Programmabegroting 2025

50.941

46.329

11.384 108.891 171.216

11.632 103.338 161.298

48.486 1.296 10.837 97.785 158.404

Vlottende Passiva Netto vlott. schulden met rentetyp. looptijd < 1 jaar Overlopende passiva Totaal vlottende passiva

5.251 12.304 17.555

5.251 13.000 18.251

5.251 12.000 17.251

5.251 11.000 16.251

5.251 10.000 15.251

9.152 10.000 19.152

Totaal passiva

188.771

179.549

175.655

166.853

158.805

155.644

Vaste activa Als we de cijfers vergelijken met de laatst vastgestelde balans van de jaarrekening 2023, dan zien we de boekwaarde van de vaste activa op papier zal stijgen met ruim € 34 miljoen tot € 155 miljoen eind 2025. Dit wordt veroorzaakt door enerzijds de hoge investeringen die begroot zijn in 2023 en 2024 en anderzijds door de verstrekte lening voor de (ver) nieuwbouw van Reggesteyn.

I N HOU D S O P GAV E

22

De investeringen in 2024 en 2025 zijn hoog, omdat er veel is doorgeschoven. Uitvoering van projecten is een aantal keren vertraagd, eerst door de coronacrisis, daarna door de oorlog in Oekraïne. Menskracht blijft schaars wat ook tot vertragingen leidt. Onze eigen organisatie heeft ook nog niet genoeg menskracht om de grote hoeveelheid nieuwe investeringsprojecten te begeleiden. Een extra moeilijke factor die nu begint te spelen is de congestie in het elektriciteitsnet. Veel investeringen lopen hierdoor vertraging op: we willen bij wegen- en rioleringsprojecten gelijk oplopen met Enexis, zodat de weg niet twee keer opengebroken hoeft te worden. Dit vergt afstemming. Vastgoedprojecten om te verduurzamen kunnen niet volgens de eerste opzet worden uitgevoerd omdat we geen extra netcapaciteit kunnen krijgen en aansluiting van nieuwe wijken op het net schuiven eveneens op in de tijd. Door al deze (en nog meer) factoren nemen we vanaf nu een stelpost op voor het verwachte achterblijven van de uitgaven op deze investering. Het is nog niet te zeggen welke projecten vertragen, omdat dit door zoveel factoren kan worden bepaald. De stelpost is gebaseerd op de uitvoering van investeringsprojecten in het verleden (vóór corona): maximaal zo’n € 10 miljoen per jaar. Deze stelpost gebruiken we om de financiering goed te kunnen berekenen.

Het geeft echter ook een beter beeld van de verwachtingen voor de boekwaarden en de solvabiliteit. Let wel: de investeringen blijven opgenomen in de meerjarenraming en ook de volledige kapitaallast hierover komt terug in de meerjarenexploitatie. Er wordt dus nog geen rekening gehouden met lagere kapitaallasten als gevolg van ver­traging. Door het opnemen van de stelpost wordt een gelijkmatiger beeld geschetst van de verwachte toename van de materiële vaste activa. We monitoren de komende jaren de volledigheid van de vervangingsinvesteringen. De stijging in de financiële vaste activa wordt veroorzaakt door de lening aan Reggesteyn. Er is in de meerjarenbegroting exploitatieruimte, door middel van een stelpost kapitaallasten, gereserveerd voor elektrificatie van wegvoertuigen en laadvoorzieningen en voor de nieuwebouw van een gymlokaal in Daarlerveen, die nog niet ter besluitvorming zijn voorgelegd.

Investeringsniveau Tot en met 2023 werd een investeringsplafond van € 6,35 miljoen aangehouden om beter grip te krijgen op onze financiële positie en dan met name onze solvabiliteit en leningenportefeuille. Vanaf 2024 is dit plafond losgelaten omdat het gewenste niveau behaald is en we op andere manieren onze financiële situatie willen monitoren. De afgelopen jaren hebben we telkens minder geïnvesteerd dan begroot. Doordat in eerdere jaren projecten niet konden worden uitgevoerd en er nieuwe investeringsprojecten worden opgevoerd zien we in de gehele meerjarenraming een hoog investeringsniveau. Redenen voor het uitstellen van investeringen zijn onder meer personele krapte bij de gemeente en uitvoerder, stikstofmaatregelen en beperkingen in nutsvoorzieningen. We hebben de leningenportefeuille terug zien lopen naar een niveau waarbij de gecorrigeerde netto schuldquote onder de 90% is gekomen. Dit valt binnen de signaleringswaarden die landelijk zijn voorgesteld. Daarnaast stijgt ook het eigen vermogen waardoor de solvabiliteit stijgt. Inmiddels zijn er in de voorliggende begroting weer volop vervangingsinvesteringen opgenomen en wordt er ingestoken op verduurzaming van vastgoed en wagenpark. Ook zijn op basis van het IHP al enkele nieuwe investeringen voor onderwijshuisvesting opgenomen.

We kunnen in de toekomst echter nog meer investeringen voor het instandhouden van wegen (in het buitengebied) en klimaatverandering tegemoetzien.

23

I N HOU D S O P GAV E

De totale investeringen voor de jaren 2025 tot en met 2028, inclusief investeringen die bij vorige begrotingen al beschikbaar zijn gesteld, zijn: Investeringen 2025-2028 Uitgaven Begraafplaats Rioleringen (VGRP) Rijksweg N35 c.a. Mobiliteits- en fietsvisie Groen-Blauw Kuperserf Herinrichting Willem Alexanderstraat, Keizerserf en Grotestraat Noord Reconstructie Wierdensestraat Brug Kerkstraat Fietspad Helmkruidlaan Verkeersregelinstallaties Openbare verlichting Investeringsprogramma wegen Straatreiniging Klimaatadaptatie Groenrenovatie De Höfte Speelvoorzieningen Onderwijshuisvesting Ravijn Sportvelden aanleg en renovatie (kunstgras + natuurvelden) Sport - groot materieel Sport -gebouwen Afvalinzameling Automatisering Gasloos maken Huis voor Cultuur en Bestuur Huisvesting - Huis van Cultuur en Bestuur Theater ZINiN Interne uren Renovatie/verduurzaming gemeentewerf Kerkstraat en Vrugtenveen Aanschaf tractiemiddelen Electrificatie wagenpark Subtotaal uitgaven Inkomsten Fietspad Helmkruidlaan Rijksweg N35 c.a. Willem Alexanderstraat Groen-Blauw Kuperserf Subtotaal inkomsten Totaal

bedragen x € 1.000 MJR MJR 2027 2028

Begroting 2025

MJR 2026

- 118 - 3.494 - 8.032 - 332 - 730 - 750 - 150 - 1.315 - 1.448 - 145 - 846 - 894 - 75 - 166 - 4.548 - 1.732 - 40 - 20 - 1.684 - 654 - 1.150 - 145 - 225 - 853 - 787 - 30.332

- 1.247 - 50 - 400 - 145 - 340 - 280 - 486 - 166 - 5.559 - 40 - 85 - 100 - 360 - 165 - 185 - 872 - 455 - 355 - 11.290

- 1.248 - 400 - 100 - 460 - 65 - 486 - 166 - 7.618 - 60 - 40 - 100 - 175 - 1.394 - 613 - 65 - 899 - 553 - 14.441

- 1.248 - 400 - 3.240 - 460 - 215 - 536 - 166 - 70 - 220 - 466 - 65 - 125 - 869 - 445 - 8.525

469 7.354 50 416 8.289

25 25

-

-

- 22.043

- 11.265

- 14.441

- 8.525

Voor gedetailleerde informatie over de investeringen verwijzen we u naar bijlage 9 Investeringen 2025-2028.

Voorraden De boekwaarden van de voorraden zijn in de afgelopen jaren sterk gedaald doordat de ‘oude’ grondexploitaties op hun eind lopen. In 2024 worden weer enkele exploitaties afgesloten. Ondertussen is de nieuwe exploitatie De Grave Haarle opgestart en wordt onderzoek gedaan naar andere locaties voor toekomstige ontwikkeling van bedrijventerreinen en woningbouwlocaties. In 2025 verwachten we de levering van de eerste kavels van De Grave Haarle. Voor alle lopende projecten worden kosten gemaakt voor bouw- en woonrijp maken. Voor de nieuwe projecten zullen ook gronden verworven moeten worden. Welke investeringen voor nieuwe exploitaties nodig zijn, is nog niet bekend en/of ze zijn nog niet vastgesteld en komen hierdoor niet voor in de meerjarenbalans.

I N HOU D S O P GAV E

24

Reserves en voorzieningen Realisatie Ultimo 2023

Begroting Ultimo 2024

Begroting Ultimo 2025

MJR Ultimo 2026

bedragen x € 1.000 MJR MJR Ultimo Ultimo 2027 2028

3.638 37.164 10.139 50.941

78 29.242 17.009 46.329

1.296 29.811 17.379 48.486

- 266 30.437 17.855 48.026

- 1.787 31.102 17.821 47.136

- 3.248 31.820 17.787 46.359

Voorzieningen Voorzieningen personeel Voorzieningen van derden verkregen middelen Onderhoudsvoorzieningen Overige voorzieningen Totaal Voorzieningen

4.856 3.814 1.637 1.077 11.384

4.699 3.823 2.062 1.047 11.632

4.709 3.432 2.062 633 10.837

4.838 2.841 2.062 603 10.344

4.967 2.146 2.062 565 9.740

5.096 1.285 2.062 565 9.008

Totaal

62.325

57.960

59.323

58.370

56.876

55.367

Reserves en voorzieningen Reserves Rekeningsaldo Algemene Reserve Bestemmingsreserves Totaal Reserves

Algemene reserves Ten opzichte van de begroting 2024 (eindstand € 28,1 miljoen) zijn de algemene reserves met € 1,7 miljoen gestegen naar € 29,8 miljoen. De stijging wordt veroorzaakt door enerzijds toevoegingen in de VAR van het positief rekeningresultaat 2023 en het saldo van de bestuursrapportage. Anderzijds hebben er meerdere onttrekkingen uit de VAR plaatsgevonden door de uitwerking van de besluiten nota Investeren, waarderen en afschrijving 2024, nota Reserves en voorzieningen 2024, door een éénmalige bijdrage voor éénmalige kosten Reggesteyn en door diverse budgetoverhevelingen naar 2024. In de Financieringsreserve vindt een jaarlijkse storting plaats voor de verbetering van de financieringspositie. Deze jaarlijkse storting zorgt voornamelijk ook voor de groei van de algemene reserves naar € 31,8 miljoen. Bestemmingsreserves De bestemmingsreserves zijn, ten opzichte van de begroting 2024 met € 11,1 miljoen gestegen tot naar verwachting € 17,4 miljoen ultimo 2025 en ontstaan door onder andere de storting van middelen in de nieuwe reserves Gelabelde middelen en Kapitaallasten (uitwerking hierboven genoemde nota’s), de reserve Wachtgelden huidige wethouders, de reserve Invoeringskosten omgevingswet. Voorzieningen De verwachte hoogte van de verschillende voorzieningen bedraagt ultimo 2025 € 10,8 miljoen.

Ten opzichte van de primitieve begroting 2024 zien we een stijging van € 0,3 miljoen. We zien meerjarig een daling van de voorzieningen van derden verkregen middelen. Dit zijn de egalisatievoorzieningen voor riool en afval.

25

I N HOU D S O P GAV E

Stortingen en onttrekkingen reserves 2025 bedragen x € 1.000 Begroting OnttrekUltimo kingen 2025

Begroting Ultimo 2024

Stortingen

78 78

1.296 1.296

- 78 - 78

1.296 1.296

Algemene Reserve Vrij aanwendbare reserve Financieringsreserve Bufferreserve grondexploitatie Totaal Algemene Reserve

15.953 9.422 3.868 29.242

260 600 860

- 291 - 291

15.922 10.022 3.868 29.811

Bestemmingsreserves Reserve Salomonsonhuis / zorgpunt Reserve Armoede- en schuldenaanpak Reserve Uitkeringen Participatiewet, IOAW en IOAZ Reserve Groenrenovaties Reserve 1/3-Regeling accommodatiebeleid Reserve Kunst Reserve Rood-voor-rood Reserve Reconstructie plattelandsvernieuwing Reserve Wachtgelden huidige wethouders Reserve Duurzame energiemaatregelen Reserve Co-financieringsfonds N35 Reserve Invoeringkosten Omgevingswet Reserve Revolverend fonds energiewerkgroepen Reserve Statushouders en ontheemden (Oekraïne) Reserve Gelabelde middelen Reserve Kapitaallasten Totaal Bestemmingsreserves

-0 572 348 7 195 124 80 136 300 45 740 1.488 120 5.660 3.353 3.840 17.009

50 100 21 459 18 648

- 50 - 14 - 215 - 278

-0 572 348 7 245 124 80 136 400 45 740 1.459 120 5.646 3.812 3.643 17.379

Totaal

46.329

2.805

- 647

48.486

Reserves Rekeningsaldo Reserve Rekeningsaldo te bestemmen Totaal Rekeningsaldo

In bovenstaande tabel staan de stortingen en onttrekkingen in de verschillende reserves weergegeven voor het begrotingsjaar 2025. De grootste mutaties (> € 50.000,--) lichten we hieronder toe. Reserve Rekeningsaldo te bestemmen Het overschot 2025 van € 1.296.000,-- van deze begroting wordt gestort in de reserve Rekeningsaldo te bestemmen. VAR In de VAR storten we de volgende bedragen: •

€ 210.000,-- Generatiepact

•

€ 50.000,-- Verbeteren financieringspositie

Uit de VAR onttrekken we de volgende bedragen: •

€ 210.000,-- Vitaliteitsregeling

Financieringsreserve Jaarlijks wordt € 600.000,-- in de Financieringsreserve gestort ter verbetering van onze financieringspositie. Reserve 1/3-Regeling accommodatiebeleid In de reserve 1/3-Regeling accommodatiebeleid wordt de reguliere storting gedaan van € 50.000,--.

I N HOU D S O P GAV E

26

Reserve Wachtgelden huidige wethouders De structurele storting van € 100.000,-- in de reserve is bedoeld voor toekomstige wachtgeldverplichtingen. Reserve Invoeringskosten omgevingswet Bij de najaarsrapportage 2023 zijn de middelen voor het opstellen van de nieuwe Omgevingsvisie van € 50.000,-- doorgeschoven naar 2025 via deze reserve. Reserve Gelabelde middelen Bij de nota Reserves en voorzieningen 2024 is besloten om gelabelde middelen in de VAR over te hevelen naar de reserve Gelabelde middelen om het vrij besteedbare saldo van de VAR inzichtelijker te maken. De middelen die de gemeenteraad voor bepaalde zaken wil inzetten staan hier geparkeerd. De stortingen in deze reserve zijn een uitwerking van de nota Investeren, waarderen en afschrijven 2024. Hier zijn lagere kapitaallasten berekend en de vrijgekomen middelen worden gereserveerd om toekomstige investeringen zonder vervangingsplicht uit te dekken. Dit kan dan via een storting in de reserve Kapitaallasten. Reserve Kapitaallasten Van een aantal investeringen uit het verleden die niet vervangen hoeven te worden, worden de kapitaallasten gedekt uit deze reserve. De storting in de reserve betreft de rente hierover. De onttrekking is de rente en afschrijving over deze investeringen.

Geactiveerde voorzieningen Naast de voorzieningen, die we als passiva presenteren, zijn er ook voorzieningen die we aan de activakant in mindering brengen op het betreffende onderdeel. Om u een beeld te schetsen, vermelden wij deze geactiveerde voorzieningen.

Geactiveerde voorzieningen Geactiveerde voorzieningen Voorziening Toekomstige verliezen grondexploitatie-activa Voorziening Dubieuze debiteuren algemeen Voorziening Dubieuze debiteuren PW, IOAW en IOAZ Totaal Geactiveerde voorzieningen

Realisatie Ultimo 2023

Begroting Ultimo 2024

Begroting Ultimo 2025

MJR Ultimo 2026

bedragen x € 1.000 MJR MJR Ultimo Ultimo 2027 2028

293 232 684 1.209

298 231 684 1.213

144 230 684 1.058

147 229 684 1.059

150 227 684 1.061

153 226 684 1.063

1.209

1.213

1.058

1.059

1.061

1.063

Totaal

Op de geactiveerde voorzieningen wordt aanspraak gemaakt als de verwachte verliezen zich daadwerkelijk voordoen. Voor de voorzieningen dubieuze debiteuren is het lastig om meerjarig een inschatting te geven van het verloop. De voorzieningen brengen we op het moment van de jaarrekening op peil.

Langlopende geldleningen Het bedrag aan opgenomen langlopende geldleningen daalt vanaf 2016. De komende meerjarenperiode verwachten we een beperkt bedrag aan leningen te moeten aantrekken. De huidige doorkijk geeft aan dat we ultimo 2028 een langlopende schuld hebben van € 81,1 miljoen. Dit is gebaseerd op een jaarlijkse investering in (materiële) vaste activa van circa € 10 miljoen per jaar. Inde jaren na 2028 verwachten we een toenemende financieringsbehoefte door de investeringsopgave. De afgelopen jaren is het saldo in de schatkist fors opgelopen; hieruit wordt de primaire financieringsbehoefte van de investeringspiek in 2024, 2025, 2026, 2027 en een deel van 2028 gedekt. In hoeverre de financieringsbehoefte in 2027 en 2028 daadwerkelijk moet worden ingevuld, hangt voor een groot gedeelte af van de uitvoering van investeringen. Of we volgens planning kunnen investeren, is afhankelijk van voldoende personele capaciteit in onze eigen ambtelijke organisatie, maar ook bij derde partijen. De krapte op de arbeidsmarkt speelt ons parten. 27

I N HOU D S O P GAV E

Ook beschikbaarheid van nutsvoorzieningen en inzet van nutsbedrijven is momenteel een beperkende factor, buiten onze invloedssfeer. Verder is regelgeving vanuit de stikstofproblematiek een remmende factor. De extra rijksinkomsten in de coronaperiode, de positieve jaarrekeningresultaten, de voorspoedige verkopen in de grond­exploitaties en de voorschotten op subsidies (waarvan de uitgaven nog niet gedaan zijn) hebben een positieve invloed gehad op onze financieringspositie. We zien ook dat projecten op het gebied van verduurzaming, infrastructuur en onderwijs extra financiële middelen zullen vragen. Als de huidige prijsstijgingen doorzetten, zal dit zich vertalen in een hoger investeringsniveau. In hoeverre dit leidt tot een extra financieringsvraag is afhankelijk van veel factoren, waaronder de ontwikkeling van de gemeentefonds uitkering.

Uitzettingen met rentetypische looptijd < 1 jaar Het betreft hier voor een groot deel het overtollige geld dat we hebben uitgezet bij de schatkist. Bij de omzetting van de geldleningen in het voorjaar van 2020 kon niet worden voorzien dat er veel kavels zouden worden verkocht en evenmin dat de uitvoering van investeringen achter zouden blijven door de coronacrisis. Het liquiditeitsoverschot moeten we in de zogenaamde schatkist van het Rijk wegzetten, maar is altijd op te nemen. Bij het verwachte uitgavenpatroon voor de komende jaren kunnen we hier gebruik van maken en hoeven nog geen nieuwe leningen aan te trekken.

Overige balansposten De overige balansposten (kortlopende vorderingen, liquide middelen en overige vlottende passiva) zijn sterk afhankelijk van incidentele, toevallige factoren, zoals het exacte moment waarop rekeningen worden betaald en inkomsten worden ontvangen. We zijn in onze meerjarenbalans ervan uitgegaan dat de ontvangen voorschotten zullen worden ingezet en daardoor zal de overlopende passiva afnemen. Overige bedragen worden op een constant niveau begroot.

Conclusie balanspositie Door de grote investeringen die het afgelopen decennium zijn gedaan en de leningen die daarvoor moesten worden afgesloten, was onze solvabiliteit laag. Door het beperken van het investeringsniveau en het aanvullen van de algemene reserves is die solvabiliteit verbeterd. De langjarige tekorten in de exploitatie zorgen wel voor onzekerheid in de meerjarenbalans en de reservepositie. Daarom wordt een plan uitgewerkt om te komen tot een sluitende meerjarenraming bij de begroting 2026.

Vennootschapsbelasting Vanaf 2016 zijn gemeenten belastingplichtig voor de vennootschapsbelasting (Vpb) voor ondernemersactiviteiten. De gemeentelijke grondexploitaties vallen hier in principe ook onder, indien ze winstgevend zijn. De Vpb is immers een winstbelasting. Voor het onderdeel grondexploitatie is nu duidelijk dat we voor de jaren t/m 2023 niet fiscaal winstgevend zijn geweest, gezien de vele verliezen die er op de destijds nog lopende grondexploitaties zijn genomen. Hierover hebben we overleg gevoerd met de belastingdienst en die is akkoord met het standpunt dat we “niet door de ondernemerspoort” komen. We hoeven dus ook geen vennootschapsbelasting af te dragen. Of we bij de grondexploitaties in de toekomst winstgevend zullen zijn, is afhankelijk van de dan geldende resultaatverwachtingen. Op het moment dat we per saldo op de grondexploitaties winstgevend zijn moet er ook een fiscale openingsbalans worden opgesteld. We blijven hierover met de fiscus in overleg.

I N HOU D S O P GAV E

28

De fiscus slaat de gemeenten aan voor de ontvangen middelen wegens reclame-inkomsten op lantaarnpalen, abri’s en rotondes en over 1% van de opbrengsten van huishoudelijke afvalstromen moet ook vennootschapsbelasting worden afgedragen. Hiervoor hebben we in de begroting meerjarig een stelpost opgenomen van € 15.000,--, gebaseerd op een Vpb-percentage van 19% over de ‘winst’.

Incidentele baten en lasten Niet alle baten en lasten keren jaarlijks terug; een deel is van incidentele aard. Voor een goed beeld van de financiële positie is het daarom van belang dat we de begroting corrigeren voor dit soort incidentele zaken. Ook het toezicht vanuit de provincie Overijssel is gericht op het duurzaam financieel evenwicht van de begroting en bijbehorende meerjarenraming van gemeenten. Een van de toetspunten is het materieel evenwicht. Dit betekent dat de structurele lasten worden gedekt door structurele baten. De structurele baten dienen dus gelijk of hoger te zijn dan de structurele lasten.

bedragen x € 1.000 Incidentele baten en lasten Incidentele lasten 01 Werk, economie en inkomen Gemeentelijke opvang Oekrainers Leefgeld Oekrainers en particuliere opvang Meerkosten bijzondere bijstand verduurzaming witgoed Hulp gedupeerden toeslagenproblematiek Bijdrage Leaderprojecten Recreatieschap Twente: bijdrage in vervanging beschoeiing Hulsbeek en Rutbeek* TOP (toeristisch overstappunt) Noetselerberg*

Begroting 2025

MJR 2026

- 4.965 - 284 - 25 - 118 - 55

- 4.965 - 284

MJR 2028

- 55

- 85 - 65

02 Jeugd en Wmo Introduceren sociale kaart Vervolg coaching zelfstandig leven Bestrijding eenzaamheid SPUK GALA (div. regelingen)

- 30 - 30 - 33 - 380

03 Cultuur, onderwijs en sport Extra houtsnippers Ravijn tijdens resterend gebruik houtkachel* SPUK GALA (div. regelingen) IHP onderzoek Elimschool / de Brug IHP onderzoek Triangel, Bongerd, Schaapskooi, Reggewinde IHP OLP en eerste inrichting Talentrijk Zinin - Cao (eenmalig 2025)

- 65 - 212 - 30

- 50

05 Woon en leefomgeving Inhuur Wijkaanpak verzwaring elektriciteitsnetwerk* SPUK Klimaatgelden Aankoop bomen Inhuur projectleider Diftar SPUK GALA leefomgeving

- 170 - 643 - 88 - 150 - 21

06 Bestuur, veiligheid en dienstverlening Communiceren in eenvoudig Nederlands 99 Overhead Informatie -en archiefbeheer

- 286

- 65 - 200 - 30

- 14 - 23

04 Mobiliteit en bereikbaarheid Subsidieregeling vergroening vasthouden/verwerken hemelwater

- 88 - 21

- 51 - 45

Totaal incidentele lasten Incidentele baten 01 Werk, economie en inkomen Normvergoeding gemeentelijke opvang Oekrainers Rijksvergoeding particuliere opvang Oekrainers Bijdrage Spuk energiemaatregelen verduurzaming witgoed

- 55

MJR 2027

29

- 7.632

- 5.964

4.965 284 25

4.965 284

- 85

-

I N HOU D S O P GAV E

Communiceren in eenvoudig Nederlands 99 Overhead Informatie -en archiefbeheer

- 51 - 45

Totaal incidentele lasten

- 7.632

- 5.964

Incidentele baten 01 Werk, economie en inkomen Normvergoeding gemeentelijke opvang Oekrainers Rijksvergoeding particuliere opvang Oekrainers Bijdrage Spuk energiemaatregelen verduurzaming witgoed Rijksbijdrage hulp gedupeerden toeslagenproblematiek Laag inkomens voordeel (Wet tegemoetkoming loonkosten)

4.965 284 25 118 35

4.965 284

02 Jeugd en Wmo SPUK GALA (div. regelingen)

380

286

03 Cultuur, onderwijs en sport SPUK GALA (div. regelingen)

212

200

05 Woon en leefomgeving SPUK Klimaatgelden Opbrengst grondverkopen voor verdeelstations Enexis SPUK GALA leefomgeving

643 50 21

21

06 Bestuur, veiligheid en dienstverlening Rente op liquide middelen, uitgezet bij schatkist c.a.

1.200

600

Totaal incidentele baten

7.933 301

Totaal

- 85

-

6.356

-

-

392

- 85

-

Van de posten groter dan € 50.000,-- lichten we hieronder toe waarom ze incidenteel van aard zijn. De posten met een * zijn reeds in dit hoofdstuk toegelicht bij de onderdelen ‘autonome ontwikkelingen’ of ‘nieuw beleid’. Gemeentelijke opvang Oekraïners inclusief leefgeld en particuliere opvang Ook in 2025 zijn er opvangplekken voor Oekraïners beschikbaar in onze gemeente. De inkomsten en uitgaven voor zowel huisvesting als leefgeld zijn voor de jaren 2025 en 2026 budgettair neutraal geraamd. Ter dekking van de uitgaven ontvangen we een specifieke uitkering van het ministerie van Justitie en Veiligheid. Hulp gedupeerden toeslagenproblematiek De kosten van hulp aan gedupeerden van de toeslagenaffaire bestaande uit trajectkosten en uitvoeringskosten. Ter dekking van de uitgaven ontvangen we een specifieke uitkering van het ministerie van Financiën zodat deze hulp budgettair neutraal uitgevoerd kan worden. Bijdrage Leaderprojecten Tot 2028 is er extra budget beschikbaar gesteld voor leaderprojecten. Na 2027 dient dit opnieuw te worden herzien. SPUK GALA (div. regelingen) In het “Gezond en Actief Leven Akkoord” (GALA) staat hoe in 2040 een gezonde generatie opgroeit in een gezonde leefomgeving met een sterk sociaal netwerk. Vanuit de Rijksoverheid ontvangen we in de periode 2023-2026 een Specifieke Uitkering voor de uitvoering van de GALA.

Zowel inkomsten als uitgaven van deze regeling vallen onder incidentele baten en lasten, de eindafrekening moet in 2027 plaatsvinden. SPUK Klimaatgelden Vanuit het rijk ontvangen voor middelen voor de uitvoering van klimaat- en energiebeleid. Deze middelen ontvangen we alleen nog in 2025.

I N HOU D S O P GAV E

30

Aankoop bomen Dit bedrag gaan we gebruiken voor het aankopen van 4.000 bomen en 2 km heggen extra. We nemen hiervoor de tijd tot 2026. Inhuur projectleider Diftar We gaan Diftar invoeren per 2026. Er is een projectleider aangesteld die verantwoordelijk is voor de uitvoering van het implementatieplan. De kosten worden gedekt uit de voorziening Egalisatie afvalstoffenheffing. Communiceren in eenvoudig Nederlands Vanuit het collegeprogramma zijn middelen beschikbaar gesteld om onze communicatie naar inwoners te verduidelijken Rente op liquide middelen, uitgezet bij schatkist e.d. We hebben een overschot op liquide middelen door vertraging in de realisatie van investeringsprojecten, veel bevoorschotting van projecten vanuit het Rijk en de positieve jaarrekeningresultaten van de afgelopen jaren. Deze liquide middelen moeten verplicht geparkeerd worden bij de schatkist van het Rijk. Het Rijk geeft hiervoor een prima rentevergoeding: in september 2024 lag deze op 3,6%. We verwachten in de loop der jaren een daling van het saldo dat we bij de schatkist hebben uitstaan vanwege het inlopen van investeringstrajecten en verslechtering van de jaarresultaten. Ook houden we rekening met een dalend percentage van de rentevergoeding. Voor 2025 en 2026 is een verwachte opbrengst van de rente over de schatkist van € 1,2 miljoen en € 0,6 miljoen haalbaar.

Structureel resultaat Incidentele lasten mogen worden gedekt door incidentele baten, waaronder ook onttrekkingen aan de reserves, en door structurele baten. Uit onderstaand overzicht blijkt dat de gemeente Hellendoorn voor de begroting 2025 voldoet aan de norm van financieel evenwicht. bedragen x € 1.000 Structureel resultaat Saldo van baten en lasten Lasten Baten Saldo van baten en lasten Af: incidentele baten en lasten Incidentele lasten Incidentele baten Af: incidentele baten en lasten Bij: structurele toevoegingen en onttrekkingen Structurele toevoegingen / egalisatie Structurele onttrekkingen Bij: structurele toevoegingen en onttrekkingen Totaal structureel resultaat

31

Begroting 2025

MJR 2026

MJR 2027

MJR 2028

- 125.377 127.534 2.158

- 121.128 120.668 - 460

- 115.621 114.731 - 890

- 115.880 115.104 - 777

- 7.632 7.933 301

- 5.964 6.356 392

- 85 - 85

-

- 18 215 197

- 25 209 184

- 31 216 184

- 30 214 184

2.053

- 668

- 621

- 592

I N HOU D S O P GAV E

EMU-saldo In de gemeentebegroting dient het EMU-saldo over de jaren t-1, tot en met t+3 te worden opgenomen. Dit overzicht dient ter monitoring en als informatiebron voor het EMU-saldo van de totale overheid in het kader van Europese afspraken. In onderstaande tabel is het verwachte EMU-saldo van onze gemeente voor de jaren 2024 t/m 2028 weergegeven. In deze tabel is ook rekening gehouden met het achterblijven van de investeringen (stelpost). Uit deze tabel blijkt dat de gemeente Hellendoorn in over de periode 2024- 2028 alle jaren een negatief berekend EMU-saldo heeft. Dit saldo wordt meegenomen in het totale EMU-saldo van het Rijk. Dat we in deze jaren een negatief EMU-saldo hebben, komt volledig doordat investeringen, die gepland waren in vorige jaren, zijn doorgeschoven, waardoor er een flinke investeringsopgave op ons wacht. bedragen x € 1.000 Berekening EMU-saldo via exploitatie en balans (volgens EMU-enquête) 1.

(+)

2. 3. 4.

(-) (+) (-)

Exploitatiesaldo vóór toevoeging aan c.q. onttrekking uit reserves (zie BBV, artikel 17c). Mutatie (im)materiële vaste activa Mutatie voorzieningen Mutatie voorraden (incl. bouwgronden in exploitatie)

5.

(-)

Boekwinst bij verkoop effecten en (im)materiële vaste activa

Berekend EMU-saldo

Begroting 2024

Begroting 2025

MJR 2026

MJR 2027

MJR 2028

- 4.396

2.158

- 460

- 890

- 777

- 2.398 248 1.990

10.963 - 795 169

2.753 - 493 - 503

3.654 - 605 - 176

2.697 - 732 - 157

80

75

-

-

-

- 3.820

- 9.845

- 3.203

- 4.973

- 4.049

EMU-saldo 6.000 4.000 2.000

EMU-saldo is negatief en onder referentiewaarde

0 -2.000 -4.000

- 3.203

- 3.820

- 4.973

- 4.049

EMU-saldo is positief

-6.000 -8.000

- 9.845

-10.000 -12.000

EMU-saldo is negatief maar boven referentiewaarde

Begroting 2024

I N HOU D S O P GAV E

Begroting 2025

MJR 2026

MJR 2027

32

MJR 2028

EMU-saldo referentiewaarde Begroting 2024 - 3.820 - 5.293

EMU-saldo referentiewaarde EMU-saldo volgens berekening EMU-saldo referentiewaarde EMU-saldo blijft onder referentiewaarde EMU-saldo overschrijdt referentiewaarde

1.473

Begroting 2025 - 9.845 - 5.293

- 4.552

MJR 2026 - 3.203 - 5.293 2.090

bedragen x € 1.000 MJR MJR 2027 2028 - 4.973 - 4.049 - 5.293 - 5.293 320

1.244

In de decembercirculaire 2023 zijn de referentiewaarden voor 2024 gepubliceerd waar de EMU-saldi van indivi­duele gemeenten aan worden gespiegeld. In 2024 tot en met en 2028 wordt een overschrijding van de referentiewaarde verwacht. Dit is het gevolg van de verwachte en begrote inhaalslag voor investeringen in deze jaren. Deze inhaalslag hadden we al in eerdere jaren verwacht, maar dat is niet uitgekomen: in de jaarrekeningen van 2019-2023 kwamen er per saldo zelfs meer middelen binnen dan dat eruit gingen. Een overschrijding van het EMU-saldo op gemeentelijk niveau zegt nog niets over de uitkomst van het EMU-saldo op macroniveau. Op dit moment zijn op rijksniveau nog geen sancties of nadere aanscherpingen bepaald. Alleen voor het jaar 2025 wordt verwacht dat de EMU referentiewaarde wordt overschreden. Voor de overige jaren blijven we binnen de norm.

33

I N HOU D S O P GAV E

I N HOU D S O P GAV E

34

Programma 1: Werk, economie en inkomen Bestuurlijk verantwoordelijk: Lia de Waard en Egbert Nijenbanning

35

I N HOU D S O P GAV E

Inleiding

Nieuwkomers In 2025 wil de gemeente een nieuwe locatie voor

Economie

ontheemde Oekraïners geopend hebben om aan de

Een gezonde economie met genoeg betaalde banen is

aanvullende uitvraag van het Rijk via de provincie te

belangrijk voor het welzijn van mensen en hun deel-

voldoen. Voor 2025 geldt er een nieuwe rijksbijdrage

name aan de samenleving. We onderhouden hiervoor

per opvangplaats per dag om de opvang te financieren.

contacten met ondernemers en stimuleren ondernemer-

Over de hoogte is nog geen uitspraak te doen, het Rijk

schap om voldoende werkgelegenheid te behouden.

doet onderzoek naar passende bekostiging. Er wordt een eigen bijdrage geïnd bij ontheemden die werken,

Bedrijfskavels

het budgettaire effect op de gemeentebegroting hiervan

Omdat er momenteel geen bedrijfskavels meer vrij zijn,

is neutraal, de eigen bijdrage komt ten gunste van het

kijken we naar nieuwe mogelijkheden en het opnieuw

Rijk.

inrichten van bestaande bedrijventerreinen en moge-

Voor de huisvesting van statushouders werken we sa-

lijke verplaatsingen van bedrijven. Netcongestie is een

men met de woningstichting aan creatieve oplossingen

uitdaging. We zoeken daarom samen met bedrijven naar

om de taakstelling voor de huisvesting van statushou-

oplossingen voor energie. De middenstand in Nijverdal

ders (5.3.6) te halen. Dit blijft gezien de huidige woning-

stimuleren we door het actualiseren van het Masterplan

markt een flinke uitdaging. We houden bovendien reke-

Centrum Nijverdal.

ning met een mogelijke achterstand op de taakstelling vanuit 2024. Zowel het extra opvangen van Oekraïners

Vrijetijdseconomie

als het huisvesten van statushouders verhoogt de druk

De vrijetijdseconomie is belangrijk voor zowel de econo-

op de uitvoering.

mie als het welzijn van de inwoners. We hebben speciale aandacht voor het behoud van het Nationaal Park De Sallandse Heuvelrug. We verzetten ons tegen plannen van het Ministerie van Defensie om explosieven in dit gebied te testen.

Bestaanszekerheid Financiële bestaanszekerheid is randvoorwaardelijk om mee te kunnen doen in de samenleving. We geven vanuit de strategische visie op het sociaal en maatschappelijk domein uitvoering aan het beleidsplan ‘financiële bestaanszekerheid’ om bestaanszekerheid voor onze inwoners te verbeteren. We zien dat het Rijk verschillende maatregelen treft om de arbeidsmarktstructuur, sociale ontwikkelbedrijven en de Participatiewet bij te stellen. Zo wordt bij de hervorming van de arbeidsmarkt in elke arbeidsmarktregio één gezamenlijk werkcentrum georganiseerd om de dienstverlening toegankelijker te maken. Daarnaast stelt het kabinet middelen beschikbaar om sociaal ontwikkelbedrijven beter te kunnen organiseren. Hiermee wil de gemeente Hellendoorn Stichting Noest doorontwikkelen. Waarschijnlijk gaat dit jaar bovendien de ‘Participatiewet in Balans’ in, die we als gemeente uitvoeren.

I N HOU D S O P GAV E

36

1.1 Nr. 1.1.1.

Economie Wat willen we bereiken (doelen) en wat gaan we daarvoor doen (acties)

Planning

Het creëren van een aantrekkelijk vestigingsklimaat voor ondernemers We stimuleren herinrichting van de oudere delen van het bedrijventerrein 't Lochter en onderzoeken daartoe planologische ruimte (42). We actualiseren het Masterplan Centrum Nijverdal. Hierbij hebben wij extra aandacht voor het tegengaan van leegstand (44). We onderzoeken de mogelijkheid van de ontwikkeling van een kleinschalig bedrijventerrein in het dorp Hellendoorn. We onderzoeken of eventuele uitbreiding bedrijventerrein 't Lochter nog mogelijk is.

Q1-Q4 Q1 Q1-Q4 Q1-Q4

We werken aan een gebiedsontwikkeling rondom Ten Cate waarvoor o.a. de G. Van der Muelenweg moet Q1-Q4 worden verlegd. We onderzoeken samen met lokale bedrijven en Ondernemerscollectief 't Lochter mogelijke oplossingen voor de Q1-Q4 netcongestie.

1.2

Vrijetijdseconomie en toerisme

Nr.

Wat willen we bereiken (doelen) en wat gaan we daarvoor doen (acties)

1.2.1

Toeristische kracht van Hellendoorn uitbouwen We geven uitvoering aan de visie VrijeTijdsEconomie 2030 welke in 2024 is vastgesteld. Als onderdeel daarvan willen we een ontwerp voor het Toeristisch Overstappunt Noetselerberg opstellen. We werken samen met het Expertise Centrum Vitale vakantieparken aan de toeristische kracht van Hellendoorn door een gebiedsvisie op te stellen voor minder vitale vakantieparken in onze gemeente. We willen een toekomstbestendig Nationaal Park realiseren en bestendigen We geven samen met de betrokken partners uitvoering aan het projectplan "De Sallandse Heuvelrug" in samenhang met haar omgeving 2024 en 2025. Meer verbinding tussen de toeristische kernen, de Reggestreek, Sallandse Heuvelrug en het plattelandstoerisme Nieuwe aanvragen voor B&B's en kamperen rondom agrarische bedrijven beoordelen we met name op kwaliteit als toevoeging op bestaand aanbod.

1.2.1

1.2.2

37

Planning

Q4 Q1

Q1-Q4

Q1-Q4

I N HOU D S O P GAV E

1.3 Nr. 1.3.1

Werk en inkomen Wat willen we bereiken (doelen) en wat gaan we daarvoor doen (acties)

Planning

Deelname aan activiteiten op het gebied van (vrijwilligers)werk of ondersteunende trajecten bevorderen We zetten in op een inclusieve arbeidsmarkt, waarin we mensen zo snel mogelijk naar passend werk helpen. We Q1-Q4 ondersteunen en zetten Stichting Noest in om dit mogelijk te maken. We besteden aandacht aan een volwaardige positie van mensen met arbeidsbeperkingen. Daarbij geven we invulling aan de voorbeeldrol van de gemeente als werkgever (25). We vergroten de kans op betaald werk voor inwoners met afstand tot de arbeidsmarkt We intensiveren de samenwerking met het bedrijfsleven om mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt aan Q2 betaald werk te helpen. We organiseren netwerkbijeenkomsten voor ondernemers en werken aan doorontwikkeling van de lokale uitvoering van de Wsw en de Participatiewet. We verbeteren de toegang naar werk(zoekenden) voor inwoners en werkgevers Bij de oprichting van het Regionaal Werk Centrum werken wij aan het verbeteren van de toegang voor mensen Q2 in onze gemeente en zorgen we ervoor dat werkgevers en werkzoekenden weten wat het RWC en de gemeente te bieden hebben. We zorgen voor de arbeidsontwikkeling van een bredere doelgroep We reageren op de landelijke ontwikkelingen om sociaal ontwikkelbedrijven sterker te maken.

In onze gemeente Q1-Q4 werken we aan de doorontwikkeling van Stichting Noest, zodat deze een bredere doelgroep kan helpen (ook inburgeraars), met meer aandacht voor de persoonlijke ontwikkeling van medewerkers. We doen dit samen met omliggende gemeenten. We bekijken ook of er aanpassingen nodig zijn de in de bestuursstructuur. We bereiken dat mensen op een meer passende werk- of dagbestedingsplek komen Q4 We ontwikkelen de lokale pilot 'Simpel Switchen' door, om mensen makkelijker van dagbesteding naar werk te laten doorgroeien of juist andersom, als dat beter passend is. We zetten de inwoner meer centraal en werken meer vanuit vertrouwen We bereiden ons voor op de uitvoering van de Participatiewet in balans, waarbij we de bestaande pilots (zoals de Q4 bijverdienregeling) evalueren en een plan van aanpak maken voor de verdere voorbereidingen.

1.3.2

1.4

Verdere ondersteuning en inrichting van de groep nieuwkomers In samenwerking met externe organisaties werken we aan doorontwikkeling van maatschappelijke en sociale ondersteuning, zowel voor inburgeraars als andere nieuwkomers in onze gemeente, waaronder asielzoekers en Oekraïense ontheemden.

Q1-Q4

Armoedebeleid en schuldhulpverlening

Nr.

Wat willen we bereiken (doelen) en wat gaan we daarvoor doen (acties)

1.4.1

We zetten ons in om problemen op het gebied van armoede en schulden te voorkomen of te verminderen We hebben een passend aanbod aan ondersteuning op het gebied van en gebaseerd op het nieuwe armoedebeleid. Daarbij handelen wij uit vertrouwen. Zo bevorderen we dat meer inwoners met een laag inkomen toch mee kunnen doen op het gebied van sport, culturele en maatschappelijke activiteiten (26). Preventie van armoede en schulden We organiseren een trainingsaanbod financiële zelfredzaamheid.

Q4

Vroegsignalering van armoede en schulden We sluiten aan bij het project jongeren en geldzorgen via de Twentse Koers.

Q3

1.4.2 1.4.3 1.4.4

1.4.5

1.4.6

Planning Q1-Q4

Bij armoede en schulden ondersteuning waar nodig We versterken en bundelen het aanbod voor inwoners met vragen rondom administratie, financiën, armoede en Q2 schulden. Schulden oplossen We onderzoeken deelname aan een pilot vanuit de VNG waarbij een klantreis vanuit inwonersperspectief wordt Q2 doorlopen met onze betrokken partners. Laagdrempelige toegankelijkheid van regelingen en ondersteuningsmogelijkheden Het meedoenplatform waarop minima de meedoenregeling kunnen inzetten voor deelname aan sport, cultuur Q1 en maatschappelijke activiteiten is live en het aanbod wordt uitgebreid. Sluit aan bij 1.4.1

I N HOU D S O P GAV E

38

1.5

Overige taakvelden

Nr.

Wat willen we bereiken (doelen) en wat gaan we daarvoor doen (acties)

1.5.1

1.5.2

Planning

Opvang Oekraïense ontheemden We blijven Oekraïense vluchtelingen opvangen en geven invulling aan de nieuwe opdracht om 48 extra Oekraïense vluchtelingen op te vangen. Hiervoor willen we een nieuwe opvangplek realiseren. Langdurig verblijf Oekraïense ontheemden Door de aanhoudende oorlog en de verlenging van de Richtlijn Tijdelijke Bescherming tot 5 maart 2026, willen we Oekraïense vluchtelingen beter zelfredzaam maken en laten meedoen in de samenleving. We gaan een plan ontwikkelen om dit te bereiken.

Q1

Q2

Verbonden partijen die bijdragen aan programma 1: •

Euregio

•

Recreatieschap Twente

•

Stadsbank Oost-Nederland

•

Stichting Noest

•

Twenteboard

•

Wadinko N.V.

Een uitgebreide toelichting van deze verbonden partijen is te vinden in paragraaf 6 Verbonden partijen.

39

I N HOU D S O P GAV E

Wat kost het bedragen x € 1.000 01 Werk, Economie en Inkomen Wat mag het kosten?

Begroting 2025

MJR 2026

MJR 2027

MJR 2028

Saldo van baten en lasten Lasten 31000 Economische aangelegenheden 33000 Markten 33010 Agrarische zaken 34000 Recreatie en Toerisme 34010 Toeristenbelasting 61050 Opvang en huisvesting nieuwkomers 63000 Bijstandsverlening en inkomensvoorzieningen 63010 Bijzondere bijstandsverlening 63020 Schuldhulpverlening 63030 Fraudebestrijding 63040 Kwijtschelding gemeentelijke belastingen 64000 Sociale werkvoorziening 65000 Participatie en re-integratie Totaal Lasten

- 395 - 69 - 318 - 613 -9 - 6.222 - 9.150 - 1.810 - 560 - 95 - 233 - 4.312 - 1.249 - 25.036

- 398 - 69 - 326 - 466 -9 - 6.221 - 9.184 - 1.776 - 379 - 96 - 233 - 3.996 - 1.263 - 24.418

- 398 - 70 - 329 - 467 -9 - 1.285 - 8.908 - 1.779 - 380 - 96 - 233 - 3.836 - 1.324 - 19.114

- 398 - 70 - 330 - 412 -9 - 1.290 - 8.914 - 1.782 - 381 - 95 - 233 - 3.680 - 1.384 - 18.978

Baten 31000 Economische aangelegenheden 33000 Markten 34000 Recreatie en Toerisme 34010 Toeristenbelasting 61050 Opvang en huisvesting nieuwkomers 63000 Bijstandsverlening en inkomensvoorzieningen 63010 Bijzondere bijstandsverlening 63020 Schuldhulpverlening 63030 Fraudebestrijding 63040 Kwijtschelding gemeentelijke belastingen 64000 Sociale werkvoorziening 65000 Participatie en re-integratie Totaal Baten

29 59 625 5.715 8.377 63 118 606 101 15.693

29 61 625 5.715 8.377 38 601 85 15.530

29 62 625 750 8.093 38 583 87 10.267

29 62 625 750 8.093 38 582 89 10.267

Saldo van baten en lasten

- 9.344

- 8.889

- 8.847

- 8.711

Mutatie reserves Toevoegingen

-

-

-

-

Onttrekkingen

14

-

-

-

Mutatie reserves

14

-

-

-

- 9.330

- 8.889

- 8.847

- 8.711

Resultaat

I N HOU D S O P GAV E

40

Belangrijkste financiële ontwikkelingen

Nieuw beleid

We hebben een nieuwe berekening gemaakt voor het

Toeristisch Overstap Punt (TOP) Noetselerberg

product Sociale Werkvoorziening, gebaseerd op het

Hellendoorn natuurlijk avontuurlijk! Gemeente Hellen-

aantal mensen dat nu meedoet en de verwachte uit-

doorn is de plek waar natuur en avontuur samenkomen

stroom uit de oude WSW-regeling (instroom vanaf 2015

en waar gastvrijheid en ondernemerschap samengaan.

niet meer mogelijk). Daarnaast hebben we een soortge-

Het ontwikkelen van goede ontvangstlocaties, waar een

lijke inschatting gemaakt van de participatievoorziening

juiste balans is tussen economische activiteiten, natuur,

(nieuw) beschut werk, vallend onder de participatiewet.

beleving en omgeving, draagt hieraan bij. Het zorgt voor

De uitgaven van beschut werk vallen onder het product

behoud en versterking van de toeristisch recreatieve

Participatie en re-integratie. Het fluctuerende financiële

kwaliteiten van de gemeente en biedt tegelijkertijd ruim-

effect hiervan is verwerkt in deze begroting.

te voor innovatie en (economische) groei.

De inkomsten en uitgaven voor de opvang van Oekra-

Om deze ambitie, opgenomen in de Visie Vrijetijdseco-

ïners in de gemeente Hellendoorn zijn budgettair neu-

nomie gemeente Hellendoorn 2030 te realiseren is een

traal in deze begroting verwerkt voor de jaren 2025 en

uitvoeringsplan vastgesteld.

2026. Mochten er zich financiële risico’s voordoen dan

Eén van de acties in de uitvoeringsagenda is planont-

kan er een beroep worden gedaan op de bestemmings-

wikkeling voor realisatie van meerdere start- en informa-

reserve Statushouders en ontheemden (Oekraïne).

tiepunten, waaronder de locatie Noetselerberg. Naast het opstellen van een ontwerpplan wordt gezocht naar

De inkomsten en uitgaven voor het opzetten van een

alternatieve financieringsmogelijkheden, zoals subsi-

asielzoekerscentrum door het COA staan niet in deze

dies. Na het opstellen van het (definitieve) ontwerpplan

begroting. Het COA is verantwoordelijk voor de exploi-

worden de uitvoeringskosten in de begroting opgeno-

tatie van het asielzoekerscentrum, voor het ramen van

men.

de baten en lasten die voor rekening van de gemeente

Voorgesteld wordt om voor de kosten voor het ontwerp-

komen, hebben we nog onvoldoende gegevens.

plan van € 65.000,-- voor 2025 op te nemen en afhankelijk van de uitkomsten van dit plan in een later stadium de uitvoeringskosten in de begroting op te nemen.

41

I N HOU D S O P GAV E

I N HOU D S O P GAV E

42

Programma 2: Jeugd en Wmo Bestuurlijk verantwoordelijk: Lia de Waard - Oudesluijs

43

I N HOU D S O P GAV E

Inleiding

Jeugd

De vergrijzing van onze bevolking, de toenemende licha-

De stijgende vraag naar jeugdhulp laat zien dat ook op dit

melijke en mentale problematiek, en de personele krapte

gebied veranderingen nodig zijn. In 2023 kreeg bijna 1 op

leggen een enorme druk op de beschikbare zorgcapaciteit.

de 8 jeugdigen in Hellendoorn jeugdhulp, een trend die

Dit raakt niet alleen de zorgsector, maar laat vooral zien

we landelijk terugzien. De landelijke Hervormingsagenda

dat de oplossing veel breder gezocht moet worden. Het is

Jeugd 2023-2028 biedt richtlijnen voor de hervorming van

tijd om de focus te verschuiven van zorg naar welzijn. Niet

de jeugdhulp. Onze lokale vertaling hiervan wordt vast-

het behandelen van klachten, maar het voorkomen ervan

gelegd in het beleidsplan Jeugd 2025-2030, waarbij we

moet centraal staan. Preventie, gezondheidsbevordering

streven naar een situatie waarin minder jeugdigen minder

en bescherming worden essentieel om zorgbehoeften te

lang intensieve jeugdhulp nodig hebben. Toch blijft de

verminderen en mensen gezonder te laten leven, zowel fy-

vraag of het beschikbare jeugdhulpbudget in 2025 vol-

siek als mentaal. Een sterke sociale basis speelt hierin een

doende gaat zijn, ondanks de bewezen meerwaarde van

cruciale rol; welzijn begint immers vaak buiten de zorg, in

onze preventieve maatregelen. We blijven in gesprek met

gemeenschappen, buurten en bij mensen thuis. Om deze

onze partners om in 2025 voor alle inwoners een passend

verschuiving te laten slagen, is integrale samenwerking

zorgaanbod te garanderen.

tussen zorg, sociaal domein en maatschappelijke partners noodzakelijk. Initiatieven zoals het Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA) en het Integraal Zorgakkoord (IZA) vormen de eerste voorzichtige stappen naar een toekomst waarin zorg vooral betekent dat mensen zich goed voelen en zorg pas nodig is als het echt niet anders kan.

Wmo Binnen de gemeente Hellendoorn zien we de noodzaak om ons Wmo-beleidsplan te herijken, mede door de maatschappelijke ontwikkelingen en de vergrijzing. Het is belangrijk om een goede balans te vinden tussen onze ambities, taken, middelen en de uitvoerbaarheid van de Wmo. Dit is vooral relevant nu omdat de inkomensafhankelijke eigen bijdrage in 2026 opnieuw wordt ingevoerd en we de resultaten van het landelijke onderzoek naar de houdbaarheid van de Wmo afwachten.

Publieke gezondheid Een andere belangrijke ontwikkeling die invloed heeft op de manier waarop we onze publieke gezondheid vormgeven is de implementatie van de Omgevingswet. Deze wet stimuleert een integrale benadering van ruimtelijke ordening, waarin gezondheid en de sociale en fysieke leefomgeving ook een prominente plaats innemen. Het is van cruciaal belang dat de implementatie van deze wet hand in hand gaat met onze inspanningen op het gebied van preventie en het sociaal domein, om zo een gezonde en veerkrachtige leefomgeving te creëren voor al onze inwoners.

I N HOU D S O P GAV E

44

2.1 Nr. 2.1.1

Welzijn en zorg Wat willen we bereiken (doelen) en wat gaan we daarvoor doen (acties) De gemeente Hellendoorn is een toegankelijke gemeente We gaan onderzoeken hoe vindbaar wij zijn als gemeente. Op basis van deze uitkomsten kijken wij of, en indien nodig, welk middel het meest passend is om deze vindbaarheid te vergroten (23). We blijven in contact met inwoners die te maken hebben met de problematiek rondom kanaal Almelo-De Haandrik. Op basis van de uitkomsten van het uitgezette onderzoek onder inwoners brengen we de sociaalmaatschappelijke problemen in beeld. Dit dient als basis om onze inwoners te ondersteunen (36).

2.1.2

2.1.3

2.1.4

2.1.5

2.1.6

Planning 2025 2025

Passende preventie, ondersteuning en zorg bieden richting de toekomst, zodat het kwalitatief goed, toegankelijk en betaalbaar blijft. We zetten ons in voor een dementievriendelijke samenleving. In samenspraak met Evenmens en andere partijen 2025 worden hier activiteiten voor georganiseerd. We willen het predicaat 'dementievriendelijke gemeente' behalen, uitgereikt door Alzheimer Nederland. Toegankelijke en betaalbare maatwerkvoorzieningen 2025 We voeren de regionale aanbestedingsprocedure voor Wmo-hulpmiddelen uit. We stellen een beleidsplan maatschappelijke ondersteuning op.

Q1 - Q3

We geven uitvoering aan het beleidsplan maatschappelijke ondersteuning.

Q4

We onderzoeken samen met de gemeenten Twenterand en Wierden en de provincie Overijssel hoe we vervoer 2025 voor geïndiceerden en regulier openbaar vervoer kunnen integreren. Een samenhangend en toekomstigbestendig aanbod van preventie, welzijn en zorg We brengen in kaart wat het bestaande aanbod aan voorzieningen is en toetsen of de maatschappelijke vraag 2025 hierop aansluit. We brengen (waar nodig) het aanbod aan voorzieningen en activiteiten in lijn met de maatschappelijke vraag en 2025 onze visie op het sociaal-maatschappelijk domein. We geven uitvoering aan het uitvoeringsplan 18-/18+. 2025 We stellen een nieuw integraal beleid voor publieke gezondheid (preventie) op.

Q1 - Q2

Toekomstbestendige burgerparticipatie voor het sociaal domein We geven voor het eerste jaar uitvoering aan de verordening voor adviesraden in het Sociaal Domein.

2025

We evalueren met de adviesraden of de uitvoering van de verordening het gewenste effect heeft.

Q4

Mentale gezondheid verbeteren We intensiveren onze activiteiten op het gebied van aanpak eenzaamheid.

2025

We bieden preventieve ondersteuning aan ten behoeve van het versterken van de mentale weerbaarheid en gezondheid. We stimuleren het bespreekbaar maken van mentale problematiek.

2025

We bieden ondersteuning en scholing aan professionals en inwoners rondom mentale problematiek en werken hierbij integraal samen. We stellen suïcidepreventiebeleid op.

2025

We evalueren de pilot inloop voor mensen met een psychische kwetsbaarheid. Op basis van deze evaluatie bepalen wij of deze pilot wordt voorgezet.

Q1

45

2025

2025

I N HOU D S O P GAV E

2.2 Nr. 2.2.1

2.2.2

Jeugd Wat willen we bereiken (doelen) en wat gaan we daarvoor doen (acties)

Planning

Goede, toegankelijke en betaalbare jeugdhulp We stellen een beleidsplan duurzame jeugdhulp 2025-2030 op.

Q1

We starten met het uitvoeren van de maatregelen uit het beleidsplan duurzame jeugdhulp 2025-2030.

Q2 - Q4

We implementeren de nieuwe producten vanuit de regionale inkoop van jeugdhulp.

2025

We blijven participeren, meekijken en -denken in het kader van collectief arrangeren van jeugdhulp op zorgintensieve scholen.

2025

Tijdig passende zorg voor de meest kwetsbare kinderen en jongeren in onze gemeente beschikbaar hebben. We zorgen ervoor dat de hulp en de voorzieningen rondom huiselijk geweld en kindermishandeling beschikbaar blijven. We geven uitvoering aan de regionale Samenwerkingsagenda Jeugd.

2025 2025

2.2.3

Een sterke sociale en pedagogische basis We voeren onze lokale aanpak kansrijke start uit.

2025

2.2.4

Een stevig toegangsteam We verhogen de formatie van de schoolzorgondersteuner en de gezinswerker.

2025

We blijven de resultaten van de inzet van de schoolzorgondersteuners en gezinswerkers monitoren.

2025

2.2.5

2.3 Nr. 2.3.1

2.3.2

We voegen een gedragswetenschapper toe aan onze toegang in verband met de toename van steeds complexere 2025 jeugdproblematiek. Meer vrij toegankelijke collectieve voorzieningen voor jeugd We starten met een project om de kinderopvang met een extra zorgbehoefte in de gemeente Hellendoorn Q1 passend te maken.

Gezond en veilig samenleven Wat willen we bereiken (doelen) en wat gaan we daarvoor doen (acties)

Planning

Passende preventie, ondersteuning en zorg bieden richting de toekomst, zodat het kwalitatief goed, toegankelijk en betaalbaar blijft We richten het sociaal-maatschappelijk domein in volgens het gedachtegoed van Positieve Gezondheid. Daarmee willen we de eigen kracht en vitaliteit van onze inwoners versterken. (31) We investeren extra in het voorkomen van overmatig alcoholgebruik. (32)

2025

Een vitale samenleving waarbij gezond gedrag centraal staat We voeren erkende interventies uit en werken integraal samen om roken en vapen in onze gemeente te verminderen en te voorkomen. We voeren preventieve interventies uit ten behoeve van het voorkomen en verminderen van drugsgebruik.

2025

2025

2025

We stimuleren bewegen en gezonde voeding middels de uitvoering van diverse programma's en interventies. Hierbij zetten wij preventief in op obesitas. We zetten de Gezonde Schooladviseur in op basisscholen en voortgezet onderwijs ten behoeve van het verbeteren van de gezondheid en geluk van jeugdigen. We investeren in een gezonde leefomgeving, waarin gezondheidsbescherming en gezondheidsbevordering centraal staan. We voeren gezamenlijk met externe partijen interventies uit op het gebied van infectiepreventie.

2025

We geven uitvoering aan de acties uit het Lokaal Preventieakkoord.

2025

We geven uitvoering aan de acties uit het GALA-plan, waarbij wij speciale aandacht hebben voor het verkleinen van gezondheidsverschillen. We monitoren de gezondheid van onze inwoners middels onderzoeken die worden uitgevoerd door de GGD Twente. We bieden opvoed- en opgroeiondersteuning aan om ouders in hun kracht te zetten.

2025

I N HOU D S O P GAV E

46

2025 2025 2025

2025 2025

Verbonden partijen die bijdragen aan programma 2: •

SamenTwente

Een uitgebreide toelichting van deze verbonden partij is te vinden in paragraaf 6 Verbonden partijen.

Wat kost het bedragen x € 1.000 02 Jeugd en WMO Wat mag het kosten?

Begroting 2025

MJR 2026

MJR 2027

MJR 2028

Saldo van baten en lasten Lasten 61000 Sociaal en cultureel werk 61010 Buurt en clubhuizen 61020 Maatschappelijk werk/slachtofferhulp 61030 Jeugd en gezin 61040 Hygienebegeleiding Kinderopvang 62000 Preventie en clientondersteuning 62010 Toegang tot eerste en tweede lijnsvoorziening 62210 Regionale voorzieningen jeugd 66000 Verstrekking Hulpmiddelen 67100 Begeleiding en dagbesteding WMO (OB 1 en 2) 67110 Verblijf en woonvoorziening 67120 Huishoudelijke ondersteuning 67130 Vervoer 18+ 67200 Jeugdzorg - specialistische zorg 68100 Inloop GGZ 68200 Jeugdbescherming en Jeugdreclassering 71000 Volksgezondheid Totaal Lasten

- 2.192 - 277 - 496 - 48 - 104 - 705 - 2.321 - 159 - 1.545 - 5.549 -6 - 5.015 - 700 - 8.671 - 801 - 458 - 2.341 - 31.388

- 2.088 - 279 - 496 - 48 - 104 - 662 - 514 - 182 - 1.557 - 5.557 -6 - 5.028 - 700 - 8.671 - 801 - 454 - 2.184 - 29.332

- 2.016 - 281 - 496 - 48 - 104 - 508 - 465 - 207 - 1.554 - 5.553 -6 - 5.023 - 699 - 8.671 - 801 - 454 - 2.100 - 28.986

- 2.017 - 281 - 496 - 48 - 104 - 510 - 542 - 207 - 1.551 - 5.551 -6 - 5.020 - 699 - 8.671 - 801 - 455 - 2.101 - 29.060

Baten 61000 Sociaal en cultureel werk 61010 Buurt en clubhuizen 61030 Jeugd en gezin 61040 Hygienebegeleiding Kinderopvang 62000 Preventie en clientondersteuning 62010 Toegang tot eerste en tweede lijnsvoorziening 66000 Verstrekking Hulpmiddelen 67100 Begeleiding en dagbesteding WMO (OB 1 en 2) 67120 Huishoudelijke ondersteuning 67130 Vervoer 18+ 71000 Volksgezondheid Totaal Baten

67 257 26 173 61 324 43 146 1.097

53 257 26 157 61 773 43 83 1.452

6 257 26 61 767 43 1.160

6 257 26 61 767 43 1.160

- 30.291

- 27.880

- 27.826

- 27.900

Mutatie reserves Toevoegingen

- 50

- 50

- 50

- 50

Onttrekkingen

-

-

-

-

Mutatie reserves

- 50

- 50

- 50

- 50

- 30.341

- 27.930

- 27.876

- 27.950

Saldo van baten en lasten

Resultaat

47

I N HOU D S O P GAV E

Belangrijkste financiële ontwikkelingen

Autonome groei

Hervormingsagenda

Naast de tariefstijging door de aanbesteding, zien

De gemeenten en andere partijen hebben in juni 2023

we ook dat het aantal jeugdigen met een zorgvraag

ingestemd met de Hervormingsagenda Jeugd. Vertrek-

toeneemt. De landelijke trend van steeds vroeger en

punt van de Hervormingsagenda was het advies van

zwaarder inzetten van jeugdhulp bij jeugdigen zal naar

de Commissie van Wijzen uit 2021. De extra middelen

verwachting ook in 2025 doorgaan. Dit zien we ook in

van het Rijk voor jeugdzorg komen met een pakket

onze gemeente. Om hierop in te spelen, zetten we actief

aan maatregelen in de Hervormingsagenda Jeugd. De

in op preventieve projecten. Deze projecten zijn bedoeld

hierin opgenomen structurele besparing van € 1 mil-

om ernstige problemen bij jongeren te voorkomen. Het

jard vormt de financiële doelstelling. Voor de gemeente

effect hiervan is niet meteen zichtbaar en het is lastig

Hellendoorn betekent dit een besparing van om en nabij

om precies te meten wat de financiële impact van deze

€ 2,1 miljoen. Er is door gemeenten aangegeven dat de

preventieve maatregelen is, omdat we niet weten hoe

houdbaarheid van het financieel kader in de uitvoering

het zonder de interventies zou zijn geweest. We blijven

moet worden bewezen. Een onafhankelijke deskundi-

deze aantallen monitoren en hierover rapporteren in de

gencommissie brengt in 2025 en 2028 een zwaarwegend

voortgangsrapportages.

advies uit over de tot dan toe gerealiseerde besparingen en het vervolg.

Ook voor de Wmo hebben we prognoses gemaakt van het aantal cliënten dat we verwachten. Vergrijzing speelt

In de gemeente Hellendoorn begroten we realistisch

hierbij een belangrijke rol. We zien een stabiele stijging

en laten we ook tekorten zien als dat nodig is. Daarom

van het aantal cliënten binnen de Wmo, die we kunnen

hebben we ervoor gekozen om niet het hele besparings-

opvangen met de stelpost voor vergrijzing.

bedrag uit de Hervormingsagenda Jeugd op te nemen, maar alleen wat haalbaar en realistisch is.

Vrouwenopvang Vrouwenopvang is het tijdelijk bieden van onderdak en

Inkoop jeugdhulp

begeleiding aan vrouwen die, al dan niet gedwongen,

Wij starten dit jaar met de implementatie van de nieu-

niet meer thuis kunnen wonen in verband met relatie-

we inkoop van jeugdhulp. Met deze inkoop willen we

problemen of huiselijk geweld. Samen met de Twentse

zorgen voor een regionaal dekkend zorgaanbod en con-

gemeenten zorgen wij voor de opvang van slachtof-

tinuïteit van de zorg voor jeugdigen in Twente. Goede

fers van geweld in huiselijke kring. Er zijn extra kosten

kwaliteit zorg vraagt ook om reële tarieven. Dit zijn we

ontstaan door de indexering van de vrouwenopvang

wettelijk verplicht. Het gevolg van de huidige landelijke

ten opzichte van de begrote bedragen. De gemeente

ontwikkelingen rondom inflatie en loonstijgingen, maakt

Enschede is centrumgemeente en brengt ons de meer-

dat tarieven voor meerdere vormen van hulpverlening

kosten in rekening. We krijgen compensatie voor deze

hoger worden. Vooral bij de overstap naar kleinschalige

meerkosten vinden plaats via het accres in het gemeen-

woonvoorzieningen zien we de tarieven sterk stijgen.

tefonds.

Inkoop Wmo Ook voor de Wmo beginnen we met de nieuwe inkoop van Begeleiding en Dagbesteding. De producten zijn opnieuw gedefinieerd, waardoor de tariefsopbouw anders is dan tot en met 2024. Het is moeilijk te zeggen wat de financiële impact hiervan zal zijn. Er is een financieel risico, maar op basis van de regionale impactanalyse verwachten we dat het effect beperkt zal zijn.

I N HOU D S O P GAV E

48

Nieuw beleid

Uitbreiding formatie 1,167 fte Schoolzorgondersteuner

Lokaal Preventieakkoord en JOGG voortzetten 2025-2027

Sinds het schooljaar 2021/2022 hebben we op 6 scholen

In de gemeente Hellendoorn leven inwoners in een gezon-

(7 locaties) in de gemeente Hellendoorn een school-

de leefomgeving, waarbij het maken van de gezonde keu-

zorgondersteuner (SZO) ingezet als pilot. Dit helpt om de

zes en gezond gedrag gestimuleerd worden. Kwetsbare

verbinding tussen onderwijs en zorg te verbeteren. Uit de

doelgroepen met (dreigende) gezondheidsachterstanden

evaluatie blijkt dat er veel behoefte is aan het voortzetten

krijgen extra ondersteuning, om daarmee dezelfde kansen

van deze ondersteuning. Daarom zullen we in 2024 de

op gezondheid en geluk te creëren. Het Lokaal Preventie-

benodigde personeelsinzet (1,167 fte) voor deze functie

akkoord en JOGG (Gezonde Jeugd – Gezonde Toekomst)

uitbreiden en vanaf 2025 permanent toevoegen aan het

stimuleren een succesvolle samenwerking tussen partners

team Jeugd. De jaarlijkse kosten bedragen € 99.500--.

door krachten te bundelen voor een vitaal Hellendoorn. Uitbreiding formatie 0,778 fte Gezinswerker Het is voor onze inwoners van groot belang het Lokaal

Sinds half mei 2022 is er een pilot gestart met een gezins-

Preventieakkoord en JOGG in Hellendoorn voort te zetten

werker in team Jeugd van onze gemeente. Deze gezins-

om hun vitaliteit te versterken. Voor 2025 hebben we

werker ondersteunt gezinnen die opvoedvragen hebben,

€ 47.500,-- voor het Preventieakkoord en € 45.000,-- voor

zonder dat er hiervoor een indicatie nodig is. Uit de

JOGG opgenomen in de begroting.

tussen- en eindevaluatie blijkt dat de inzet van de gezinswerker in veel gevallen geïndiceerde jeugdhulp overbodig

Evaluatie en vervolg Coaching Zelfstandig Leven

maakt. Dit leidt tot lagere kosten voor jeugdhulp. Daarom

Het Plan van aanpak Coaching Zelfstandig Leven is vast-

verdubbelen we de functie van gezinswerker van 0,778

gesteld in 2022. Belangrijk onderdeel van het plan was het

fte naar 1,556 fte. De totale jaarlijkse kosten bedragen

project Blijf Actief Thuis. Met dit gezamenlijke project van

€ 120.000,--.

De Welle en team Sociaal Domein (Wmo) zijn kwetsbare inwoners zelfstandiger geworden en deels ook uit zorg en Wmo gehouden. Deze projectaanpak is in 2024 voortgezet binnen het GALA thema “Welzijn op recept”. Om ook na 2024 een substantieel aantal “Welzijn op recept“-trajecten beschikbaar te hebben en deze aan álle huisartsenpraktijken in onze gemeente aan te bieden, zijn structureel extra middelen nodig. In afwachting van de evaluatie van het subsidiebeleid wordt eerst voor 1 jaar verlengd. Voor 2025 is er een bedrag van € 30.000,-- opgenomen in de begroting. Budget en vergoeding adviesraden Sociaal domein Volgens de Wmo, de Jeugdwet en de Participatiewet moeten gemeenten inwoners de mogelijkheid geven om advies te geven over het beleid dat voortkomt uit deze wetten. De gemeente Hellendoorn heeft hiervoor twee formele adviesraden: de Wmo-raad en het Cliëntenplatform. Na onafhankelijk onderzoek door de Koepel Adviesraden Sociaal Domein is geadviseerd om beide adviesraden een budget en vergoeding te geven. De gemeente Hellendoorn is de enige gemeente in Twente waar de leden van de adviesraden geen vergoeding ontvangen. Een vergoeding is passend voor de (toenemende) complexiteit van de vraagstukken. In de begroting is hiervoor een structureel bedrag van € 16.500,-- opgenomen.