beweegruimte, voldoende schaduw en zitplekken. ‘Groen tenzij’: ondanks dat beweging, routes en looplijnen prioriteit hebben, wordt zo veel mogelijk vergroend. Als treinreiziger ervaar je het Stationskwartier als een groen centrumgebied, waar het spoor als route in een stedelijk landschap ligt.
140
5
ONTVANGSTHAL IN DE BUITENLUCHT
KNOOPPUNT VAN PASSAGES
PRETTIGE VERBLIJFSRUIMTE EN ROUTING
GEBIEDSVISIE STATIONSKWARTIER
HELMOND
RAAMWERK
141
142
5
RAAMWERK
143 Referentie sfeerbeeld van de Stationskamer een ontvangsthal in de buitenlucht
GEBIEDSVISIE STATIONSKWARTIER
HELMOND
144
1
2
3
4
5
6
145
7
DEELGEBIEDEN
Het Stationskwartier vergroot het centrumgebied van Helmond. Binnen het centrum heeft het stationskwartier een eigen karakter. Het streven is een samenhangend gebied van de Cacaofabriek tot aan de Kasteel-Traverse en van het kanaal tot aan het EHADterrein. Onderdeel van dit karakter is een energiek, met lef, divers en dynamisch gebied. Binnen het Stationskwartier worden deelgebieden gemaakt met specifieke karakteristieken. Deze vormen de kaders voor verdere ontwikkeling van deze deelgebieden.
GEBIEDSVISIE STATIONSKWARTIER
HELMOND
146
6
147
DEELGEBIEDEN
HISTORISCHE BINNENSTAD
KASTEELTUIN
PASSAGE STADSBLOKKEN
GOUDEN RANDJE
STATIONSTUIN
VLISCO EHAD-TERREIN OVERSPOOR
ENGELPARK
CACAOKADE
N
GEBIEDSVISIE STATIONSKWARTIER
HELMOND
148
6
DEELGEBIEDEN
STATIONSBUURT 1 - DE PASSAGE Dit is de plek voor een dynamisch werkmilieu! Ontmoeting en samenwerking wordt gestimuleerd door (overdekte) buitenruimtes, niches, transparante plinten, en doorwaadbaarheid. In het deelgebied ‘De passage’ draait het namelijk om de zeer centrale ligging; tussen het Stationsplein en de Stadsboulevard in. Op het kruispunt van stromen. Een aantrekkelijke woon- en werkplek voor de nieuwe stedeling die volop gebruik maakt van de voorzieningen en goede bereikbaarheid. •
Doelgroep: eenpersoonshuishoudens, expats, studenten.
•
Functies: innovatiehub, (dependance) mbo, hbo en universiteit, kantoren, broedplaatsen, to go supermarkt, openbare foyers, koffietentjes.
•
•
•
•
Het opwaarderen van de parkeergarage door extra lagen en hubvoorzieningen. Denk aan een pakket service, deelfietsen, een werkcafé, openbaar sportveld op het dak, etc. De groene belevingswaarden van de Passage wordt versterkt door vergroening van de buitenruimte, gevels en daken.
GR1 25 50 25 GR2 75 20 5
149 Totaal opp. gebied % bebouwd % onbebouwd BVO totaal BVO nieuwbouw
12600 m2 65% 35% 30.000-35.000 m2 15.000-20.000 m2
programmatische verdeling *percentage van het totaal BVO
pass 65 20 15
65 20 15
wonen werken voorzieningen
ehad 70 25 5
5
4 2
Dit kwartier heeft het potentieel om ontmoetingen en kennisuitwisseling te stimuleren. De plek tegenover het station en aan de stadsboulevard is ideaal voor bedrijven en plekken voor samenkomst.
engelpark 20 70 10
De ambitie is om het kwartier geleidelijk te ontwikkelen; waar bestaande panden opgenomen worden in het nieuwe stadsblok. Nieuwbouw wordt als impuls gebruikt om van een introvert karakter naar een open en extravert stadsblok te transformeren. De potentie van een hoog interactiemilieu wordt benut!
tuin 70 15 15
< Openbaar en doorwaadbaar SMALL karakter. Hoge gebouw plint, Bloemenkiosk 04 Detailhandel ontmoetingsplekken.
Een bloemenwinkel wordt gekenmerkt door de presentatie en handeling van ‘levend assortiment’ (planten en bloemen) en ‘dood assortiment’ (decoratiemateriaal zoals
vlisco 55 35 10
vazen, potten, kaarsen e.d.).
1 OPENBARE PASSAGE Het stadsblok kent geen echte binnen en buitenzijde. De centrale ligging en omsluiting door grotere infrastructuur, maakt dat de doorwaadbaarheid voor voetgangers en fietsers belangrijk is. Het kwartier heeft dus een openbaar karakter en is onderdeel van het fijnmazige netwerk. 2 OPENBAAR EN DOORWAADBAAR
BLOEM!, Stadionplein te Amsterdam
< Stedelijk stadsblok aan de Stadsboulevard. Een mix van wonen en werken.
HELMOND
3
1
cacao 35 20 45
68
GEBIEDSVISIE STATIONSKWARTIER
Voor ontmoetingen en kennisuitwisseling
Een openbaar en doorwaadbaar karakter is essentieel. De tussenruimte is voor de trage gebruiker en wordt gevoed door publieke functies in de plinten. Onderzocht moet worden welke ingrepen nodig zijn, zoals; het
verbreden en activeren van de doorgang vanaf het Stationsplein.
5 COLLECTIEVE RUIMTE GEBOUWNIVEAU
3 OUD EN NIEUWBOUW VERSTERKEN ELKAAR
Door het openbare karakter van de tussenruimte is het op gebouwniveau belangrijker om collectieve ruimtes/ terrassen te organiseren voor bewoners en werknemers om voldoende privacy te borgen.
Dit is een gelaagde buurt, waar oude panden en nieuwe panden naast elkaar bestaan en op elkaar inhaken. De buurt ontwikkeld zich geleidelijk. 4 ACTIEVE PLINTEN Een aandachtspunt is om actieve en interessante plinten te vormen richting de Stadsboulevard, de smalle doorgangen en het Stationsplein.
150
6
GR1 25 50 25
STATIONSBUURT 2 - DE STADSBLOKKEN Middenin de stad en met de auto, fiets en trein goed bereikbaar. Dit schept de condities om het deelgebied te transformeren naar een stadsbuurt met kantoren en stedelijk wonen voor gezinnen en senioren. Dit alles vindt plaats in drie verschillende bouwblokken waardoor het een socialere schaal blijft behouden. Met reuring aan de buitenzijde en rust aan de geborgen binnenhoven. •
Doelgroep: starters, senioren, gezinnen
•
Functies: single tenant gebouw, broedplaatsen, culturele broedplaatsen, (dependance) mbo, hbo en universiteit, innovatiehub.
•
GR2 75 20 5
18300 m2 45% 55% 48.000-55.000 m2 40.000-47.000 m2
programmatische verdeling
75
wonen
20
werken
5
voorzieningen
4
6
ehad 70 25 5
4
5
engelpark 20 70 10
Fiestenstalling volwaardige oplossing in > stadsblok: goede entree, daglicht, routing. Informele groene binnenwereld, waar mensen aan wonen. Openbaar gebied. >
cacao 35 20 45
>
tuin 70 15 15
Binnenhof kan +1 zijn voor goede mobiliteitsinpassing. Hoogteverschil en groenplan goed integreren in het ontwerp. <Dieptewerking van hoogteaccenten aan de Stadsboulevard. Hoogbouw staat niet op één lijn.
vlisco 55 35 10
7
3
2
3
1
1 INFORMEEL BOUWBLOK
HELMOND
Stedelijk wonen aan de stadsboulevard
pass 65 20 15
Ieder cluster heeft een groene en geborgen plek. Het is openbaar toegankelijk, maar mensen voelen dat ze hier te gast zijn. Deze plekken bieden woonkwaliteit. Ze hebben een kleinschaliger en informeel karakter; meer verfijning in gebouwkorrel (denk aan terrassen, balkons, openslaande deuren, etc.). De zijde van de Stadsboulevard is daarentegen formeler.
GEBIEDSVISIE STATIONSKWARTIER
Totaal opp. gebied % bebouwd % onbebouwd BVO totaal BVO nieuwbouw
*percentage van het totaal BVO
De buurt is opgedeeld in 3 clusters om een sociale schaal te introduceren. Er is veel ruimte voor wonen aan de luwe binnenhoven en werkruimte aan de actieve stadsboulevard of het spoor. Ook functies passend in de omgeving van het station worden opgenomen: zoals bijvoorbeeld een grote openbare fietsenstalling, ontmoetingsplekken, horeca.
•
151
DEELGEBIEDEN
De stadsboulevard krijgt een stedelijke begrenzing van aaneengeschakelde panden, met af en toe een ‘pocketpark’ waar ruimte wordt geboden aan volwassen waardevolle bomen. Door positionering van hogere gebouwen op de ‘tweede lijn’ ontstaat er dieptewerking. 2 ACTIEVE STADSBOULEVARD De stadsboulevard is de plek voor commerciële ruimtes en kantoren. De dubbele plinthoogte biedt een flexibele indeling voor veel functies. 3 INTIEME HOVEN De hoven kenmerken zich met een rijke stadsnatuur die aantakt op het ecospoor. Ze verschillen
onderling van karakter passend bij de aanwezige functies. Zo kan er een zakelijk hof ontstaan door de aanwezigheid van bedrijven. Of woonhoven waar veilig gespeeld kan worden. 4 HOOGTEACCENTEN De torens zijn bouwstenen van de gewenste hoogstedelijkheid in het gebied. Eén toren markeert het stationsplein en het ontvangen van de regio in de stad. De andere toren staat aan de Stadsboulevard. 5 BIOTOOP De groene plekken of het gebouwgebonden groen wordt aangetakt op het ecospoor, om onderdeel te zijn van de robuuste groenblauwe structuur.
6 HUBLOCATIE Dit deelgebied heeft een hub die aantrekkelijk is voor overstappers naar de trein. De binnenplaats van dit cluster kan op +1 liggen om in de sokkel parkeerruimte te bieden. 7 GOED VERBONDEN Een breed en comfortabel fietspad loopt door het kwartier. Er wordt een mobiliteitshub opgenomen. De bouwvelden wordt goed opgenomen in de routing door de nieuwe spooronderdoorgang aan de oostzijde. Daarnaast zijn er verschillende oost-west routes door, om en tussen de bouwvelden. Daarmee komt het binnen een aantrekkelijke wandelafstand te liggen van het station.
152
6
Referentie sfeerbeeld van de binnenzijde van een informeel bouwblok.
GEBIEDSVISIE STATIONSKWARTIER
HELMOND
DEELGEBIEDEN
153
154
6
155
DEELGEBIEDEN Totaal opp. gebied % bebouwd % onbebouwd BVO totaal BVO nieuwbouw
STATIONSBUURT 3 - HET GOUDEN RANDJE Werken op een gouden plek! De smalle strook tussen de stadsboulevard en het spoor vormt een markant punt waar de bezoeker het centrum binnen komt vanuit het oosten. De gebouwen staan aan de stadsboulevard, op een brede stoep. Hier kunnen bedrijven en onderwijsinstellingen zich op een zichtlocatie positioneren aan de stadsboulevard. •
Functies: kantoren, flexwerkplekken, scholen en maatschappelijke voorzieningen.
•
Deze zichtlocatie markeert door middel van de bebouwing het begin van centrum in het algemeen en de stadsboulevard in het bijzonder.
•
De onderdoorgang richting EHAD en de ontwikkelingen ten westen zorgen voor een goed bereikbare ligging in alle richtingen.
•
7200 m2 60% 40% 30.000-35.000 m2 30.000-35.000 m2
De zichtlocatie aan de stadsboulevard voor bedrijven
programmatische verdeling *percentage van het totaal BVO
GR1 25 50 25
25
wonen
50
werken
25
voorzieningen
GR2 75 20 5
5
4 2
De nieuwbouw clusters positioneren zich in een groene omzooming: het ecospoor, en een pocketpark met volwassen bomen.
pass 65 20 15
3
1
4
ehad 70 25 5
engelpark 20 1 KOP VAN DE STADBOULEVARD 70 De twee bouwclusters creëren 10 samen een markante entree van het centrum en het begin van de stadsboulevard.
cacao 35 20 45 tuin 70 15 15
GEBIEDSVISIE STATIONSKWARTIER
HELMOND
vlisco 55 35 10
2 INFORMEEL BOUWBLOK De stadsboulevard krijgt een stedelijke begrenzing van aaneengeschakelde panden, met af en toe een ‘pocketpark’ waar ruimte wordt geboden aan volwassen waardevolle bomen. Door positionering van hogere gebouwen op de ‘tweede lijn’ ontstaat er dieptewerking.
3 POCKETPARK
5 GOED VERBONDEN
Een open groene ruimte tussen de twee clusters biedt een aangename plek voor een pauzemoment. Bestaande volwassen bomen geven deze plek al een groen karakter.
De bouwvelden wordt goed opgenomen in het stedelijk weefsel door de nieuwe spooronderdoorgang aan de westzijde. Daarnaast is er een doorgaande route aan die aan de bovenzijde van het spoor verschillende bouwvelden aan elkaar verbindt. Daarmee komt het binnen een aantrekkelijke wandelafstand te liggen van het station.
4 GROENE OMZOOMING Het groen omzoomt als het ware de bouwvelden. Aan de spoorzijde betreft dit het groene ecospoor, aan de Traverse de meervoudige bomenlaan en tussen en in de blokken ontstaan groene plekken waar bestaande volwassen bomen de ruimte krijgen.
156
6
DEELGEBIEDEN
STATIONSBUURT 4 - EHAD-TERREIN Op het EHAD-terrein verschijnen prettige en levendige buurten. De verschillende woon- en werkvormen in combinatie met voorzieningen die hier samen komen het een boeiend gebied voor mensen die reuring om hun heen willen. Het is daarmee ook verzamelplaats voor verschillende mensen en functies. Door actieve binnenstraten, groene randen en luwe binnenhoven zijn er veel kwaliteiten te vinden.
ontstaat een zonering waarbij het ene cluster rustig is en in het ander cluster wat meer geluid gemaakt mag worden. Zo kan er op EHAD ook geëxperimenteerd, gepield en geklooid worden. •
De ruimtelijke opzet creëert de condities voor gemeenschapsvorming, samenwerking, ontplooiing. Zo kan het een plek worden voor initiatiefrijke bewoners en ondernemers. Mede omdat ze de mogelijkheid hebben om eigendom te vergaren in plaats enkel vanuit een huursituatie te werken.
•
Doelgroep: eenpersoons en gezinnen, expats, starters, senioren, studenten.
•
Functies: werkplaatsen en makersplekken, kantoren, startup excellerator, thuiswerken, koffietentje, single en multi tenant gebouw, dagboodschappen, (tweetalige) basisschool.
•
Het hele gebied is openbaar. De mate van openbaarheid verschilt. In de binnenhoven ben je bijvoorbeeld te gast bij de bewoners van de aanliggende panden.
•
De sociale schaal van meerdere subbuurtjes, ongeprogrammeerde buitenruimte, grote werkhallen maar ook kleinschalige panden, niches en plekken om te verblijven, zijn ruimtelijke condities op het EHAD-terrein om een voedingsbodem te bieden voor sociaal en initiatiefrijk wonen en werken in een hoogstedelijke omgeving. Hier kan je je ontplooien, hier kan je ontmoeten en hier kan je ondernemen.
•
Aan de groene Engelseweg wordt gewoond. De creatieve makers en designers die zich hier ontplooien zijn te beleven vanaf de buurtstraat. Entrees van woningen, etalages van werkplekken tonen zich hier.
•
•
Binnen de buurt kunnen clusters een eigen programmatische signatuur krijgen. Daarmee
De parkeerhub wordt gecombineerd met de busremise of een grote werkhal. Deze wordt toekomstgericht gebouwd: aanpasbaar, uitbreidbaar en demontabel.
GR2 75 20 5
pass 65 20 15
157 Totaal opp. gebied % bebouwd % onbebouwd BVO totaal BVO nieuwbouw
25.800 m2 50% 50% 70.000-75.000 m2 70.000-75.000 m2
programmatische verdeling *percentage van het totaal BVO
ehad 70 25 5
70
wonen
25
werken
5
voorzieningen
engelpark 20 70 10
1
3
cacao 35 20 45
2
tuin 70 15 15
1 AAN HET ECOSPOOR De groene omzooming zorgt voor een sterk groen raamwerk waarin tevens de ecosysteemdiensten (bijvoorbeeld het opvangen van regenwater) worden georganiseerd. De binnenhoven zijn gekoppeld aan de groene omzooming, waarmee er nooit snippergroen bestaat maar het altijd onderdeel is van een robuuste structuur. 2 GOED VERBONDEN
HELMOND
4
5
vlisco 55 35 10
GEBIEDSVISIE STATIONSKWARTIER
Hier kan het allemaal: fijn wonen, maakplekken en hoogwaardig werken
De bouwvelden worden goed opgenomen in de routing door de nieuwe spoor-onderdoorgang. Daarnaast zijn er verschillende oost-west routes door, om en tussen de bouwvelden. Daarmee
komt het binnen een aantrekkelijke wandelafstand te liggen van het station. 3 DWAALMILIEU Clusters van panden zijn georganiseerd rondom intieme binnenplaatsen. Deze ligt ‘verscholen’. Binnen in staan gebouwen niet strak in een rooilijn maar worden juist zichtlijnen doorbroken. Het dwaalmilieu nodigt uit om te ontdekken. 4 PARKEERHUB De parkeerhub wordt goed ingepast in het bouwblok.
5 INFORMEEL BOUWBLOK Afwisselende korrels van gebouwen zorgen voor een diverse mix. Kleinschalige panden waar eigendom vergaard kan worden, grootschalige werkhal om ateliers en werkplaatsen te huisvesten, hoogte accenten voor stedelijk wonen. Aan de Engelseweg maakt de buurt een informele gevelwand. De hoogteaccenten staan in de 2e, 3e en 4e lijn en worden vanuit samenhang gepositioneerd.
158
6
DEELGEBIEDEN
159 Referentie sfeerbeeld van vanaf de Engelseweg met zicht op het EHAD-terrein
GEBIEDSVISIE STATIONSKWARTIER
HELMOND
160
6
161
DEELGEBIEDEN
STATIONSBUURT 5 - OVERSPOOR Zoals de naam al suggereert is Overspoor lange tijd gezien als een buurt op afstand. De ontwikkeling van het Stationskwartier omarmt de buurt en neemt het op ‘in de familie’. Daarbij behoud het zijn eigenheid als goede en centrale woonplek. De ontwikkeling van het Stationskwartier brengt ook nieuwe kansen voor vergroening en betere aansluitingen op de omgeving. •
Doelgroep: toevoegen studenten.
•
Functies: voorzieningen bij station, kantoren
•
De principes van de stationsbuurten kunnen (in de toekomst) ook toegepast worden op Overspoor.
•
Er wordt ingezet op een betere doorwaadbaarheid van het gebied, met name oost-west, richting EHAD, het bedrijventerrein en Food Tech.
•
•
4 1
De tweezijdigheid van het station kan in de toekomst versterkt worden door programma toe te voegen die aansluit bij de Stationskamer.
3 2
De geluidsbelasting van het spoor wordt op gebouwniveau opgelost, denk aan het maken van een luwe zijde d.m.v. wandvorming door samengestelde panden, het positioneren van andere functies of voldoende afstand te houden. Elementen die de barrièrewerking van het spoor versterken worden vermeden, zoals het plaatsen van schermen.
Eigen paradijs Aan de noordzijde van het deelgebied De Engelseweg gaat fungeren als met goede wordt ingezet op de realisatie van het buurtboulevard met volop ruimte voor ecospoor. Een zone waarin opgaven bomen en een breed trottoir aan de verbindingen rondom ecologie, waterberging, zijde van Overspoor. energie samenkomen met een naar de aantrekkelijke groene ruimte voor 4 DUURZAAMHEIDSDOELEN bewegen en ontmoeten. omgeving Er liggen kansen om, in aansluiting 1 ECOSPOOR
3 ENGELSEWEG
2. STATIONSPLEIN
op de vergroening in de omgeving, de wijk te verbeteren op het gebied van reductie van hittestress, wateropgvang, beweeg en verblijfsmogelijkheden in de openbare ruimte en ecologie. Ook de aanhaking op het warmtenet wordt als mogelijkheid gezien.
De eerder ingezette ontwerpbeweging van het nieuwe stationsplein wordt op termijn afgemaakt waarmee een goede ‘kop’ van Overspoor ontstaat.
GEBIEDSVISIE STATIONSKWARTIER
HELMOND
162
6
DE CACAOKADE De Cacaokade is voor creatievelingen; evenementen, opvoeren, ontmoeten, samenwerken, uitwisselen, wonen, ontspannen. Hier leeft een dynamisch publiek van jong en oud omdat er altijd iets te beleven is; af en toe een festival, ‘s avonds een film of theater, een borrel met live jazz-muziek of op zondag ochtend buiten de deur ontbijten met de kinderen. •
Doelgroep: studenten en starters
•
Functies: culturele broedplaatsen, urban sport, innovatiehubs, (dependance) mbo, hbo of universiteit, picknick, koffie, lunch, werkplek in buitenruimte, startup excellerator.
•
•
De Cacaokade is onderdeel van de kanaal- en Aazone. Een zone met een onderscheidend karakter van creatieve industrie, cultuur, verblijf, recreatie en stedelijk wonen. De plek heeft identiteit door de historie. Dat versterken we. De kraanbaan heeft als het ware de nieuwe volumes op de kade getakeld. Deze volumes zijn met name gericht op cultuur, voorzieningen een werkfuncties.
DEELGEBIEDEN
ehad 70 25 5
163
Totaal opp. gebied % bebouwd engelpark% onbebouwd BVO totaal 20 BVO nieuwbouw
70 10
18.300 m2 25% 75% 21.000-24.000 m2 12.000-15.000 m2
programmatische verdeling *percentage van het totaal BVO
cacao 35 20 45
35 20 45
wonen werken voorzieningen
4
tuin 70 15 15
5
HELMOND
2
3
vlisco 55 35 10
3 1
1 ACTIEVE BUITENRUIMTE
2 HUB X URBAN SPORTS
4 VERBINDING CENTRUM
De openbare ruimte is actief en uitdagend, een volwaardige place to be. Een vlonder over het kanaal verbindt Houtsdonk met deze aantrekkelijke noord-zuid route voor de trage gebruiker. En biedt een fijne plek op het water.
Urban sport x Mobiliteithub. Dit gebouw faciliteert goede bereikbaarheid voor bewoners en bezoekers van het cultureel programma. Maar omdat ‘beleving’ centraal in dit gebied werkt het zelfs door tot in de parkeergarage. Een ‘playfull’ garage die mobiliteit en urban sports combieert.
De hoeveelheid infrastructuur zorgt voor een ongewenste barrière tussen het centrum en de cacaofabriek. Onderzocht moet worden of een deel Engelseweg afgewaardeerd kan worden in aantal rijstroken. De nieuwe (landschappelijke) verbinding op de huidige spoorovergang zorgt ervoor dat de cacaokade bij het centrumgebied hoort.
Een brede vlonder die breed genoeg is om een ruimte te bieden voor activiteiten. Iedereen kan hier gebruik van maken, denk aan het organiseren van sportlessen, wateractiviteiten, workshops.
GEBIEDSVISIE STATIONSKWARTIER
Altijd iets te beleven
3 PLEK MAKEN Nieuwbouw zorgt niet alleen voor extra programma, maar zorgt erook voor dat er duidelijke en prettige plekken in de tussenruimte ontstaan. Een hoger accent markeert de kaderoute die vanuit onder het spoor deze kant op geleid wordt.
5 ÉÉN KARAKTER CACAOKADE De cacaofabriek bepaald het karakter en identiteit aan deze plek. De nieuwbouw wordt in architectuur echt onderdeel van de cacaokade. Dit is een ontwerpopdracht.
164
6
DEELGEBIEDEN
165 Referentie sfeerbeeld van recreatie aan het kanaal
GEBIEDSVISIE STATIONSKWARTIER
HELMOND
166
6
DEELGEBIEDEN
DE STATIONSTUIN Het huidige hart van het Stationskwartier transformeert geleidelijk van een verzameling gebouwen met veel parkeerplekken naar een aantrekkelijke parkzone. Dit is hoogwaardig wonen op de meest centrale plek van Helmond. Maar ook als je hier niet woont is dit een aantrekkelijke plek om te verblijven op een terras, voor een event of om te werken. •
Doelgroep: senioren starters en expats.
•
Functies: flexwerkplekken, kantoren, horeca, picknick, openbare werkplek, foyers, startup accelerator, kinderopvang en peuterspeelzaal, culturele voorzieningen.
•
•
•
•
Gebouwen krijgen bij voorkeur een aantrekkelijke plint met voorzieningen en daarboven wonen. De buitenruimte wordt onderdeel van het park en de parkeerplaatsen worden maximaal gereduceerd op maaiveld. De mobiliteitshubs in het gebied vormen een alternatief.
De Stationstuin bestaat uit meerdere deelontwikkelingen die met een eigen tijdspad tot ontwikkeling komen. Vastgoedeigenaren hebben de mogelijkheid om aan te haken bij de gebiedsontwikkeling. De voetganger en fietser staan hier bovenaan in de pikorde. De landschappelijke kwaliteit betekent dat de auto’s zoveel als mogelijk geclusterd worden in hubs/parkeergebouwen. Bestaande garages blijven bereikbaar. Nieuwbouwontwikkelingen maken gebruik van de hubs.
engelpark 20 70 10
cacao 35 20 45 tuin 70 15 15
167
Totaal opp. gebied % bebouwd % onbebouwd BVO totaal BVO nieuwbouw
89.300 m2 27% 73% 95.000-105.000 m2 25.000-35.000 m2
programmatische verdeling *percentage van het totaal BVO
70
wonen
15
werken
15
voorzieningen
vlisco 55 35 10
2
4
1
Hier leeft je met je voeten in het gras. Gebouwen staan alzijdig in het landschap met zo min mogelijk barrières of erfafscheidingen.
3
1 MET JE VOETEN IN HET GRAS Hier woon je in het centrum van Helmond met voorzieningen op loopafstand en met je voeten in het gras! De gebouwen staan letterlijk met hun voet in het landschap. 2 VERBINDENDE TUSSENLAAG Het succes van de Stationstuin wordt bepaald door het ontharden, een nieuwe routing en het geleidelijk transformeren van gebouwen naar staan alzijdige ‘beelden’ in een tuin.
GEBIEDSVISIE STATIONSKWARTIER
HELMOND
Ongestoord wonen met de voeten in het gras
Het openbare ruimte concept bestaat uit het maaiveld als verbindende laag tussen alle diversiteit aan gebouwen en functies. Nieuwe boomstructuren worden aangeplant. De paden
voor langzaam verkeer zijn leidend boven de routes voor de auto die de bestaande parkeergarages bedienen. 3 GROEN TENZIJ Ontwerpuitgangspunt ‘Groen, tenzij’. Daarmee ontstaat een sterke parkzone met slechts de hoognodige infrastructuur. Dat vraagt om een slimme organisatie van de autobereikbaarheid en de stadslogistiek. Uitgangspunt is dat er geen doorgaande autoverbindingen zijn. 4 HISTORISCHE BINNENSTAD De historische binnenstad krijgt een front vanaf de tuin. Daarmee is de overgang naar de oude binnenstad
duidelijk te herkennen. Qua openbare ruimte Netwerk van straten en stoepen (binnenstad) gaat over in een landschap met paden.
10
168
6
DEELGEBIEDEN
VLISCO IN DE STATIONSTUIN De vlisco fabriek ligt op een schakelpunt midden in het Stationskwatier; tegen de historische binnenstad, aan het kanaal, naast het kasteel. Voor lange tijd is dit stukje stad alleen toegankelijk voor werknemers van Vlisco. Wanneer het ooit tot transformatie (van delen) van het terrein komt kan het opgenomen worden in de gebiedsontwikkeling van het Stationskwartier. •
Doelgroep: eenpersoonshuishoudens, expats, studenten, starters.
•
•
Functies: ‘vieze’ en schone werkplekken, culturele broedplaats, horeca en retail, evenementen, (dependance) universiteit of hbo. Terughoudend met zorg en bijvoorbeeld kinderdagverblijven.
•
De unieke betekenis voor Helmond en het positief ‘rauwe’ karakter voegen een geheel puzzelstukje toe aan het Centrum+ gebied. Geen opgeschoond gebied maar een fabrieksbuurt waar gewerkt en geleefd mag worden met volop ruimte voor events.
•
•
Cultuurhistorisch erfgoed vormt de basis voor verdere ingrepen. De verborgen identiteit van het afgesloten Vliscoterrein, die nu nog letterlijk achter een hoge muur verstopt zit, kan toegankelijker en ontdekt worden. De bestaande fabriekspanden zijn de identiteitsdragers van de buurt. De Stadse Aa wordt doorgezet vanaf de kasteeltuin naar het zuiden. De historische loop is weer te beleven.
cacao 35 20 45 tuin 70 15 15
169 Totaal opp. gebied % bebouwd % onbebouwd BVO totaal BVO (sloop/)nieuwbouw BVO transformatie
75.600 m2 50% 50% 94.000-104.000 m2 52.000-62.000 m2 42.000 m2
programmatische verdeling *percentage van het totaal BVO
vlisco 55 35 10
55
wonen
35
werken
10
voorzieningen
2
4
1
5
1 OPEN VOOR ONTDEKKING
3 DE STADSE AA
5 ACTIEVE PLEKKEN
Door nieuwe verbindingen in alle richtingen kan het onderdeel worden van het fijnmazige netwerk van de Stationstuin. Het wordt daarmee onderdeel van de stad. Een nieuwe brug over het kanaal verbetert de oost-west verbinding en ontlast de spoorwegovergang ten zuiden van Vlisco. Langs het kanaal kan gewandeld worden in de Stationstuin.
De waterloop van de Aa loopt over het terrein en wordt ingepast in de nieuwe ontwikkeling.
Aan het kanaal komen publieke activerende plekken waarin recreatie, cultuur, beleving en een relatie met het water centraal staat.
2 OUD EN NIEUW Waardevolle en karakteristieke panden zijn de identiteitsdragers van de buurt. Een zorgvuldig samenspel tussen oud en nieuw wordt ontworpen. HELMOND
6
3
Het huidige complex vormt een mini-campus in het centrum. Door waardevolle gebouwen opnieuw in te zetten, het gebied goed te ontsluiten en aantrekkelijke plekken te programmeren kan een bijzonder leefgebied ontstaan waar elke Helmonder iets aan heeft.
GEBIEDSVISIE STATIONSKWARTIER
Rauwe, groene fabriekenbuurt
4 GROENE CAMPUS Vlisco maakt onderdeel uit van de campus- of parkachtige opzet van de Stationstuin. De groene setting dringt vanuit de oostzijde het terrein binnen en brengt nieuwe condities voor fijn wonen en werken. De grote parkeervelden worden geclusterd in een gebouwde voorziening en de harde terreinbegrenzing is niet meer te herkennen: het is onderdeel van de Stationstuin.
6 HAL ALS OPEN KNOOPPUNT De Vliscohal in het noorden is een ontwerpopgave waar veel routes samenkomen. Een potentieel brandpunt in het Stationskwartier.
170
6
Referentie sfeerbeeld van de Stationstuin met ruimte voor groen en verblijven
GEBIEDSVISIE STATIONSKWARTIER
HELMOND
DEELGEBIEDEN
171
172
6
ENGELPARK Hier ontstaat de perfecte werkplek: centraal, goed bereikbaar, en in het groen! Het is niet langer meer de ‘restruimte’ van het Stationskwartier. Het is onderdeel van het Stationstuin en door de ligging naast het station ontstaat er meer reuring en interactie. •
•
•
Functies: onderwijsplek, campus idee, innovatiehub, basisschool internationaal of tweetalig, supermarkt to go aan het stationsplein, onderwijs. De eerder ingezette ontwerpen voor het Stationsplein en de aanliggende bebouwing worden ingezet om de rand van het deelgebied te maken. Hiermee krijgt ook de zuidzijde van het station meer ‘smoel’. Met de ontwikkeling van het deelgebied wordt ook vormgegeven aan een nieuwe kiss en ride plek aan de zuidzijde van het station. Hiermee kan ruimte gecreëerd worden aan de noordzijde waar nu nog (te) veel vervoersbewegingen samenkomen.
DEELGEBIEDEN
pass 65 20 15 ehad 70 25 5
173 Totaal opp. gebied % bebouwd % onbebouwd BVO totaal BVO nieuwbouw
8.100 m2 30% 70% 20.000-24.000 m2 20.000-24.000 m2
programmatische verdeling *percentage van het totaal BVO
20
engelpark 70 20 70 10 10
wonen werken voorzieningen
cacao 35 20 45
1 3
tuin 70 15 15
2
vlisco 55 35 10
GEBIEDSVISIE STATIONSKWARTIER
HELMOND
4
1 ONDERDEEL STATIONSTUIN
3 BESTAANDE BOMEN
Ruimtelijk is het onderdeel van de Stationstuin. Dat wil zeggen dat de groene verbindende laag ook hier toegepast wordt en dat gebouwen als alzijdige en richtingloze ‘beelden’ in de tuin staan.
De bestaande bomen hebben een onmiskenbare kwaliteit en bepalen als het ware de beschikbare bouwvelden. Op die plekken worden compacte, en daarmee hogere, gebouwen geplaatst.
2 GOED VERBONDEN
4 AFMAKEN STATIONSPLEIN
De bouwvelden worden goed opgenomen in de routing door de nieuwe spoor-onderdoorgang. Daarnaast zijn er verschillende oost-west routes door, om en tussen de bouwvelden. Daarmee komt het binnen een aantrekkelijke wandelafstand te liggen van het station.
Aan het Station wordt door middel van nieuwbouw de Stationskamer afgemaakt. Dit gebouw is zeer geschikt voor werkfuncties en een actieve plint. Rondom het gebouw wordt een kiss & ride strook voorzien ter vervanging van de huidige voorziening aan de noordzijde van het station.
174
6
175
DEELGEBIEDEN
KASTEELTUIN Een kasteel middenin het centrum is iets waar weinig Nederlandse steden mee kunnen pronken. In het Centrum+ gebied verbindt het kasteel en de kasteeltuin verschillende deelgebieden aan elkaar. Het groen en de luwte onder de volwassen bomen vormen een aantrekkelijke ontmoetingsplek, die op warme dagen verkoeling biedt. Die kwaliteit wordt doorgetrokken naar de Stationstuin. Na 100 jaar openstelling voor het publiek is de tuin wel toe aan revitalisatie. Er kunnen meer faciliteiten komen zodat het park aantrekkelijker wordt voor dagelijks gebruik. •
Functies: stadspark, trouwlocatie, sinterklaas, (buiten)evenementen, cultuur, onderwijs, picknick, recreatie en koelteplek in de stad.
•
De Stationstuin wordt ruimtelijk en functioneel sterker verbonden door nieuwe routing, gebaseerd op de oude verbindingen, en het op termijn doortrekken van van de stadse Aa als verbindend element in het centrum.
•
De unieke positie van een kasteel in de stad versterken door een bijzondere landschapsinrichting. Dit maakt van de Kasteeltuin een plek die het bezoeken waard is, juist ook voor mensen buiten de stad.
2 3 1
1 STADSE AA VERBINDEN Het terugbrengen van de Stadse Aa verderop in het Stationskwartier vraagt ook in de Kasteeltuin voor ingrepen en een goede aansluiting.
3 HISTORISCHE BINNENSTAD
De Kasteeltuin is onderdeel van de historische binnenstad. De historische binnenstad krijgt een front vanaf het Stationskwartier gezien. Daarmee is de overgang 2 SCHAKELPUNT naar de oude binnenstad duidelijk te herkennen. Wanneer in de toekomst De Kasteeltuin is als een schakelpunt (delen) van Vlisco tot ontwikkeling in het centrum gebied. Het komen is het de opgave om op het comfortabele trage netwerk vanuit knooppunt van de Vliscohal een het Stationskwartier haakt ook aan op goede overgang te ontwerpen van de padenstructuur in de Kasteeltuin. de historische Kasteeltuin naar de Met name de oost-west verbinding nieuwe Stationstuin. krijgt een belangrijke functie in heel het Stationskwartier.
GEBIEDSVISIE STATIONSKWARTIER
HELMOND
176
1
2
3
4
5
6
7
STRATEGIE
GEBIEDSVISIE STATIONSKWARTIER
HELMOND
177
178
7
179
STRATEGIE
STRATEGISCHE AANPAK Met deze visie ligt er een sterk richtinggevende aanpak voor het Stationskwartier. Een kompas waarmee we de komende jaren aan de slag kunnen. Het is echt geen dichtgetimmerd bouwplan. Het blauwdruk-denken ligt al een tijdje achter ons en we zetten in op een adaptieve en organische werkwijze die aangepast kan worden op basis ons gezamenlijk lerend vermogen (intern) en nieuwe inzichten (extern). Daarbinnen zijn we ons bewust van de vastigheden, namelijk de doelen, waarden en kwaliteiten die we op lange termijn willen behalen. Dit vraagt om continuïteit en toewijding. Denk aan het vergroenen en ontharden van de Stationstuin, het realiseren van het ecospoor, het vormen van een aantrekkelijke stadsboulevard op de Kasteel Traverse of maken van nieuwe doorgaande routes die deelgebieden verbinden.
CO-CREATIE:
Tegelijkertijd bewegen we mee met de tijd. De duurzaamheidsdoelen die we nu stellen zijn mogelijk over 10 jaar achterhaald. Of weten we nu al voor welke doelgroepen we bouwen over 10 jaar? Ook zullen we flexibel genoeg moeten opereren om deelgebieden van derden nu of op termijn op te nemen onder de paraplu van de gebiedsontwikkeling.
TIJDELIJKHEID EN ‘PLEK MAKEN’
Het accent in het initiatiefstadium ligt op ‘proces’, op het activeren van ideeën en samenwerkingen, het opbouwen van een community en het werven van samenwerkingspartners en financiers. Co-creatie met de stad heeft daarbij bijzondere aandacht in dit proces. De ontwikkelruimte in het Stationskwartier (en Centrum + ) biedt Helmond namelijk de unieke kans om de stad van binnenuit te vernieuwen en te versterken. Om Helmond het hart te geven dat het verdient én nodig heeft en om het ecosysteem te versterken. Dat kan alleen als de gebiedsontwikkeling in totaal en de deelontwikkelingen in het bijzonder tot stand komt in een goede dialoog met de stad en samenwerkingspartners. Dat is cruciaal in dit proces.
Ontwikkelen in het Stationskwartier is ontwikkelen in de bestaande stad. We moeten ons erop instellen dat we ‘op een rijdende trein springen’ waarbij diverse deelprojecten al lopen. De ontwikkeling van het Helmondse Stationskwartier is een rijdende trein. Daar gaan we adaptief mee om:
We zullen tijdelijke functies en activiteiten in het ontwikkelproces volop moeten benutten voor kansen voor verlevendiging en experiment in het hier en nu. Er gebeuren allerlei interessante dingen, het trekt nieuwe mensen, er kan volop geëxperimenteerd worden met nieuw gebruik en activiteiten, de gebiedsontwikkeling kan naam maken, mensen gaan voor zichzelf kansen ontdekken en de haalbaarheid voor nieuwe ideeën wordt meteen in de praktijk getest. Benutten van de tijdelijkheid geeft vertrouwen en voedt trots en innovatiekracht. Daarom zullen we een blijvend open oog hebben voor projecten die al ‘in de tijdelijkheid’ gerealiseerd kunnen worden. En we zullen werk maken van zaken die al op de korte termijn een positief effect kunnen hebben.
•
VAN POSTZEGELS NAAR GEBIEDSDENKEN
ADAPTIEF
• •
We werken deelprojecten uit als uitvloeisel van de integrale Gebiedsvisie. Dit doen we op basis van drie verschillende typen projecten: 1. Initiatieven van derden; 2. Gebiedsontwikkeling gemeentelijk eigendom; 3. Herinrichting openbaar gebied. We voeren de benodigde thematische onderzoeken op het gebied van bijvoorbeeld verkeer, circulair materiaalgebruik of het modulaire warmetenet. Anderzijds bewegen we wendbaar mee met lopende projecten en geven werkenderwijs richting.
Willen we de provinciale en gemeentelijke ambities behalen dan zal het noodzakelijk zijn om op gebiedsniveau te werken. Niet alle opgaven kunnen binnen de kaders van elk individueel perceel optimaal ingevuld worden. We moeten op elkaars schouders gaan staan waardoor er de waardecreatie groter is dan de som der delen. Voor elke opgave wordt bekeken op welk niveau deze optimaal ingevuld kan worden: centrum, stationskwartier, deelgebied, perceel. We zien in het bijzonder kansen om individuele ontwikkelingen op een perceel in samenhang met de naastgelegen percelen in een deelontwikkeling of cluster te beschouwen. Op dat clusterniveau zijn opgaven
GEBIEDSVISIE STATIONSKWARTIER
HELMOND
rondom routing, afstemming van hoogte en oplossing van het parkeervraagstuk efficiënt op te lossen. Dit vraagt om regie, samenwerking en match making. Onderzocht moet worden of een gebiedsfonds voor klimaat, energie, ecologie en mobiliteit uitkomst biedt om dit gebiedsdenken makkelijk te maken.
VOLGORDELIJKHEID EN FASERING De gebiedsontwikkeling zal een doorlooptijd kennen van 10 tot 15 jaar. Niet elk deelgebied zal op hetzelfde moment tot ontwikkeling komen. En niet elke investering in de openbare ruimte en publieke voorzieningen zal op hetzelfde moment gedaan worden. Er zal gewerkt moeten worden aan een fasering waarin investeringen op elkaar worden afgestemd: • •
•
•
Hubs maken kwalitatieve deelontwikkelingen mogelijk Onderdoorgangen hangen samen met naastgelegen deelontwikkelingen. Zo zal de autobereikbaarheid van Vlisco van belang zijn en op termijn, bij alternatieve ontsluiting en transformatie van het terrein, de spoorovergang anders georganiseerd kunnen worden. Het afschalen van de infrastructuur op de Kasteel Traverse, Engelseweg en Kanaaldijk Noordwest zal kunnen plaatsvinden wanneer het nieuwe verkeersen routesysteem voor het centrum gedefinieerd is. Snel de juiste toon zetten in de Stationstuin met deelontwikkelingen en investeringen in de openbare ruimte zorgt voor een potentieel vliegwieleffect op de benodigde aantrekkingskracht.
STRATEGISCHE RUIMTELIJKE INGREPEN Voor de uitvoering van de gebiedsontwikkeling zien we een aantal cruciale ruimtelijke ingrepen die nodig zijn: 1. Hubs Om de bundeling aan ambities op het gebied van klimaat, ecologie, belevingskwaliteit, woningbouw et cetera te kunnen waarmaken wordt in deze gebiedsvisie ingezet op het creëren van ruimte door de herpositionering van de auto. Voornamelijk door het concentreren van de auto in gebouwde bovengrondse hubs per deelgebied. 2. Oversteken spoor Nieuwe of betere noord-zuid verbindingen over het spoor zijn nodig loop en fietsafstanden te beperken en de barrièrewerking op te heffen. 3. Ruimtewinst infrastructuur Op specifieke plekken kan de fysieke ruimte voor infrastructuur afgeschaald worden waardoor de oversteekbaarheid vergroot wordt en het verharding afneemt. Dit is het geval op delen van de de Kasteel Traverse en de Engelseweg en in potentie ook op de Kanaaldijk Noord West. 4. Ecospoor Door ruimte te reserveren voor deze backbone kunnen opgaven rondom ecologie, waterberging en energie samenkomen met een aantrekkelijke groene ruimte. Deelontwikkelingen kunnen ‘leunen’ op deze structuur. 5.
Stationsknoop De herorganisatie van verkeerstromen op het Stationsplein, betere routing van station naar centrum, de eventuele toekomstige capaciteitsvergroting van het spoor en de tweede entree aan de zuidzijde vragen om investeringen op korte termijn in de openbare ruimte en in onderzoeken. 6. Hal Vlisco De hal van Vlisco ligt op een knooppunt van stromen en vormt een aantrekkelijke plek om de aansluiting van de deelgebieden beter op elkaar aan te laten sluiten. Transformatie zou uitkomst kunnen bieden waarmee tevens ruimte gemaakt wordt voor urban sports, events en groen.