RN 051 Gebiedsvisie Stationskwartier Helmond
Tekst van het document
Bij de loop ooit van de De Heuvel, waar een van de oudnaar het klooster Binderen leidde en werd ook wel industriestad, met veel Aa is dat eveneens het geval. Hier zijn twee smalle ste nederzettingen van Helmond lag, loopt nog op Binderstraat, Binderseind, Kloosterstraat of Kloosstraten met moderne bebouwing voor in de plaats dezelfde plek als vroeger. Verder werkgelegenheid, en herinnert daar gekomen (Smalle Haven, Oude Aa). tereinde genoemd. Sinds 1935 heet voorzieningen het gedeelte bijna niets meer aan. De bebouwing is nagenoeg vanaf de de Watermolenwal tot aan het Binderseind Zuid-Willemsvaart nodige infrastructuur. geheel gewijzigd. Nog in derolnegentiende eeuw 1 De Zuid-Willemsvaart heeft een cruciale geMarktstraat. waren de Weg op denJuistHeuvel woonhuizen, speeld in de langs industrialisatie van Helmond. aan De bebouwing langs deze wegen zal begonnen dit kanaal vestigde zich cafés na de opening in 1826gebouwd. (op scholen, hotels, en winkels In de jabeperkte schaal) industrie. Hoewel het kanaal direct zijn als boerderijplaatsen, waarna het gebruikelijren zestig van de twintigste eeuw werd het grootste langs de binnenstad scheert en de Steenweg heeft deel van gesloopt in het kader van ke verdichtingsproces volgde. Grotere agrarische gescheiden van de de bebouwing Veestraat, heeft het kanaal de stadsvernieuwing.
Het stratenpatroon bleef op percelen werden opgesplitst en, waar ze aan een Flexus AWC juli 2021 enkele locaties gehandhaafd, maar verdween ten weg grensden, verscheen geleidelijk een aaneenzuiden van het Beugelsplein. Ook de waterlopen gesloten bebouwing van woonhuizen. Door de gelangs het Groenpad en het Groenewoud verdweleidelijke en ongecontroleerde groei ontstonden er nen. Het Groenpad is in herinnering gebracht Jacob van Deventer, kaart van Helmond, ca. 1540 (uitsnede) <RHCE> in de geen strakke rooilijnen, zoals nu nog aan de Markt, vorm van een fietspad dat loopt langs het stadsMet werkgelegenheid Sloop voormalige de Veestraat en de Kerkstraat te zien is. Degroeit curves ook de kantoor. De bebouwing aan de Weg op den Heuvel werd vervangen door grootschalige nieuwbouw. en verwijdingen bij kruisingen zijn opvallend; deze vraag naar woningen. Vanaf de 2e stadspoort, devoormalige Hoog-kantongeAlleen het gebouw van het waren waarschijnlijk bedoeld om karren en vee de recht, dat in 1906 in gebruik werd genomen, staat ruimte te helft geven. van De inspringing de hoek van de 20e op eeuw worden veel eindsepoort, op het er nog. Het werd ontworpen door Metzelaar. Aan Weg op Heuvel gezien in westelijke 1910.kaart de Markt endende Veestraat is richting, al opca. de Links Hotelvan de Bruxelles. Op de achtergrond te torens van de Heilig Hartkerk en St.
het Groenewoud is de oude fabriekshal van Vlisco Lambertuskerk. Foto: T. van Mierlo <RHCE> woonwijken Beugelsplein Jacob van Deventer uit circagebouwd. 1540 te zien. Op dit nog aanwezig. punt werden eeuwenlang de mededelingen van het
cultuurhistorische verkenning en waardenstelling Helmond
Inleiding
Weg op den Heuvel, 1982 <RHCE>
Ameide Van de Aa had zich in de Middeleeuwen een parallelle waterloop afgesplitst (al dan niet gegraven), die van het Hoogeind oostelijk van de stad via het Binderseind even ten noordoosten van de stad weer terugstroomde in de Aa. Beide stromen vormden zo een ovaal. Van de Aa en Ameide werd het water afgeleid naar de rechte stadsgrachten die als een vijfhoek de stad omsloten. De Ameide zelf vormde de oostelijke stadsgracht en liep via de huidige Ameidewal min of meer in een boog naar het westen richting de huidige De Loop. Ook de Ameide werd intensief gebruikt door de industrie, zoals door de firma Prinzen en van Glabbeek. De Ameide is met de overkluizingsactie van o.a. de Koninginnewallen en Groenewoud aan het begin van de twintigste eeuw, dus al ver voor de jaren zestig van die eeuw uit het stadsbeeld verdwenen. Op het tracé van de Ameide werd de bomenrijke allee van de Koninginnewal aangelegd.
366
3.1.1 Biografie
cultuurhistorische verkenning en waardenstelling Helmond
Leegstand en sloop in het stationskwartier
Vogelvlucht van het vernieuwde stationsgebied, 2014. Foto: Ben Vulkers <studioSK> Flexus AWC
juli 2021
373
2004
2006
2014
Start bouw woonwijk Suytkade
Start terugbrengen delen van de Stadse Aa
Bouw van de spoortunnel, vernoemd naar Nelson Mandela
cultuurhistorische ve
40
2
41
CONTEXT
5 ONTWIKKELPRINCIPES STEDELIJK BRABANT Bodem en watersysteem als basis voor de verstedelijking
Landschap en natuur groeien mee met verstedelijking
WAT BETEKENT DAT VOOR HET STATIONSKWARTIER Ruimte maken voor water en groen. Meer water vasthouden op de plek waar het valt.
Ruimte maken voor groen in de stad. Het landschap en de natuur groeit mee met de verstedelijking. Er wordt geinvesteerd in groen-blauwe corridors zoals het Kanaal die de steden met de dorpen verbinden. Ontwikkelen icoonproject: Stadse Aa
Brabants breed toekomstbestendig 2040! De opgaven voor Helmond zijn herkenbaar in alle stedelijke regio’s van Brabant. We staan gezamenlijk aan de lat voor urgente, grote en complexe opgaven van de draagkracht van ons milieu, ons water-, energie- en mobiliteitssysteem in combinatie met een grote groeiopgave door de veranderende bevolkinssamenstelling. Daarom hebben het Rijk, de provincie en gemeenten samen een verstedelijkingsstrategie voor Stedelijk Brabant opgesteld. De 5 ontwikkelprincipes voor stedelijk brabant vormen de basis voor het Stationskwartier.
GEBIEDSVISIE STATIONSKWARTIER
Het Stedelijk Gebied Eindhoven (SGE) zet in op twee lijnen: hoogstedelijk verdichten in de steden Helmond en Eindhoven en het versterken van de groenstedelijke woonkwaliteit in de andere gemeenten. Het Stationskwartier is aangewezen als gebied dat in belangrijke mate moet bijdragen aan deze ambitie, met het realiseren van een centrumstedelijk milieu voor wonen, werken en ontmoeten.
HELMOND
Nieuwe woningen versterken bestaande stad en dorp
Transformatie naar stedelijk milieu: Binnenstedelijke ruimte wordt benut voor inbreiding.
Mobiliteitstransitie maatwerk voor stad en dorp
Stedelijke mobiliteitstransitie Frequentieverhoging spoor (IC en sprinter) Opwaarderen snelfietspadennetwerk Opwaardering/verbetering stations Ontwikkeling/verbetering internationale verbindingen
21
17
25
Kwalitatieve werkgebieden als randvoorwaarde voor een ciruclaire economie
Het samenspel tussen stedelijke interactiemilieus en (grootschalige) industriële complexen, XXL-logistiek en campussen en bedrijventerreinen zijn kenmerkend voor de ruimtelijke economische structuur van Brabant. Kwaliteitsopgaven voor dit systeem zijn: fysieke nabijheid, internationale connectiviteit, vergroten van arbeidsmarktbereik en het bieden van een aantrekkelijk stedelijk werkmilieu. Het Stationskwartier neemt een positie in binnen de Brainport regio (SGE)
31
42
2
“Parkeergarages aan de randen, maar wel met dubbelgebruik. Er bovenop werken en dan groene daken met horeca, gevels als klimmuren, iets met sport.”
Als je groot mag dromen... ...over de toekomst van het Stationskwartier, wat zie je dan voor je? Beantwoord door bewoners, bezoekers en organisaties tijdens de participatie gesprekken.
“Meer picknick-achtig, in een groene omgeving, nabij het station, zodat dat gebied direct uitnodigt om buiten te zijn.”
GEBIEDSVISIE STATIONSKWARTIER
43
CONTEXT
“Als een groen stationskwartier belangrijk is, dan hebben we een boswachter nodig om het gebied te ontwikkelen. Laten we beginnen met het park en niet met het bouwen!”
HELMOND
“Het kanaal heeft zo’n belangrijke historische waarde. Het is nu meer een vijver. Geef het kanaal z’n functie terug en maak het water weer belangrijk. Helmond Waterstad!”
“Co-workplekken waar alles lekker gemixt is; maakindustrie, diensten, retail door elkaar met een lunchcorner”
“Helmond heeft een echte arbeidersklasse. Het zijn de mensen die het kunnen en moeten doen. Laat de denkers maar daar, hier zitten de doeners. Maar doe het dan het liefst samen.”
“Er zit in Helmond een stukje wat de scheuring en culturele diversiteit ruimtelijk bevestigt. Ontstaan door de Traverse en het kanaal. Wil je iets bereiken dan moet dat stukje juist de verbinding vormen.”
44
2
45
CONTEXT
POSITIONERING SCHAALNIVEAU’S LANDELIJK: OPMARS STATIONSOMGEVINGEN
Wijken met dorpsstructuur Wijken met dorpsstructuur Centrale stad Centrale stad Monofunctionele wijken Monofunctionele wijken
T
IC
R
TIE
R
N S K WA O
H
V
R
R
TIE
E
R
T
IC
H
E
V
AA ommel en van D
Rijk
DIST
Rijk
AA ommel en van D
m pus
S
RT
ODTEC
Centrum+
ei
S
O
g r o e n e p e e l v a ll
ML
TO I M OT ODTEC
ei
AS
O
F
HTC
N S K WA
I
93.500 inwoners
ML
R
S T AT
HELMOND
DIST
A
AS
Tilburg
I
SM
Arnhem
Den Haag
p -
M OT
AU F
S
trij
O
I
Utrecht
p -
RT
A
S
trij
TO
SM
BIC
Leiden
Breda
lt h c a r e
S T AT
BIC
AU
Amsterdam Amstel/Sloterdijk
ea
ca
lt h c a r e
De schaalsprong is voornamelijk geconcentreerd in het Centrum+ gebied: +10.000 woningen, +10.000 arbeidsplaatsen, +voorzieningen Eindhoven Eindhoven • Nieuw Helmond woon-werkmilieu voor de stad: meer Helmond appartementen, jongeren en ouderen, kantoren, stedelijk werkmilieu. • Stedelijk werkmilieu voor innovatieve en creatieve, kennisintensieve bedrijvigheid. • Impuls voor sociale ontwikkeling van de stad. g r o e n e p e e l v a ll
ea
m pus
•
P h ili p s h
Nederlandse Stadsontwikkeling: stationsomgevingen krijgen de kwaliteit en betekenis van een centrumgebied. Stedelijk gebied Eindhoven toevoeging van 62.000 woningen
P h ili p s h
•
Groningen
ca
•
STAD: Van Gogh Van Gogh SCHAALSPRONG IN CENTRUM+ GEBIED Nationaal Park Nationaal Park
Centrum+
HTC
Eindhoven
Brainport RegioRegio Brainport
Centrum+ Centrum+
PROVINCIE: STEDELIJK BRABANT
CENTRUM+: CENTRUM KWALITEIT EN BELEVING
Een schaalsprong van de verstedelijking, startend bij centrumsteden: Eindhoven, Helmond, Breda, Tilburg en ‘s-Hertogenbosch. Kenmerkend is de nabijheid en sterke verwevenheid met het omliggende landelijk gebied. De 5 ontwikkelprincipes naar een concrete aanpak:
•
•
•
• • • •
• • •
Bodem en watersysteem als basis voor de verstedelijking Landschap en natuur groeien mee met verstedelijking Nieuwe woningen versterken bestaande stad en dorp Mobiliteitstransitie maatwerk voor stad en dorp Kwalitatieve werkgebieden als randvoorwaarde voor een circulaire economie
•
Vergroten van de kwaliteit en beleving van het centrum Autoluw, ruimtelijke kwaliteit, positieve stedelijkheid Passende mobiliteitstructuur Breuklijnen oplossen, logische routes en wayfinding voor trage gebruiker. Kritische massa voor werkfuncties opbouwen! Het realiseren van nieuwe banen is essentieel voor groei door middel van migratie. Voorzieningen niveau groeit mee
Heipoort
Oranjebuurt
Vossenberg
Oud West
Hoogeind Suytkade
s ieu
mil
Houtsdonk
erk ew lijk
de ste
ch
d te
foo
17
Gebieden
REGIO: BRAINPORT REGIO EN DE PEEL
R
TIE
N S K WA
R
O
O
T IC
DIST
R
ODTEC
ei
Helmond
H
E
V
I
F
AA ommel en van D
M OT
I
S
S T AT
p -
RT
A
trij
TO
SM
Eindhoven
BIC
Rijk
m pus lt h c a r e
g r o e n e p e e l v a ll
ea
AU
GEBIEDSVISIE STATIONSKWARTIER
• •
S
• • • • • •
Helmond (en Eindhoven) centrum stedelijk ontwikkelen: hoogstedelijk verdichten. complementair t.o.v. de strategie voor andere gemeenten in de regio: groenstedelijk. Helmond rol in de regio: ‘City of arrival’ en centrumgemeente van de Peel. Doel: goed voorzieningenaanbod in regio Doel: talent in de regio behouden! en aantrekken. Tekorten voor studenten en expats Beschikbare, betaalbare en bereikbare broedplaatsen Kantoorruimte aanbieden Voldoende maatschappelijke en commerciële voorzieningen
P h ili p s h
•
Van Gogh Nationaal Park
ca
•
STADSDISTRICT: SOCIAAL & GROEN STATIONSKWARTIER
• • •
AS
ML
HTC
HELMOND Brainport Regio
• •
Wijken met dorpsstructuur Centrale stad Monofunctionele wijken
Het gebied op de kaart zetten met gebiedsbranding Entree van de stad als middelpunt: de Stationskamer als ontvangsthal met heldere routing. Aangename openbare ruimte: verbindende tussenruimte met prioriteit voor de trage gebruiker. Gemiddelde functiemix: 50% wonen / 40% werk / Centrum+ 10% voorzieningen Kritische massa voor een bloeiende community van bedrijven in dit gebied. Organiseren van sociale binding, gemeenschappen, interactie, menselijke maat. Groenconcept gemotiveerd vanuit ecosysteemdiensten.
Centrum+
Kanaal zone
Stationstuin Stadskamer
Stationsbuurten
Buurt boulevard
Groen stedelijk wonen Houtsdonk
De Helmondse korrel
46
1
2
3
4
5
6
KOERS
7
DE KUNST VAN RICHTING TE VERANDEREN AAN DE HAND VAN 5 THEMA’S
GEBIEDSVISIE STATIONSKWARTIER
HELMOND
47
48
3
49
KOERS
DE VERANDEROPGAVE MOMENT IN DE TIJD
BREDE VERANDERINGEN
DE VERANDEROPGAVE
KERNWAARDEN
Begin jaren ‘50 schreven de kranten voluit over een publiek debat dat werd gevoerd over de aanleg van een weg door het centrum. De voorstanders betoogde dat de nieuwe weg de stad de toekomst zou brengen. Bewoners en bezoekers hoefden niet meer te wachten voor openstaande bruggen en konden over de nieuwe weg door het hart van de stad rijden. Voor de weg moesten vele woningen gesloopt worden. Tegenstanders, onder meer vertegenwoordigd in de Anti-Luchtbrugpartij, verzamelden meer dan 7000 bezwaarschriften die werden ingediend bij de Raad van State. De partij voerde met de slogan “Thans nog tuin. Morgen tot puin” haar betoog aan. Alle tegenstand ten spijt werd op 2 september 1966 de weg geopend. Deze weg is ruim een halve eeuw later nog steeds onderwerp van discussie: de Kasteel Traverse.
Met de schaalsprong in het vooruitzicht bevinden we ons weer op een moment in de tijd dat het van belang is om koers te bepalen voor de stad. Met het besef dat we veel positieve impact kunnen hebben maar ook dat het een brede veranderopgave is die beweging vraagt van ons allemaal. Het gaat verder dan een ruimtelijke verandering van het Stationskwartier. We hebben te maken met een aantal transformatieve veranderingen op maatschappelijke thema’s zoals niet-duurzame groei, eenzaamheid, biodiversiteitsverlies, sociale-ongelijkheid, klimaatverandering en vastlopende mobiliteit. Deze thema’s vragen in het Stationskwartier om een antwoord en kunnen vragen om fundamentele veranderingen in doelstellingen, waarden, regelgeving en bestuur. Dat kan soms onzeker of ongemakkelijk zijn. Denk bijvoorbeeld aan de houdbaarheid van het ideaal om een of meerdere auto’s te bezitten in het stadscentrum, de vanzelfsprekendheid dat anderen voor onze ouders zorgen of dat de gemeente altijd het onderhoud voor haar rekening neemt.
In deze visie wordt voornamelijk ingegaan op de ruimtelijke condities voor de veranderopgave om bij te dragen aan de 10.000 woningen en 10.000 arbeidsplaatsen in het centrum. Dat is echter een uitvloeisel van de sociaal-maatschappelijke en economische veranderingen. Zo heeft Helmond de afgelopen 100 jaar te maken gehad met de sterke infrastructurele structuren van het spoor, de KasteelTraverse en het kanaal. Deze structuren hebben de stad geholpen te groeien, economisch en ruimtelijk. Tegelijkertijd markeren ze grenzen en vormen ze barrières. Niet alleen ruimtelijk maar ook sociaalcultuureel. Anno 2023 kunnen we daar met deze gebiedsontwikkeling een antwoord op geven. Met kwaliteitswinst in de breedte.
In de veranderopgave vragen we onszelf af: wat voor stad willen we zijn? Het antwoord op deze vraag helpt ons om keuzes te maken vanuit een gemeenschappelijke deler en daarmee het Stationskwartier krachtig op de kaart te zetten. Hiermee is het sturend op de ideniteit, ruimtelijke kaders, programmering, mobiliteit en toekomstbestendigheid.
we bevinden ons weer op een moment in tijd dat het belangrijk is om een koers te bepalen voor de stad
Daarvoor hebben we 3 kernwaarden benoemd die uitgewerkt zijn in 5 actiethema’s op de volgende pagina’s. Deze zijn voor een deel tot stand gekomen door het geen wat er al is, zowel fysiek als in de beleving van bewoners, bezoekers en betrokkenen. Anderzijds zijn ze gevormd door keuzes over de toekomstrichting.
1 2022
GASTVRIJ
3 LEF/SPEELS
WELKOM / ERBIJ HOREN / OPEN VRIENDSCHAPPELIJK / TROTS / BETROKKEN
ENERGIEK / GEDURFD / INSPIREREND VOEDINGSBODEM / HUMOR / BEVLOGEN
1966
2 GEZOND WELZIJN / LEVENSSTIJL / GROEN TOEKOMST BESTENDIG / VITAAL / BEWUST / DUURZAAM
GEBIEDSVISIE STATIONSKWARTIER
HELMOND
50
3
51
KOERS
DE KOERS IN 5 THEMA’S Aan de hand van 5 thema’s wordt in dit hoofdstuk invulling gegeven aan de nieuwe koers van het Stationskwartier.
De nieuwe Helmondse mix #Economie #Positionering #Programma #Identiteit
Het groenste Stationskwartier van NL #Groen&water #Klimaat #Ecologie #Gezondheid
Het recht van de traagste #Mobiliteit #Openbare ruimte
GEBIEDSVISIE STATIONSKWARTIER
HELMOND
Je voelt je thuis #Wonen #Gemeenschappen #Sfeer en activiteiten #Doelgroep
De verbindende tussenruimte #Openbare ruimte #Toekomstbestendig #Ontmoeting
52
3
De nieuwe Helmondse mix
I
Economische hotspots zijn nu veelal gelegen aan de rand van de stad. Het strategisch gelegen Stationskwartier is door allerlei veranderingen onherkenbaar geraakt als werklocatie. De tijd keert en we verlangen weer terug naar interessante stadsdistricten waarin wonen en werken ruimtelijk met elkaar verbonden zijn. Zeker op de best bereikbare plekken in de stad, zoals het stationsgebied, is dit haalbaar. Helmond bouwt haar stationsgebied om tot een bruisende hotspot. Een extraverte, gastvrije omgeving met een ondernemende stadscultuur. Een gebied waar de Brainport activiteiten voelbaar zijn voor alle stadsbewoners. Goed verbonden met de omliggende plekken, zoals: Boscotondo, Annatheater, Houtsdonk, Food tech. Een plek met identiteit, die voortbouwt op het verleden; een Helmondse mentaliteit en de fabrieksstad. Condities in ruimtelijk-programmatisch raamwerk:
EEN MIX VAN WONEN, WERKEN EN VERBLIJVEN EXTRAVERTE EN GASTVRIJE OMGEVING AANVULLEND WERKMILIEU OP DE REGIO MET EEN HELMONDSE EIGENHEID
GEBIEDSVISIE STATIONSKWARTIER
53
KOERS
HELMOND
#Economie #Positionering #Programma #Identiteit
54
3
Het recht van de snelste traagste
II
Al een eeuw wordt de stad doorsneden door stevige infrastructuur: het kanaal, het spoor en de Traverse. Deze snelle lijnen hebben de stad helpen groeien en maken de stad goed toegankelijk. De impact op de kwaliteit van de leefomgeving is daarentegen ook groot door de verkeersdruk, de ruimtevraag, de versnippering van gebieden, de luchtvervuiling en geluidsoverlast. Op de met het openbaar vervoer best bereikbare locatie van de stad wordt bijvoorbeeld de openbare tussenruimte gedomineerd door meer dan 1200 parkeerplaatsen op het maaiveld. We kantelen het denken en maken plek voor de voetganger en fietser als relatief trage gebruikers. Zij brengen levendigheid en interactie op straat. De activiteit die het Stationskwartier nodig heeft: waar je kunt buiten spelen, flaneren, sporten of op het terras zitten in een aantrekkelijke, interessante en veilige omgeving. Daarmee benutten we de goede treinbereikbaarheid van het Stationskwartier. Condities in ruimtelijk-programmatisch raamwerk:
VANUIT HET PERSPECTIEF VAN DE TRAGE MENS AANDACHT EN RUIMTE VOOR VERBLIJVEN EN BELEVEN HET SNELLE NETWERK OP ORDE MOBILITEITSTRANSITIE INZETTEN OP DE BEST BEREIKBARE PLEK VAN DE STAD
GEBIEDSVISIE STATIONSKWARTIER
55
KOERS
HELMOND
#Mobiliteit #Openbare ruimte
56
3
De ruimte voor groen is zeer beperkt. Daardoor is de binnenstad en omgeving gevoelig voor klimaatverandering (hittestress, wateroverlast) en KOERSis de winst van het aanwezige groen voor de gezondheid beperkt. Ook is de afstand tot groen problematisch.
57
Het groenste Stationskwartier van NL
III
De waarde van stadsgroen is groot! Denk aan de verkoelende effecten, het geluk en welzijn van mensen, habitats voor diersoorten in de stad, bodemvitaliteit, waterberging en ga zo maar door. Het wordt steeds duidelijker dat groen geen sausje is,is ontstaan op de flanken van De binnenstad maar ecosysteemdiensten levert die noodzakelijk zijn het beekdallandschap en uitgebreid richting de voor een gezonde en fijne leefomgeving. Juist in het zandontginning en de lager gelegen delen. Stationskwartier kunnen we de grootste winst boeken gezien de relatief slechte scores op het gebied van gezondheid en hoeveelheid groen. Stel dat we het Stationskwartier als ‘tuin’ beschouwen met 1000 nieuwe bomen. Waarin gebouwen IN de tuin staan en straten tuinpaden zijn. Dit simpele principe leidt tot een zeer groen gebied wat in vele steden voor onmogelijk gehouden wordt. Daar is juist het stationsgebied vaak het meest verharde stukje stad. Condities in ruimtelijk-programmatisch raamwerk:
HET STATIONSKWARTIER ALS TUIN ‘KIJKGROEN BESTAAT NIET’ > ECOSYSTEEMDIENSTEN WEL GROEN OP, AAN EN IN GEBOUWEN
70
GEZOND EN BEWUST
GEBIEDSVISIE STATIONSKWARTIER
HELMOND
3. KANSEN OM ESD BETER TE BENUTTEN
58
3
KOERS
De verbindende tussenruimte
IV
Het Stationskwartier is geen blanco pagina waar in alle rust gebouwd kan worden aan een nieuwe stad. Er is al een bonte collectie aan gebouwen en plekken. Het kasteel naast een fabriek. Deze eigenheid zien we als Helmondse kracht. Tegelijkertijd is de identiteit van het gebied vaag, de gebouwen veelal afstandelijk en de openbare ruimte versnipperd. Daarom moeten we ons vooral de vraag stellen over de ruimte tussen ons in: wat verbindt ons fysiek? En wat verbindt ons mentaal? Een krachtige gebiedsidentiteit kan het Stationskwartier op de kaart zetten. Inzet op het vormen van een community maakt een sociaal gebied. En invulling van de tussenruimte, in een parkachtige setting als verbindend ruimtelijk principe, kan overzicht en kwaliteit van leven aanbrengen én de stad klaarmaken voor de uitdagingen van de komende 50 jaar.
Condities in ruimtelijk-programmatisch raamwerk:
EEN GEBIEDSIDENTITEIT MET LEF DE BONTE COLLECTIE AAN GEBOUWEN IN HUN KRACHT ZETTEN DE TUSSENRUIMTE ALS SOCIALE PLEK MET BELEVING VAN INFRASTRUCTURELE BARRIÈRES NAAR STEDELIJKE RUIMTES
GEBIEDSVISIE STATIONSKWARTIER
HELMOND
59
60
3
61
KOERS
Je voelt je thuis
6.5 V
Helmond heeft de sfeer, gezelligheid en relaties van een dorp. Deze kwaliteit koesteren we! Gemeenschappen zorgen er namelijk voor dat mensen ‘erbij horen’. Ze hebben de kracht om mensen uit isolement te halen, en dus eenzaamheid te voorkomen.
76 MEDIUM
06
Meubelmaker Maak en ambacht
Paul is meubelmaker met specialisatie ontwerp en assemblage. Hij werkt met hout én staal. Zijn werkzaamheden omvatten het maken van kasten, interieurbouw, prototy-
Maar deze kenmerken zijn niet vanzelfsprekend terug te vinden in de gemiddelde stedelijke stationsomgeving in Nederland. Door de schaal en mix van bewoners, passanten en werkenden kan een anoniem stukje stad ontstaan.
ping, houten fietsen, meubels. Eenvoudig productiewerk, freeswerk en lasersnijden wordt uitbesteed aan derden.
Juist daar willen we een antwoord op hebben. In het Stationskwartier gaat het om ‘je thuis voelen’ en ergens ‘bij horen’. En koesteren we de menselijke maat, de interactie en het stedelijk leven.
Condities in ruimtelijk-programmatisch raamwerk:
RUIMTE MAKEN VOOR ONTMOETING EN INTERACTIE THUIS VOOR DE BEZOEKER EN DE BEWONER
Paul Timmer voor zijn werkruimte
BALANS TUSSEN GEMEENSCHAP EN AUTONOMIE VRIJPLEKKEN VOOR ONDERNEMERSCHAP
GEBIEDSVISIE STATIONSKWARTIER
HELMOND Voldoende vrije hoogte en open vloer voor het bouwen van meubels
62
3
GEBIEDSVISIE STATIONSKWARTIER
KOERS
HELMOND
63
64
1
2
3
4
5
6
7
PROGRAMMA
GEBIEDSVISIE STATIONSKWARTIER
HELMOND
65
66
4
67
PROGRAMMA
WERKEN AMBITIE VAN 10.000 ARBEIDSPLAATSEN ERBIJ IN HELMOND CENTRUM+ GEBIED In het MIRT onderzoek Brainport Regio is de ambitie neergelegd voor Helmond om te groeien naar 120.000 inwoners in 2040, een groei van 15.000 inwoners. Deze groei kan niet gerealiseerd worden zonder een evenredige groei van het aantal arbeidsplaatsen. Het Stedelijk Gebied Eindhoven zet in op twee lijnen: hoogstedelijk verdichten in de steden Helmond en Eindhoven en het versterken van de groenstedelijke woonkwaliteit in de andere gemeenten. De schaalsprong in verstedelijking in Helmond, zal met name in het Centrum+ gebied zijn beslag krijgen. Ambitie is 10.000 woningen, 10.000 arbeidsplaatsen en bijbehorende voorzieningen. Het Stationskwartier is aangewezen als gebied dat in belangrijke mate moet bijdragen aan deze ambitie, met het realiseren van een centrumstedelijk milieu voor wonen, werken en ontmoeten.
TOENEMENDE BEHOEFTE AAN STEDELIJK WERKMILIEU In het STEC rapport ‘excellente stedelijke werkmilieus in Helmond’ wordt geduid dat er een toenemende behoefte is aan stedelijk werkmilieu. Veel bedrijfsactiviteiten worden schoner, stiller en kleinschaliger en willen in een levendig, gemengd, informeel werkmilieu zitten. Er is behoefte aan een stedelijk werkmilieu voor de doelgroepen innovatieve bedrijvigheid en creatieve, kennisintensieve bedrijvigheid. Een stedelijk werkmilieu waar interactie en ontmoeting is, tussen bedrijven maar ook met bezoekers en bewoners. In een prettige, aansprekende werkomgeving en nabijheid van voorzieningen. Het Centrum+ gebied, en het Stationskwartier als onderdeel daarvan, is hiervoor een goede vestigingslocatie vanwege de goede mix van voorzieningen en de mogelijkheden voor ontwikkeling.
GEBIEDSVISIE STATIONSKWARTIER
HELMOND
68
4
STEDELIJK WERKMILIEU VANUIT TIJDELIJKHEID ORGANISCH OPBOUWEN Betaalbare bedrijfsruimte in nieuwbouw is vaak een lastige business case. Zeker voor ambachtelijke maakbedrijven en culturele ondernemers zal nieuwbouw vaak te duur worden, kennisintensieve en creatieve bedrijven met vraag naar kantoorruimte zijn mogelijk wat kapitaalkrachtiger maar zeker in de opbouwfase zijn de middelen ook hier relatief beperkt. Bovendien duurt het eenvoudigweg lang, gemiddeld 7 jaar, voordat nieuwbouw op binnenstedelijke locaties gerealiseerd is. Een veel te lange termijn voor een ondernemer om zich aan te verbinden. Behoud en benutting van bestaande gebouwen is voor de opbouw van het stedelijk werkmilieu in Centrum en Stationskwartier essentieel. Zeker ook omdat de ruimte voor economische functies in het Helmondse centrum begint te knellen door de vele transformaties naar wonen. We horen van veel ondernemers dat ze graag naar het Centrum verhuizen, maar dat het door gebrek aan geschikte ruimte toch een bedrijventerrein of een verhuizing naar Eindhoven wordt. Als je dit afzet tegen de ambitie van 10.000 arbeidsplaatsen, moet er toch werkelijk iets veranderen.
Bovendien vraagt een stedelijk werkmilieu om kritische massa, het wordt pas interessant voor bedrijven als er een bloeiende community van bedrijven is. Dat kan alleen maar stap voor stap opgebouwd worden, met benutting van bestaande (leegstaande) panden in het begin, mogelijk aangevuld met tijdelijke containers. Het Stationskwartier en het Centrum zijn hiervoor de meest aangewezen locaties. In de loop der tijd is een doorgroei met nieuwbouw denkbaar en wenselijk. Marketing, community building en accountmanagement voor het Centrum als stedelijk werkmilieu speelt hierbij ook een belangrijke rol. De opbouw van een stedelijk werkmilieu in Helmond Centrum is kansrijk, maar het vereist behoud van bestaande gebouwen voor werkfuncties. Transformatie met sloop en nieuwbouw is denkbaar, maar bestaande vierkante meters werkruimte dienen opnieuw een plek te krijgen in even groot of groter metrage. Kansrijke plekken voor stedelijk werkmilieu in bestaande panden in het Stationskwartier zijn het vrijkomende Politiebureau, Jan van Brabantcollege, de leegstaande Graveerderij Vlisco, mogelijk ook andere panden op het Vlisco terrein.
In het Stationskwartier wordt daarom de keuze gemaakt: • geen kantoren meer transformeren naar wonen, • en opbouw stedelijk werkmilieu in bestaande panden stimuleren en faciliteren. De Gemeente Helmond zet sinds 2021 haar eigen leegstaande vastgoed in Centrum+ steeds meer in als vestigingslocatie voor creatieve industrie en starters. Ook weet de gemeente steeds meer vastgoedeigenaren ervan te overtuigen, om panden in de tijdelijkheid te benutten voor creatieve industrie. Deze strategie begint zijn vruchten af te werpen. Broedplaatsen de Kluis en Post #5700 zijn geopend, leegstaande winkelpanden zijn ingevuld met culturele, maatschappelijke en onderwijsfuncties, leegstaande brugwachtershuisjes worden steeds meer benut voor sociaal gebruik en cultuur. Geschat wordt dat er 75 arbeidsplaatsen aan het Centrum zullen zijn toegevoegd eind 2022. Ook heeft het bijgedragen aan levendigheid en reuring in het Centrum en het tegengaan van leegstand. Een mooie eerste stap, maar er moet nog heel wat gebeuren om de ambitie van 10.000 arbeidsplaatsen te bereiken!
GEBIEDSVISIE STATIONSKWARTIER
69
PROGRAMMA
HELMOND
RUIMTE BIEDEN AAN STARTERS, STARTUPS, MAKERS EN DESIGNERS UIT HELMOND EN DIE IN EINDHOVEN GEEN RUIMTE VINDEN In de Brainport regio zijn onvoldoende (beschikbare, betaalbare en bereikbare) broedplaatsen. Dit zorgt ervoor dat startups en designers de Brainport regio verlaten. Het strekt tot aanbeveling om dit talent voor de regio te behouden. Helmond zou in deze behoefte kunnen voorzien, als er ruimte is en de prijzen wat lager liggen dan in Eindhoven. Uitwisselen van informatie kan plaatsvinden in het maandelijkse overleg economische functies in Brainportregio. In Eindhoven wijken veel startups al uit naar de randen van de stad, omdat er in het centrum geen geschikte plekken zijn. Een beetje reistijd is dus geen probleem, de aanwezigheid van het station in het Stationskwartier is een pré. Strategie die goed werkt (bijvoorbeeld in Eindhoven): • •
• •
Partij zoeken die zich aan plek verbindt en levendig wil maken, geld is van belang maar niet allesbepalend. Bestaande bebouwing low profile aanpassen, alleen het hoognodige zodat prijs laag blijft. Bij ontwikkeling en dynamiek, kan het altijd later weer aangepast en verbeterd worden. Startup wil het liefst een ruimte die maandelijks opzegbaar is, niet high-end, maar wel goed internetkoffie-prijs én verbinding met gelijkgestemden. Thematisch aanvliegen van een broedplaats helpt: bedrijven hebben dan iets aan elkaar.
STATIONSKWARTIER CENTRALE KANTORENLOCATIE VOOR DE TOEKOMST Helmond heeft geen grote kantorenmarkt. De nabijheid van Eindhoven, waar circa 85% van alle kantoren in de Brainportregio staan, is hierop van invloed. Ook zal een groot deel van de vraag zich voordoen op bedrijventerreinen, met name Groot Schooten en Automotive Campus. Maar vanuit het STEC rapport wordt geadviseerd om alle overige kantoorvragen te faciliteren op één echt goede plek. Het Stationskwartier wordt daarvoor als meest logische locatie aangeduid. Gezien de nabijheid van voorzieningen en OV en de kritische massa die in het Stationskwartier en breder in Centrum+ opgebouwd wordt.
70
4
BEWUSTE INZET OP FUNCTIEMIX EN MULTIFUNCTIONALITEIT. MET VISIE ÉN LANGE ADEM Het Stationskwartier is een unieke plek in Helmond, waar het mogelijk is een aantrekkelijk multifunctioneel gebied op te bouwen. Een innovatiedistrict, dat heel veel steden proberen op te bouwen omdat het dé plekken zijn waar mensen graag werken, wonen en vertoeven. De unieke ligging direct naast de winkelstraten, aan de OVknoop en in een grootschalig stedelijk transformatiegebied in de Brainportregio, maakt het Stationskwartier hiervoor bijzonder kansrijk.
•
Maar een multifunctioneel, gemixt gebied ontstaat niet vanzelf! Het vereist bewuste keuzes en een lange adem, die de fluctuerende golven van de economie overstijgt. Strategie die goed werkt: •
•
Percentages wonen/werken/maatschappelijke functies bepalen per deelgebied. Zodat aan het begin van elke ontwikkeling duidelijk is, welke functiemix kaderstellend is. Overall functiemix percentage bepalen per deelgebied. o voor Centrum+ gebied als geheel is een functiemix wenselijk van 60% wonen, 30% werken en 10% voorzieningen. o In het Centrum+ gebied zijn diverse buurten en worden diverse projecten ontwikkeld, waar woningbouw de boventoon voert. Denk aan Annawijk, Suytkade, Oranjekade. In Stationskwartier en Centrum (rondom winkelstraten) zullen hogere percentages werken en voorzieningen gehanteerd moeten worden, om de gewenste functiemix te behalen. o Voor Stationskwartier als geheel hanteren we als gewenste functiemix 55% wonen, 30% werken en 15% voorzieningen. o Per deelgebied in het Stationskwartier kan een meer specifieke mix bepaald worden, mits het geheel uitkomt op 55% wonen, 30% werken en 15% voorzieningen.
•
Plinten zo goedkoop mogelijk wegzetten, die bepalen de levendigheid op ooghoogte. Door deze ruimtes zo goedkoop mogelijk te maken, kun je kiezen uit een grote groep activiteiten en functies, die specifieke plekken verlevendigen.
•
Flexibiliteit in gebouw en gebied. Wat vandaag werken is, kan morgen wonen zijn of een hotel. Multifunctionele gebouwen werken altijd goed.
GEBIEDSVISIE STATIONSKWARTIER
71
PROGRAMMA
HELMOND
Solitaire kantoor-, woon- of bedrijfsgebouwen verliezen veel eerder hun functie en aantrekkingskracht.
KLEINSCHALIGE HORECA & DETAILHANDEL ESSENTIEEL VOOR FUNCTIEMIX STATIONSKWARTIER
Rekening houden met circa 50 m2/arbeidsplaats in een stedelijk werkmilieu (Bron: STEC). Bij die 50 m2 wordt wel uitgegaan van een behoorlijk deel kantoren/kantoorachtige bedrijvigheid en ook voorzieningen, horeca etc. Als er ook een behoorlijk deel ‘reguliere bedrijvigheid’ in zit met bijvoorbeeld werkplaatsen, ga je al snel richting 100m2. Op een bedrijventerrein ligt het vloeroppervlak per arbeidsplaats een stuk hoger namelijk.
Voor de levendigheid en ontmoetingsfunctie zijn kleinschalige horeca en detailhandel essentieel in het Stationskwartier. De behoefte, om elkaar te ontmoeten in een publieke gelegenheid en om even iets kleins te kopen, is groot. Het Stationskwartier is natuurlijk geen plek om uitgebreid te shoppen of uit te gaan, daarvoor zijn geweldige zaken in het Centrum te vinden. Maar kleinschalige functies, die ondersteunend zijn aan het dagelijks gebruik en de ontmoetingsfunctie van het gebied, zijn passend en noodzakelijk om er een bruisend en uitnodigend gebied van te maken. Dit sluit aan op het vigerend horecabeleid en het concept detailhandelsbeleid. Vigerend horecabeleid: •
•
In overige gebieden zoals aan de randen van wijken en langs grote (spoor)wegen willen wij flexibeler omgaan met horeca-initiatieven als deze niet in het centrum passen, een verrijking zijn van het aanbod en als deze voor wat betreft overige weten regelgeving mogelijk zijn of mogelijk gemaakt kunnen worden. Concept detailhandelsbeleid 2023-2030 (besluitvorming eind 2022):
Voorbeelden passende werkfuncties: • • • • •
• • • •
• • • • • • • • • •
Broedplaatsen (met gedeelde voorzieningen, coworking met maakindustrie/diensten/retail en publieke ruimte met lunchroom en expo). Makershub (met beneden werkplaats voor lokale makers, boven kantoor en/of wonen , referentie: Microlab) Multi-tenant gebouw voor kleinschalige kantoorgebruikers (300 - 1000 m2 per gebruiker) Kleinschalige single-tenant gebouwen voor kantoor/werkplaats in koopsegment (referentie: NRE) Startup accelerator met verhuur van kleinschalige units, per maand opzegbaar en community management & coaching (Referentie: Glasgebouw). Innovatiehub / leerwerkomgeving van HBO instellingen met werkveldpartners Dependance MBO,HBO of WO onderwijs Thuiswerken 3rd places (na 1: huis en 2: werk) creatieve plekken waar interactie tussen verschillende groepen kan plaatsvinden (cafe’s, bibliotheken, foyers) Horeca- en retail gerelateerde bedrijvigheid (microbrouwerij, fietsenmaker) Werkplekken in de buitenruimte Aanpalend: flexibel parkeren in publieke parkeergebouwen (voor bezoekers ondernemers) To go supermarkt Bloemenzaak terug bij het station Starbucks of goede koffietentjes Groene smoothies & vegan food Eettentjes en lunchcafé’s Foodtrucks Buiten lunchen in parkachtig groen
Doelgroepen: • • • • • •
Starters en startups Ondernemers in creatieve industrie (MKB, van advocaat t/m kunstenaar) Makers, kunstenaars, designers Innovatieve bedrijvigheid (broedplaats, expo) Kleinschalige horeca en detailhandel Onderwijs MBO, HBO en WO (innovatiehub, dependance)
72
4
73
PROGRAMMA
WONEN ER IS EEN GROTE WONINGBOUWAMBITIE VOOR HELMOND CENTRUM+ MET 10.000 WONINGEN TOT 2040. DIT IS OOK VERWOORD IN DE CONCEPT-OMGEVINGSVISIE.
DE WONINGMARKT IS EEN REGIONALE MARKT EN WORDT KWALITATIEF EN KWANTITATIEF GESTUURD VANUIT DE REGIONALE VISIE OP WONEN.
Deze ambitie komt voort vanuit de grote groei van de Brainport regio, afspraken hierover in nationaal, provinciaal en regionaal verband en het Helmondse ambitieakkoord Kwaliteitssprong Helmond Verstedelijkingsopgave. De totale woningbouwambitie voor de regio is 62.000 woningen tot 2040.
De visie heeft tot doel voldoende woningen te realiseren om de groei van de bevolking op te kunnen vangen, instromers aan te trekken en starters en doorstromers vast te houden aan de regio. In de visie is nadrukkelijk aandacht geschonken aan de unieke kwaliteiten van de regio, het gaat daarbij om:
Het Stedelijk Gebied Eindhoven zet in op twee lijnen: hoogstedelijk verdichten in de steden Helmond en Eindhoven en het versterken van de groenstedelijke woonkwaliteit in de andere gemeenten. Deze schaalsprong in verstedelijking is ingezet vanuit de Woondeal en het MIRT, waarover afspraken zijn gemaakt met Rijk en Provincie.
• • •
Het MIRT onderzoek ‘Verstedelijking en Mobiliteit Brainportregio’ schetst hiervoor de hoofdlijn. Het MIRT stuurt op samenhang tussen verstedelijking en mobiliteit, behoud van groen en landschap zowel buiten als binnen de stad en verstedelijking gericht op inbreiding en transformatie. Naast het hoogstedelijk verdichten binnen de centrumgebieden van Eindhoven en Helmond en verdichting aan (H)OV-assen, nabij treinstations en centrumvoorzieningen, wordt ook ingezet op complementaire groene woonmilieus (suburbaan, dorps, landelijk). Deze twee verschillende ontwikkelrichtingen komen ook uit het woningmarktonderzoek naar voren. De schaalsprong van Helmond met 10.000 woningen richt zich met name op migratie (75%), met als doelstelling versterking van de sociaal-maatschappelijke en economische structuur. Het realiseren van nieuwe banen is van cruciaal belang voor het slagen van de woonopgave, de woningbouwambitie van 10.000 woningen gaat gepaard met de ambitie voor 10.000 arbeidsplaatsen en alles wat daarbij hoort aan maatschappelijke voorzieningen. Verder richt het woningbouwprogramma zich deels op het midden- en hogere woningmarkt segment.
GEBIEDSVISIE STATIONSKWARTIER
HELMOND
• •
•
City of villages, unieke mix van stedelijkheid en dorpscultuur. Roltrap regio, vele verhuisbewegingen binnen en tussen gemeenten in de regio afhankelijk van de levensfasen van een huishouden. Brainport principes, kwaliteitscriteria waar ieder woningbouwproject aan moet voldoen. De Brainport principes zijn: Koesteren van Identiteit; Ruimte voor Innovatie Invloed voor bewoners; Aantrekkelijke en gevarieerde woonmilieus: de wauw-factor; Vraaggericht ontwikkelen; Benutting regionaal schaalniveau; Gezonde verstedelijking. De 7 Brainport Principes zijn verbeeld in de ambitieroos. Deze ambitieroos is een hulpmiddel om de ambities van de Brainport Principes te visualiseren. Voor alle ontwikkelingen waarbij 75 woningen of meer mogelijk worden gemaakt, wordt getoetst aan de 7 Brainport Principes. De Visie op Wonen gaat uit van een inclusieve en gezonde verstedelijking. Voor de gemeente Helmond is een functie weggelegd als “city of arrival” (inwoners starten vaak als 1-persoonhuishouden, na enkele jaren verhuist men al of niet binnen de gemeente). Er is een woningmarktaquarel, dat bedoeld is als inspiratiekader en dat deelgebieden onderscheidt die elk hun eigen specifieke woonmilieus kennen. Het centrum van Helmond is gelegen in het stedelijk centrum: actieve binnenstad met gemengde functies, bedrijvigheid, voorzieningen, cultuur en wonen.
Hoge dynamiek met verstedelijken en versterken voorzieningenniveau, centrumstedelijk woonmilieu en bereikbaarheid met OV-voorzieningen.
74
4
75
PROGRAMMA
DE WONINGBOUWAMBITIE BEHELST EEN GROTE TOENAME TEN OPZICHTE VAN DE BESTAANDE SITUATIE.
Vooruitlopend op onder andere de Woonvisie en de Woondeal met het Rijk gaan we uit van het volgende globale programma voor het Stationskwartier:
De toevoeging van 10.000 woningen in en rond het centrum ten opzichte van de bestaande voorraad van 4500 woningen is fors. Dat geldt ook voor het Stationskwartier, waar naar verwachting 2000 woningen worden toegevoegd tot 2040.
•
Sinds 2020 is de woningvoorraad met gemiddeld 185 woningen per jaar gegroeid. Om de schaalsprong te realiseren in de periode tot 2040, zullen er jaarlijks fors meer woningen gebouwd moeten worden. Namelijk gemiddeld circa 550 per jaar in het Centrum+ gebied.
EEN BELANGRIJK DEEL VAN DE WONINGBOUWAMBITIE ZAL IN DE CENTRUMSTEDELIJKE OMGEVING VAN HET STATIONSKWARTIER ZIJN BESLAG MOETEN KRIJGEN. UITGANGSPUNT IS EEN MIX IN PRIJSCATEGORIEËN. De schaalsprong van Helmond richt zich met name op migratie (75%), met als doelstelling versterking van de sociaal-maatschappelijke en economische structuur. Het woningbouwprogramma voor het Stationskwartier richt zich daarom voor een deel op het midden- en hogere woningmarkt segment, maar er worden ook volop sociale huurwoningen en woningen in andere betaalbare segmenten gebouwd. Uitgaande van een woningbouwopgave van 15.000 woningen tot 2040 en een streefpercentage van 37,5% in de totale voorraad (coalitieakkoord) is ca 42% van de nieuwbouwopgave nodig in de sociale huur. Dit streefpercentage wordt in de Woonvisie in 2023 nader bepaald. Hoe dan ook betekent de ambitie qua sociale huur dat we in de grote woningbouwgebieden (waar veel nieuwbouw landt), ook moeten uitgaan van tenminste 30% sociale huur in combinatie met overige betaalbare segmenten. Hoewel het aandeel sociaal in het Centrumgebied nu relatief zeer hoog is (47% sociale huur) ten opzichte van andere wijken in Helmond, zal dit aandeel sociaal door de grote woningbouwaantallen (70% niet-sociale huur) toch naar beneden gaan richting het streefpercentage van 37,5%.
GEBIEDSVISIE STATIONSKWARTIER
HELMOND
• • • • •
30% sociale huur: een huurwoning in eigendom en exploitatie van een Helmondse woningbouwcorporatie met een huurprijs onder de liberalisatiegrens, maximaal €763,47 per maand (prijspeil 2022). 10% koopstartsegment: een woning met een vrij op naam prijs van maximaal €255.000,- (prijspeil 2022). 20% middenhuur: een huurwoning boven de liberalisatiegrens, tussen € 763,47 en maximaal €1.000,- (prijspeil 2022). 10% middeldure koop: €255.000 - €370.000 (prijspeil 2022). 10% dure huur: huurwoning boven de middenhuurregulering, boven €1000,- (prijspeil 2022) 20% dure koop: hoger dan €370.000 (prijspeil 2022)
Het woningbouwprogramma is vanzelfsprekend mede afhankelijk van de markt en zal jaarlijks gemonitord worden. Qua verdeling wordt uitgegaan van 80%-90% meergezinswoningen, 10-20% eengezinswoningen. Er wordt ingezet op flexibele woningtypen voor verschillende doelgroepen: levensloopbestendig, met diverse typologieën en oppervlakten. Specifiek in het Stationskwartier zal een belangrijke doelgroep voor de sociale huurwoningen studenten zijn. Circa 10% van de totale woningbouwopgave (en dus 1/3 van de sociale huur) is gericht op studenten. Verder is specifiek voor het Stationskwartier, dat het uitgangspunt op stedelijk niveau, dat elk bouwplan groter dan 50 woningen minimaal 30% sociale huurwoningen dient te bevatten, niet geldt. Gezien de integrale, gebiedsgerichte benadering van projecten in het Stationskwartier en het grote aantal woningen dat gerealiseerd gaan worden, hoeft het percentage van 30% sociale huur niet per gebouw maar wel per ontwikkelzone gerealiseerd te worden. We sturen er daarbij op, dat sociale woningbouw in de diverse ontwikkelzones ook daadwerkelijk wordt gerealiseerd en ook dat dit niet naar achteren wordt geschoven in de tijd.
HET GEWENST WONINGBOUWPROGRAMMA BESTAAT UIT EEN MIX VAN DOELGROEPEN Starters, zowel in het goedkope huur als koop segment. Het gaat daarbij om betaalbare appartementen, tussen 50 – 70 m² (bij voorkeur met een 2e slaapkamer). Voor een deel te realiseren voor de doelgroep 18 – 25 jaar, jeugd uit de wijken die graag in het centrum willen wonen en studenten. Voor starters is de betaalbaarheid van groot belang, d.w.z. dat in de koopsector uitgegaan moet worden van een vrij op naam prijs van € 255.000,- (prijspeil 2022). Gezinnen De geplande eengezinswoningen zullen zich met name op deze doelgroep richten, maar ook appartementen zijn denkbaar. In het woningbouwprogramma is in beperkte mate al voorzien (te denken valt aan Suytkade, Weverspoort en Leonardusbuurt). In de nog in te vullen woningbouwcapaciteit zal een belangrijk deel van deze capaciteit nog nader ingevuld moeten worden. Voor gezinnen is betaalbaarheid eveneens van belang, daarnaast het woningtype/woonmilieu en de bereikbaarheid van voorzieningen. Senioren Het Centrum heeft al een hoog aandeel senioren, dus op deze doelgroep zal niet specifiek ingezet worden in het Stationskwartier. Gelet op de vergrijzing zal er wel aandacht voor deze doelgroep zijn. Het gaat daarbij met name om huurwoningen (zowel sociaal als vrije sector) en koop (midden- en dure koop).
Voor senioren is de toegankelijkheid van de woning van belang (nultreden) maar ook de directe leefomgeving (uitnodigen tot ontmoeten). 1 en 2 persoonhuishoudens Het aandeel 1 en 2 persoonshuishoudens neemt sterk toe, niet alleen vanwege de vergrijzing, maar ook door individualisering. Het Centrum is als woongebied zeer geschikt voor deze doelgroep en dus is dit een belangrijke doelgroep voor het Stationskwartier. Een groot deel van de woningbehoefte aan appartementen zal door deze doelgroep worden ingevuld.
76
4
Voorbeelden passende woonfuncties:
De doelgroepen studenten en expats hebben te maken met grote tekorten aan geschikte woningen in de Brainport regio. In Helmond zijn deze doelgroepen nauwelijks aanwezig, terwijl ze sociaal-maatschappelijk en economisch een belangrijke positieve impact kunnen hebben op de stad. In het Stationskwartier zullen we daarom specifieke inzet voor deze doelgroepen plegen. Expats Expats, die naar de willen verhuizen, kunnen door het woningtekort moeilijk een woning vinden én de internationale school is vol. Er is een wachtlijst van maanden, terwijl 50% van de ‘new hires’ gezinnen zijn die niet komen als onderwijs niet goed is geregeld. Als er in Helmond Centrum woningen en appartementen beschikbaar zijn en er een goede internationale school komt, dan zal de stad heel aantrekkelijk worden voor expats die zich in de Brainport regio willen vestigen.
Starters • Appartementen (1 of 2 slaapkamers) • (tijdelijke) Huisvesting voor jonge asielzoekers Gezinnen • Eengezinswoningen • Appartementen (2, 3 of 4 slaapkamers) • Lofts • Woon / werkcombinaties
Een mooie referentie hiervoor is Space-S op Strijp S, dat een gemixt woonprogramma kent van appartementen (1, 2 of 3 slaapkamers), lofts, kamers voor studenten, zelfstandige studio’s voor studenten, woon- werkruimtes, begeleid wonen en gedeelde voorzieningen.
Belangrijke factoren voor expats zijn: Safety, Housing, Culture, Leisure, Language, Education, Healthcare, Transportation, Social media, Financial matters, Employment opportunities. Studenten Studenten, die in Eindhoven willen gaan studeren, kunnen moeilijk een kamer bemachtigen. Dat geldt al helemaal voor de buitenlandse studenten (circa 20%), voor wie het vanuit het buitenland al helemaal ondoenlijk is om woonruimte te regelen. De onderwijsinstellingen doen hun best om huisvesting te organiseren, ook ver buiten Eindhoven, maar dat valt niet mee. Vaak maken studenten daarom de keuze om maar niet te komen studeren. Gezien de wens van het aantrekken van talent naar de Brainport regio een ongewenste ontwikkeling. Voor Helmond biedt dit kansen deze doelgroep aan zich te binden.
INDICATIE GBO’S PER TYPE/DOELGROEP
*waaronder studentenhuisvesting
Belangrijke factoren voor studenten zijn betaalbaarheid (€300 - €400 max per kamer), sociaal leven en opleiding in de omgeving van de woning en OV-bereikbaarheid (ook ’s nachts). Het is van belang een goede mix te vinden tussen de realisatie van woningen voor diverse doelgroepen. Hierdoor ontstaan niet alleen gedifferentieerde woonmilieus maar ook gemeenschappen die gelet op de toekomstige ontwikkelingen op het gebied van wonen en zorg in staat zullen zijn een deel de zorg voor elkaar op zich te nemen (samenredzaamheid).
GEBIEDSVISIE STATIONSKWARTIER
77
PROGRAMMA
HELMOND
Senioren • Appartementen (1 of 2 slaapkamers) • Lofts 1 persoons huishoudens • Appartementen (1 of 2 slaapkamers) • Kamers met gedeelde voorzieningen Studenten • Zelfstandige studio’s voor studenten • Kamers voor studenten met gedeelde voorzieningen • Tijdelijke studentenhuisvesting Expats • Appartementen (1, 2, of 3 slaapkamers) • Eengezinswoningen duurdere categorie • Lofts • Woon- werkcombinaties Mix: gemixt woonprogramma van appartementen (1, 2 of 3 slaapkamers), lofts, kamers voor studenten, zelfstandige studio’s voor studenten, woon- werkruimtes, begeleid wonen en gedeelde voorzieningen Doelgroepen: • • • • • •
Starters Gezinnen Senioren 1 en 2 persoonshuishoudens Studenten Expats
78
4
79
PROGRAMMA
VOORZIENINGEN RUIMTELIJKE ONTWIKKELING STATIONSKWARTIER MOET BIJDRAGEN AAN MAATSCHAPPELIJKE ONTWIKKELING VAN HELMOND. We willen dat alle Helmonders kunnen meedoen, rondkomen en vooruitkomen. De kwaliteitssprong, en dus ook de gebiedsontwikkeling van het Stationskwartier, moet daaraan bijdragen. Helmond is van oudsher een gesegregeerde stad met een relatief groot aantal inwoners met een lage(re) sociaaleconomische status. De gebiedsontwikkeling moet bijdragen aan de sociaalmaatschappelijke uitdagingen van Helmond. In 2040 willen we een stad zijn waar iedereen goed kan wonen, werken, leren en ontspannen (meedoen, rondkomen en vooruitkomen). Het maakt daarbij niet uit wat je afkomst, opleidingsniveau of maatschappelijke positie is. Een robuuste economie en duurzame arbeidsmarkt met werk voor iedereen dragen hieraan bij. De fysieke inrichting kan bijdragen aan gezondheid, sociale relaties en sociale veiligheid. We richten de ruimte zodanig in dat bewegen, ontdekken, ontmoeten en sociale veiligheid gestimuleerd worden (meedoen). Om deze redenen moet de gebiedsontwikkeling van het Stationskwartier een kwaliteitsimpuls bewerkstelligen, die voor alle Helmonders: • • •
GEBIEDSVISIE STATIONSKWARTIER
HELMOND
Sociale draagkracht vergroot via onderwijs, banen en sociale cohesie. Gezonde levensjaren toevoegt via vergroening en een gezonde, leefbare en prettige leefomgeving. Maatschappelijke voorzieningen toevoegt die ontbreken in het centrum.
80
4
81
PROGRAMMA
MAATSCHAPPELIJKE VOORZIENINGEN ZIJN ONDERDEEL VAN DE FUNCTIEMIX Bij de ontwikkeling van het Stationskwartier als plek voor stedelijk wonen, werken en ontmoeten, zijn maatschappelijke voorzieningen essentieel voor de functiemix. Denk aan voorzieningen voor onderwijs, cultuur, zorg, sociale cohesie, energie, mobiliteit, sport en groen. We willen daarbij dat onze basisvoorzieningen voor iedereen binnen 5 minuten wandelen of fietsen bereikbaar en toegankelijk zijn. Hierdoor worden de basisvoorzieningen ook belangrijke ontmoetingsplekken in de wijk. Ze dragen bij aan het versterken van de sociale cohesie. Indien mogelijk combineren we functies die elkaar versterken zoals kinderopvang, onderwijs, wijkhuis, (jeugdgezondheids)zorg en welzijn. Het stedelijke en innovatieve karakter van het Stationskwartier biedt veel kansen voor nieuwe vormen van dit soort combinatiefuncties. Tegelijkertijd hoeven niet alle voorzieningen in het Stationskwartier zelf te landen. Een sportpark- of veld moet bijvoorbeeld binnen loop- en fietsbereik zijn, maar hoeft niet te landen in het gebied zelf. Essentieel bij de ontwikkeling van het Stationskwartier is dat de ontwikkeling in verbinding staat met de omliggende wijken en een positieve bijdrage levert aan het woon- en leefgenot van de hele stad. Het is belangrijk dat mensen uit omliggende buurten zich welkom voelen in het Stationskwartier en andersom.
De ambitie van 10.000 woningen en 10.000 arbeidsplaatsen voor Helmond Centrum+ gebied betekent ook dat er maatschappelijke voorzieningen nodig zijn. De ‘Barcode’ van Gemeente Utrecht is gebruikt als middel om een inschatting te maken voor de benodigde extra voorzieningen in Helmond Centrum+ gebied. Omdat deze barcode een doorvertaling is van beleid van Gemeente Utrecht en niet van Gemeente Helmond, is een doorvertaling gemaakt naar de Helmonse situatie. Hierbij is rekening gehouden met de voorzieningen die al aanwezig zijn in het Centrum+ gebied. In het kader staat een grof overzicht van het wenselijk maatschappelijk programma voor het Stationskwartier, wat bepaald is op bais van de gewenste voorzieningen in het Centrum+ gebied.
GEBIEDSVISIE STATIONSKWARTIER
Gewenste maatschappelijke voorzieningen Stationskwartier:
Gewenste maatschappelijke voorzieningen Helmonds Centrum+ 2040:
Als we ervan uitgaan, dat grofweg 1/5 van de voorzieningen voor Helmond Centrum+ in het Stationskwartier z’n plek moet krijgen, is er behoefte aan de toevoeging van:
Kinderdagverblijf
• • • • • • • • • • • • • • • • • • • • •
kinderdagverblijf peuterspeelzaal (tweetalige of internationale) basisschool gezondheidscentrum wijkaccomodaties (buurtcentrum, dagbestedingslocatie) culturele broedplaatsen sport in openbare ruimte (2.500 m2) beweegtuin jeu de boules waterrecreatie urban sports speeltuin urban sports hal stadspark Innovatiehub HBO / WO (1.000 m2) Onderwijshuisvesting MBO/HBO/WO (10.000 m2) Water Routes langzaam verkeer verschillende vormen van openbaar toegankelijk vervoer (bussen, shuttles, deeltaxi’s, deelmobiliteit, etc.) Werkgelegenheid Ruimte voor Energie
Het is wijs om in te zetten op combinaties van maatschappelijke functies en deze te koppelen aan andere functies, zodat er een mooie nieuwe mix ontstaat! •
Denk bijvoorbeeld aan de combinatie van basisschool + kinderopvang + gezondheidscentrum + dagbesteding + vergaderruimtes voor buurt/sociaal team/ verenigingen. • Denk bijvoorbeeld aan de mogelijkheden in het Huis voor de Stad qua vergaderruimtes, deze kunnen ten dienste komen van de buurt.
HELMOND
Basisscholen Gezien de regionale ambitie om ook expats in het Helmondse Centrum te vestigen, ligt één basisschool met mogelijkheden voor tweetalig of internationaal onderwijs in het Stationskwartier voor de hand. Middelbaar onderwijs Gezondheidscentra Vestiging van gezondheidsheidscentra in het Centrum zijn zeer gewenst, waarvan één in het Stationskwartier. Buurtcentra / dagbestedingslocaties We streven naar combinatiefuncties waar wijkhuizen of andere faciliteiten voor ontmoeting en ruimtes voor sociale cohesie onderdeel van zijn. Ruimte voor culturele voedingsbodem/ broedplaatsen Het centrum heeft veel grote culturele instellingen. Ze voorzien in de behoefte op stedelijke schaal en hebben tevens een functie voor de wijk. Denk aan het Speelhuis, de Kunsthal, Kasteel Helmond, de Cacaofabriek, het Annatheater, het Kunstkwartier, Loods 20. Echter de ruimte voor de culturele humuslaag in de vorm van culturele broedplaatsen wordt gemist. Sport in openbare ruimte Sport in de openbare ruimte is een behoefte, die in het Helmondse Centrum nog nauwelijks is ingevuld. Denk aan een beweegtuin, jeu de boules, waterrecreatie, urban sports. Speeltuin Urban sports hal Op stedelijke schaal wordt ruimte voor een Urban Skatehal gezocht. Het vinden van een locatie in het Helmondse Centrum of zelfs binnen het Stationskwartier zou een mooie oplossing zijn. Stadspark
Water De reconstructie van de Stadse Aa in het Helmondse Centrum en het aanleggen van voldoende waterbuffers in het openbaar gebied zijn hierbij belangrijke opgaven. Ook recreatieve plekken combineren met water: zoals een stadsstrand. Infrastructuur (met name routes langzaam verkeer en OV bus) Infrastructuur voor de auto is in overmaat aanwezig in het Helmondse centrum, met brede wegen en een overmaat aan parkeren op maaiveld. Maar de routes voor langzaam verkeer zijn met name in het Stationskwartier gebrekkig en de oversteekbaarheid van wegen laat te wensen over. De faciliteiten voor fietsverkeer moeten ook opgewaardeerd worden, evenals het busvervoer en mogelijkheden voor fietsparkeren rondom het NS Station en bij belangrijke culturele voorzieningen. Werkgelegenheid Werkgelegenheid is onder druk komen te staan en veel kantoren zijn getransformeerd naar wonen. Deze neerwaartse spiraal dient doorbroken te worden en omgebogen naar het toevoegen van 10.000 arbeidsplaatsen in Helmond Centrum in een wervend stedelijk werkmilieu. Werkgelegenheid is een belangrijke maatschappelijke opgave. Hoger onderwijs Hoger onderwijs is nog niet in het Helmondse Centrum aanwezig en dit wordt node gemist. Een belangrijke opgave dus. Energie Vanuit de energietransitie is het noodzakelijk om in een andere manier in de energievoorziening te gaan voorzien.
Opwekking op locatie en distributie in het Helmondse Centrum zijn vandaag de dag belangrijke aspecten en hiervoor dient ruimte gereserveerd te worden bij ontwikkelingen.
82
4
83
PROGRAMMA
SOCIALE COHESIE IN HET STATIONSKWARTIER VERGROTEN
CULTUUR ALS SMAAKMAKER EN AANJAGER VOOR STATIONSKWARTIER
Het Stationskwartier is momenteel een anonieme omgeving, de buurt scoort een onvoldoende in de buurtthermometer. Een belangrijke maatschappelijke meerwaarde die ingevuld moet worden, is dat mensen zich ‘thuis voelen’ in het Stationskwartier en dat bezoekers van de stad zich ‘welkom voelen’.
In het Helmondse Stationskwartier zijn drie unieke culturele voorzieningen te vinden. Namelijk het Kasteel (Museum Helmond), de Cacaofabriek en Loods 20 (EDAH-Museum en Draaiorgelmuseum). Net buiten het Stationskwartier vind je ook de Kunsthal, het Speelhuis, het Kunstkwartier, de Bibliotheek en het Annatheater. Aan culturele voorzieningen geen gebrek dus.
Zodat het geen anonieme plek wordt waar mensen overlast ervaren van elkaar, maar een warme gemeenschap waar allerlei buurtactiviteiten plaatsvinden en waar mensen elkaar ontmoeten en kennen. Gedacht wordt aan: • Voorzetten activiteiten participatie en communicatie tijdens ontwikkelproces. • Werk maken van placemaking samen met de buurt, oftewel kleinschalige projecten die bijdragen aan levendigheid en verblijfskwaliteit stimuleren. • Lagere huurprijs door woningcorporaties voor mensen die een sociale bijdrage voor het Stationskwartier verzorgen (naar voorbeeld van St. Trudo in Woensel-West. Dit heeft bijvoorbeeld geleid tot transformatie van basisschool ’t Palet van slechtste naar beste school van Eindhoven). • Nieuwe bewoners vanaf het begin laten meedenken over ontwerp, woning en samenleven (naar voorbeeld van Space-S van Woonbedrijf in Strijp S, 30.000 m2 en 1000 huurders. Dit heeft geleid tot een hechte, inclusieve gemeenschap met een grote verscheidenheid aan bewoners, woningtypen en collectieve voorzieningen).
Maar rauwe plekken voor de culturele voedingsbodem worden gemist en de bestaande culturele instellingen moeten beter gevonden kunnen worden. Cultuur kan in belangrijke mate worden ingezet als eyecatcher en placemaking.
SPORT & LEISURE INZETTEN OM GEZONDE KEUZES TE STIMULEREN Het Stationskwartier, dat naar de toekomst toe sterk zal vergroenen en dat een unieke ligging heeft aan Kanaal en Stadse Aa, is een bijzonder interessante plek voor vrijetijdsbesteding en recreatie. Hier wordt het maken van gezonde keuzes gemakkelijk en logisch. Een omgeving die uitnodigd tot bewegen (wandelen, fietsen, spelen), elkaar ontmoeten en ontspannen. Goede luchtkwaliteit, koelteplekken en rustplekken in termen van geluid zijn ook belangrijke elementen die de gezondheid bevorderen. Ruimte bieden voor sport en leisure draagt bij aan levendigheid en aantrekkingskracht, voorziet in een maatschappelijke functie voor omliggende buurten én kan Helmond Centrum als interessante verblijfsplek op de kaart zetten. Voorbeelden passende sport- en leisure functies: • Skatebaan (zou onder Kasteel-Traverse kunnen komen) • Overdekte urban sports hal (plek in centrum wordt gezocht) • Beweegtuin (verzoek bewoners) • Stadsstrand aan de Cacaokade bij Cacaofabriek of in de zwaaikom bij Vlisco. • Waterrecreatie in het Kanaal (kano, waterfiets) • Buiten fitness activiteiten verspreid door gebied (sport in openbare ruimte/urban sports) • Jeu de Boules baan • Speeltuin • Ruimte voor evenementen in het groen en op pleinen • Grootschalig evenemententerrein (al dan niet in de tijdelijkheid)
GEBIEDSVISIE STATIONSKWARTIER
HELMOND
De uitgangspunten voor het Stationskwartier voor het verbeteren van de inbedding van culturele voorzieningen: 1. Rauwe plekken voor culturele voedingsbodem Wat in Helmond wordt gemist zijn rauwere plekken culturele en creatieve makers kunnen experimenteren, pielen en klooien. Echte culturele hotspots of creatieve broedplaatsen kent de stad nog maar weinig. Die ontwikkeling is heel recent wel ingezet met tijdelijk gebruik. Denk aan de benutting van leegstaande winkelpanden in de binnenstad door culturele en maatschappelijke initiatieven en culturele broedplaats post #5700, maar er zijn veel meer van dit soort plekken nodig! Groot en klein, verspreid over Helmond Centrum Plus en zeker ook in het Stationskwartier te vinden. 2. Van binnen naar buiten De culturele instellingen in het Stationskwartier functioneren goed, maar zijn behoorlijk naar binnen gekeerd. De uitdaging is om in de buitenruimte meer te programmeren en de daarvoor benodigde faciliteiten aan te leggen of kleinschalige bijgebouwtjes goed te benutten. In dit kader worden al diverse initiatieven ontwikkeld die bijdragen aan de placemaking van het Stationskwartier.