Programmabegroting 2025

Programmabegroting 2025

Dit is een uitgave van de

Willem Alexanderstraat 7

Telefoon: (0548) 630 000

gemeente Hellendoorn:

7442 MA Nijverdal

Fax:

(0548) 610 505

november 2024

Postbus 200

Email:

gemeente@hellendoorn.nl

7440 AE Nijverdal

Website: www.hellendoorn.nl

2

Inhoudsopgave Inleiding

4

Financieel meerjarenbeeld 2025-2028

7

Programma's Programma 1

Werk, economie en inkomen

35

Programma 2

Jeugd en Wmo

43

Programma 3

Cultuur, onderwijs en sport

50

Programma 4

Mobiliteit en bereikbaarheid

57

Programma 5

Woon en leefomgeving

63

Programma 6

Bestuur, veiligheid en dienstverlening

72

Programma

Overhead

79

Paragraaf 1

Lokale heffingen

82

Paragraaf 2

Weerstandsvermogen en risicobeheersing

95

Paragraaf 3

Onderhoud kapitaalgoederen

109

Paragraaf 4

Financiering

117

Paragraaf 5

Bedrijfsvoering

124

Paragraaf 6

Verbonden partijen

127

Paragraaf 7

Grondbeleid

139

Paragraaf 8

Informatieveiligheid en privacy

145

Paragraaf 9

Duurzaamheid

148

Paragraaf 10

Trends en ontwikkelingen

152

Paragraaf 11

Open overheid

156

Bijlage 1

Kerngegevens

158

Bijlage 2

Overzicht baten en lasten per product

160

Paragrafen

Bijlagen

Bijlage 3 Autonome ontwikkelingen, nieuw beleid en vervangingsinvesteringen

167

Bijlage 4

Overzicht baten en lasten per taakveld

170

Bijlage 5

Beleidsindicatoren

173

Bijlage 6

Reserves en voorzieningen

175

Bijlage 7

Lijst specifieke subsidies

178

Bijlage 8

De 17 Global Goals

189

Bijlage 9

Investeringen 2025-2028

192

3

Inleiding

I N HOU D S O P GAV E

4

Hierbij presenteren we u de programmabegroting voor

kwaliteit toe aan de ruimtelijke omgeving.

2025, het laatste volledige jaar van deze raadsperiode.

Met het groenbeleidsplan zorgen we ervoor dat we

Met elkaar zetten we onze schouders eronder en

planmatig ons groen uitbreiden en onderhouden. Dit

maken we onze ambities concreet. Zodat we deze

verbetert niet alleen de ruimte, maar draagt ook bij aan

periode positief afsluiten, met vertrouwen in elkaar en

welzijn en gezondheid.

in de toekomst! We werken verder aan het thema ‘leefbaarheid’, Financieel gezien lijken de eerder aangekondigde

dat onderdeel is van de visie op het sociaal en

tekorten (het zogenaamde ravijnjaar) voor onze

maatschappelijk domein (Samen bouwen aan een

gemeente minder groot dan gedacht. Door een positieve

kansrijke, gezonde en leefbare toekomst). Zo geven we

meicirculaire is ons financieel perspectief minder

invulling aan het versterken van de sociale basis door

negatief. Sterke fluctuaties, zoals bij de meicirculaire,

de inzet van gebiedsambtenaren, die als aanspreekpunt

maken de voorspelbaarheid lastig. Het begrotingsjaar

voor een gebied fungeren. Ook besteden we in 2025

2025 laat een positief saldo zien van € 1,3 miljoen. Vanaf

aandacht aan de onmisbare inzet van de vele

2026 zien we tekorten maar zoals geschreven zijn deze

vrijwilligers.

tekorten minder groot dan gemeld bij de kaderbrief. De tekorten in de latere jaren zijn afgerond € 1,5 miljoen

Toekomstbestendige accommodaties dragen bij een

per jaar.

de leefbaarheid van onze wijken en dorpen. Met de accommodatievisie zetten we een eerste stap in het

Regeerprogramma

hebben en houden van toekomstbestendige en multi-

Het Hoofdlijnenakkoord is door het nieuwe kabinet

functioneel gebruikte accommodaties. Ook verwachten

vertaald in het regeerprogramma, waarin het akkoord

we in 2025 meer duidelijkheid over de MFA Daarle.

nader is uitgewerkt. Op een aantal terreinen zoals bij het asielbeleid en landbouw en natuur lijkt het kabinet een

Gebiedsontwikkeling

andere koers te varen. Wat dat concreet betekent voor

Met de plannen voor de herontwikkeling van het terrein

onze gemeentelijke plannen wordt naar verwachting de

van Ten Cate door HMO en de herontwikkeling aan het

komende maanden duidelijk.

Hoge dijkje geven we de komende jaren een enorme impuls aan de woningbouw in Nijverdal. Ook behouden

Omgevingsvisie

we het bedrijf Ten Cate, dat onlosmakelijk verbonden is

In 2025 maken we de Omgevingsvisie Hellendoorn

aan de geschiedenis van Nijverdal, voor onze gemeente.

2040. We kiezen voor een brede omgevingsvisie waarin

Dat draagt bij aan een sterke economie. Met de heront-

we de hoofdzaken van het te voeren integrale beleid

wikkeling van het Hoge Dijkje wordt het oude fabriek-

opnemen. De brede omgevingsvisie bevat daarmee het

sterrein getransformeerd tot een nieuwe, groene/blauwe

strategische, integrale, lange termijnbeleid op zowel het

woonwijk.

ruimtelijk als het maatschappelijke domein; in samenhang. We gebruiken de bestaande en al in voorbereiding

Met de gebiedsaanpak ‘Daarlerveen in perspectief’

zijnde beleidsdocumenten als belangrijke input voor

maken we een plan om de leefbaarheid in Daarlerveen

de brede omgevingsvisie. In 2025 krijgt de participatie

te verbeteren. In 2025 zetten we dit plan om in concrete

met inwoners vorm op basis van een participatieplan

acties en starten we met de uitvoering. We hebben een

per stap. De participatievisie en participatieverordening,

vaste begrotingspost opgenomen voor de kapitaallasten

die naar verwachting begin 2025 worden vastgesteld,

van een nieuw gymlokaal in Daarlerveen. Of we deze

vormen hiervoor de basis.

post echt gebruiken, hangt af van verdere besluiten over de gebiedsaanpak.

Leefbaarheid Als gemeente kunnen we de leefbaarheid in onze gemeente verbeteren. Door te investeren in onze speelplaatsen, dragen we bij aan de gezondheid van onze jeugd en stimuleren we ontmoetingen. Goed onderhouden en moderne speelvoorzieningen voegen 5

I N HOU D S O P GAV E

Versnellen woningbouw

Financieel perspectief

Het belang van woningbouw staat hoog op de

De begroting is financieel sluitend in 2025 met een

agenda bij zowel het college als de raad. Om meer grip

begrotingsoverschot van € 1,3 miljoen. Meerjarig laat de

te krijgen op de voortgang van de woningbouwopgave

begroting een structureel tekort zien van € 1,5 miljoen.

en deze verder te versnellen, heeft de raad gevraagd om

Bij de kaderbrief hebben we aantal dekkingsmogelijkhe-

een routekaart. Eind 2024 verwachten we de oplevering

den voorgelegd welke we nog niet hebben ingezet. Ook

van deze routekaart naar 1.000 woningen.

verwachten we extra structurele middelen vanuit het

Hiermee maken we de versnelling van de woningbouw

Rijk waarover de gesprekken nog steeds gaande zijn.

concreet en stellen we prioriteiten. Zo richten we ons op

Gezien deze ontwikkelingen komen we terug op het pro-

de projecten die de meeste kans van slagen hebben en

cesvoorstel bezuinigingen uit de kaderbrief, en starten

de grootste impact zullen hebben.

we dit jaar niet met een omvangrijke ombuigingsoperatie.

In 2025 actualiseren we het Masterplan centrum Nijverdal en ontwikkelen we een plan voor de Markt in

De uitkomsten van het project Grip op de begroting

Nijverdal.

en de doorberekening van de notitie Overhead zorgen voor structurele voordelen. Voor de hervormingsagenda

Hervormingsagenda Jeugd

jeugdzorg hebben we een taakstellende stelpost opge-

In juni 2023 is landelijk de Hervormingsagenda

nomen. Tegelijkertijd blijven de onzekerheden in stand

Jeugd vastgesteld. Deze agenda bevat maatregelen

die een nadelig effect kunnen hebben op onze begro-

die volgens een inschatting in 2027 voor maximaal

ting, zoals de ontwikkelingen van klimaat en energie,

financieel effect zullen zorgen. Voor Hellendoorn

netcongestie, jeugdzorg, de oorlog in Oekraïne en

betekent dit een jaarlijkse besparing van € 2,1 miljoen.

vluchtelingen.

De VNG adviseert om de volledige besparing in de begroting op te nemen en de tekorten die hierdoor ontstaan te laten zien. Wij volgen dit advies niet helemaal en begroten zo realistisch mogelijk, vooral omdat sommige van de genoemde maatregelen al onderdeel zijn van ons bestaande beleid.

I N HOU D S O P GAV E

6

Financieel meerjarenbeeld 2025-2028

7

I N HOU D S O P GAV E

Inleiding In de Kaderbrief 2025-2028, voor kennisgeving aangenomen in de raad van 9 juli, hebben we de verschillende (toekomstige) ontwikkelingen, met bijbehorend meerjarenperspectief en het geactualiseerde collegeprogramma geschetst. Hierin zijn onze prioriteiten aangegeven en heeft u de kaders meegegeven voor het opstellen van de begroting 2025. Deze programmabegroting 2025 laat de plannen zien voor het laatste volle jaar van de raadsperiode 2023-2026. Tevens geven we een meerjarige financiële doorkijk voor de komende vier jaar. De aangekondigde tekorten bij de kaderbrief vanaf 2026 zien er minder nadelig uit dan werd verwacht. De uitkomsten van de meicirculaire gemeentefonds 2024 vielen fors mee ten opzichte van de berekende effecten uit de voorjaarsnota 2024. Ook de uitkomsten van het project Grip op de begroting en de doorberekening van de notitie Overhead zorgen voor structurele voordelen. Voor de hervormingsagenda jeugdzorg hebben we een taakstellende stelpost opgenomen. Tegelijkertijd blijven de onzekerheden in stand die een nadelig effect kunnen hebben op onze begroting, zoals de ontwikkelingen van klimaat en energie, netcongestie, jeugdzorg, de oorlog in Oekraïne en vluchtelingen. De begroting is financieel sluitend in 2025 en laat een positief saldo zien van € 1,3 miljoen. Meerjarig laat de begroting een structureel tekort zien van € 1,5 miljoen per jaar.

Bij de kaderbrief hebben we aantal dekkingsmogelijkheden voorgelegd welke we nu nog niet hebben ingezet. Ook verwachten we extra structurele middelen vanuit het Rijk waarover de gesprekken nog steeds gaande zijn. Gezien deze ontwikkelingen komen we terug op het procesvoorstel bezuinigingen uit de kaderbrief, gebaseerd op het begrotingsadvies van de Vereniging Nederlandse Gemeenten (VNG), en starten we dit jaar niet met een omvangrijke ombuigingsoperatie.

Uitgangspunten programmabegroting 2025 Het vertrekpunt van de programmabegroting 2025 is de programmabegroting 2024 en het collegeprogramma. Naast het bestaande beleid zijn de verwachte autonome ontwikkelingen en vervangingsinvesteringen opgenomen. Daarbij hebben we de onder andere de genoemde uitgangspunten uit de Kaderbrief gehanteerd en verwerkt deze begroting: •

Raadsbesluiten t/m april 2024 met structurele effecten, waaronder de najaarsrapportage 2023.

•

Bestuursrapportage 2024.

•

Meerjarenprognose grondbedrijf 2024, zoals vastgesteld in de raad van 22 oktober 2024

•

De effecten uit de meicirculaire gemeentefonds 2024.

•

Prijsstijgingen: voor de gemeentelijke materiële uitgaven is 2,2% meegenomen.

•

Loonontwikkelingen: De basis is de huidige Cao Gemeenten die is ingegaan op 1 januari 2024. Deze loopt tot 01-042025. Er is rekening gehouden met 2,5% loonstijging, 2% stijging pensioenpremie en 1,5% stijging sociale lasten.

•

Verhoging tarieven, leges, heffingen en belastingtarieven met 2,9%.

•

De OZB stijgt met het inflatietarief van 2,9%.

•

De renteomslag bedraagt in 2025 0,5%, 2026 0,75% en voor de jaren 2027 en 2028 1%.

•

Voor de berekening van kapitaallasten over nieuwe investeringen/ vervangingsinvesteringen hanteren we een gemiddelde rente-omslag van 1,0%

•

Ter versterking van de financieringspositie doen we een jaarlijkse storting van € 600.000,-- in de financierings­ reserve.

•

Voor onvoorziene uitgaven is € 75.000,-- opgenomen.

•

Voor de middelen jeugd gaan we uit van het provinciaal kader, wat betekent dat we 100% van de middelen opnemen vanaf 2026, maar ook rekening houden met de extra besparing van het Rijk.

•

De SPUK Gala en SPUK klimaatmiddelen zijn (budgetneutraal) verwerkt in deze begroting.

I N HOU D S O P GAV E

8

Meerjarenperspectief 2025-2028 We presenteren een meerjarendoorkijk met een positief saldo in het jaar 2025. Helaas blijft de meerjarige doorkijk negatief. In eerdere circulaires gaf het Rijk aan dat de financieringssystematiek voor het gemeentefonds vanaf 2026 zou veranderen. De koppeling tussen de rijksuitgaven en de gemeentefondsuitkering (de ‘trap op trap af systematiek’) zou worden losgelaten. Daarvoor in de plaats komt een normeringssystematiek die gekoppeld is aan het bruto binnenlands product (bbp). Ook zouden de gemeenten nieuwe mogelijkheden krijgen om inkomsten binnen te krijgen, door bijvoorbeeld uitbreiding van het gemeentelijk belasting gebied. Het loslaten van de koppeling met de rijksuitgaven en het overgaan naar de bbp-systematiek zorgt voor een flinke daling in de inkomsten uit het gemeentefonds vanaf 2026: het zogenaamde ‘ravijn’. In de voorjaarsnota/meicirculaire 2024 heeft het Rijk besloten om al met ingang van 2024 op de bbp-systematiek over te stappen. Het verschil met de voorgaande versie (september 2023) wordt voor de jaren tot en met 2028 gecompenseerd. Ook de nog te realiseren opschalingskorting die de gemeenten nog voor hun kiezen zouden krijgen, wordt geschrapt. Maar de terugval van de middelen uit het gemeentefonds blijft bestaan. Een ander onzeker dossier in deze gemeentebegroting blijft de jeugdzorg.

In 2021 heeft het toenmalige kabinet de uitspraak van de Commissie van Wijzen overgenomen over de structurele financiering van de jeugdzorg. Er is een hervormingsagenda opgesteld, waarbij € 1 miljard bespaard moet worden door gemeenten. De hervormingsagenda is ontstaan vanwege de groeiende vraag naar jeugdhulp en de bijbehorende kosten. De besparing van € 1 miljard is opgedeeld in verschillende maatregelen in de Hervormingsagenda Jeugd. Over de onderdelen waarvoor het Rijk verantwoordelijk is (via wetgeving) is onvoldoende uitvoering gegeven. Het Rijk schuift daardoor de taakstelling (van hun kant) telkens door, waardoor de kortingen voor de gemeenten ook later in werking treden. Onze te ontvangen middelen voor de jeugdzorg zijn tot en met het jaar 2025 duidelijk. Voor de jaren daarna is een stelpost opgenomen in het gemeentefonds. Daarnaast was er een extra bezuiniging van € 511 miljoen waar het Rijk voor aan de lat stond. Deze extra bezuiniging is nu definitief geschrapt. We bieden een realistische meerjarenbegroting aan met uitgaven en inkomsten die gebaseerd zijn op het huidige takenpakket, op de ambities uit het collegeprogramma, de noodzakelijke investeringen en de huidige inschatting ten aanzien van inflatie. Onderstaand overzicht geeft de specifieke baten en lasten per programma weer.

De algemene dekkingsmiddelen en overhead presenteren we apart van deze lasten en baten. De vennootschapsbelasting (Vpb) is op netto € 15.000,-geraamd. Dit betreft het onderdeel Vpb over reclameopbrengsten op lichtmasten, rotondes en abri’s. De Vpb over de eventuele fiscale winst op grondexploitaties komt ten laste van de bufferreserve.

9

I N HOU D S O P GAV E

bedragen x € 1.000 MJR MJR 2027 2028

Rekening 2023

Begroting 2024

Begroting 2025

MJR 2026

- 24.391 - 27.452 - 13.053 - 10.282 - 15.079 - 7.041 - 97.298

- 25.495 - 30.890 - 17.954 - 11.964 - 20.499 - 8.714 - 115.516

- 25.036 - 31.388 - 14.702 - 11.541 - 16.232 - 8.949 - 107.848

- 24.418 - 29.332 - 14.547 - 11.911 - 14.753 - 9.105 - 104.066

- 19.114 - 28.986 - 14.470 - 12.123 - 14.389 - 9.855 - 98.936

- 18.978 - 29.060 - 14.812 - 12.021 - 14.493 - 10.062 - 99.426

17.322 1.807 4.565 4.863 11.989 1.215 41.762

15.924 1.091 4.302 5.778 14.412 1.257 42.764

15.693 1.097 4.213 5.285 10.814 1.302 38.403

15.530 1.452 4.200 5.507 9.108 1.467 37.264

10.267 1.160 4.001 5.627 8.822 1.618 31.494

10.267 1.160 4.000 5.677 8.921 1.385 31.411

Programma's

- 55.537

- 72.752

- 69.446

- 66.802

- 67.442

- 68.015

Alg. dekkingsmiddelen, overhead, vpb en onvoorzien Lasten OZB woningen OZB niet-woningen Belastingen overig Treasury Overhead Onvoorzien Heffing Vpb Totaal Lasten

- 532 -8 - 1.787 - 14.104 - 12 - 16.444

- 519 -1 - 1.535 - 15.775 - 62 - 15 - 17.907

- 453 - 1.384 - 15.601 - 75 - 15 - 17.528

- 458 - 867 - 15.648 - 75 - 15 - 17.062

- 459 - 412 - 15.724 - 75 - 15 - 16.685

- 460 - 282 - 15.622 - 75 - 15 - 16.454

69.930 5.953 3.428 -0 2.956 235 82.501

74.526 6.071 3.476 2.058 131 86.262

76.922 6.361 3.667 82 2.071 28 89.131

71.792 6.361 3.667 82 1.473 28 83.404

72.149 6.361 3.667 82 948 28 83.237

72.611 6.361 3.667 82 942 28 83.692

66.058

68.355

71.603

66.342

66.552

67.239

Saldo van baten en lasten

10.521

- 4.396

2.158

- 460

- 890

- 777

Mutatie reserves Mutatie reserves Toevoegingen

- 17.377

- 14.046

- 1.508

- 1.458

- 846

- 898

Onttrekkingen

10.494

18.658

647

355

216

214

Mutatie reserves

- 6.884

4.612

- 861

- 1.102

- 631

- 684

3.638

216

1.296

- 1.562

- 1.521

- 1.461

Overzicht baten en lasten Saldo van baten en lasten Programma's Lasten 01 Werk, Economie en Inkomen 02 Jeugd en WMO 03 Onderwijs Cultuur en sport 04 Mobiliteit en bereikbaarheid 05 Woon en leefomgeving 06 Bestuur, veiligheid en dienstverlening Totaal Lasten Baten 01 Werk, Economie en Inkomen 02 Jeugd en WMO 03 Onderwijs Cultuur en sport 04 Mobiliteit en bereikbaarheid 05 Woon en leefomgeving 06 Bestuur, veiligheid en dienstverlening Totaal Baten

Baten Uitkeringen Gemeentefonds OZB woningen OZB niet-woningen Belastingen overig Treasury Overhead Totaal Baten Alg. dekkingsmiddelen, overhead, vpb en onvoorzien

Resultaat

I N HOU D S O P GAV E

10

De opbouw van het budgettair perspectief voor de jaren 2025-2028 is hieronder weergegeven. Vervolgens lichten we de achtergronden van de verschillende ramingen kort toe. bedragen x € 1.000 Meerjarenperspectief Bestaand beleid a Meerjarenschijven begroting 2024 b Amendementen begroting 2024 c Structurele doorwerking najaarsrapportage 2023 d Nota Reserves en voorzieningen 2024 e Versnellen verledden openbare verlichting f Verlagen reclamebelasting en bijdrage pandeigenaren g Uitbreiding formatie 0,82 fte Griffie h Jaarlijkse huurkosten flexwoningen i Meicirculaire gemeentefonds 2024 (incl. BCF in 2025) j Structurele doorwerking bestuursrapportage 2024 k Vervangingsinvesteringen Totaal bestaand beleid Autonome ontwikkelingen - nieuw beleid l Grip op de begroting m Loonontwikkeling n Indexatie materiële budgetten (2,2%) o Indexatie zorgbudgetten (4,53%) p Gesubsidieerde instellingen (inflatie) q Rente-ontwikkelingen r Stelpost rente over kortlopende geldleningen s Overige rentevoordeel (ivm verstrekte leningen) t Aanpassing voorzieningen riool en afval u Effect doorbelasting uren naar grondexploitaties/investeringen v Effect overhead op grondexploitaties/investeringen w Vrijval afschrijvingslasten ivm doorschuiving burap en fasering x Lagere afschrijvingslasten door doorschuivingen y Autonome ontwikkelingen z Nieuw beleid en uitbreidingsinvesteringen aa Taakstellende stelpost

Hervormingsagenda Totaal Autonome ontwikkelingen- Nieuw beleid Belastingmaatregelen ab Inflatiecorrectie OZB (2,9%) ac Inflatiecorrectie overige tarieven (2,9%) Totaal belastingmaatregelen Totaal meerjarenperspectief

Begroting 2025

MJR 2026

MJR 2027

MJR 2028

1.518 - 66 765 56 - 14 - 34 - 68 1.408 - 222 3.343

- 3.906 - 66 634 57 -5 - 34 - 68 - 10 3.681 - 222 28 89

- 5.402 - 66 1.919 58 2 - 34 - 68 - 10 4.111 - 222 13 301

- 6.164 - 66 3.128 59 9 - 34 - 68 - 10 4.005 - 222 13 650

849 - 1.300 - 591 - 796 - 299 900

848 - 1.300 - 586 - 796 - 276 600

980 - 1.300 - 584 - 796 - 276 -

11 181 129 609 - 1.937 - 756 245 - 2.754

20 402 338 210 1

93 532 338 196 278

688 - 1.300 - 584 - 796 - 276 160 93 525 308 170 224

- 1.738 - 747 665 - 2.359

- 1.699 - 963 672 - 2.529

- 1.699 - 1.014 683 - 2.818

277 430 707

277 430 707

277 430 707

277 430 707

1.296

- 1.563

- 1.521

- 1.461

Bestaand beleid Het vertrekpunt van deze begroting is de meerjarenraming bij de programmabegroting 2024 met een begrotingssaldo van € 1.518.000,-- voordeel in 2025, € 3.906.000,-- nadeel in 2026 en € 5.402.000,-- nadeel in 2027 en verdere jaren. Bij de begroting 2024 hebben we het afgegeven begrotingsadvies van de VNG opgevolgd door de oplopende tekorten vanaf 2026 te laten zien door de terugval van inkomsten uit het gemeentefonds (a). Bij de besluitvorming van de begroting 2024 zijn een aantal amendementen vastgesteld: geen inflatiecorrectie op de tarieven van alle binnen- en buitensportclubs, dekking van de wandschildering op de uitkijktoren van het Ravijn uit de reserve Kunst en de realisatie van een openbaar toilet in het centrum van Nijverdal (b). De najaarsrapportage 2023 laat een positief oplopend meerjarig effect zien door de effecten van de septembercirculaire gemeentefonds 2023, de vrijval van éénmalige projectkosten van de OZJT (Organisatie voor Zorg en Jeugdhulp in Twente), een hogere bijdrage Wmo en lagere OZB lasten (c).

11

I N HOU D S O P GAV E

Na de vaststelling van de begroting 2024 is een aantal raadsbesluiten genomen, waarbij is afgesproken dat het financieel effect ervan opgenomen wordt bij de begroting 2025. De nota Reserves en voorzieningen 2024 geeft onder andere onze kaders weer hoe om te gaan met de reserves en voorzieningen. Er is een aantal wijzigingen doorgevoerd binnen de reserves en voorzieningen. Door de opheffing van de reserve Duurzame energiemaatregelen vervalt de structurele storting, dit geeft een positief effect op onze begroting. Het vastgestelde Griffieplan 2023-2026 beoogt de volgende effecten: een goede ondersteuning van de raad door de griffie, het verbeteren en versterken van de kaderstellende rol van de raad, investeren in raadscommunicatie, verminderen kwetsbaarheid van de griffie en betere verdeling van de werkzaamheden over griffiemedewerkers. Daarbij is besloten om middelen beschikbaar te stellen voor de formatie-uitbreiding van de griffie van 2,78 fte naar 3,6 fte. Ook voor de versnelling van het verledden van de openbare verlichting, het verlagen van de reclamebelasting en de bijdrage van pandeigenaren voor het Masterplan centrum Nijverdal en de jaarlijkse huurkosten voor flexwoningen nemen we de financiële effecten op conform de besluitvorming (d-h).

Gemeentefonds (i) De gevolgen van de meicirculaire op de begroting 2024 en de meerjarenbegroting 2025-2028 zijn positief voor alle jaren. Dit is vooral het gevolg van het bijstellen van de accressen en het schrappen van de opschalingskorting met ingang van 2026. De nadelen die we ondervinden door de omzetting van de wijze van het indexeren van de Algemene Uitkering, worden gedurende de jaren 2024-2029 gecompenseerd, met uitzondering van 2025. In dat jaar krijgen we een extra korting opgelegd, ter hoogte van de opschalingskorting. Door deze extra tussenstap vallen we minder snel het ‘ravijn’ in. In het regeerakkoord op hoofdlijnen is niet meer gerept over het uitwerken van een nieuwe financieringssystematiek, de mogelijkheid voor een groter eigen belastinggebied wordt betrokken. Over de ontwikkelingen hierover tasten we nog in het duister. Een vergroting van het gemeentelijk belastinggebied leidt tot een lagere uitkering uit het gemeentefonds. We wachten de voorstellen van het kabinet op Prinsjesdag af. In de meicirculaire zijn er ook enkele bijstellingen met betrekking tot de Jeugdzorg. Het Rijk heeft voor 2025 de ‘aanvullende maatregelen hervormingsagenda jeugd’ geschrapt, waardoor we € 1.029.000,-- extra ontvangen. De taakstelling (€ 959.000,--) wordt ook teruggedraaid. Waarschijnlijk zal het nieuwe kabinet ook voor de daaropvolgende jaren deze ombuiging schrappen.

Dit is nog niet verwerkt in de meicirculaire. Via deze circulaire gaan we de stelposten voor de nog te ontvangen inkomsten en taakstellingen bijstellen tot 100% voor 2027 en volgende jaren. De bestuursrapportage 2024 geeft een meerjarig effect weer van € 222.000,-- nadeel, met name veroorzaakt door cao-stijgingen van gesubsidieerde instellingen (j). Vervangingsinvesteringen (k) Voor deze begroting stellen we voor om € 8.181.000,-- aan vervangingsinvesteringen op te nemen boven op de al bestaande besluitvorming van de investeringsbudgetten. Hierin zijn de volgende grote vervangingsinvesteringen (> € 100.000,--) opgenomen: •

Uitvoering mobiliteits- en fietsvisie 2028 (€ 400.000,--)

•

Vervanging wegen 2028 (€ 460.000,--)

•

Reconstructie (incl. voorbereiding) Wierdensestraat Nijverdal 2028 (€ 3.390.000,--)

•

Vervanging technische installaties drukriolering 2028 (€ 106.000,--)

•

Vervanging riolering 2028 (€ 853.000,--)

•

Investeringen klimaatadaptie 2028 (€ 536.000,--)

•

Renovatie riolering 2028 (€ 246.000,--)

•

Vervanging 7 perscontainers stationaire afvalpers Afvalbrengpunt 2028 (€ 140.000,--)

•

Vervanging veegmachine voor straatreiniging 2028 (€ 215.000,--)

•

Vervanging gebouwbeheersysteem 2026 (€ 100.000,--)

•

Vervanging theatertechniek 2025-2028 (€ 535.000,--)

•

Investeringen ICT 2028 (€ 466.000,--)

•

Vervanging tractiemiddelen 2028 (€ 355.000,--).

I N HOU D S O P GAV E

12

In het jaar van investeren bekijken we of de investering daadwerkelijk nodig is en voor welk bedrag. De kapitaallasten van een investering starten met ingang van het jaar volgend op de investeringen. De kapitaallasten die met deze investeringen gemoeid zijn, zien we grotendeels dus pas in 2029 in de begroting terug. Tegenover de extra kapitaallasten van netto circa € 340.000,-- staat ook een daling van de kapitaallasten vanwege het wegvallen van de oude investeringen. Per saldo geeft dit wel een stijging in kapitaallasten te zien, doordat er in de tussenliggende jaren wel inflatie en technische ontwikkelingen geweest zijn. Investering Begroting (nieuw) 2025 8.181 -

Vervangingsinvesteringen Totaal vervangingsinvesteringen

MJR 2026 28

bedragen x € 1.000 MJR MJR 2027 2028 13 13

In bijlage 3 is het overzicht van de vervangingsinvesteringen opgenomen die nog niet in eerdere begrotingen zijn vermeld. Daarnaast is bijlage 9 Investeringen 2025-2028 opgenomen in deze begroting. Deze geeft een meerjarenbeeld weer van alle investeringen waarvoor middelen beschikbaar zijn gesteld. En waarvan de kapitaallasten in de meerjarenraming zijn verwerkt.

Grip op de begroting (l) In de begroting 2024 stond dat opdracht gegeven was aan de ambtelijke organisatie om de opbouw van de begroting onder de loep te nemen. Hiervoor is eind 2023 een plan van aanpak opgesteld en is intern een tweetal projecten uitgevoerd. Het eerste project is Grip op de Begroting, waarbij samen met een extern adviesbureau is gekeken hoe we als ambtelijke organisatie meer grip kunnen krijgen op de begroting. Hierbij is onder andere gekeken naar de beïnvloedbaarheid van de budgetten in de begroting en hoe deze gekoppeld zijn aan de gestelde doelen. Hierdoor is meer inzicht gekregen in de opbouw van de begroting. Zicht op de beïnvloedbaarheid van de budgetten, zorgt er ook voor dat inzichtelijk wordt welke keuzemogelijkheden er zijn in de begroting. Door het maken van (soms fundamentele) keuzes, kan daarmee budgettaire ruimte worden vrijgespeeld. Wel betekent dit dat dan ook de gestelde doelen moeten worden gewijzigd. Indien hier wensen zijn vanuit uw raad, kunnen verzoeken tot nadere uitwerking worden gedaan. Daarnaast hebben we naar aanleiding van de aanbevelingen uit het onderzoek een eerste verbeterslag gemaakt op de productenstructuur van de begroting. Dit ziet u terug binnen de programma’s.

Om deze aanbeveling beter te kunnen opvolgen stellen we voor een vervolg hieraan te geven, waarbij de structuur en programma-opbouw van de totale begroting wordt betrokken. Het lijkt logisch dit proces te laten aansluiten op de nieuw te ontwikkelen brede omgevingsvisie die nu wordt opgesteld. Gezien de impact en doorlooptijd is de verwachting dat dit dan landt in de begroting 2027, wanneer een nieuwe raadsperiode start. Op zich is dat ook het meest logische moment omdat bij een nieuwe raadsperiode de programma’s voor de komende vier jaar worden vastgesteld. Graag willen we dit proces met de raadswerkgroep P&C afstemmen en voorbereiden. Het tweede project was het project zero based budgetting, waarbij ambtelijk de budgetten tegen het licht zijn gehouden. Op basis van de huidige doelen en bijbehorende taken die we uitvoeren zijn de budgetten op het laagste niveau opnieuw opgebouwd. Voor zover mogelijk is een onderbouwing gemaakt op basis van activiteiten waarvoor de budgetten nodig zijn. Omdat de budgetten scherp geraamd zijn, is er waarschijnlijk nauwelijks 'lucht' in de budgetten. Het zal echter ook nodig zijn een flexibel budget te hebben om bijvoorbeeld incidenteel een onderzoek te kunnen doen. Hiervoor hebben we een structureel budget van € 300.000,-- geraamd.

Dit project heeft geleid tot verschillende voor- en nadelen, maar per saldo levert dit een plus op van € 849.000,-- in 2025 dat afloopt naar circa € 700.000,-- in 2028. De relatief kleine budgettaire ruimte die in het verleden in bepaalde budgetten zat, is nu grotendeels uit de begroting gehaald. Dit betekent dat de kans op overschrijdingen of tegenvallers gedurende het jaar groter is. Gezien de grote voordelen in de jaarrekening van de afgelopen jaren, verwachten we daar beperkt risico te lopen. Tijdens de reguliere rapportagemomenten wordt u hiervan op de hoogte gesteld. 13

I N HOU D S O P GAV E

Wijzigingen in de producten Bij een aantal producten is een aantal aanpassingen doorgevoerd. De naamswijzigingen zijn: P1 - 61050 Begeleiding en huisvesting statushouders wijzigen in Opvang en huisvesting nieuwkomers. P2 - 68100 Inloop GGZ, maatschappelijke opvang en vrouwenopvang wijzigen in Inloop GGZ. P5 - 57010 Natuur en landschap wijzigingen in Groene en biodiverse leefomgeving P5 - 83020 Vergunningen volkshuisvesting wijzigingen in Vergunningen Ook hebben we een aantal nieuwe producten toegevoegd: P2 - 62200 Regionale voorzieningen jeugd (komt voort uit 68200 Jeugdbescherming en jeugdreclassering) P5 - 74040 Duurzaamheid (komt voort uit 74000 Milieu algemeen) Ten slotte zijn er een aantal producten samengevoegd of vervallen: P1 - 31010 Subsidies vervalt. P3 - 55000 Monumentenzorg en 55010 Monumentaal vastgoed samenvoegen. Product 55000 vervalt. P4 - 21060 Straatmeubilair en 21000 Wegbeheer algemeen samenvoegen. Product 21060 vervalt. P5 - 74000 Milieu algemeen, 74010 Milieubeheer bedrijven en 74020 Uitvoering wet geluidhinder samenvoegen. De producten 74010 en 74020 vervallen. P5 - 83050 Woonwagens, 83020 Vergunningen volkshuisvesting en 83010 Herinrichting woonomgeving samenvoegen. De producten 83050 en 83010 vervallen. P6 - 10830 Ondersteuning veiligheidsketens, 10840 Rampenbestrijding en 10850 Brandkranen samenvoegen. De producten 10840 en 10850 vervallen.

Autonome ontwikkelingen Dit zijn ontwikkelingen die niet direct door het gemeentelijk beleid te beïnvloeden zijn, maar die wel invloed hebben op de gemeentelijke financiën. De verschillende loon- en prijsontwikkelingen (m t/m p) zijn doorberekend conform de eerder genoemde uitgangspunten van deze programmabegroting 2025. Ten aanzien van de loonontwikkeling houden we rekening met een stijging van de lonen met 2,5%, 2% voor stijging pensioenpremie en 1,5% voor stijging sociale lasten. De Cao-ontwikkelingen bij gesubsidieerde instellingen zijn doorgevoerd op basis van de afspraken conform ons vastgestelde subsidiebeleid. Vertraging in de uitvoering van investeringswerkzaamheden, meevallende exploitatieresultaten en veel bevoorschotting van subsidies leiden ertoe dat we meer geld in kas hebben dan in de vorige begroting was ingeschat. Daarom hoeven we pas later nieuwe geldleningen aan te trekken. Momenteel krijgen we rente op ons liquiditeitsoverschot: het geld dat bij de schatkist wordt geparkeerd. Ook het rentepercentage over het saldo op de schatkist blijft hoger dan verwacht. Uit ervaring weten we dat alle investeringen die nu in de meerjarenbegroting opgenomen zijn niet volgens plan kunnen worden uitgevoerd. In deze begroting houden we rekening met deze vertraging in de investeringen en daarmee ook met een later tijdstip waarop we weer nieuwe leningen hoeven aan te trekken.

Ons voordeel op de rentelasten ligt daarom de komende jaren lager dan waarmee in de vorige begroting rekening is gehouden (q-s). De toegepaste indexeringen en aanpassingen van budgetten hebben effect op de kostentoerekening aan de egalisatie voorzieningen riool- en afvalstoffenheffing. Daarnaast zijn de effecten uit de vernieuwde notitie Overhead van de BBV verwerkt. In de vorige notitie Overhead werd voorgeschreven dat alle personen met leidinggevende taken volledig tot de overhead behoren. Vanaf de nieuwe notitie worden alle personen die aan een taak werken (ook al hebben ze een leidinggevende functie) toegerekend moeten worden naar de taak. Consequenties hiervan is dat er meer loonkosten worden toegerekend aan de producten voor riool en afval. I N HOU D S O P GAV E

14

Een lager overheadpercentage werkt niet zo sterk door als de hogere urentoerekening. Deze extra toerekening wordt verrekend met de voorzieningen. Met name bij de voorziening Egalisatie afvalstoffenheffing is het nadelig effect op het saldo van de voorziening groot. Aan de andere kant geeft de gewijzigde toerekening een structureel voordeel op de exploitatie (t). Ook de doorbelasting van de uren en toerekening van overhead naar de grondexploitaties en investeringen zorgen voor voordelig effecten in de exploitatie. De lasten worden dan binnen een grondexploitatie en investering opgevangen en gaan mee in de reguliere afschrijvingsmethodiek (u, v). Bij de bestuursrapportage 2024 is voor € 15 miljoen aan investeringen doorgeschoven naar latere jaren. Hierdoor ontstaat in 2025 een incidentele vrijval van de afschrijvingslasten (w). In de meerjarenbegroting wordt een stelpost opgenomen voor vervangingsinvesteringen die nog niet zijn aangemeld, maar die we wel verwachten. Omdat veel van deze investeringen nu zijn aangemeld en opgenomen in de begroting, vervalt de stelpost op deze onderdelen. Er zijn ook weer nieuwe stelposten opgenomen (x). Bij het actualiseren van de budgetten zijn diverse voorstellen tot autonome ontwikkelingen ingediend (y). Investering Begroting (nieuw) 2025 - 1.937

Autonome ontwikkelingen Totaal autonome ontwikkelingen

MJR 2026 - 1.738

bedragen x € 1.000 MJR MJR 2027 2028 - 1.699 - 1.699

In bijlage 3 is het volledige overzicht van de autonome ontwikkelingen opgenomen. De belangrijkste autonome ontwikkelingen (> groter dan € 50.000,--) zijn hieronder toegelicht (de nummers verwijzen naar de tabel in bijlage 3): Hogere gemeentelijke bijdrage Recreatieschap Twente (1.01) De gemeentelijke bijdrage van Hellendoorn voor de begroting 2025 bedraagt € 233.500,-- en neemt met € 10.000,-- toe vergeleken met de begroting 2024. De stijging wordt veroorzaakt door cao en looncompensatie, prijscompensatie en een daling van de rentelasten van een lening. Daarnaast is er eenmalig in 2025 € 85.000,-- (totaal voor alle gemeenten € 1.500.000,--, verdeeld op basis van inwoner­ aantal) nodig voor de beschoeiing op de parken Hulsbeek en Rutbeek. welke op zeer korte termijn vervangen dient te worden. Wmo Begeleiding/Dagbesteding en Huishoudelijke ondersteuning (2.01) De nieuwe prognoses zijn opgesteld van de te verwachten cliëntenaantallen, indicatiewaarden en verzilveringspercentages. Daarnaast valt een deel van de stelpost reële tarieven BD vanuit 2023 vrij omdat het effect van de reële tarieven te hoog was ingeschat. Ook de stelpost groeivraag zorg (vergrijzing) valt vrij voor het jaar 2025 omdat de vergrijzing is meegenomen in de nieuwe prognose van de aantallen.

Inkoop jeugdhulp 2025-2028 (2.02) Vanaf 2025 wordt jeugdhulp voor crisis, advies en expertise, wonen en verblijf en ambulant opnieuw ingekocht. De extra kosten zijn onvoorzien omdat deze bij berekeningen met de nieuw afgesproken tarieven bij een gelijk volume veel hoger uitkomen. Dit is onvermijdbaar omdat gemeente Hellendoorn een wettelijke taak heeft voor het aanbieden van Jeugdhulp, daarnaast zijn er de hogere tarieven door tariefstijgingen en wettelijk verplichte reële tarieven. Het is onuitstelbaar omdat de contracten met aanbieders eind 2024 aflopen. In 2025 moet Jeugdhulp opnieuw zijn ingekocht voor de jongeren van Hellendoorn. Het effect is een volledig, duurzaam en beheersbaar landschap van Jeugdhulp voor de jeugdigen uit de gemeente Hellendoorn. 15

I N HOU D S O P GAV E

Groei aantallen en verzilvering jeugdhulp (2.03) In de jaarrekening 2023 zagen we dat het verzilveringspercentage bij de Jeugdhulp behoorlijk omhoog schoot. Daarnaast hebben we de aantallen over 2023 en de eerste maanden van 2024 geëxtrapoleerd en zo goed mogelijk ingeschat voor de begroting 2025. Als we per post kijken vallen vooral ondersteuningsbehoefte 3 en 4 individueel op. Het prijspeil dat we hanteren is gelijk, het gaat dan alleen om groei in de aantallen. Vrouwenopvang (2.04) Vrouwenopvang is het tijdelijk bieden van onderdak en begeleiding aan vrouwen die, al dan niet gedwongen, niet meer thuis kunnen wonen in verband met relatieproblemen, of in aanraking zijn geweest met huiselijk geweld (bijvoorbeeld ‘blijf-van-mijn-lijfhuizen’). Er zijn onvoorziene meerkosten voortgekomen uit de indexering van kosten vrouwenopvang ten opzichte van de begrote bedragen. Het is onvermijdbaar omdat alle gemeenten verantwoordelijk zijn voor de opvang van slachtoffers van geweld in huiselijke kring. Het is onuitstelbaar omdat deze voorziening beschikbaar moet blijven. Hogere gemeentelijke bijdrage Samen Twente (2.05) De begrote bijdrage aan Samen Twente is € 2.425.000,-- voor 2025. In vergelijking met de laatste begroting is een stijging te zien van € 239.000,--.

Deze stijging wordt voor het overgrote deel verklaard door het toepassen van de met de gemeenten afgesproken loon- en prijscompensatie. Daarnaast stijgt de gemeentelijke bijdrage door een aantal grote opgaven voor: informatiebeveiliging, -management en privacy, forensische dienstverlening, Veilig Thuis Twente, Milieu & Gezondheid en Meldpunt Woning vervuiling. Netcongestie Het Ravijn (3.05) De verduurzaming van Het Ravijn staat op de planning voor 2025. Door netcongestie zullen er aanvullende investeringsmaatregelen getroffen moeten worden. Te denken valt aan accu’s, zoutwaterbad. De te verwachten hogere investeringskosten in 2025 wordt vooralsnog als p.m. post opgenomen. Inhuur wijkaanpak verzwaring elektriciteitsnetwerk / Opbrengst grondverkopen voor verdeelstations Enexis (5.01) De netcongestie heeft ook voor Hellendoorn grote consequenties. Woningen en bedrijven worden mogelijk niet meer aangesloten op het elektriciteitsnet. Enexis gaat daarom in 2024 en 2025 het stroomnetwerk in meerdere wijken compleet verzwaren. Tot 2030 loopt dit traject door. Het heeft een fors maatschappelijk effect en is ook van invloed op de planning van projecten in de openbare ruimte voor de komende jaren. Voorgesteld wordt om voor 2025 € 170.000,-beschikbaar te stellen voor de inhuur van een projectvoorbereider en toezichthouder. Enexis koopt voor de plaatsing van trafo’s grond van de gemeente.

Voor netwerkverzwaring in diverse wijken zullen vanaf 2024 tot en met 2025 25 trafo’s geplaatst worden. De verwachte opbrengsten van de verkoop van locaties (€ 50.000,--) kan ingezet worden voor gedeeltelijke dekking bovengenoemde extra capaciteit. Hogere gemeentelijke bijdrage Omgevingsdienst Twente (5.02) De ODT is belast met het uitvoeren van diverse taken op het gebied van vergunningverlening, toezicht, handhaving van en advisering over het omgevingsrecht, in het bijzonder op het gebied van milieu. Landelijk zijn er diverse ontwikkelingen zoals de professionalisering van omgevingsdiensten en de landelijke eisen aan robuustheid van omgevingsdiensten. Onder andere een verhoogde overhead in verband met groei van formatie in het primaire proces, hoger uurtarief en een benodigde verhoging van opleidingsbudget als onderdeel van die robuustheidscriteria, nopen tot een hogere bijdrage aan de ODT de komende jaren. In de concept begroting 2025 van de ODT is een verhoging van € 98.000,-- opgenomen voor 2025. Dit bedrag is hier opgenomen. Hogere gemeentelijke bijdrage Veiligheidsregio Twente (6.01) De gevraagde bijdrage van Hellendoorn over 2025 bedraagt € 2.768.000,-- en dat is € 174.000,-- meer dan in 2024. De forse stijging van de gemeentelijke bijdrage is hoofdzakelijk een gevolg van cao-stijgingen en prijsinflatie.

I N HOU D S O P GAV E

16

Meerkosten licentiekosten (99.01) Afgelopen jaren hebben wij jaarlijks een tekort op de licentiekosten. Door de lucht in de begroting en het feit dat deze kosten door de gehele begroting lopen hebben wij dit tot vorig jaar kunnen opvangen, echter door het zero-based begroten kan dit niet meer worden opgevangen en is het nodig om € 200.000,-- structureel bij te ramen. Houtsnippers Het Ravijn (99.05) Zwembad Het Ravijn wordt verwarmd door twee houtgestookte ketels. De houtsnippers hiervoor komen in principe uit onze eigen gemeente. Het slechte weer met hevige regenval de afgelopen periode maakt dat we onze eigen snippers onvoldoende kunnen drogen waardoor ze niet geschikt zijn (te vochtig) om te worden gebruikt voor onze houtketels. We zijn dan ook genoodzaakt om de komende tijd (vanaf heden) gedroogde houtsnippers te kopen. Naar verwachting zal dit uiterlijk tot en met 2026 duren, aangezien we plannen hebben om onze houtketels te vervangen door warmtepompen. Dat maakt ook dat het financieel niet interessant is om nu nog te investeren in een voorziening (grote open kapschuur) om de houtsnippers beter te kunnen drogen.

Nieuw beleid (z) Naast het bestaande beleid en autonome ontwikkelingen zijn er voorstellen voor nieuw beleid en uitbreidingsinvesteringen. Investering Begroting (nieuw) 2025 15.337 - 756

Nieuw beleid Totaal nieuw beleid en uitbreidingsinvesteringen

MJR 2026 - 747

bedragen x € 1.000 MJR MJR 2027 2028 - 963 - 1.014

In bijlage 3 is het volledige overzicht van de voorstellen nieuw beleid opgenomen. Hieronder worden de voorstellen kort toegelicht. Deze zijn ook terug te vinden onder de programma’s in deze begroting.

Programma 1: Toeristisch Overstap Punt (TOP) Noetselerberg (13) Gemeente Hellendoorn is de plek waar natuur en avontuur samenkomen en waar gastvrijheid en ondernemerschap samengaan. Het ontwikkelen van goede ontvangstlocaties, waar een juiste balans is tussen economische activiteiten, natuur, beleving en omgeving, draagt hieraan bij. Om deze ambitie, opgenomen in de Visie Vrijetijdseconomie gemeente Hellendoorn 2030 te realiseren is een uitvoeringsplan vastgesteld. Een van de acties in de uitvoeringsagenda is planontwikkeling voor realisatie van meerdere start- en informatiepunten, waaronder de locatie Noetselerberg. Naast het opstellen van een ontwerpplan wordt gezocht naar alternatieve financieringsmogelijkheden, zoals subsidies. Er wordt nu eerst alleen een budget gevraagd voor het maken van een plan. Daaruit moeten de definitieve kosten voor de realisatie duidelijk worden. Het plan is ook nodig om externe financiering te kunnen zoeken. Als randvoorwaarde bij het ontwerp zal een maximum bedrag voor de realisatie aan de ontwerpers worden meegegeven. Voorgesteld wordt om voor de kosten voor het ontwerpplan van € 65.000,-- voor 2025 op te nemen.

Programma 2: Lokaal Preventieakkoord en JOGG 2025 – 2027 (11) In de gemeente Hellendoorn leven inwoners in een gezonde leefomgeving, waarbij het maken van de gezonde keuzes en gezond gedrag gestimuleerd worden. Kwetsbare doelgroepen met (dreigende) gezondheidsachterstanden krijgen extra ondersteuning, om daarmee dezelfde kansen op gezondheid en geluk te creëren. Het Lokaal Preventieakkoord en JOGG stimuleren een succesvolle samenwerking tussen partners door krachten te bundelen voor een vitaal Hellendoorn. Het is voor onze inwoners van groot belang het Lokaal Preventieakkoord en JOGG in Hellendoorn voort te zetten om hun vitaliteit te versterken. Voorgesteld wordt om éénmalig voor 2025 € 47.500,-- voor het preventieakkoord en € 45.000,-- voor JOGG beschikbaar te stellen. 17

I N HOU D S O P GAV E

Uitbreiding formatie 1,167 fte Schoolzorgondersteuner (14) Om de verbinding tussen onderwijs en zorg te verbeteren, wordt sinds schooljaar 2021/2022 op pilotbasis een schoolzorgondersteuner (SZO) ingezet op 6 scholen (7 locaties) in het basisonderwijs binnen de gemeente Hellendoorn. Uit de eindevaluatie komt een duidelijke behoefte tot voortzetting. Voorgesteld wordt om per 1 januari 2025 de functie van schoolzorgondersteuner binnen team Jeugd voor 1,167 fte uit te breiden, de jaarlijkse loonkosten bedragen € 99.500,--. Evaluatie en vervolg Coaching Zelfstandig Leven (17) Het Plan van aanpak Coaching Zelfstandig Leven is vastgesteld in 2022. Belangrijk onderdeel van het plan was het project Blijf Actief Thuis. Met dit gezamenlijke project van De Welle en team SD/Wmo zijn kwetsbare inwoners zelfstandiger geworden en deels ook uit zorg en Wmo gehouden. Deze projectaanpak is in 2024 voortgezet binnen het GALA thema Welzijn op recept. Om ook na 2024 een substantieel aantal Welzijn op recept-trajecten beschikbaar te hebben en deze aan alle huisartsenpraktijken in onze gemeente aan te bieden, zijn structureel extra middelen nodig. In afwachting van de evaluatie van het subsidiebeleid wordt eerst voor 1 jaar verlengd. Voorgesteld om éénmalig voor 2025 € 30.000,-- beschikbaar te stellen.

Uitbreiding formatie 0,778 fte Gezinswerker (18) Sinds half mei 2022 werkt er op proef een gezinswerker in het team Jeugd van onze gemeente. Deze gezinswerker ondersteunt gezinnen die opvoedvragen hebben, zonder dat hiervoor indicatie nodig is. De gezinswerker maakt in veel gevallen geïndiceerde jeugdhulp overbodig. Voorgesteld wordt om vanaf 2025 de functie van gezinswerker te verdubbelen met 0,778 fte tot 1,556 fte, de jaarlijkse kosten bedragen € 120.000,--. Budget en vergoeding adviesraden Sociaal domein (23) Op basis van de Wet maatschappelijke ondersteuning, de Jeugdwet en de Participatiewet zijn gemeenten verplicht om inwoners in staat te stellen te adviseren op het beleid van deze wetgevingen. De gemeente Hellendoorn kent hiervoor twee formele adviesraden: de Wmo-raad en het Cliëntenplatform. Na onafhankelijk onderzoek door de Koepel Adviesraden Sociaal Domein is geadviseerd om de beide adviesraden een budget en vergoeding toe te kennen. Hellendoorn is de enige gemeente in Twente waar de leden van de adviesraad geen vergoeding ontvangen. Een vergoeding doet recht aan de (toenemende) complexiteit van de vraagstukken. Voorgesteld wordt om hiervoor vanaf 2025 een structureel bedrag van € 16.500,-- beschikbaar te stellen.

Programma 3: Nieuwbouw gymlokaal Daarlerveen (stelpost Kapitaallasten) (19) In de kern Daarlerveen spelen meerdere ontwikkelingen die invloed hebben op de leefomgeving. Hiervoor wordt samen met inwoners van Daarlerveen een integrale gebiedsaanpak opgesteld die aansluit op de gemeentelijke beleidsvelden. In de gebiedsaanpak worden samenhangende keuzes gemaakt die betrekking hebben op verschillende ontwikkelingen in het dorp Daarlerveen. Eén van de ontwikkelingen is de nieuwbouw van het gymlokaal Daarlerveen. Het gymlokaal is 40 jaar oud en moet verduurzaamd worden. Voorgesteld wordt om een structurele stelpost Kapitaallasten nieuwbouw gymlokaal Daarlerveen van € 70.000,-- vanaf 2027 op te nemen, er van uit gaande dat de investering in 2026 is. Dit in afwachting van de politieke afweging van de ‘Gebiedsaanpak Daarlerveen’. Integraal huisvestingsplan Onderwijs (IHP) (20) De gemeente heeft samen met de schoolbesturen een gedeelde verantwoordelijkheid voor onderwijshuisvesting. De gemeente is verantwoordelijk voor uitbreiding en vervangende nieuwbouw. Het IHP biedt een financieel meerjarenperspectief voor de periode 2024-2050. Voorgesteld wordt om de volgende middelen beschikbaar te stellen over de periode 2025-2028: •

Onderzoek De Elimschool, De Brug: € 30.000,-- incidenteel in 2025;

•

Stelpost Budget Constructiefouten e.d.: Investeringsbudget van € 70.000,-- over de periode 2025 t/m 2028. Per investeringsbedrag bedragen de structurele kapitaallasten 4.000,--, deze gaan vanaf 2026 lopen;

•

Tijdelijke huisvesting CBS Prinses Marijke: € 30.000,-- incidenteel in 2025 en € 29.000,-- incidenteel in 2026;

I N HOU D S O P GAV E

18

•

Onderwijsleerpakket / eerste inrichting Prinses Marijke: Investeringsbudget van € 161.500,-- in 2025. De structurele kapitaallasten vanaf 2026 bedragen € 8.000,--;

•

Onderzoek De Triangel, De Bongerd, De Schaapskooi, Daltonschool Reggewinde: € 30.000,-- incidenteel in 2027;

•

Uitbreiding De Es: Investeringsbudget van € 1.270.000 in 2026. De structurele kapitaallasten vanaf 2027 bedragen € 33.500,--;

•

Onderwijsleerpakket / eerste inrichting De Es: Investeringsbudget van € 60.000,-- in 2026. De structurele kapitaallasten vanaf 2027 bedragen € 3.000,--;

•

Uitbreiding VSO De Elimschool (locatie Schubertstraat): Investeringsbudget van € 1.565.000,-- in 2027. De structurele kapitaallasten vanaf 2028 bedragen € 41.500,--;

•

Nieuwbouw VSO De Elimschool (locatie Schubertstraat): Investeringsbudget van € 3.983.000,-- in 2027. De structurele kapitaallasten vanaf 2028 bedragen € 106.000,--;

•

Nieuwbouw Prinses Marijke: Investeringsbudget van € 7.638.500,-- in 2027. De structurele kapitaallasten vanaf 2028 bedragen € 203.000,--;

•

Onderwijsleerpakket / eerste inrichting Talentrijk; Investeringsbudget van € 14.000,-- in 2027 en wordt in één keer afgeschreven.

Tevens wordt voorgesteld om de beschikbare middelen uit de stelpost Kapitaallasten deels hiervoor in te zetten: € 82.000,-- in 2027 en structureel € 407.000,-- vanaf 2028.

Programma 4: Twee extra meetpunten gladheidsbestrijding (3) Voor een preventief strooibeleid is een gladheidsmeldsysteem essentieel. Om bij naderende gladheid op tijd in actie te kunnen komen, maar ook om overbodige strooiacties zoveel mogelijk te beperken. Onderdeel van een gladheidsmeldsysteem zijn meetpunten, deze zorgen voor meer en nauwkeurigere lokale informatie over gladheid, en betekent (o.a.) een betere dienstverlening voor onze inwoners. Voorgesteld wordt om in 2025 € 40.000,-- beschikbaar te stellen voor twee meetpunten. De structurele kapitaallasten vanaf 2026 bedragen € 3.000,--.

Programma 5: Speelruimtevisie (1) De Hellendoornse Speelruimtevisie is in 2022 vastgesteld. Uitgangspunt van de speelvisie volgens BOSS is een integrale (ruimtelijke) aanpak van de speelplekken. Met aandacht voor de uitgangspunten van het vastgestelde klimaatbeleid (lucht, water, hitte), de sociale- en maatschappelijke functie en de fysieke gezondheid van inwoners. De visie is vertaald naar een kader voor de uitvoering en deze te realiseren over de periode van 2025 t/m 2038. Voorgesteld wordt om: •

In de periode 2025-2038 jaarlijks een investeringsbudget van € 166.000,-- beschikbaar te stellen voor de aanschaf van speelaanleidingen en speeltoestellen. De structurele kapitaallasten per investeringsjaar bedragen € 10.000,--.

•

De investeringen voor de jaren 2025 en 2026, en de daaruit voortvloeiende kapitaallasten kunnen grotendeels worden gedekt uit eerder toegekende budgetten bij de begroting 2023 (nieuw beleid nr. 5.03).

•

In de periode 2025-2038 jaarlijks een exploitatiebudget van € 101.000,-- beschikbaar te stellen voor de omvorming van de ondergrond van de speelplekken.

•

Het jaarlijks onderhoudsbudget speelvoorzieningen vanaf 2025 te verhogen met € 38.500,-- naar € 137.500,--.

•

Budget beschikbaar te stellen voor extra personele inzet van 0,3 fte voor werkvoorbereiding over de periode 2025 t/m 2038. Dit geeft een structurele jaarlast van € 25.000,--.

Laadinfrastructuur in verband met verduurzaming dienstreizen (stelpost Kapitaallasten) (5) In oktober 2023 heeft het college ingestemd met het verduurzamen van de dienstreizen van de gemeentelijke organisatie en met het introduceren van deze nieuwe mobiliteit géén declaraties van privé gereden kilometers meer toe te staan. De verduurzaming is gericht op het reduceren van (fossiele brandstof) autokilometers door de inzet van (elektrische) fietsen, het openbaar vervoer, en elektrische auto’s. 19

I N HOU D S O P GAV E

Voor de realisatie van ‘zero-emission’ dienstreizen moet geïnvesteerd worden in duurzame mobiliteit en de benodigde laadinfrastructuur. De benodigde laadinfrastructuur kan gerealiseerd worden in de parkeergarage (eigendom van de gemeente). Voorgesteld wordt om een structurele stelpost Kapitaallasten laadinfrastructuur verduurzaming dienstreizen van € 27.000,-- vanaf 2026 op te nemen. De uitwerking wordt bekeken in samenhang met de elektrificatie van wegvoertuigen (zie onder nr. 25). Onderhoud gemeentelijke monumenten (10) Een aantal jaren geleden is bij de ombuigingsvoorstellen de raad voorgesteld om de verordening voor het toekennen van subsidie voor het onderhoud van gemeentelijke monumenten in te trekken. De raad heeft het advies niet overgenomen, maar heeft toen besloten om de verordening ‘slapend’ te maken door het subsidieplafond de laatste jaren telkens op € 0,00 vast te stellen. Om invulling te kunnen geven aan de op 7 november 2023 door de raad aangenomen motie, om in het subsidiebeleid onder andere op te nemen dat voor het verlenen van subsidies voor monumenten (gedeeltelijke) openstelling rand voorwaardelijk is, dient er een bedrag beschikbaar te worden gesteld voor het onderhoud van gemeentelijke monumenten. In het verleden werd het subsidieplafond voor het onderhoud van gemeentelijke monument jaarlijks vastgesteld rond de € 25.000,--.

Omdat het aantal gemeentelijke monumenten sinds 2018 is toegenomen, wordt voorgesteld om ook het subsidieplafond te verhogen naar € 50.000,--. Voorgesteld wordt om vanaf 2025 jaarlijks € 50.000,-- beschikbaar te stellen voor subsidies onderhoud gemeentelijke monumenten. Uitbreiding formatie 0,2 fte Beleidsmedewerker Begraven (24) Het onderzoek begraafbeleid levert een gedetailleerde analyse van onder andere ons beleid, beheer, administratie en een benchmarkonderzoek over de begraaftarieven. Daarnaast is er een maatregelenplan opgesteld hoe de grootste knelpunten geprioriteerd, kunnen worden opgepakt. Op dit moment is er geen capaciteit aanwezig voor het beleid begraven. Door deze uit breiden kan er gestart kan worden met de maatregelen en hebben we een vast aanspreekpunt op dit gebied. Voorgesteld wordt om de formatie Beleidsmedewerker Begraven uit te breiden met 0,2 fte met ingang van 2025, de structurele kosten bedragen € 18.500,--.

Programma 6: Informatie- en registratiesysteem ondermijning (4) Informatie speelt een belangrijke rol binnen de ondermijningsaanpak. Binnen de ondermijningsaanpak ontbreekt een goed aansluitend informatie- en registratiesysteeem tussen de Twentse gemeenten. Door te investeren in een goed werkend informatie- en registratiesysteem kunnen signalen conform privacywetgeving worden vastgelegd en efficënt worden verrijkt. Zodoende kunnen we komen tot een doeltreffende aanpak op het thema ondermijning. Voorgesteld wordt om voor de aanschaf van een informatie- en registratiesysteem een bedrag van € 25.000,-- in 2025 beschikbaar te stellen en een structureel bedrag van € 15.000,-- vanaf 2026 voor de onderhoudskosten. Realisatie kunstgrasvelden (26) In de raad van 9 april 2024 is er een motie ingediend om in de begroting 2025 voor de komende 6 jaren middelen te reserveren voor het realiseren van kunstgrasvelden bij de 5 voetbalverenigingen in de gemeente die nog geen kunstgrasvelden hebben. Om uitvoer aan deze motie te geven worden er vast middelen gereserveerd door een stelpost Kapitaallasten kunstgrasvelden op te nemen van € 150.000,-- in 2026 en structureel € 300.000,-- vanaf 2027.

Gebaseerd op een investering per veld van € 800.000,-- met een kapitaallast van € 65.000,-- per jaar, Dat betekent overigens dat er nog geen besluit is genomen over de aanleg van kunstgrasvelden, dat is mede afhankelijk van twee externe onderzoeken die nu nog niet zijn afgerond.

I N HOU D S O P GAV E

20

Programma Overhead: Elektrificatie wegvoertuigen 2025 (stelpost Kapitaallasten) (25) Voor 31-12-2025 moeten voertuigen voldoend aan eisen op het gebied van CO2-uitstoot en luchtverontreinigende emissies (regeling bevordering schone wegvoertuigen). Voor 31-12-2030 moet 38,5% van de lichte voertuigen geen uitstoot hebben en 15% van de zware voertuigen moet op alternatieve brandstoffen rijden. Dit kan problemen veroorzaken met de belasting van het elektriciteitsnetwerk. Door laadpalen te plaatsen en te gebruiken kan het zijn dat we de piekbelasting aan de Kerkstraat gaan overschrijden. Jaarlijks is een investeringsbudget van € 300.000,-- (2025 t/m 2028) benodigd. Voorgesteld wordt om voor elk investeringsjaar een structurele stelpost Kapitaallasten elektrificatie wegvoertuigen van € 40.000,-- op te nemen. De uitwerking wordt bekeken in samenhang met de laadinfrastructuur in verband met verduurzaming dienstreizen (zie onder nr. 5).

Taakstellende stelpost Hervormingsagenda (aa) De gemeenten en andere partijen hebben in juni 2023 ingestemd met de Hervormingsagenda Jeugd. Vertrekpunt van de Hervormingsagenda was het advies van de Commissie van Wijzen uit 2021. De extra middelen van het Rijk voor jeugdzorg komen met een pakket aan maatregelen in de Hervormingsagenda. De hierin opgenomen structurele besparing van € 1 miljard vormt de financiële doelstelling. Voor Hellendoorn betekent dit een besparing van circa € 2,1 miljoen. Er is door gemeenten aangegeven dat de houdbaarheid van het financieel kader in de uitvoering moet worden bewezen. Een onafhankelijke deskundigencommissie brengt in 2025 en 2028 een zwaarwegend advies uit over de tot dan toe gerealiseerde besparingen en het vervolg. Binnen Hellendoorn hanteren we het uitgangspunt; we begroten reëel en laten als het nodig is ook tekorten zien. Vanuit dit uitgangspunt is ervoor gekozen om niet het gehele besparingsbedrag uit de hervormingsagenda op te nemen, maar om te kijken naar wat haalbaar en reëel is. In Hellendoorn zijn we met een aantal maatregelen al gestart voor 2023 en hebben hier in voorgaande begrotingen al een taakstelling voor opgenomen. In totaal hebben we al € 800.000,-- taakstellend ingeboekt in de begroting. Hiervan hebben we in 2023 voor € 350.000,-- gerealiseerd.

Vanaf 2026 staat er nog een taakstelling van € 450.000,-- voor de hervormingsagenda jeugd. Deze besparing zal vooral voortkomen uit de nieuwe inkoop voor Jeugd die vanaf 2025 zal lopen. We nemen deze begroting een extra taakstelling op voor de hervormingsagenda. Deze is oplopend van € 245.000,-- in 2025 tot € 683.000,-- in 2028. Deze besparing moet in samenwerking met het Rijk tot stand komen door bijvoorbeeld de kaders van de jeugdhulpplicht aan te scherpen. Mocht het Rijk geen stappen ondernemen om deze maatregelen te realiseren, is het niet mogelijk om de taakstelling te realiseren en zal het Rijk ons daarvoor moeten compenseren.

Belastingmaatregelen (ab, ac) De indexatie van de verschillende tarieven is berekend op 2,9% en zorgt voor een verhoging van de tarieven onroerende zaakbelastingen (OZB), afvalstoffenheffing en riool- en waterzorgheffing. We hadden ons voorgenomen de tarieven voor de afvalstoffenheffing niet te laten stijgen. Door de veranderde toerekening van overhead (zie (t)) zien we de voorziening Egalisatie afvalstoffenheffing snel afnemen in grootte. We bekijken nog wat we met deze tarieven kunnen doen en komen bij de vaststelling van de tarieven in december of januari met een voorstel.

21

I N HOU D S O P GAV E

Financiële positie Een gezonde financiële positie van de gemeente voor een begrotingsjaar bestaat uit drie onderdelen: een sluitende begroting en meerjarenraming, een goede liquiditeits- en solvabiliteitspositie en voldoende weerstandsvermogen. Om meer zicht te krijgen op de liquiditeits- en solvabiliteitspositie, is de begroting en meerjarenraming vertaald naar een geprognosticeerde meerjarenbalans. Net als de balans in de jaarrekening geeft die inzicht in de ontwikkeling van onze bezittingen en schulden over de diverse jaren.

Geprognosticeerde meerjarenbalans 2025-2028 Realisatie Ultimo 2023

Begroting Ultimo 2024

Begroting Ultimo 2025

MJR Ultimo 2026

bedragen x € 1.000 MJR MJR Ultimo Ultimo 2027 2028

1.164 116.040 4.319 137 4.037 145 121.523

1.102 127.704 - 14.000 13.013 137 12.728 148 127.819

963 141.806 - 17.000 12.885 137 12.617 132 138.654

881 145.640 - 18.000 12.762 137 12.509 116 141.283

804 153.371 - 22.000 12.637 137 12.400 100 144.812

727 154.146 - 20.000 12.510 137 12.290 83 147.383

Vlottende Activa Voorraden VR: Bouwgronden in exploitatie VR: Overige voorraden Uitzettingen met rentetyp. looptijd < 1 jaar Liquide middelen Overlopende activa Totaal vlottende activa

- 62 25 58.804 1.024 7.482 67.248

1.928 1.903 25 41.802 1.000 7.000 51.730

2.097 2.072 25 27.904 1.000 6.000 37.001

1.594 1.569 25 16.976 1.000 6.000 25.570

1.418 1.394 25 5.575 1.000 6.000 13.993

1.261 1.237 25 0 1.000 6.000 8.262

Totaal activa

188.771

179.549

175.655

166.853

158.805

155.644

48.292 - 266 10.344 92.231 150.602

48.923 - 1.787 9.740 86.678 143.554

49.607 - 3.248 9.008 81.125 136.492

Prognose meerjarenbalans Activa Vaste Activa Immateriële vaste activa Materiële vaste activa Stelpost lagere boekwaarde- vertraging investeringen Financiële vaste activa FVA: Kapitaalverstrekkingen FVA: Leningen FVA: Uitzettingen > 1 jaar Totaal vaste activa

Passiva Vaste Passiva Eigen Vermogen Begrote exploitatieteoverschotten en -tekorten (cumulatief) Voorzieningen Langlopende schulden Totaal vaste passiva