RN 018 Economische visie Helmond 2030
Tekst van het document
Banen 2020 2020 Groei (%) Groei (banen) Banen Groei (%) Groei (banen)
bijscholing van huidige werkenden (leven lang ontwikkelen) om de aansluiting met trends als technologisering en
Op Op bedrijventerreinen bedrijventerreinen
16.790 16.790
18.690 18.690
robotisering te behouden. In de arbeidsmarktregio Helmond-De Peel zijn hiervoor al meerdere initiatieven opgezet, vaak
Elders Elders
22.645 22.645
24.579 24.579
in samenwerking met andere regionale partners (o.a. BOOST, regionaal mobiliteitsteam, leerwerkloket en de uitvoering
Totaal Totaal Helmond Helmond
39.435 39.435
43.269 43.269
van omscholingstrajecten). Een ander deel van de oplossing ligt in de intensivering van procesinnovaties bij bedrijven en instellingen, gericht op verhoging van de productiviteit.
Bron: LISA (2020), bewerking Ecorys
11,3 % 11,3 % 8,5 % 8,5 % 9,7 %
9,7 %
1.900
1.900
1.934
1.934
3.834
3.834
Tekort aan werklocaties Tekort aan werklocaties Helmond heeft een tekort aan ruimte voor bedrijvigheid. Er is zijn de afgelopen jaren geen nieuwe
Helmond heeft een tekort aan ruimte voor bedrijvigheid. Er is zijn de afgelopen jaren geen nieuwe kavels op
Wat zeggen de stakeholders over het thema Arbeidsmarkt?
kavels op bedrijventerreinen gerealiseerd (figuur 2.13), waardoor er op dit moment bijna geen nieuw
• De aansluiting vraag en aanbod op de arbeidsmarkt moet verbeterd worden door onderwijs leerwerktrajecten die
subregio De Peel gaat het om 19 – 48 hectare tot aan 2030 en voor SGE om3 89 tot 220 hectare
bedrijventerreinen gerealiseerd (figuur 2.13), waardoor er op dit moment bijna geen nieuw uitgeefbaar aanbod is. Daar
uitgeefbaar aanbod is. Daar komt bij dat er een uitbreidingsvraag is richting de toekomst. Voor de
komt bij dat er een uitbreidingsvraag is richting de toekomst. Voor de subregio De Peel gaat het om 19 – 48 hectare tot
gezamenlijk door het Helmondse onderwijs- en bedrijfsleven (en gesteund door de gemeente) ontwikkeld moeten
aan 2030 en voor SGE om 89 tot 220 hectare aldus de meest recente vraagraming .
aldus de meest recente vraagraming.3
worden.
Figuur 2.13: Ontwikkelingen in historische uitgifte en nieuwe kavels op bedrijventerreinen in Helmond
• Het is belangrijk dat de gemeente het ontstaan van een cultuur van leven lang leren gaat ondersteunen,
Figuur 2.13: Ontwikkelingen in historische uitgifte en nieuwe kavels op bedrijventerreinen in Helmond 10 8 6 4 2 0 -2 -4 -6 -8
bijvoorbeeld door het wegnemen van beperkingen die er voor bedrijven zijn om leerwerktrajecten en soortgelijke projecten aan te bieden. • De komst van dependances van onderwijs op HBO- en WO-niveau kan helpen om de inzetbaarheid van de beroepsbevolking te vergroten, bijvoorbeeld in de speerpuntsectoren. Dit hoeft niet per se via dependances, door betere inhoudelijke verbindingen in de vorm van projecten bij Helmondse bedrijven zouden studenten tijdens hun studie eerder kennis kunnen maken met deze bedrijven. • Het kunnen huisvesten van voldoende arbeidsmigranten in Helmond-De Peel is een grote uitdaging. Er is behoefte aan meer betaalbare huisvesting voor deze doelgroep.
2015
2016 Uitgifte (ha)
2.5
2017
2018
2019
2020
Toevoeging nieuwe kavels (ha)
Bron:IBIS IBIS (2020) Bron: (2020)
Werklocaties
Werklocaties zijn belangrijk voor de economische prestaties van een regio. De beschikbaarheid van voldoende ruimte voor
Een tekort aan heeft tenten eerste invloed op de en realisatie van werkgelegenheid: doordat Een aanbedrijfskavels bedrijfskavels heeft eerste invloed opbedrijvigheid de bedrijvigheid en realisatie van
bedrijvigheid is immers één van de belangrijkste locatiefactoren voor een onderneming.
ondernemers fysiekdoordat (ruimtelijk) worden beperkt, zij in mindere hunkunnen bestaande uitbreiden of een werkgelegenheid: ondernemers fysiekkunnen (ruimtelijk) worden mate beperkt, zij bedrijf in mindere
Bedrijventerreinen doen het goed in Helmond
voldoende ruimte beschikbaar is. Ten tweede betekentelders, een tekort bedrijfskavels datbeschikbaar er ook weinigis. schuifruimte is. tot vertrek van belangrijke bedrijven naar locaties waaraan voldoende ruimte
In Helmond is meer dan 43 procent van de werkgelegenheid gevestigd op een bedrijventerrein. Dat is een zeer hoog percentage. Gemiddeld is dit in Nederland namelijk rond de 30 procent. Verder is ook opvallend dat relatief gezien de bedrijven op de bedrijventerreinen in Helmond voor meer banengroei hebben gezorgd dan de bedrijven op de overige werklocaties. Dit is te zien in tabel 2.3. In totaal ontstonden er op de overige werklocaties (dat zijn kantoorlocaties en informele werklocaties – de plekken in het stedelijk weefsel, zoals winkelstraten maar ook woonwijken) meer banen, maar dit komt omdat deze locaties ook een groter aandeel in de economie hebben. Het is in ieder geval evident dat de bedrijventerreinen als motoren van de Helmondse economie beschouwd kunnen worden. Dat vraagt om blijvend investeren in dit type werklocatie, om ook in de toekomst dezelfde economische groei te kunnen handhaven.
nieuwe onderneming Het kan zelfs leiden tot vertrek van belangrijke bedrijven naarzelfs locaties elders, waar mate hun bestaande oprichten. bedrijf uitbreiden of een nieuwe onderneming oprichten. Het kan leiden Dit is ruimte die benodigd is voor bedrijfsverplaatsingen binnen de gemeente, om zo bestaande bedrijven een betere 3
Stecte Groep (2018), Prognose bedrijventerreinen enbenut kantoren Noord-Brabant. locatie geven. De oude locatie kan dan beter worden – bijvoorbeeld voor kleine, nieuwe bedrijven die beter in het
locatieprofiel passen. Economische circa visie Helmond 20 De ontwikkeling van een nieuw bedrijventerrein in Helmond (Varenschut-Noord, 15 ha) wordt momenteel
voorbereid. Daarnaast zet de gemeente Helmond in op een regionaal bedrijventerrein samen met de Peelgemeenten. Dat is mogelijk door de uitkomsten van de recente afspraken voor de programmering binnen het Stedelijk Gebied Eindhoven (SGE) tot en met 2023. Helmond heeft daarin een aandeel van 26 procent in de programmering. 3 Stec Groep (2018), Prognose bedrijventerreinen en kantoren Noord-Brabant.
-26-
-27-
22
Hierbij werkt de gemeente samen met partners in Helmond (op de Automotive Campus, maar ook daarbuiten), op
Tabel 2.4: Aandeel van Helmond in de regionale programmering nieuwe werklocaties SGE 2021 (in ha)
regionaal niveau, op landelijk niveau en op het gebied van slimme mobiliteit zelfs internationaal. Op het gebied van
Gebied
Bedrijventerrein
Donkergroen
Lichtgroen
Oranje 35,0
Rood
Totaal
slimme mobiliteit fungeert de stad Helmond als living lab.
Helmond-De Peel
Regionaal terrein
25,0
Helmond
Varenschut-Noord
15,0
15,0
60,0 Helmond als stad van de slimme mobiliteit, heeft met het aanwezige ecosysteem op de Automotive Campus en het
Helmond
Brandevoort / BSD
12,4
12,4
living lab Smart Mobility een onderscheidend ecosysteem dat onmisbaar is in de zoektocht naar toekomstbestendige
Helmond
Hoogeind
2,1
2,1
oplossingen.
Helmond
BZOB 1
9,1
9,1
Helmond
De Weijer West
0,9
0,9
Door in het kader van de Schaalsprong meer banen in Helmond te realiseren, kan de druk op het vervoerssysteem verlicht
Helmond
Rijpelberg
0,2
0,2
worden. In paragraaf 2.3 bleek al dat in Helmond relatief weinig inwoners binnen de gemeente werken. Onderstaande
Helmond
Schooten
0,8
0,8
Helmond
Automotive Campus
4,0
4,0
Helmond
Totaal
17,1
52,4
35,0
0
104,5
SGE
Totaal
91,0
118,9
128,8
0
338,7
Bron: Stedelijk Gebied! – Programmering nieuwe werklocaties – Stedelijk Gebied Eindhoven, versie 8 juli 2021. In de programmering wordt gewerkt met een stoplichtmodel, waarbij rood staat voor niet uit te geven gronden; oranje
tabel laat ook zien dat de Helmonder relatief verspreid over de regio en zelfs de rest van het land werkt. Beperking van deze forenzenstromen door meer thuiswerken en meer banen binnen de gemeentegrenzen kan bijdragen aan een evenwichtigere en duurzamere mobiliteit. Tabel 2.5: Pendelbewegingen van inwoners uit Helmond in december 2019
Werkgemeente
Aantal banen
Aandeel
voor op termijn beschikbaar; lichtgroen voor regionaal akkoord maar niet direct beschikbaar; donkergroen voor direct
Helmond
16.800
39,1%
uitgeefbaar.
Eindhoven
7.500
17,4%
Geldrop-Mierlo
1.600
3,7%
Deurne
1.300
3,0%
's-Hertogenbosch
1.000
2,3%
Meierijstad
1.000
2,3%
• Er is behoefte aan uitbreidingsruimte voor bedrijven in Helmond. Dit dient gerealiseerd te worden met nieuwe
Rotterdam
1.000
2,3%
bedrijfskavels in Helmond of op een regionaal bedrijventerrein.
Laarbeek
900
2,1%
• De kwaliteit van de bedrijventerreinen in Helmond zou verbeterd moeten worden. Dit heeft niet alleen betrekking
Son en Breugel
800
1,9%
op de fysieke uitstraling, maar ook op het aanbod van gedeelde faciliteiten. Er is bijvoorbeeld behoefte aan
Veldhoven
800
1,9%
meer bedrijfskantines – liefst toegankelijk voor het gehele bedrijventerrein. Hier ligt een mogelijkheid voor het
Nuenen, Gerwen en Nederwetten
700
1,6%
Helmondse bedrijfsleven zelf om dit te realiseren, maar het vraagt wel om meer flexibiliteit in bestemmingsplannen
Tilburg
700
1,6%
(onder meer ten aanzien van de horecaregels in het bestemmingsplan).
Gemert-Bakel
600
1,4%
Best
500
1,2%
Breda
500
1,0%
's-Gravenhage
500
1,0%
Asten
400
1,0%
Someren
400
1,0%
Wat zeggen de stakeholders over het thema Werklocaties?
2.6
Mobiliteit en bereikbaarheid
De bereikbaarheid van Helmond en van de economische toplocaties in Helmond is een aandachtspunt. Dit zal als gevolg van de beoogde schaalsprong verder toenemen. Daarom wordt er niet alleen gewerkt aan infrastructurele aanpassingen, maar is het noodzakelijk om ook naar innovatieve oplossingen te kijken.
-28-
Overig
6.000
14,0%
Totaal
43.000
100,0%
Bron: CBS Statline (2021), bewerking Ecorys
-29-
2.7
Openbaar vervoer
Duurzaamheid
Helmond heeft vier treinstations (Helmond, Helmond Brouwhuis, Helmond ’t Hout en Helmond Brandevoort), een relatief hoog aantal als het huidig inwoneraantal in ogenschouw wordt genomen. Dit maakt dat Helmond met het OV goed te
De komende jaren gaat duurzaamheid een van de belangrijkste thema’s worden in de nationale economie en de
bereiken is vanuit omliggende steden als Eindhoven en Venlo. De kwaliteit van de busverbindingen binnen Helmond en
arbeidsmarkt. Ook in Helmond zal deze ontwikkeling zijn weerslag hebben. ‘Klimaatneutraal Helmond’ is dan ook één van
naar dorpen in de directe omgeving worden over het algemeen minder goed beoordeeld. Innovatieve oplossingen kunnen
de vijf strategische ambities binnen de Strategische Agenda Helmond 2019-2025.
bijdragen om de kwaliteit van de busverbindingen te verbeteren. Helmond heeft inmiddels de weg ingezet richting de mobiliteitstransitie. De visies op deelmobiliteit en parkeren zijn vastgesteld en de eerste concrete projecten zijn ook al
De onderstaande grafiek laat zien dat ook in Helmond de afgelopen jaar de opgewekte hernieuwbare energie enorm
zichtbaar op straat.
is gestegen. Anderzijds laat tabel 2.7 zien dat de hoeveelheid zonne-energie die wordt opgewekt door particulieren in Helmond ietwat achterblijft bij het landelijk gemiddelde.
Weginfrastructuur De weginfrastructuur laat een gemengd beeld zien. Er is de afgelopen jaren al veel verbeterd aan de fietsinfrastructuur.
Ook vormt de uitstoot van fijnstof door de zware industrie nog een aandachtspunt, terwijl de CO2-uitstoot opvallend laag
Ook in de komende jaren staan de nodige verbeteringen in de planning, met als doel de fiets een aantrekkelijker
scoort vergeleken met andere gemeenten. Dit kan verklaard worden doordat het warmtenet van Helmond niet meetelt in
alternatief te maken voor binnenstedelijke en last mile verplaatsingen vanaf de stations. Ook voor het autoverkeer bínnen
de cijfers. Circa 6.500 Helmondse woningen worden verwarmd door een warmte-krachtkoppeling (WKK). Dat levert wel
Helmond zijn er op dit moment maar weinig echte knelpunten. Zelfs in de spits zijn er binnen de gemeentegrenzen van
degelijk een extra bijdrage aan de CO2-uitstoot.
Helmond nauwelijks grote opstoppingen. Dat komt mede omdat er continu gezocht wordt naar optimalisatie met Smart Mobility oplossingen op het gebied van C-ITS en innovatief verkeersmanagement.
Figuur 2.14: Opgewekte energie - Helmond, TeraJoule
Figuur 2.13: Opgewekte energie - Helmond, TeraJoule
In de spits vormen zich wel wat vaker langere wachtrijen op de provinciale wegen (N270 en N612) en rijkswegen (A67) rondom Helmond. Voor een deel vallen deze opstoppingen binnen de normen van Provincie en Rijk, maar met het oog op de schaalsprong vraagt dit wel om aandacht. Voor de N270, N279 en A67 worden of zijn al concrete voorstellen uitgewerkt voor de kortere termijn (tot 2030). En er lopen nog studies om nog beter in kaart te brengen waar (nieuwe) knelpunten ontstaan bij de verwachte groei in woningen en banen (tot 2040).
300 250 200 150
Tabel 2.6: Score op tevredenheid met woon-werkverkeer
100
Thema
Indicator
Score
Positie t.o.v. andere regio’s
Tevredenheid met reistijd
% van de werkenden van 18 tot 75 jaar is
82%
101 van 133
van en naar werk
tevreden met reistijd van en naar werk
Bron: CBS Regionale Monitor Brede Welvaart 2020, bewerking Ecorys.
Wat zeggen de stakeholders over het thema Bereikbaarheid?
50 0
2010 2011 2012 2013 hernieuwbare energie, totaal hernieuwbare elektriciteit
2014 2015 2016 biobrandstof vervoer hernieuwbare warmte
2017
2018
2019
Bron: Klimaatmonitor, RWS, bewerking Ecorys
Bron: Klimaatmonitor, RWS, bewerking Ecorys • De doorstroming over de in de regio weg is het grootste pijnpunt, met name rond de A50 en A67. • Helmond kan meer doen met multimodaliteit. Niet alleen vervoer over de weg, dat moet je juist ontlasten.
Tabel 2.7: Scores van Helmond op emissies en opwekking zonne-energie in 2019 Thema
Indicator
Score
Positie t.o.v. andere
• Voor personenvervoer liggen er kansen voor deelmobiliteit.
Broeikasgasemissies per
Ton CO2-equivalent per
4,3
71 van 355
• Het is zeer positief dat er vier OV-stations zijn in Helmond. Meer HOV-(bus)verbindingen, bijvoorbeeld tussen
inwoner
inwoner
Eindhoven en Automotive Campus zou wel mooi zijn. Dit kan ook helpen om bijvoorbeeld studenten te huisvesten
Emissies van fijnstof naar
Kg PM2,5 per km2
50.400
296 van 355
en later te behouden.
lucht Gemiddeld opgesteld
210 watt
296 van 346
Bijvoorbeeld meer vervoer over het kanaal, probeert opnieuw te kijken naar de mogelijkheden voor een grotere
regio’s
terminalfunctie op bedrijventerrein BZOB.
Particuliere zonne-energie
vermogen in watt per woning Bron: CBS Regionale Monitor Brede Welvaart 2020, bewerking Ecorys.
-30-
-31-
Het ecologisch kapitaal van Helmond heeft zich de laatste jaren dus sterk ontwikkeld, maar er is
Tabel 2.8: Scores van Helmond op selectie van indicatoren van Brede Welvaart
Tabel 2.7: Scores van Helmond op emissies en opwekking zonne-energie in 2019
Thema
Indicator
Broeikasgasemissies per
Ton CO2-equivalent per inwoner
Score
Positie t.o.v. andere regio’s
4,3
71 van 355
inwoner Emissies van fijnstof naar
Kg PM2,5 per km2
50.400
296 van 355
Thema
Indicator
Score
Positie t.o.v. andere gemeenten
Mediaan besteedbaar
Euro per huishouden, gecorrigeerd voor
24.400
309 van 352
inkomen
inflatie
euro
Materiele welvaart
lucht
Economisch kapitaal
Particuliere zonne-energie
Gemiddeld opgesteld vermogen in watt
210 watt
296 van 346
per woning
Gemiddelde schuld per
Euro per huishouden
110.700
huishouden
Bron: CBS Regionale Monitor Brede Welvaart 2020, bewerking Ecorys.
Mediaan vermogen van
148 van 355
euro Euro per huishouden
18.500
huishoudens
329 van 355
euro
Het ecologisch kapitaal van Helmond heeft zich de laatste jaren dus sterk ontwikkeld, maar er is zeker ook nog veel werk
Arbeid en vrije tijd
te verrichten. In november 2021 tekenden de wereldleiders het nieuwe klimaatakkoord van Glasgow. De verwachting is
Netto arbeidsparticipatie
% van de bevolking van 15 t/m 74 jaar
68,2%
248 van 355
ook dat het nieuwe kabinet tientallen miljarden zal gaan uittrekken om de klimaattransitie te bevorderen. Het is echter
Bruto arbeidsparticipatie
% van de bevolking van 15 t/m 74 jaar
71%
210 van 355
uiteindelijk aan lokale ondernemers, bewoners en overheden om invulling te geven aan de vastgestelde ambities.
Hoogopgeleide bevolking
% van de bevolking van 15 t/m 74 jaar
25,3%
247 van 355
dat hoger onderwijs heeft afgerond (op het niveau van HBO of WO)
2.8
Brede welvaart
De Brede Welvaartsindicator (BWI) is geboren vanuit het idee dat economische groei niet de enige maatstaf voor welvaart
Werkloosheid
% van de beroepsbevolking
3,9%
328 van 355
Tevredenheid met reistijd
% van de werkenden van 18 tot 75 jaar
82%
101 van 133
van en naar werk
is tevreden met reistijd van en naar werk 89%
Noord-Brabant: gemiddeld 92%
89%
Noord-Brabant: gemiddeld 91%
in Nederland zou moeten zijn. De BWI is een initiatief van strategisch thema Instituties voor Open Samenlevingen, in samenwerking met RaboResearch. Het is een integrale welvaartmaatstaf die voortbouwt op het Better Life Initiative van
Wonen Tevredenheid met woning
de OESO. De BWI wordt de laatste jaren veel gebruikt om te bepalen hoe de welvaart zich nationaal en lokaal ontwikkeld, als verder wordt gekeken dan alleen naar economische groei.
% van bevolking 18+ dat eigen woning een voldoende geeft
Tevredenheid met buurt
% van bevolking 18+ dat eigen buurt een voldoende geeft
De onderstaande tabel geeft de scores van Helmond weer op de thema’s die voor de economie van belang zijn. Uit de
Bron: CBS Regionale Monitor Brede Welvaart 2020 en GGD BrabantScan , bewerking Ecorys.
gegevens blijkt dat Helmond op een aantal thema’s duidelijk onder gemiddeld scoort, bijvoorbeeld als het gaat om het mediaan besteedbaar inkomen en vermogen van huishoudens. Als wordt gekeken naar de gemiddelde schuld per huishouden scoort Helmond iets boven het landelijk gemiddelde. Ook als het gaat om thema’s gerelateerd aan Arbeid en Vrije Tijd scoort Helmond onder gemiddeld. De onder gemiddelde resultaten op thema’s als Materiële welvaart, Economisch kapitaal en Arbeid en vrije tijd passen in een langere trend en zijn daarom geen verrassing. Ze onderstrepen de noodzaak om de tweedeling in de maatschappij in Helmond aan te pakken.
-32-
-33-
3
Trends en ontwikkelingen
Nederland, de EU en de wereld staan voor grote economische, technologische en sociale opgaven die in de komende jaren
Ook aspecten als kwaliteit van leven en aantrekkelijkheid van steden en verbindingen tussen stedelijke netwerken worden
een significant effect op de economie van Helmond zullen hebben. Op lokaal en regionaal niveau bieden deze opgaven
daarom steeds belangrijker om de concurrentie aan te kunnen gaan met andere steden. Als sterk verstedelijkte gemeente
zowel kansen als bedreigingen op economisch vlak. Om focus en houvast te bieden in deze grote vraagstukken geeft
biedt deze trend in potentie veel kansen tot economische groei voor Helmond.
dit hoofdstuk een overzicht van een aantal belangrijke trends en ontwikkelingen op internationaal en nationaal niveau. Hierbij wordt met name ingegaan op de vraag hoe de trend of ontwikkeling een mogelijke kans dan wel bedreiging vormt
Maar deze trend heeft ook een keerzijde. Er is namelijk steeds meer concurrentie tussen stedelijke agglomeraties in het
voor de Helmondse economie.
aantrekken van bedrijven, bewoners en bezoekers. In deze concurrentiestrijd vinden steden het ook belangrijk zich van anderen te onderscheiden met een duidelijke eigen economische identiteit. Dit gebeurt voornamelijk door specialisering van de regionale economie te stimuleren. Dit trekt bedrijven die van elkaars nabijheid kunnen profiteren, gebruikmakend
3.1
Wereldwijde economische conjunctuur
van een gespecialiseerde arbeidsmarkt en aanwezigheid van gespecialiseerde kennis. Een relatieve sterke afhankelijkheid van een beperkt aantal sectoren maakt de regionale economie echter ook kwetsbaar. Ook zijn bedrijven vaak extra
De snelle ontwikkeling van de informatie- en communicatietechnologie biedt werkgevers en werknemers mogelijkheden
gevoelig voor krapte op de arbeidsmarkt, wat een belemmering in groeimogelijkheden kan opleveren.
om hun productie in toenemende mate onafhankelijk te maken van plaats en tijd. Niet alleen werkgevers en werknemers, Ook de totstandkoming en ontwikkeling van de Brainportregio is een goed voorbeeld dat past in deze trend. Binnen de
ook consumenten profiteren van deze ontwikkeling.
Brainportregio wordt actief gestuurd op economische specialisering van de regionale economie in bepaalde sectoren. De Belangrijke effecten van deze ontwikkeling zijn dat ook de concurrentie tussen bedrijven steeds meer wereldwijd is, dat
achterliggende ambitie is om als regio (inter)nationaal koploper te worden en/of te blijven in deze sectoren.
nationale economieën in toenemende mate van elkaar afhankelijk zijn geworden en dat de ontwikkeling van (stedelijke) economieën als die van Helmond steeds gevoeliger zijn geworden voor de nationale economische conjunctuur en de
Naast unieke economische identiteit profileren steden zich breder. De bovengenoemde specialisaties hebben veelal
conjunctuur van de wereldeconomie. Dit laatste effect is duidelijk geïllustreerd in het vorige hoofdstuk in figuur 2.2
betrekking op stuwende economische sectoren. Maar ook de onderliggende verzorgende economische sectoren krijgen
(pagina 10), waaruit blijkt dat de nationale component en de belangrijkste drijvende kracht is geweest in de toename van
meer aandacht van stadsbesturen. Er is een toenemend bewustzijn dat een uniek voorzieningenniveau helpt om een stad
werkgelegenheid in Helmond in de afgelopen jaren.
op de kaart te krijgen en een onderscheidend vermogen kan geven.
De nieuwe economische grootmachten zullen in de komende jaren een nog prominentere rol gaan spelen op het
Deze voorzieningen (bijvoorbeeld een unieke mix van winkels i.p.v. de standaard winkelketens) spelen ook een belangrijke
wereldtoneel. Naar verwachting zal dit het huidige relatieve voordeel van West-Europa onder druk zetten, en daarmee de
rol in de citybranding. Steeds meer middelen worden vrijgemaakt voor citybranding, waarin het unieke karakter van de
potentie tot economische groei. De mate waarin de Europese economie in staat is te innoveren om concurrerend te blijven
stad wordt uitgedragen met als doel het aantrekken van bedrijven, bewoners en bezoekers.
op de wereldmarkt is hierin de meest bepalende factor. Op korte en middellange termijn gaat de ontwikkeling van de coronapandemie de meest bepalende factor zijn in de
3.3
Duurzame en circulaire economie
ontwikkeling van de (inter)nationale economie. De wereldwijde economie heeft in 2021 een herstel laten zien van de klap uit 2020, maar het feit dat de pandemie voorlopig nog niet voorbij lijkt blijft een bron van economische onzekerheid. De
De komende jaren zal de verduurzaming en het circulair maken van economische sectoren in een stroomversnelling
meest actuele ramingen van het CPB gaan op dit moment nog steeds uit van een krachtig herstel van de Nederlandse
komen. Zowel in Brussel als in Den Haag staat dit thema hoog op de politieke en budgettaire agenda. Ook bedrijven
economie in 2021 (3,9%) en 2022 (3,5%) en een iets minder sterke groei in de jaren 2023, 2024 en 2025 (tussen de 1,3 en
zetten hier in toenemende mate op in, al was het maar omdat het niet meegaan in deze ontwikkeling hun toekomstige
1,5 %).
concurrentiepositie mogelijk kan verzwakken. Het klimaatakkoord dat in november 2021 werd getekend door de wereldleiders in Glasgow vormt de komende jaren het belangrijkste uitgangspunt van (inter)nationaal klimaatbeleid.
3.2
Toenemend belang stedelijke economieën
Op gemeenteniveau wordt in Helmond elke twee jaar een klimaatbegroting opgesteld. De ambitie van de gemeente is om tussen 2035 en 2045 klimaatneutraal te worden. Sinds 2015 neemt de CO2-uitstoot in Helmond ligt af en zijn er
Parallel aan de hierboven beschreven ontwikkeling is het belang van steden en stedelijke agglomeraties voor de
meerdere projecten opgestart die bijdragen aan een vermindering van de CO2-uitstoot. Tegelijkertijd moet geconcludeerd
economische groei toegenomen in de laatste decennia. Steden en stedelijke agglomeraties zijn bijna zonder uitzondering
worden dat de huidige inspanning naar verwachting onvoldoende resultaat oplevert om deze doelstelling te bereiken.
sterk gegroeid in inwonertal en ook Helmond zet de komende jaren in op een schaalsprong. Sinds de 21e eeuw leeft voor
Uit de klimaatbegroting blijkt dat de grootste bron van CO2-uitstoot de industrie is (33%), gevolgd door de woningbouw
het eerst de meerderheid van de wereldbevolking in een stad en ook in Nederland stijgt de urbanisatiegraad nog altijd.
(25%). Als de commerciële en publieke dienstverlening daarbij wordt opgeteld, blijkt dat de totale gebouwde omgeving
Steden zijn de plekken waar kennis en creativiteit, bedrijven en kennisinstellingen samenkomen en zijn daarmee de
verantwoordelijk is voor 43% van de uitstoot.
motoren voor de economie van deze eeuw.
-34-
-35-
Figuur 3.1: Van lineaire economie naar circulaire economie De klimaatbegroting biedt ook concrete zaken die de gemeente in de komende jaren moet gaan oppakken. Denk hierbij aan het faciliteren van de groeiende laadbehoefte in de openbare ruimte. Niet alleen voor de bewoners van de gemeente moeten voldoende voorzieningen zijn, maar ook voor bezoekers en forenzen. Daarnaast is eind 2021 door de gemeenteraad de Transitievisie Warmte vastgesteld. In de klimaatbegroting wordt ook terecht gewezen op de mogelijk negatieve impact van de groei van de economie en het woningaanbod op de klimaat neutrale ambitie. Indien deze ontwikkelingen niet zoveel mogelijk klimaatneutraal worden gerealiseerd, komt de opgave om tussen 2035 en 2045 klimaatneutraal te worden nog meer onder druk te staan. Daarom is het van belang om deze opgave mee te nemen als onderliggend thema voor de gehele economische visie. Uit de opgave die we voor Helmond in beeld hebben gebracht (voor elektra en warmte) zien we dat er binnen Helmond te weinig ruimte is voor eigen duurzame energieopwekking en/of warmte productie voor de totale huidige opgave. Als gemeente moeten we dan ook niet sec naar de Energietransitie kijken maar deze ondersteunen met de benodigde transitie op circulair gebied. Beide kunnen niet zonder elkaar. De energietransitie gaat immers ook over een afname van gebruik van energie.
Juist door in te zetten op een circulaire economie, dus recycling en hergebruik van grondstoffen, materialen en producten, wordt uitstoot bij het maken van nieuwe producten vermeden. In recycling en hergebruik gaat minder energie zitten. Passend bij de definitie van de SER4: De groene transitie zal hoe dan ook van invloed zijn op de manier waarop de economie zich in Helmond de komende “De energietransitie legt de komende jaren een enorm beslag op schaarse aardmetalen. De circulaire economie
jaren en decennia zal ontwikkelen. ‘Klimaatneutraal Helmond’ is bovendien één van de vijf strategische doelen in de
kan een belangrijke rol vervullen door de afhankelijkheid van primaire grondstoffen terug te dringen. Door kritieke
Strategische Agenda voor Helmond.
aardmetalen terug te winnen en opnieuw te gebruiken, wordt de leveringszekerheid van grondstoffen voor duurzame energietechnologieën vergroot en kan de energietransitie versnellen. De energietransitie richt zich nu vooral op
Deze fundamentele transformatie van de economie biedt Helmond zowel kansen als bedreigingen. Zoals bij elke
vermindering van de uitstoot van broeikasgassen ‘aan de schoorsteen’. Dat wil zeggen: bij bedrijven die achteraan in
transformatie in de economie drijft de groene transitie in belangrijke mate op innovatie. Vanwege de inbedding binnen de
de productieketen zitten. Bedrijven die voor in de keten zitten, worden niet beloond voor besparingen later in de keten.
Brainport regio heeft Helmond de potentie om te profiteren van de innovatiekracht van de regio als geheel en anderzijds
De circulaire economie richt zich juist op de hele keten van het economisch proces, zowel eerder als later in de keten, en
draagt Helmond als onderdeel van die regio bij aan de regionale kracht.
zowel op de directe als de indirecte (broeikas)emissies.” Deze enorme innovatiekracht biedt een voordeel ten opzichte van andere regio’s in Nederland en de EU en kan een belangrijke bijdrage leveren aan het creëren van nieuwe werkgelegenheid, gekoppeld aan de groene transitie. De invulling van de transitie zal voor belangrijk deel landen bij het MKB en de maakindustrie. In vergelijking met de westkant van de Brainport regio leunt Helmond zwaarder op het MKB en liggen hier dus kansen. Voldoende geschoold personeel vormt hierbij een belangrijke randvoorwaarde. Deze transitie vormt anderzijds een bedreiging voor de economie van Helmond. In het MKB is over het algemeen minder geld beschikbaar is voor R&D. Ook is er in het MKB vaak minder tijd en kennis beschikbaar om hier actief aandacht aan te besteden. Tenslotte is de strategische oriëntatie vaak meer gericht op de korte termijn, terwijl deze transitie bij uitstek vraagt om een lange termijnvisie. De krachten bundelen in een regionaal netwerk gericht op verduurzaming en circulariteit – wat nu nog onvoldoende gebeurt – kan helpen om een sprong voorwaarts te maken.
4 Sociaal-Economische Raad (2021), Hoe de circulaire economie de energietransitie kan versnellen. SERmagazine 4 februari 2020.
-36-
-37-
3.4
Digitalisering van de economie
3.6
Krapte op de arbeidsmarkt
Naast de vergroening van de economie is de verdere digitalisering van de wereldeconomie zeer invloedrijk op de manier
De Nederlandse economie is relatief sterk uit de coronacrisis gekomen en draait weer op volle toeren. De werkloosheid
waarop de economie van de toekomst eruit gaat zien. Vanwege de snelheid waarmee technologieën als kunstmatige
is dan ook historisch laag. Anderzijds kampt de economie met een krapte op de arbeidsmarkt. Gezien de huidige
intelligentie, robotisering en blockchain zich ontwikkelen, wordt door experts zelfs gesproken over een vierde digitale
economische ontwikkelingen is het niet aannemelijk dat dit probleem op korte termijn opgelost gaat worden. Met name
revolutie die zich nu voltrekt. Ook deze transitie staat hoog op de agenda in zowel Den Haag als Brussel.
in sectoren als ICT, de zorg, de bouw, het onderwijs en de horeca is een schrijnend tekort aan (geschoold) personeel.
Net als de vergroening van de economie biedt de digitalisering zowel kansen als bedreigingen voor de economie van
Ook binnen de Brainportregio (bestaande uit de arbeidsmarktregio Zuidoost-Brabant en Helmond-De Peel) is de krapte
Helmond. Als stad van de maakindustrie is de overgang naar een ‘slimme’ maakindustrie in volle gang. Veel huidige
op de arbeidsmarkt een belangrijk vraagstuk dat veel aandacht krijgt. In de Brainport Nationale Actieagenda, het
banen zullen als gevolg verdwijnen dan wel fundamenteel van karakter veranderen. Anderzijds zal de vraag naar
Brainport Talent & Skills Akkoord en de visie en ambities van de arbeidsmarktregio Helmond-De Peel is talent als motor
bepaalde vaardigheden en kennis sterk toenemen en worden er banen gecreëerd. Dit geldt niet alleen voor de vraag naar
van economische groei een van de belangrijkste speerpunten. Door de arbeidsmarktregio Helmond-De Peel wordt in
hoogwaardige kennis op het gebied van ICT, ook in het onderhoud van systemen zal naar verwachting de vraag naar
samenwerking met de Brainportregio in dit kader ingezet op:
geschoold personeel toenemen. • Innovatief onderwijs: onderwijs dat aansluit bij de behoefte van de arbeidsmarkt en klaar is voor nieuwe doelgroepen; • Leven lang ontwikkelen: een leven lang leren waarbij vooral bij- en omscholing (met name naar kraptesectoren)
3.5
Ruimtegebrek
essentieel en urgent is. Daarnaast blijft ook zij-instroom en inzet op nieuwe doelgroepen belangrijk; • Arbeidsmarkt in balans: een duurzame arbeidsmarkt die klaar is voor de toekomstige opgaven met de juiste mensen
Als dichtbevolkt land met een florerende economie is het gebrek aan ruimte een schijnbaar constante factor. In de
op de juiste plek). Tegengaan van een mismatch op de arbeidsmarkt en aantrekken en behouden van (nieuw) talent.
afgelopen jaren is deze vraag onverminderd toegenomen, met name door de vraag naar betaalbare woningen en
Op bepaalde (kritische) krapteberoepen wordt blijvend ingezet op het aantrekken van internationale (kennis)werkers
werklocaties. Als sterk verstedelijkte gemeente is ook in Helmond de ruimte voor de uitbreiding en aanleg van woonwijken
maar wordt ook gekeken naar de mogelijke inzet van (op dit moment) onbenut arbeidspotentieel. Ook wordt
en werklocaties beperkt. Richten we de blik op centrumgebieden, dan speelt er vaak juist een overschot aan ruimte door
bijvoorbeeld gewerkt aan voldoende instroom vanuit het onderwijs door middel van effectieve vormen van
toenemende leegstand. Dit geldt ook voor Helmond.
techniekpromotie.
Dit ruimtegebrek vormt een bedreiging voor de economie van Helmond in de zin dat bedrijven beperkt kunnen worden
De krapte op de arbeidsmarkt vormt een belangrijke bedreiging voor de ontwikkeling van bedrijven, die vanwege het
in hun uitbreidingsmogelijkheden. Daarnaast beperkt het de mogelijkheden om nieuwe bedrijven aan Helmond te
tekort aan personeel niet verder kunnen groeien. Maar het effect van de krapte op de arbeidsmarkt gaat verder dan
binden. Met de beoogde groei van de stad komt dit nog verder onder druk te staan. Dit vergt dat er creatief moet worden
dat. Het realiseren van de eerder geschetste transitie van de economie is bijvoorbeeld niet mogelijk als er onvoldoende
omgegaan met de ruimte die wel beschikbaar is, bijvoorbeeld door het intensiveren van bestaande werkgebieden. Ook
personeel beschikbaar is om werklocaties te verduurzamen. Verder gaan de tekorten in personeel ten koste van de
een heroriëntatie van het ruimtegebruik in het centrumgebied is noodzakelijk. Door middel van functiemenging kan het
kwaliteit die geleverd kan worden in bijvoorbeeld het onderwijs, de zorg en energietransitie, met alle gevolgen voor de
centrumgebied aantrekkelijker worden gemaakt.
(brede) welvaart van de bevolking.
Net als alle andere Nederlandse gemeenten wordt in Helmond momenteel gewerkt aan een Omgevingsvisie. In deze visie
Om de krapte op de arbeidsmarkt tegen te gaan worden door heel Nederland arbeidsmigranten ingezet, ook in Helmond
wordt uiteengezet hoe de ruimte in Helmond in de komende 20 jaar ingezet gaat worden. Het gaat om een integrale visie
en de directe omgeving. Alleen al in de Peelregio werken ca. 10.000 arbeidsmigranten, met name in de landbouw, de
met betrekking om alle belangrijke thema’s als mobiliteit en verkeer, wonen en werken en energie en klimaat. Uiteindelijk
(voedings)industrie en de logistiek. Zij zorgen ervoor dat deze sectoren kunnen blijven draaien zoals ze doen. Anderzijds
moet de Omgevingsvisie uiterlijk in 2024 worden vastgesteld door de raad.
zorgt arbeidsmigratie traditioneel ook voor spanningen in de samenleving. Ook in Helmond is de kwestie rondom arbeidsmigranten een heikel punt. Het aanbod van huisvesting en voldoende voorzieningen voor arbeidsmigranten laat vaak te wensen over, hetzelfde geldt voor hun arbeidsomstandigheden en registratie. Helmond neem in regionaal perspectief verantwoordelijkheid met het Beleidskader Arbeidsmigranten Regio de Peel, dat eerder dit jaar werd aangenomen. Er is een tekort aan goede huisvesting, maar er wordt bij Varenschut onderzocht of er 200 eenheden bij kunnen komen.
-38-
-39-
4
4
Visie: kansen en ambities
Visie: kansen en ambities
De voorgaande hoofdstukken waren analytisch van aard. Allereerst is een analyse gemaakt van de huidige stand van
3.7
Slimme mobiliteit
zaken in Helmond op tal van economische beleidsterreinen. Daarna volgde in hoofdstuk drie een analyse van de trends Deontwikkelingen voorgaande hoofdstukken waren af analytisch Allereerst is een analyse gemaakt de en die op Helmond komen. van Die aard. interne en externe analyse komt in ditvan hoofdstuk samen in de vorm van
De hoeveelheid wegverkeer in Nederland is weer terug op het niveau van voor de coronacrisis en ook het trein- en
huidige stand van een zaken in Helmond op talde van economischesterkten, beleidsterreinen. in een SWOT-matrix samenvatting van belangrijkste zwakten,Daarna kansenvolgde en bedreigingen die de economische
vliegverkeer laat een voorzichtig herstel zien. Er is een grote vraag naar (duurzame) mobiliteitsoplossingen om het vervoer
visie van Helmond beïnvloeden. De SWOT (paragraaf 4.1) geeft een overzicht van de opgaven en kansen die er liggen om
van personen en goederen ook in de komende decennia te kunnen faciliteren. Dit is een belangrijke randvoorwaarde om
de economie van Helmond te versterken. Vanuit de SWOT presenteren we onze ambities voor het toekomstbeeld van de
de economie optimaal te kunnen laten functioneren.
Helmondse economie (paragraaf 4.2). Helmond beïnvloeden. De SWOT (paragraaf 4.1) geeft een overzicht van de opgaven en kansen die
hoofdstuk drie een analyse van de trends en ontwikkelingen die op Helmond af komen. Die interne
en externe analyse komt in dit hoofdstuk samen in de vorm van een SWOT-matrix een samenvatting van de belangrijkste sterkten, zwakten, kansen en bedreigingen die de economische visie van er liggen om de economie van Helmond te versterken. Vanuit de SWOT presenteren we onze
Mobiliteitsvraagstukken gaan in het bijzonder een rol spelen in stedelijke omgevingen en economieën. De mix van
ambities voor het toekomstbeeld van de Helmondse economie (paragraaf 4.2).
vervoerswijzen van bewoners en werkenden in steden verandert. Het autobezit onder jonge stedelingen neemt af, terwijl
4.1
het toenemende aantal elektrische auto vraagt om laadpalen in de wijken. Ook worden slimme oplossingen op het gebied van deelauto’s en deelmobiliteit in het algemeen steeds vaker geïmplementeerd. Deze ontwikkelingen passen binnen het concept smart cities (slimme verstedelijking), steden waar traditionele netwerken en diensten efficiënter worden gemaakt met behulp van digitale oplossingen ten behoeve van haar inwoners en bedrijven.
4.1
Ontwikkelkansen
Ontwikkelkansen
De ontwikkelkansen liggen voor Helmond met name in voortzetting van de huidige sterkten, namelijk de speerpuntsectoren maakindustrie, en FoodTech). voor automotive moeten De ontwikkelkansen(Slimme liggen voor Helmond metAutomotive name in voortzetting van deGroeikansen huidige sterkten, bezien worden in het licht van (Slimme cross-overs, bijvoorbeeld met nieuwe vormen van mobiliteit (deelmobiliteit/ slimme namelijk de speerpuntsectoren maakindustrie, Automotive en FoodTech). Groeikansen voor automotive moeten bezien hetde licht van cross-overs, bijvoorbeeld met nieuwe mobiliteit). Daarnaast liggen erworden kanseninom bestuurlijke samenwerking in de regio te intensiveren, maar ook om het
Het mobiliteitsvraagstuk is ook voor Helmond van belang, zeker met het oog op de beoogde schaalsprong. Een goede
vormen van mobiliteit slimme mobiliteit). Daarnaast liggen er kansen om de bedrijfsleven zelf meer(deelmobiliteit/ ‘empowerment’ te geven via het Triple Helix model – de gemeente Helmond kan en hoeft niet alle
bereikbaarheid van stad en regio is noodzakelijk om zo economische groei en Helmonds positie veilig te stellen.
verantwoordelijkheid te nemen in de uitvoering van de economische visie en strategie. Tot slot is de toenemende vraag
Mobiliteit tussen steden is zeker in financiële zin een zaak voor Provincie en Rijk. Maar juist als het gaat om de
naar leisure en verblijfswaarde een belangrijke kans voor het vergroten van de aantrekkelijkheid van Helmond als werk- en
bovenstaande ontwikkelingen, die voor een belangrijk deel plaatsvinden binnen de gemeentegrens, kan de gemeente
verblijfslocatie. toenemende vraag naar leisure en verblijfswaarde een belangrijke kans voor het vergroten van de
een rol spelen. Denk hierbij aan het verbeteren van de lokale busverbindingen. Dit geldt zowel voor oplossingen op het
bestuurlijke samenwerking in de regio te intensiveren, maar ook om het bedrijfsleven zelf meer
‘empowerment’ te geven via het Triple Helix model – de gemeente Helmond kan en hoeft niet alle
verantwoordelijkheid te nemen in de uitvoering van de economische visie en strategie. Tot slot is de aantrekkelijkheid van Helmond als werk- en verblijfslocatie.
gebied van technologie, zoals bijvoorbeeld de inzet van zelfrijdend vervoer, als ook in de wijze van organiseren, zoals
Figuur 4.1: SWOT-matrix
de mogelijkheden van flexibel on demand vervoer. Ook gebeurt er in Helmond al veel op het gebied van deelmobiliteit.
Figuur 4.1: SWOT-matrix
De visie op deelmobiliteit die in het najaar van 2021 is vastgesteld in de raad, geeft hier mede invulling aan, evenals de Fietsagenda en lopende MIRT-onderzoeken.
Zwakten
Sterkten • • • • •
Slimme maakindustrie Automotive Relatief sterke groei van de werkgelegenheid, met name op de Helmondse bedrijventerreinen Binnen de Brainport zeer sterke specialisatie in logistiek (maar minder dan landelijk) Basisvoorzieningen aanwezig
• • • •
• •
Bedreigingen
Kansen • • • • • •
-40-
Regionale samenwerking: bestuurlijke as met Helmond als ‘linking pin’ Meer samenwerking via Triple Helix model, onder andere voor de ontwikkeling van FoodTech Nieuwe vormen van mobiliteit Automotive: verder professionaliseren living lab Diversifisering: meer leisure en diensten Schaalsprong naar 120.000+ inwoners
Zwak aanbod van werklocaties (kwantitatief en kwalitatief) Matige bereikbaarheid (connectiviteit met Eindhoven en De Peel) Krapte op de arbeidsmarkt en aansluiting met onderwijs (HBO/WO, mogelijkheden voor leven lang leren; inzetbaarheid) Te weinig accountmanagement en acquisitie vanuit gemeente Helmond (sterke bedrijven aantrekken en behouden) Te weinig aanbod van woonruimte en leisure voorzieningen Geen visie en strategie citybranding
• • •
“Of-of” denken in de positie tussen Eindhoven en De Peel Ontbreken van netwerkkracht tussen de food sector en de tech sector in de regio Imago van Helmond (externe perceptie)
-41Economische visie Helmond 20
35
Er zijn ook een aantal zwakten die aandacht vragen en waaraan gewerkt moet worden, om optimaal van de kansen te
Ten slotte is het beleid van de Brainport ook belangrijk voor de economische visie, omdat de economie van Helmond sterk
kunnen profiteren. Om te bepalen welke zwakten uit de SWOT de meeste aandacht zouden moeten krijgen, is een SWOT-
profiteert van de ontwikkelingen in de Brainport. De Brainport Nationale Actieagenda benoemt acties op vijf opgaven:
confrontatiematrix toegepast waarin alle items uit de SWOT een score op impact hebben gekregen. Deze is opgenomen
tekort aan talent; achterblijvend vestigingsklimaat; kennis, innovatie & ondernemen; digitalisering; maatschappelijke
als bijlage.
innovaties (waaronder gezondheid & vitaliteit, energie en slimme/duurzame mobiliteit). De economische visie moet enerzijds bijdragen aan het realiseren van antwoorden voor die opgaven – dat doen de drie benoemde prioriteiten
Hieruit volgt de conclusie dat de zwakten 1) Krapte op de arbeidsmarkt en aansluiting met onderwijs, 2)
inderdaad – maar anderzijds ook bijdragen aan toegevoegde waarde van de Brainport voor Helmond.
Accountmanagement en 3) Matige bereikbaarheid van de zwakten in de SWOT-analyse het hoogst op impact scoren en daarom de meeste aandacht vragen.
4.3
De economie van Helmond in 2030: de visie
Bereikbaarheid is echter een thema dat het moeilijkst door EZ-beleid beïnvloed kan worden, terwijl andere maatregelen sneller en zichtbaarder resultaat kunnen opleveren. We kiezen er daarom voor om in de visie en strategie met name
Vanuit het voorgaande is onze visie op de economie van Helmond over circa tien jaar als volgt.
de focus te leggen op 1) Krapte op de arbeidsmarkt en aansluiting met onderwijs, 2) Accountmanagement en 3) Leisurevoorzieningen en verblijfswaarde. Ook vanuit het besef dat de gemeente Helmond duidelijke keuzes moet maken
In 2030 kan Helmond vanuit economisch opzicht worden gekarakteriseerd als lerende en innoverende stad, waar
ten aanzien van prioriteiten de komende jaren zijn dit de drie belangrijkste om aan te werken in het licht van de opgaven.
voldoende ruimte voor ondernemen is. De huidige focus die is aangebracht met drie speerpunten (slimme maakindustrie, automotive en foodtech) wordt voortgezet. Wel worden nieuwe ondernemingen gefaciliteerd die bijdragen aan diversifisering van de Helmondse economie. Het ontstaan van andersoortige bedrijvigheid (waaronder creatieve industrie,
4.2
Strategische agenda 2019-2025 en Brainportbeleid als uitgangspunt
leisure en beleveniseconomie, innovatie centra, R&D) draagt bij aan grotere baankansen voor de bevolking van de stad en aan brede welvaart.
De drie prioriteiten die hierboven benoemd zijn passen goed bij de Strategische Agenda ‘Helmond. Stad in Beweging’ 2019-2025. Daarin heeft de gemeente Helmond al een belangrijke visie op de toekomst van Helmond ontwikkeld.
In 2030 is Helmond een stad die verbindingen tot stand brengt: zowel bestuurlijk in de arbeidsmarktregio, regio Brainport
In de strategische agenda worden er vijf centrale ambities benoemd. Deze vijf zijn richtinggevend voor de economische
op de strategische as Eindhoven – De Peel als binnen Helmond, met verbindingen tussen alle relevante economische
stip aan de horizon:
stakeholders. Zij dragen allemaal bij aan een sterkere economie van Helmond door informatie en diensten uit te wisselen en samen te werken waar nodig. Naast verbindingen vanuit het oogpunt van governance werkt Helmond ook aan
• Meer inwoners;
fysieke en slimme bereikbaarheid. Het draait daarbij enerzijds om blijvend investeren in de infrastructuur, maar ook
• Meer banen;
in nieuwe en slimmere vormen van mobiliteit. Bijvoorbeeld deelmobiliteit, maar ook samen met werkgevers zoeken
• Een hoger inkomen per huishouden;
naar mogelijkheden om de mobiliteit te spreiden (meer gebruik van openbaar vervoer, meer thuiswerken, spreiding van
• Een leven lang ontwikkelen voor inwoners;
reistijden en dergelijke).
• Klimaatneutraal Helmond. Het organiseren van meer verbindingen tussen de economische actoren in Helmond zorgt voor meer slagkracht van Door te werken aan prioriteit 1 en 2 (Krapte op de arbeidsmarkt en aansluiting met onderwijs en Accountmanagement)
de Triple Helix, maar dit vraagt automatisch ook om een minder overheidsgecentreerde aanpak van de gemeente
kunnen de ambities van meer banen, een hoger inkomen per huishouden en een leven lang ontwikkelen effectiever
Helmond: de gemeente zorgt met name voor de randvoorwaarden die niet door marktwerking tot stand komen, zoals het
behaald worden. Het leidt immers tot meer sterke bedrijven (en dus werkgelegenheid) en betere inzetbaarheid van de
vestigingsklimaat en het bijeen brengen van partijen (regiefunctie).
beroepsbevolking. En focus op prioriteit 3 (leisurevoorzieningen en verblijfswaarde) leidt tot een aantrekkelijkere stad die Tevens draagt de gemeente eraan bij dat zo veel mogelijk inwoners van Helmond kunnen meedoen in de economie:
meer inwoners weet aan te trekken.
zodat Helmond een inclusieve en voorzienende stad wordt waarin ook de groep die momenteel nog een afstand tot de Daarom is de Schaalsprong ook bepalend voor de economische ontwikkelkoers van de stad. De schaalsprong is geen
arbeidsmarkt ervaart kan meedoen.
doel op zichzelf, maar een middel om een hoger niveau van brede welvaart te behalen. Helmond heeft immers wel de sociaaleconomische opgaven van een 100.000+ gemeente, maar mist de schaalgrootte om succesvol aan de opgaven te kunnen werken. In het kader van de schaalsprong zullen er circa 10.000 extra woningen gerealiseerd moeten worden. Op basis van de vuistregel ‘een woning = een baan’ betekent dat dus dat er grofweg 10.000 extra banen bij zullen moeten komen.
-42-
-43-
5
Strategie: thema’s en doelen
5
Strategie: thema’s en doelen
Om in 2030 de gewenste stip aan de horizon te kunnen bereiken, is het van belang dat alle partijen in Helmond – ondernemers, onderwijs en overheid – actief bijdragen aan het verbeteren van het Zodoende wordt Helmond een stad met een aantrekkelijker vestigingsklimaat zowel voor bedrijven als voor bezoekers en
vestigingsklimaat en de stip netwerkkracht vanteHelmond, om daarmee hetbelang verdienvermogen te in Helmond – Om in 2030 de gewenste aan de horizon kunnen bereiken, is het van dat alle partijen
inwoners. Ook in het kader van aantrekken, behouden en ontwikkelen van talent is dit een belangrijke voorwaarde.
vergroten. ondernemers, onderwijs en overheid – actief bijdragen aan het verbeteren van het vestigingsklimaat en de netwerkkracht
De aantrekkelijkheid van het centrum speelt hierin een belangrijke rol: op het gebied van voorzieningen (leisure en
van Helmond, om daarmee het verdienvermogen te vergroten.
beleving, door toename van het aantal restaurants en hotels, en in mindere mate ook cafés, musea en podia) en op het
Er zijn vier strategische thema’s van waaruit we werken aan de economie van Helmond. Dit zijn de
gebied van werkgelegenheid waarbij er ook nadrukkelijk ruimte is voor stedelijke (interactie)milieus en broedplaatsen.
lerende enstrategische innoverende stad, dewaaruit verbindende stad, stad en inclusieve Er zijn vier thema’s van we werken aande de ondernemende economie van Helmond. Ditde zijn de lerende en
Hierdoor kan ook de eerder genoemde andersoortige bedrijvigheid aangetrokken worden en daarmee ook andere
en voorzienende stad. innoverende stad, de verbindende stad, de ondernemende stad en de inclusieve en voorzienende stad.
werknemers en inwoners.
Eveneens vanbelang belang zijn thema’s duurzaamheid en schaalsprong, die als horizontale Eveneens van zijn de de thema’s duurzaamheid en schaalsprong, die als horizontale opgaven door de vier strategische Hoewel het centrum een belangrijk visitekaartje is, wordt ook goed gekeken naar het voorzieningenniveau in de rest van
opgaven door de strategische thema’s lopen. Metdat ‘horizontale bedoeld dat ze opgaven thema’s lopen. Metvier ‘horizontale opgaven’ wordt bedoeld ze integraalopgaven’ onderdeelwordt vormen van meerdere
de stad. Niet alle voorzieningen zijn namelijk passend in het centrum, terwijl deze toch wenselijk zijn in Helmond. Te
integraal vormen vanstad, meerdere opgaven lerendestad en en innoverende (namelijk onderdeel lerende en innoverende verbindende stad,(namelijk ondernemende inclusieve &stad, voorzienende stad) en
denken valt aan een groot evenemententerrein en leisurelocaties zoals de Watermolen. Daarnaast zijn openluchtrecreatie
verbindende ondernemende en worden. inclusieve voorzienende stad) en strategische niet als losse/ aparte niet als losse/stad, aparte thema’s gezien stad moeten De & activiteiten binnen de vier thema’s moeten a)
(ontsluiting van het groen/buitengebied) en software (verenigingsleven, vrijwilligerswerk en dergelijke) zeer belangrijk
thema’s moeten worden. De activiteiten binnen decirculair vier strategische a) realisatie van de bijdragengezien aan een Helmond dat in 2035 klimaatneutraal is en in 2050 en thema’s b) passenmoeten binnen de
voor de levendigheid en onderlinge verbondenheid in de stad. Dergelijke voorzieningen worden daarom ook gestimuleerd
bijdragen aanDuurzaamheid een Helmond en datschaalsprong in 2035 klimaatneutraal is en circulair in 2050aan en b) binnenzoals gemeten schaalsprong. zijn immers ook inherent verbonden de passen brede welvaart
en ondersteund waar mogelijk.
de realisatie van de schaalsprong. Duurzaamheid en schaalsprong immers ook is inherent in de Telosmonitor (Ecologisch, sociaal-cultureel en economisch kapitaal).zijn De Telosmonitor de basis voor de Helmondse verbonden de brede welvaart zoals gemeten in de Telosmonitor (Ecologisch, sociaal-cultureel Strategischeaan Agenda.
Het is belangrijk dat er een goede match ontstaat tussen de aanwezige voorzieningen en de koopkracht en het
en economisch kapitaal). De Telosmonitor is de basis voor de Helmondse Strategische Agenda.
opleidingsniveau van de inwoners. Een gedeelte van de nieuwe voorzieningen moet passen bij de bestaande
Figuur 5.1: Strategische thema’s voor de economie van Helmond
bevolking, maar ook een gedeelte zal ook gericht moeten zijn op hogeropgeleiden; zij vragen doorgaans hoogwaardige
Figuur 5.1: Strategische thema’s voor de economie van Helmond
voorzieningen (inclusief leisurevoorzieningen). Dat creëert bovendien werkgelegenheid voor praktijkgeschoolden, zodat een zogenaamd ‘multiplier effect’ (vliegwieleffect) ontstaat. Nieuwe economische activiteiten passen binnen een duurzaam kader, dat wil zeggen dat ze bijdragen aan een Helmond dat in uiterlijk 2045 klimaatneutraal is en circulair in 2050. Er wordt samen met het bedrijfsleven voortgebouwd op de stappen die al gezet zijn, zoals met het project Smart Synergy Helmond. Om het bovenstaande te bereiken, zien we vier belangrijke strategische doelen waaraan gewerkt moet worden: lerende en innoverende stad, verbindende stad, ondernemende stad en inclusieve/ voorzienende stad. Bovendien moet er gewerkt worden aan de doelen schaalsprong en duurzaamheid. Onder deze zes strategische doelen vallen alle opgaven voor het bereiken van het wensbeeld. De opgaven van ieder strategisch doel worden in het volgende hoofdstuk gepresenteerd.
Lerende en innoverende stad • Slimme maakindustrie • Automotive • FoodTech • Innovatief onderwijs, Leven Lang Ontwikkelen en Arbeidsmarkt in balans
Verbindende stad
Ondernemende stad
•Triple Helix samenwerking •Regionale samenwerking (bestuurlijk) •Bereikbaarheid van en naar Eindhoven en de Peel
•Werklocaties •Accountmanagement en acquisitie •Vergroening •Voorzieningenniveau (leisure/beleving) •Citybranding
Inclusieve en voorzienende stad •Brede welvaart •Tegengaan van tweedeling •Inclusieve en duurzame arbeidsmarkt
Duurzaamheid (klimaatneutraal, circulair) Schaalsprong Hierna laten we zien welke doelen concreet bij de strategische thema’s horen. De daadwerkelijke acties om de doelen te bereiken komen hetwelke volgende hoofdstuk (uitvoeringsprogramma) aan bod. Wel benoemen we aan het einde van dit Hierna laten wein zien doelen concreet bij de strategische thema’s horen. De daadwerkelijke hoofdstuk belangrijkste concrete actiepunten waarophoofdstuk we de aandacht extra gaan vestigen. Dat acties om de drie doelen te bereiken komen in het volgende (uitvoeringsprogramma) aanzijn:
bod. Wel benoemen we aan het einde van dit hoofdstuk de drie belangrijkste concrete actiepunten 1. Accountmanagement werklocaties; waarop we de aandachtenextra gaan vestigen. Dat zijn: 2. Onderwijs- en arbeidsmarktbeleid; 3. Leisurevoorzieningen. 1. Accountmanagement en werklocaties;
2. Onderwijs- en arbeidsmarktbeleid; 3. Leisurevoorzieningen. -44-
-45-
5.1
Lerende en innoverende stad
Het is van belang dat talent behouden blijft voor de stad door het verbeteren van het woon-, werk- en leefklimaat met voldoende voorzieningen, woningen en bereikbaarheid. De schaalsprong moet daarom niet tot een eenzijdige toevoeging
Helmond benut haar concurrentievoordeel in de drie speerpunten Slimme maakindustrie, Automotive en FoodTech, van
van extra woningen leiden, maar voor een diverse mix aan goedkope en duurdere woningen, en voorzieningen die voor
waaruit innovaties en bovengemiddelde banen- en productiviteitsgroei ontstaan.
aantrekkingskracht en behoud van talent zorgen.
De gemeente Helmond ondersteunt de komende vier jaren actief (zowel verbindend als financieel) de doorontwikkeling
Ook het versterken en integraal maken van het beleid rondom onderwijs en arbeidsmarkt draagt bij aan een lerend en
van FoodTech, bijvoorbeeld rondom de eiwittransitie en voedselverwerkende industrie, Smart farming, precisielandbouw,
innoverend Helmond. Integraal arbeidsmarktbeleid (vanuit economie, onderwijs, sociaal domein en werk en inkomen)
smart & mild processing en initiatieven om voedselverspilling tegen te gaan. Voor succesvolle ontwikkeling is het van
zorgt ervoor dat de aandacht ook uit gaat naar de onderkant van de arbeidsmarkt. Dit beleid voeren we niet op lokaal
belang dat de Helmondse en regionale voedingsmiddelenindustrie meer geïntegreerd wordt met de technologiesector
niveau, maar op regionaal niveau in de arbeidsmarktregio Helmond-De Peel en onder de paraplu van de Brainport Agenda,
en bronnen van nieuwe kennis. Na de vier jaar volgt een evaluatie met betrekking tot de effectiviteit en efficiëntie van dit
waarin drie pijlers zijn benoemd:
beleid. • Innovatief onderwijs; Ten aanzien van Slimme maakindustrie is de opgave om te verbreden en meer aan te haken bij andere ontwikkelingen –
• Leven lang ontwikkelen;
onder meer High Tech Campus, FoodTech en robotisering.
• Arbeidsmarkt in balans.
De speerpunten kunnen verder versterkt worden door het realiseren van fieldlabs/ living labs. Brainport Smart District,
Stimulering van leven lang ontwikkelen, strategisch arbeidsmarktbeleid en duurzame inzetbaarheid is daarbij van belang.
Smart Industries De Peel en de Automotive Campus zijn daarvan al goede voorbeelden. De Automotive Campus is een
We ondersteunen werkgevers bij alle vragen rondom leven lang ontwikkelen/ arbeidsmarktbeleid via BOOST, een onlangs
sterke troef in de economie van Helmond en dient als zodanig behouden te blijven. De mogelijke privatisering van de
geopend fysiek loket en online platform voor alle vragen rondom leven lang ontwikkelen. Daarnaast zetten we in op
Automotive Campus betekent niet dat er geen rol meer is voor de gemeente. Ook in het geval van privatisering blijft er een
uitvoering van diverse projecten zoals een bewustwordingscampagne leven lang ontwikkelen, het opzetten van skills-
rol voor de overheid om de samenhang tussen de economische activiteiten en binnen het ecosysteem te behouden. We
pass, Stageregio (als onderdeel van BOOST), omscholingstrajecten en het regionaal mobiliteitsteam.
leggen als gemeente dan ook blijvend nadruk op het stimuleren en faciliteren van innovatie en samenwerking tussen de Ook heeft de gemeente als centrumgemeente van de arbeidsregio een regiefunctie in het tot stand brengen van
bedrijven op de Campus.
netwerken/ governance rondom onderwijs en arbeidsmarktregio Helmond-De Peel. Daarmee zorgen we voor betere Nieuwe experimenten kunnen aan de bestaande hoeveelheid fieldlabs/ living labs worden toegevoegd als ze passen
vertegenwoordiging van het bedrijfsleven in verschillende gremia rondom onderwijs en arbeidsmarkt en leggen
binnen de speerpunten. Dat is bijvoorbeeld denkbaar met innovatieve vormen van deelmobiliteit/ smart mobility.
we verbindingen met triple helix partners zoals onderwijsinstellingen. We stimuleren bedrijven om strategisch
Helmond heeft hierop een voorsprong ten opzichte van de rest van andere Nederlandse steden en kan hierin haar unieke
arbeidsmarktbeleid te voeren, zodat ze hun human capital op middellange en lange termijn goed kunnen benutten. Wat
positie verder uitbouwen.
is qua personeel op termijn nodig, hoe kunnen bijscholing op het werk toenemen, welke acties zijn hiervoor nodig en hoe kan dit breder (sectoroverstijgend) opgepakt worden?
Het bedrijfsleven ondersteunt een gezamenlijke actieagenda op de speerpunten, gericht op het delen van innovatie en researchcapaciteit, aantrekkelijke en digitale leeromgevingen, uitwisseling van kenniswerkers en vakpersoneel. Daarnaast
Helmondse bedrijven worden gestimuleerd om innovatief om te gaan met vacatures en banen, bijvoorbeeld jobcarving
draagt het bedrijfsleven bij aan zichtbaar zijn, successen delen om het innovatievermogen van Helmond op de kaart te
en functiecreatie. Niet langer alleen uitgaan van aanwas van nieuw personeel door studenten of werkzoekenden met een
hebben en te houden.
passend diploma, maar ook een skills-based oriëntatie en kijken naar andere groepen (onbenut arbeidsmarktpotentieel, zij-instromers, mensen met afstand tot arbeidsmarkt; internationaal talent).
In het lerende en innoverende aspect is de inzet van zowel onderwijs als bedrijfsleven van cruciaal belang. Innovatief onderwijs moet bijdragen aan de behoeften van de arbeidsmarkt en uiteindelijk aan het verdienvermogen van de stad. Door in te zetten op (dependances of hybride leeromgevingen van) MBO-, HBO- en WO-onderwijs (zoals bijvoorbeeld gebeurt op het gebied van mobiliteit) en/of toegepaste onderzoekstrajecten in samenwerking met het bedrijfsleven kan het opleidingsaanbod bijdragen aan het lerende en innoverende vermogen van de stad.
-46-
-47-
5.2
Verbindende stad
De gemeente Helmond gaat nog meer agenderend optreden binnen de Brainport (en waar nodig ook richting de Rijksoverheid) ten aanzien van deze onderwerpen die voor de stad belangrijk zijn en waar regionale samenwerking
Helmond verbetert op drie manieren de interne en externe verbondenheid:
relevant is. Zoals de uitbouw van het Food Tech cluster, om daarmee te kunnen bijdragen aan de prioriteit ‘gezondheid & vitaliteit’ in de Brainport Nationale Actieagenda. Op sommige aspecten (zoals bereikbaarheid en mobiliteit) is er al sprake van agendering en wordt dit voortgezet.