Rapportage Veiligheidsanalyse gemeente Heerlen 2016 tot en met 2019.pdf

Belangrijkste bevindingen •

9% van de respondenten geeft aan zich vaak of altijd onveilig te voelen tijdens de uitgaansuren in

zgn. (s)looproutes).

Effect maatregelen

Sterke verbetering

Kleine verbetering

Geen invloed

Kleine verslechtering

Sterke verslechtering

Heerlen-Centrum. Van de respondenten die weleens uitgaan in Heerlen-Centrum heeft bijna vier op

31%

30%

31%

4%

3%

17%

30%

46%

5%

4%

Toezicht portiers van de cafés e.d. draagt bij aan veiligheidsgevoel 18% tijdens uitgaansuren in het centrum

36%

39%

4%

2%

Verlichting op straat draagt bij aan veiligheidsgevoel tijdens uitgaansuren in het centrum

37%

20%

2%

2%

de tien (37%) zich de afgelopen 12 maanden nooit onveilig gevoeld tijdens de uitgaans-uren en bijna drie op de tien (29%) heeft zelden het gevoel van onveiligheid ervaren. •

Met name verlichting op straat en toezicht van de politie blijken per saldo een sterk positief effect op het veiligheidsgevoel te hebben. Burgers geven aan dat toezicht van portiers van de cafés voor een

kleiner deel bijdraagt aan verbetering van veiligheidsgevoel tijdens uitgaansuren in het centrum. Het toezicht van de gemeentelijke handhavers heeft relatief het minste effect op de verandering in de veiligheidsgevoelens. •

Van december 2018 tot december 2019 heeft de proef vrijlaten openingstijden voor de ‘natte’ horeca in Heerlen-Centrum plaatsgevonden. Uit de evaluatie bleek dat de deelnemende horecabedrijven aangaven dat de proef, mogelijkheid tot vrije uitloop van klanten, zorgt voor minder spanning bij bezoekers en horecapersoneel. Tijdens de proef waren buurtbewoners actief betrokken om de mate van overlast te analyseren en bij de evaluatie bleek dat bewoners geen toename hebben ervaren van

overlast van uitgaanspubliek. Politie en handhaving gaven aan zeer tevreden te zijn over de proef. Het aantal incidenten in deze periode waren verminderd ten opzichte van het jaar ervoor. Met de proef werd voorkomen dat grote groepen tegelijkertijd op straat belanden waardoor spanningen afnemen en een minder explosieve sfeer ontstaat. Als gevolg van de pilot is de proef bestendigd door

Effect maatregel op veiligheidsgevoel Toezicht politie draagt bij aan veiligheidsgevoel tijdens uitgaansuren in het centrum Toezicht boa's draagt bij aan veiligheids gevoel tijdens uitgaansuren in het centrum

39%

Effect maatregelen Onveiligheidsgevoelen tijdens uitgaansuren 2019 (bron: burgeronderzoek)

de sluitingstijdenregeling structureel vast te stellen in de APV.

altijd 2% nooit 37%

vaak 7% soms wel / soms niet 25%

zelden 29%

26

Thema veilige evenementen Indicatoren Veilige evenementen Klachten overlast evenementen

Uitleg thema Bron team handhaving

2016 15

2017 15

2018 7

2019 15

Evenementen, zeker de grootschalige, kunnen behoorlijke veiligheidsrisico’s opleveren. Het is aan de organisator voorwaarden voor de veiligheid te realiseren en aan de gemeente om de juiste voorwaarden te stellen en die te handhaven. De

Belangrijkste bevindingen •

Bij bureau handhaving komen per jaar circa 15 klachten binnen met betrekking tot geluidsoverlast gedurende evenementen. Jaarlijks worden er bij ongeveer 22 grote evenementen preventieve controles uitgevoerd om klachten te voorkomen en veiligheidsrisico’s uit te sluiten. Het aantal

risico’s zijn met name gelegen in geweld, overlast, vernieling, brandveiligheid en crisisbeheersing. Daarnaast zijn er mogelijke dwarsverbanden met externe veiligheid (evenementenlocaties nabij EV-inrichtingen) en aanpak georganiseerde criminaliteit.

klachten bij deze 22 grote evenementen vallen buiten bovenstaande jaarlijkse aantallen (van 15). In 2018 waren dit 22 klachten en in 2019 24 klachten. Bij grote evenementen zijn de specifieke horeca boa's altijd betrokken. Klachten worden gelijk gecommuniceerd richting boa’s zodat er direct ingegrepen kan worden. •

In de categorie grote evenementen, met bezoekersaantallen tussen de 10.000 en 100.000 bezoekers, heeft Heerlen ongeveer negen jaarlijks terugkerende evenementen. Braderie Hoensbroek is het grootste evenement dat al jarenlang in Heerlen wordt georganiseerd met een bezoekersaantal van 100.000 bezoekers. Daarnaast trekt Cultura Nova jaarlijks 60.000 bezoekers. In de categorie evenementen met 30.000 bezoekers hebben we de sportevenementen Raboronde en Limburgs Mooiste. Het winterse evenement Wintertijd en het carnavals paviljoen van de Winkbülle kennen 20.000 bezoekers. Rond de 10.000 personen bezoeken evenementen als Parkcity Live, Corio Tropical en de grote optocht van de Winkbulle. Onder de 10.000 bezoekers kent Heerlen ongeveer 10 evenementen die jaarlijks terugkeren zoals onder andere het Oktoberfest, IBE en Oad op nuj. Wanneer er wordt gekeken naar de jaarlijks terugkerende evenementen boven de 5.000 bezoekers,

kennen deze evenementen een totaal aantal van 337.000 bezoekers.

Grote evenementen in Heerlen Evenementen Heerlen met gemiddeld 10.000 of meer bezoekers Braderie Hoensbroek

100.000

Cultura Nova

60.000

RaboRonde

30.000

Limburgs Mooiste

30.000

Wintertijd

20.000

Carnavalspaviljoen Winkbülle

20.000

Parkcity live

12.000

Corio Tropical

10.000

Grote optocht Winkbülle

10.000

27

Veiligheidsveld 2

Bedrijvigheid en veiligheid

Samenvatting en aandachtsvelden Thema veilig uitgaan Dit veiligheidsveld heeft betrekking op aantastingen van de veiligheid ‘op en rond’

Veiligheid tijdens uitgaan

winkelgebied, bedrijventerreinen, uitgaan en evenementen. In dit veiligheidsveld

Van december 2018 tot december 2019 heeft de proef vrijlaten openingstijden voor de

hebben we specifiek gekeken naar indicatoren behorende tot de volgende thema’s: (1)

uitgaansgelegenheden in het centrum plaatsgevonden. Na evaluatie van de proef is

veilig winkelgebied; (2) veilige bedrijventerreinen; (3) veilig uitgaan en (4) veilige

besloten om de sluitingstijden regeling structureel in de APV vast te leggen. 9% van de

evenementen. Thema’s die binnen het veiligheidsveld sterk naar voren kwamen, zijn

respondenten geeft aan zich vaak onveilig te voelen tijdens uitgaansuren.

toename winkelinbraak en positieve ontwikkelingen met betrekking tot het

Veiligheidsgevoelens kunnen verbeterd worden door het aanbrengen van meer

uitgaansgebied in Heerlen-Centrum.

verlichting op straat en te zorgen dat politie zichtbaarder is in het centrum. Burgers geven namelijk aan dat dit een positief effect heeft op hun veiligheidsgevoel tijdens

Thema’s veilig winkelgebied en veilige bedrijventerreinen

uitgaansuren.

Winkeldiefstal Er is een sterke daling te zien in het aantal winkeldiefstallen. De meeste geregistreerde

Thema veilige evenementen

winkeldiefstallen vinden plaats in Heerlen-Centrum waar de meeste winkels zich

Veilige evenementen

bevinden. De afname kan het gevolg zijn van gebruik van een app met een

Heerlen kent een groot aantal grote evenementen waarbij de bezoekersaantallen

signaleringsfunctie onder winkeliers.

variëren van 10.000 tot 100.000 bezoekers. Er wordt nieuw evenementenbeleid ontwikkeld waarbij het onderdeel veiligheid nadrukkelijk wordt meegenomen.

Winkelinbraken Het aantal winkelinbraken is in 2019 enorm toegenomen ten opzichte van 2018. Het aantal meldingen inbraken/diefstallen uit bedrijven en instellingen is ook ten opzichte van 2018 toegenomen, maar echter vergeleken met 2016 afgenomen. De stijging van

2019 heeft te maken met een stijging van het aantal diefstallen en inbraken op industriegebied de Beitel en in de buurt Welten-Benzenrade. Deze ontwikkeling moet nauw in de gaten worden gehouden en overwogen moet worden of oprichting van een KVO (Keurmerk Veilig Ondernemen) een preventieve en signalerende werking kan hebben om bedrijventerreinen nog veiliger te krijgen.

28

Veiligheidsveld 3

Jeugd en veiligheid

Thema’s: Jeugdoverlast Jeugdcriminaliteit / individuele probleemjongeren Jeugd, alcohol en drugs Veilig in en om de school

Thema jeugdoverlast Indicatoren Jeugdoverlast Bron Melding jeugdoverlast politie Overlast jongeren komt vaak voor in de buurt, in % parkstadmonitor Totaal aantal doorverwijzingen HALT HALT Resultaat van HALT interventie HALT HALT verwijzingen per 1.000 jongeren HALT Vuurwerk HALT Schoolverzuim HALT Overig HALT

Uitleg thema 2016 496

2018 431

65

2017 612 17 103

103

2019 499 18 89

12,65 2,34 1,36 8,95

20,73 4,30 2,15 14,28

20,65 4,21 1,60 14,84

18,19 3,68 2,04 12,47

Dit thema heeft betrekking op overlast van jongeren, vaak in groepsverband. Het kan gaan om ‘mildere’ vormen van overlast maar ook om zwaardere vormen (‘echte’ overlastgevende groepen). Het uit zich bijvoorbeeld door geluidsoverlast, intimiderend aanwezig zijn, zwerfvuil achterlaten en soms ook om vernielingen en andere vormen van kleine criminaliteit. Kenmerkend voor de minder zware groepen is dat ze in principe goed aanspreekbaar/corrigeerbaar zijn door de omgeving. Bij de zwaardere vormen is er meer ‘eigen systeem’ (hiërarchie) in de groepen en zijn ze lastiger te corrigeren. Ook is er veelal (lichte)

Belangrijkste bevindingen

criminaliteit in het spel.

In 2019 zijn er in totaal 499 meldingen jeugdoverlast geregistreerd bij de politie. Wanneer het aantal meldingen over een langere periode wordt bekeken, kan worden geconcludeerd dat jeugdoverlast nog

Cijfers Parkstadmonitor – buurten

altijd hoog is, maar ten opzichte van 2012 is afgenomen. In de registraties jeugdoverlast per maand

Overlast jongeren komt vaak voor in de buurt, in %

zien we dat in de koudere, donkerdere wintermaanden minder jeugdoverlast wordt geregistreerd. In Hoensbroek- de Dem, Heerlen Centrum, Heerlerheide-Passart en MSP zijn de laatste jaren de meeste meldingen overlast jeugd geregistreerd. Jeugdoverlast is een veel voorkomend probleem in Heerlen waar veel bewoners last van ervaren. Heerlenaren geven aan dat ze door de jaren heen meer overlast van jongeren zijn gaan ervaren in de eigen buurt (14% in 2013 ten opzichte van 18% in 2019). Vooral in Heerlerheide-Passart is in 2019 een enorme stijging te zien ten opzichte van de voorgaande jaren. Daarnaast scoren Hoensbroek-De Dem, Vrieheide-De Stack, Heksenberg, GMS, MSP en Heerlencentrum hoger qua ervaren jeugdoverlast ten opzichte van het Heerlens gemiddelde. Dit subjectieve gevoel van bewoners in Heerlen wordt ook bevestigd door het hoge aantal politiemeldingen in deze

buurten. Opvallend is dat in Bekkerveld in 2017 en 2019 relatief veel overlast van jeugd wordt ervaren. Het subjectieve gevoel van bewoners in deze buurt wordt onderbouwd met de politiemeldingen in deze buurten. Als buurt in Heerlen-Zuid worden hier ook relatief veel meldingen geregistreerd ten opzichte van andere buurten in Heerlen-Zuid.

Buurten Maria Gewanden - Terschuren Mariarade Hoensbroek - De Dem Nieuw Lotbroek Vrieheide - De Stack Heerlerheide - Passart Heksenberg Rennemig - Beersdal Zeswegen - Nieuw Husken Grasbroek - Musschemig - Schandelen (GMS) Meezenbroek - Schaesbergveld - Palemig (MSP) Heerlen - Centrum Eikenderveld Welten - Benzenrade Bekkerveld - Aarveld Caumerveld - Douve Weien Molenberg Heerlerbaan - Centrum Heerlerbaan - Schil Heerlen totaal

2017 2019 14 9 10 13 19 22 8 9 21 25 24 41 19 22 21 13 18 16 19 20 33 25 19 23 18 15 10 3 17 17 9 2 9 15 19 18 6 9 17

18

30

Thema jeugdoverlast Jeugdoverlast 2016 t/m 2019 per buurt resp. per maand

Jeugdoverlast Heerlen vanaf 2011

Aantal meldingen jeugdoverlast 2016 t/m 2019 totaal per buurt (bron: politie)

Aantallen melding jeugdoverlast 2011 t/m 2019 (bron: politie)

Hoensbroek - De Dem Heerlen - Centrum Heerlerheide - Passart MSP Zeswegen - Nieuw Husken Vrieheide - De Stack Heerlerbaan - Centrum Heksenberg GMS Bekkerveld - Aarveld Molenberg Rennemig - Beersdal Mariarade Maria Gewanden - Terschuren Welten - Benzenrade Nieuw Lotbroek Eikenderveld Caumerveld - Douve Weien Heerlerbaan - Schil Woonboulevard - Ten Esschen De Koumen De Beitel De Hei

800 700 600 500 400 300 200 100 0 2011 2012 2013 2014 2015 2016 2017 2018 2019

Vergelijking per 10.000 inwoners Jeugdoverlast per 10.000 inwoners (bron: politie) 0

50

100

150

200

250

80,00

300

70,00 Aantallen melding jeugdoverlast 2016 t/m 2019 per maand (bron: politie) 90

60,00

Zomermaanden

80

50,00

70

40,00

60

30,00

50

20,00

40

10,00

30

0,00

20

2016

10

2016

2017

2018

2019

nov

sep

jul

mei

mrt

jan

nov

sep

jul

mei

mrt

jan

nov

sep

jul

mei

mrt

jan

nov

sep

jul

mei

mrt

jan

0

Heerlen

2017 Maastricht

2018 Sittard-Geleen

2019 Nederland

31

Thema jeugdoverlast Belangrijkste bevindingen (vervolg)

HALT-verwijzingen - categorieën

HALT •

Jongeren van 12 tot 18 jaar die een licht strafbaar vergrijp plegen, worden door politie, handhaving

25

HALT-verwijzigen per 1.000 jongeren totaal en per categorie (bron: HALT)

of leerplichtambtenaren naar HALT verwezen voor een passende HALT-straf. De HALT-straf bestaat uit gesprekken met jongeren en ouders, leeropdrachten, herstel of excuus en eventueel

20

schadebemiddeling en een werkopdracht. Op deze manier kunnen jongeren rechtzetten wat zij fout

15

hebben gedaan zonder dat zij in aanraking komen met Justitie. In 2019 zijn er 89 jongeren uit

Totaal

10

Vuurwerk

in Nederland 15.752 jongeren doorverwezen naar HALT. Omgerekend zijn dit 13,3 jongeren per

5

Schoolverzuim

1000 jongeren. Het aantal doorverwijzingen in Heerlen per 1000 jongeren ligt iets hoger ligt dan het

0

Heerlen doorverwezen naar HALT. Dat zijn 18,8 jongeren per 1000 jongeren. In 2019 zijn er in totaal

Overig 2013 2014 2015 2016 2017 2018 2019

landelijk gemiddelde. Echter is ten opzichte van 2017 en 2018 een daling in het aantal doorverwijzingen in Heerlen te zien. •

In 2019 is het aantal HALT-verwijzingen landelijk met ruim 11% gestegen. Van

Het aantal negatieve afrondingen blijft constant. Negatieve afronding betekent dat

14.419 jongeren in 2018 naar 16.088 jongeren in 2019. De stijging van het aantal

de jeugdcasus wordt teruggeleid naar justitie, omdat de jongere bijvoorbeeld

jongeren dat naar HALT is verwezen, is deels te verklaren doordat de officier van

opnieuw de fout ingaat of door de zwaarte van de casus.

justitie steeds vaker gebruik maakt van de bevoegdheid om te kiezen voor de HALT-

•

•

•

Tijdens de voorlichtingen op scholen valt op dat het moreel besef van een deel van

aanpak in plaats van het jeugdstrafrecht. Daarnaast zorgt ook de inzet van boa’s

de jongeren/kinderen ondermaats is en zorgelijk is ten opzichte van jeugd in andere

voor een toename van het aantal HALT-zaken. Boa’s kunnen op structurele basis

gemeenten. Een methodiek die HALT nu toepast bij repressie zaken is de ART

minderjarige jongeren doorverwijzen naar HALT voor het in het bezit hebben van

training (Aggression Replacement Training). Vanuit deze methodiek worden

drank en openbare dronkenschap door middel van het HALT loket. Voor provincie

jongeren sociale vaardigheden aangeleerd, wordt een boosheidscontrole training

Limburg liep eveneens een pilot waarbij boa’s in 2018 en 2019 de bevoegdheid

gegeven en leren jongeren moreel redeneren. Vooral het stuk moreel redeneren zou

hadden om jongeren door te verwijzen naar HALT voor ID-fraude en baldadigheid.

een aanwinst kunnen zijn voor de jongeren/kinderen die dit niet als basis

Een stijging in het aantal doorverwijzingen betekent niet dat de Heerlense jeugd

meekrijgen in de opvoeding of waarbij dit tot noch toe nog onvoldoende is

crimineler is geworden. Het heeft vooral te maken met de verbeterde

gestimuleerd.

samenwerking tussen de partijen waardoor meer en beter wordt doorverwezen. Onder de doorverwezen jongeren is te zien dat het vooral om jongens gaat in plaats van meisjes. De leeftijdscategorie 14, 15, 16-arigen komt relatief gezien het meest in aanraking met HALT.

32

Thema jeugdcriminaliteit / individuele probleemjongeren Uitleg thema Hier staan de individuele probleemjongeren centraal. Het gaat om jongeren met problemen op meerdere leefgebieden die niet zelden ook ‘veelpleger’ zijn. Ze vormen mogelijk de harde kern van problematische jeugdgroepen, soms zelfs criminele jeugdgroepen. Het betreft bij uitstek zgn. ‘complexe casuïstiek’ die een integrale persoonsgerichte aanpak behoeven.

Belangrijkste bevindingen •

Gemiddeld worden wekelijks 20 jongeren gescreend door het Jeugd Preventie

wekelijkse screening worden dikwijls zaken doorgezet naar hulpverlenende

Platform (JPP) en de politie. Het JPP heeft regie op de uitvoering van een

organisaties en worden kleine interventies of preventieve individuele/groepsgerichte

groepsgerichte aanpak bij jongerenoverlast. De coördinatoren van het JPP zijn

aanpakken gelijk opgestart.

werkzaam bij Alcander, maar opereren onder de vlag van het Veiligheidshuis

•

Momenteel zijn er 29 jeugdgroepen in beeld waarvan twee groepen meer dan regelmatig overlast veroorzaken. In 2017 waren dit 27 jeugdgroepen. De

VHP te werken waardoor AVG-proof informatie kan worden gedeeld met en tussen

jeugdgroepen worden regelmatig bezocht door ambulant jongerenwerk en daar

de aangesloten partners. Partners als Heerlen-STAND-BY!, JENS, boa’s, Politie,

waar mogelijk toegeleid naar de jongerencentra of er wordt op maat een

straatcoaches, jeugd- en jongerenwerk, reclassering, Bureau Jeugdzorg, HALT,

groepsaanpak/begeleiding gemaakt. Alleen de groep die we terugzien in

Bureau Vroegtijdig Schoolverlaten, Expertiseteam en de Raad voor de

Heerlerheide /Hoensbroek is te karakteriseren als een groep die hinderlijk en/of

Kinderbescherming zijn hierbij aangesloten.

overlast gevend is en/of crimineel gedrag vertoont. Voor een dergelijke groep

Het kernteam Jeugdoverlast Heerlen komt onder voorzitterschap van

starten we een integrale aanpak. De aanpak is gebiedsgericht en voorziet in

procesregisseur van het Veiligheidshuis Parkstad maandelijks bij elkaar. Het

maatwerk. Interventies richten zich op de groep, maar ook op individueel niveau,

kernteam bestaat uit vertegenwoordigers van de politie, het JPP, gemeente

zowel op de korte als de lange termijn. Onder regie van het JPP wordt bekeken

Heerlen, OM en het Veiligheidshuis Parkstad. Actuele ontwikkelingen met betrekking

welke partner of partners aan zet zijn bij een bepaalde interventie.

tot jeugdoverlast worden daar besproken en uit een overzichtslijst wordt een Top X

•

•

Parkstad (VHP). Dit maakt het mogelijk om onder het privacy-convenant van het

•

Daarnaast heeft het JPP een lijst met ongeveer 80 namen die meermaals in beeld

geselecteerd van jeugdigen die de meeste (en ernstige) overlast veroorzaken en/of

zijn geweest. Deze jongeren worden zorgvuldig gemonitord en als er wederom een

een leidende rol hebben. Deze jongere(n) worden binnen het Veiligheidshuis

melding komt, worden ouders hierover schriftelijk geïnformeerd. Jongeren die

Parkstad geprioriteerd.

vervolgens een langere periode niet meer gescreend worden, ontvangen een brief

Jaarlijks worden circa 1000 tot 1100 jongeren gescreend door politie en JPP. Dit zijn

met hierin complimenten over hun verbeterd gedrag. Indien een jongere een aantal

geen unieke aantallen. In de afgelopen jaren (2016-2019) is geen significant

maanden niet voorkomt op de screeningslijst, wordt hij/zij van de lijst verwijderd.

verschil te zien in het aantal jongeren dat gescreend werd/wordt. Vanuit de

33

Thema jeugd, alcohol en drugs Indicatoren Jeugd, alcohol en drugs Alcoholgebruik afgelopen 4 weken, 13-14 jarigen, in % Alcoholgebruik afgelopen 4 weken, 15-16 jarigen, in % Binge Drinken 13-14 jarigen, in % Binge Drinken 15-16 jarigen, in % Dronken/aangeschoten in de laatste 4 wkn, 13-14 jarigen, in % Dronken/aangeschoten in de laatste 4 wkn, 15-16 jarigen, in % Softdrugsgebruik afgelopen 4 weken 13-14 jarigen, in % Softdrugsgebruik afgelopen 4 weken 15-16 jarigen, in % Ooit softdrugs gebruikt, 13-14 jarigen, in % Ooit softdrugs gebruikt, 15-16 jarigen, in % Ooit harddrugs gebruikt, 13-14 jarigen, in % Ooit harddrugs gebruikt, 15-16 jarigen, in % Startleeftijd alcohol Startleeftijd softdrugs

Uitleg thema Bron GGD GGD GGD GGD GGD GGD GGD GGD GGD GGD GGD GGD GGD GGD

2009 23,2 63,2 15,2 43,4 6,3 26,2 4,5 11,4 8,4 28,3

2013 18,8 57,1 16,6 40,9 4,5 23,9 1,4 10,9 3,2 21,3

2015 14,2 48,2 13,0 39,7 5,2 26,6 1,9 10,6 4,5 19,4

12,3 14,0

12,6 14,0

12,5 14,1

2019 9,5 37,1 6,0 27,3 1,7 20,5 0,7 11,3 2,2 19,4 1,9 8,7 12,8 14,1

Verschijnselen die binnen dit thema vallen zijn de overlast van alcohol- en drugsgebruik in de openbare ruimte en bijvoorbeeld in het uitgaansgebied/-gelegenheden. Het drank- en drugsgebruik kan in verband staan met geweld, vernielingen, geluidsoverlast. De beheersing daarvan is een belangrijke opgave van de gemeente. Een ander onveiligheidsaspect speelt daarbij ook een belangrijke rol: de gezondheidsrisico’s van (overmatig) alcoholen drugsgebruik.

Cijfers Startleeftijd alcohol / softdrugs in Heerlen sinds 2005

Belangrijkste bevindingen Alcohol •

In 2019 is de gemiddelde startleeftijd van het nuttigen van alcohol 12,8 jaar onder Heerlense jongeren. De gemiddelde startleeftijd van jongeren in Zuid-Limburg verschilt hier nauwelijks van. Vanaf 2005 (11,8) zien we een positieve trend waarbij we de gemiddelde startleeftijd langzaam zien stijgen. Dit heeft te maken met een norm-/cultuurverandering rondom alcoholgebruik van jongeren

•

14,5 14,0 13,5 13,0 12,5

in combinatie met veranderende wetgeving in 2014. Vanaf 1 januari 2014 mag aan jongeren onder

12,0

de 18 geen alcohol meer verkocht worden. Hiermee is een heldere leeftijdsgrens voor alcohol

11,5

gesteld. De campagne NIX18 richt zich op het ondersteunen, versterken en uitdragen van de sociale

11,0

norm ’niet drinken en roken tot je 18e’. De campagne richt zich op de hele samenleving en in het

10,5

bijzonder op ouders en de omgeving van jongeren.

2005

2009

Aan jongeren is gevraagd hoe hun alcoholgebruik was de afgelopen vier weken en of zij dan 1 of

Startleeftijd alcohol

2013

2015

2019

Startleeftijd softdrugs

meerdere dagen alcohol hebben gedronken. Net als bij de startleeftijd zien we dat er een zeer positieve trend is te zien in deze cijfers en de daling blijft doorzetten. In 2019 gaf 9,5 procent van de 13-14 jarige jongeren in Heerlen aan in de laatste vier weken alcohol te hebben genuttigd. In 2005 lag dat percentage nog op 42,9 procent. Dit aandeel ligt hoger bij de 15-16 jarigen, maar ook hierbij zien we een positieve afname. In 2019 gaf 37,1 procent van de ondervraagden aan alcohol te hebben gedronken, terwijl dit in 2005 nog 67,7 procent was. Dit hangt natuurlijk samen met de wetswijziging en de preventieve NIX18 campagne.

34

Thema jeugd, alcohol en drugs (vervolg) Belangrijkste bevindingen (vervolg) •

Jeugd en alcoholgebruik Heerlen

Binge drinken is het drinken van vijf of meerdere drankjes bij één gelegenheid. Net als bij de

Alcoholgebruik, 13-14 jarigen in Heerlen sinds 2005

startleeftijd en alcoholgebruik is hierin een positieve ontwikkeling waar te nemen. In 2019 gaf 6 procent van de 13-14 jarigen in Heerlen aan in de afgelopen vier weken wel een keer meer dan vijf drankjes te hebben genuttigd bij één gelegenheid. In 2005 lag dit percentage nog op 19,7 procent. Vergelijkbare afname is te zien bij de 15-16 jarigen wonend in Heerlen. in 2019 gaf 27,3 procent aan

•

50,0 40,0

dit de afgelopen vier weken te hebben gedaan ten opzichte van 42 procent in 2005 nadat net 1 jaar

30,0

de wetgeving was aangepast.

20,0

Naast het binge drinken is ook gevraagd of jongeren de afgelopen 4 weken een of meerdere keren aangeschoten/dronken te zijn geweest. In 2019 lag dit percentage op 1,9 procent onder de 13-14 jarigen ten opzichte van 6,2 procent in 2005. Onder de 15-16 jarige is dat in 2019 20,5 procent in

10,0 0,0 2005

vergelijking met 26,3 procent in 2015. In deze categorie zien we een zwakkere afname. 1 op de 5

•

2009

2013

2015

2019

jongeren in de categorie 15-16 jarigen is in de afgelopen 4 weken wel een keer

Alcoholgebruik afgelopen 4 weken, 13-14 jarigen, in %

aangeschoten/dronken geweest.

Binge Drinken 13-14 jarigen, in %

De commerciële beschikbaarheid van alcohol is door de veranderende wetgeving aangepakt, echter

Dronken/aangeschoten in de laatste 4 wkn, 13-14 jarigen, in %

is een forse stijging te zien in de sociale beschikbaarheid van alcohol voor jongeren. Met sociale beschikbaarheid van alcohol worden familie en vrienden bedoeld die alcohol beschikbaar stellen aan de jongeren in de thuissituatie en/of vrienden die alcohol kopen voor jongere vrienden. Vaak mogen Alcoholgebruik, 15-16 jarigen in Heerlen sinds 2005

jongeren van ouders thuis een of meerdere drankjes drinken. Op dit vlak is preventief nog veel te winnen om drinkgedrag van jeugd positief te beïnvloeden. Softdrugs •

80,0 70,0 60,0

De startleeftijd van het gebruik van softdrugs in Heerlen ligt al een aantal jaren rond de 14 jaar. Dit

50,0

is vergelijkbaar met de cijfers onder alle jongeren in Zuid-Limburg. Bij de indicator ooit softdrugs

40,0

gebruikt is wel een afname waar te nemen onder de jongeren in Heerlen. Deze verandering is sterker bij de 13-14 jarigen dan de 15-16 jarigen. In 2019 gaf 2,2 procent van de 13-14 jarigen in Heerlen aan ooit softdrugs te hebben gebruikt ten opzichte van 4,7 procent in 2005. Dat is een

30,0 20,0 10,0 0,0

afname van meer dan 50 procent. Bij de ondervraagde 15-16 jarigen is een daling waar te nemen

2005

2009

2013

2015

van 21,7 procent in 2005 naar 19,4 procent in 2019.

Alcoholgebruik afgelopen 4 weken, 15-16 jarigen, in %

2019

Binge Drinken 15-16 jarigen, in % Dronken/aangeschoten in de laatste 4 wkn, 15-16 jarigen, in %

35

Thema jeugd, alcohol en drugs (vervolg) Belangrijkste bevindingen (vervolg) •

Jeugd en drugsgebruik Heerlen Softdrugsgebruik, 13-14 jarigen in Heerlen sinds 2005

Aan jongeren is ook gevraagd of zij de afgelopen vier weken softdrugs hebben gebruikt. Hierbij is ook een verschil op te merken qua positieve afname bij de verschillende leeftijdsgroepen. In zijn algemeenheid liggen de gemiddelden van de Heerlense jongeren, zowel de 13-14 jarigen als de 1516 jarigen, onder het Zuid-Limburgs gemiddelde. In 2019 gaf 0,7 procent van de 13-14 jarigen jongeren in Heerlen aan de afgelopen vier weken softdrugs te hebben gebruikt. In 2005 was dit een percentage van 3,3 procent. Dat is een afname van 70 procent. Deze positieve ontwikkeling is niet

10,0 8,0 6,0 4,0

waar te nemen bij de 15-16 jarigen in Heerlen. In 2019 gaf 11,3 procent aan de afgelopen weken

2,0

softdrugs te hebben gebruikt. In 2013 en 2015 was een lichte afname te zien ten opzichte van de

0,0 2005

jaren ervoor, maar weer een lichte toename in 2019. Ten opzichte van 2005 is dit percentage stabiel gebleven in vergelijking met 2019.

jongeren ooit wel eens harddrugs hebben gebruikt. Dit cijfer is hoog, maar moet geduid worden

30,0

doordat het gebruik van lachgas onder harddrugs wordt gerekend door de GGD. In 2019 gaf 1,9

25,0

jarigen ligt dit percentage op 8,7 procent. Een opvallend verschijnsel is het gebruik van lachgas, een gas dat in de geneeskunde wordt gebruikt om patiënten kortstondig onder narcose te brengen. Lachgas wordt ook gebruikt als drijfgas voor slagroomspuiten. Lachgas wordt als drug meestal geïnhaleerd via een ballon die wordt gevuld met een patroon via een slagroomspuit. De laatste jaren

2015

2019

Softdrugsgebruik, 15-16 jarigen in Heerlen sinds 2005

Met betrekking tot harddrugs zijn enkel cijfers van 2019 beschikbaar. In 2019 is gevraagd of

procent van de 13-14 jarigen in Heerlen aan ooit harddrugs te hebben gebruikt. Onder de 15-16

2013

Ooit softdrugs gebruikt, 13-14 jarigen, in %

Harddrugs

•

2009

Softdrugsgebruik afgelopen 4 weken 13-14 jarigen, in %

20,0 15,0 10,0 5,0 0,0 2005

2009

2013

2015

2019

zien we dat het gebruik populair is onder jongeren. Wanneer de percentages worden uitgesplitst naar

Softdrugsgebruik afgelopen 4 weken 15-16 jarigen, in %

soorten drugs zien we dat 1,4 procent van de 1,9 procent van de 13-14 jarigen die aangeeft wel

Ooit softdrugs gebruikt, 15-16 jarigen, in %

eens harddrugs te hebben gebruikt, lachgas betreft. 0,4 procent heeft betrekking op het gebruik van een andere type harddrugs. Onder de 15-16 jarigen is dit 7,4 procent en heeft 1,3 procent andere types gebruikt. Zo is XTC al jaren de meest gebruikte harddrug onder 15- tot 16-jarigen. Het gebruik van overige harddrugs (cocaïne, heroïne, GHB, paddo’s, amfetamine) komt veel minder vaak voor onder jongeren.

Lachgas- / harddrugsgebruik 13-14 en 15-16 jarigen, Heerlen 2019 Ooit harddrugs gebruikt, 13-14 jarigen, in % Ooit harddrugs gebruikt, 15-16 jarigen, in %

0 Lachgas

2

4

6

8

10

(Overige) harddrugs

36

Thema veilig in en om de school Indicatoren Veilig in en om school Veiligheid schoolroutes, tevreden in % Gepest op school, 13-14 jarigen in % Gepest op school, 15-16 jarigen in %

Uitleg thema Bron parkstadmonitor GGD GGD

2016

2017 24

2018

2019 24 11,3 8,5

Jeugd kan dader zijn en slachtoffer van onveiligheid; thuis, in de buurt, bij het stappen maar ook op school. Mogelijke veiligheidsproblemen op en rond scholen zijn pesten, geweldpleging, diefstal, overlast (voor omwonenden), vernielingen, drugsgebruik en verkeersonveiligheid.

Belangrijkste bevindingen •

Ontwikkeling pesten op school

Door de jaren heen worden voor het gemiddelde in Heerlen geen relatieve veranderingen geconstateerd met betrekking tot de tevredenheid over de veiligheid van de schoolroutes in de eigen buurt. 24% van de Heerlenaren geeft in zowel 2017 als 2019 aan tevreden te zijn met de veiligheid van de schoolroutes in de eigen buurt. In Heerlerbaan-Centrum (12 procent ten opzichte van 23 procent) en Heksenberg (17 procent naar 32 procent) worden positieve veranderingen waargenomen bij een vergelijking met de cijfers van 2019 met 2017. In Bekkerveld (van 35 procent naar 24 procent) en Molenberg (van 34 procent naar 25 procent) is een achteruitgang in de tevredenheid van

de veiligheid van de schoolroutes geconstateerd. •

Aan jongeren, leeftijdscategorieën 13-14 jarigen en 15-16 jarigen, is gevraagd of zij op school gepest worden. Pesten is bijvoorbeeld schelden, roddelen, vervelende berichtjes sturen, iets afpakken, spugen of iemand buitensluiten. In zijn algemeenheid zien we dat het percentage

Gepest op school, Heerlen 12,0% 10,0% 8,0% 6,0% 4,0% 2,0%

jongeren dat gepest wordt op school in Zuid-Limburg afneemt, terwijl er een stijging is waar te nemen in Heerlen in 2019 ten opzichte van voorgaande jaren. Het pesten onder de 15-16 jarigen in Heerlen ligt relatief gezien hoger dan het Zuid-Limburgse gemiddelde. In de jaren 2009, 2013 en 2015 gaf 3 á 4 procent van de jongeren in de leeftijd 15/16 jaar aan wel eens gepest te worden op

0,0% 2009

2013 13-14 jarigen

2015

2019

15-16 jarigen

school. In 2019 zien we een stijging met een percentage van 8,5 dat gepest wordt op school. Deze stijging is ook te zien bij 13-14 jarigen in Heerlen. In 2009, 2013 en 2015 liep de ontwikkeling parallel met de Zuid-Limburgse trend. 2019 wijkt hiervan af en geeft 11,3 procent van de 13-14 jarigen aan gepest te worden op school. In 2015 gaf 1 procent, bij beide leeftijdsgroepen, aan dat het pesten gebeurde via internet en telefoon. In Heerlen liggen een aantal middelbare scholen waar jongeren uit de hele regio op school zitten. In totaliteit is er sprake van een forse stijging, al zijn de verschillen per school groot en is er op de ene school relatief veel en op de andere school relatief weinig sprake van pestgedrag. In het algemeen wordt meer gepest in VMBO leerjaren dan in havo/vwo leerjaren.

37

Veiligheidsveld 3

Jeugd en veiligheid

Samenvatting en aandachtsvelden in Heerlen doorverwezen naar HALT. Het aantal doorverwijzingen in Heerlen ligt iets Binnen dit veiligheidsveld vallen veiligheidsthema’s in relatie tot jeugd. In dit

hoger ligt dan het landelijk gemiddelde van 13,3 jongeren per 1000 jongeren. Een

veiligheidsveld hebben we specifiek gekeken naar indicatoren behorende tot de

stijging in het aantal doorverwijzingen betekent niet dat de Heerlense jeugd crimineler

volgende thema’s: (1) jeugdoverlast (2) jeugdcriminaliteit/ individuele

is geworden. Het heeft vooral te maken met de verbeterde samenwerking tussen de

probleemjongeren (3) jeugd, alcohol en drugs en (4) veilig in en om de school.

partijen waardoor meer en beter wordt doorverwezen.

Aandachtspunten die binnen het veiligheidsveld sterk naar voren kwamen, zijn de blijvende aanwezigheid van jeugdoverlast, positieve ontwikkelingen op gebied van

Thema jeugdcriminaliteit/ individuele probleemjongeren:

alcoholgebruik bij jongeren en toename van pesten op scholen.

Jeugdgroepen

Jaarlijks worden circa 1000 tot 1100 jongeren gescreend door politie en het Jeugd

Thema jeugdoverlast

Preventie Platform. Momenteel zijn er 29 jeugdgroepen in beeld waarvan 2 groepen

Meldingen jeugdoverlast

meer dan regelmatig overlast veroorzaken. Alleen de groep die zich in Heerlerheide/

Wanneer het aantal politiemeldingen jeugdoverlast over een langere periode wordt

Hoensbroek ophoudt, is een groep die overlast gevend is en crimineel gedrag vertoont.

bekeken, kan worden geconcludeerd dat jeugdoverlast nog altijd hoog is, maar ten

Het kernteam Jeugdoverlast Heerlen komt onder voorzitterschap van procesregisseur

opzichte van 2012 is afgenomen. Gekeken naar jeugdoverlast per 10.000 inwoners

van het Veiligheidshuis Parkstad maandelijks bij elkaar. Actuele ontwikkelingen met

scoort Heerlen hoog ten opzichte van de gemeenten Sittard-Geleen en Maastricht,

betrekking tot jeugdoverlast worden daar besproken en uit een overzichtslijst wordt

maar ook ten opzichte van het Nederlandse gemiddelde. Jeugdoverlast vindt vooral

een Top X geselecteerd van jeugdigen die de meeste (en ernstige) overlast

plaats in de buurten Hoensbroek-De Dem, Heerlen-Centrum, Heerlerheide-Passart en

veroorzaken en/of een leidende rol hebben. Deze jongere(n) worden binnen het

MSP. Deze buurten kennen het hoogste aantal meldingenjeugdoverlast in de periode

Veiligheidshuis Parkstad geprioriteerd.

2016 tot en met 2019. Ook in de subjectieve cijfers is terug te zien dat jeugdoverlast een veel voorkomend probleem is in Heerlen. Veel Heerlenaren ervaren overlast van

Thema jeugd, alcohol en drugs

jeugd in de eigen buurt. Vooral in Heerlerheide-Passart geeft 41 procent van de

Alcoholgebruik

buurtbewoners aan te vinden dat jeugdoverlast frequent voorkomt.

De startleeftijd van alcohol bij jongeren stijgt. In 2019 begonnen jongeren op een gemiddelde leeftijd van 12,8 met het drinken van alcohol. In 2005 was dit nog 11,8

HALT

jaar voor jongeren in Heerlen. Deze positieve ontwikkeling hangt samen met de NIX18

Jongeren van 12 tot 18 jaar die een licht strafbaar vergrijp plegen, worden door politie,

campagne. Het alcoholgebruik van jongeren neemt ook af, alsmede dronkenschap

handhaving of leerplichtambtenaren naar HALT verwezen voor een passende HALT-

onder Heerlense jongeren. Deze positieve ontwikkeling is zowel onder 13-14 jarigen als

straf. Op deze manier kunnen jongeren rechtzetten wat zij fout hebben gedaan zonder

15-16 jarigen waar te nemen. De sociale beschikbaarheid van alcohol in de

dat zij in aanraking komen met Justitie. In 2019 zijn 18,8 jongeren per 1000 jongeren

thuissituatie en onder vrienden blijft wel nog een aandachtspunt.

38

Veiligheidsveld 3

Jeugd en veiligheid

Samenvatting en aandachtsvelden (vervolg) Drugsgebruik onder jongeren De startleeftijd van het gebruik van softdrugs onder Heerlense jongeren schommelt de afgelopen vier jaar rond de 14 jaar. Het gebruik van softdrugs de afgelopen vier weken laat een positievere ontwikkeling zien onder de 13-14 jarigen dan onder de 15-16 jarigen. Ten opzichte van 2005 laten de cijfers in 2019 een afname van 70 procent zien over het softdrugsgebruik bij de 13-14 jarigen. Bij de 15-16 jarigen schommelt dit percentage rond de 10 procent van de jongeren die aangeven de laatste vier weken softdrugs te hebben gebruikt. Met betrekking tot harddrugsgebruik zien we hoge

cijfers, maar het overgrote deel van de jongeren geeft hierbij aan dat zij lachgas hebben gebruikt. Onder de 15-16 jarigen geeft 7,4 procent van de jongeren aan ooit lachgas te hebben gebruikt en geeft 1,3 procent aan zware harddrugs te hebben gebruikt zoals XTC.

Thema veilig in en om de school Pesten op middelbare scholen In totaliteit is er sprake van een forse stijging, al zijn de verschillen per school groot en wordt er op de ene school relatief veel en op de andere school relatief weinig sprake van pestgedrag. In algemeen wordt meer gepest in VMBO leerjaren dan in havo/vwo leerjaren.

39

Veiligheidsveld 4

Fysieke veiligheid

Thema’s: Verkeersveiligheid Brandveiligheid Externe veiligheid Rampenbestrijding en crisisbeheersing

Thema verkeersveiligheid Indicatoren Verkeersveiligheid Verkeersoverlast parkeerproblemen Verkeersoverlast stremmingen Verkeersongevallen met uitsluitend materiele schade Verkeersongeval met letsel Verkeersongeval met dodelijke afloop Tevreden over verkeerssnelheid in de buurt, in %

Uitleg thema Bron politie politie politie politie politie parkstadmonitor

2016 85 62 585 17 1

2017 127 48 627 9 2 32

2018 85 34 587 12 1

2019 69 46 606 9 0 36

Verkeersveiligheid heeft betrekking op de veiligheid van verkeer voor verkeersdeelnemers in het algemeen, voor specifieke doelgroepen en in bepaalde gebieden (woongebied, scholen, winkelgebied e.d.). Deze veiligheid wordt beïnvloed door fysieke factoren (infrastructuur) en het rijgedrag van verkeersdeelnemers. Onderscheiden kunnen worden: objectieve verkeersveiligheid, subjectieve verkeersveiligheid en verkeers- en parkeeroverlast.

Belangrijkste bevindingen Verkeersoverlast In 2019 zijn er in Heerlen 115 incidenten geregistreerd rondom parkeerproblemen en

Cijfers Parkstadmonitor – buurten

verkeersstremmingen. Parkeerproblemen komen relatief vaker voor dan verkeersstremmingen. In 2019

Tevreden over verkeerssnelhe id in de buurt, in %

hebben 69 geregistreerde parkeerproblemen zich voorgedaan en 46 verkeersstremmingen. Het aantal incidenten met betrekking tot verkeersoverlast laat ten opzichte van 2016 een daling zien. Net als bij de verkeersongevallen is 2017 een jaar waarin er een stijging te zien was. Dit had te maken met een toename in de parkeerproblematiek. Verkeersongevallen In 2019 hebben in Heerlen totaal 615 bij de politie geregistreerde verkeersongevallen plaatsgevonden. Waarvan 606 verkeersongevallen met uitsluitend materiële schade. Bij 9 ongevallen was er sprake van letsel bij één of meerdere betrokkenen. Het aantal verkeersongevallen blijft de afgelopen vier jaar redelijk stabiel. In de periode 2016-2019 zijn in 2017 de meeste verkeersongevallen geregistreerd. In dat jaar was er met name veel sprake van ongevallen met enkel materiële schade. Daarnaast zijn er in 2017 twee dodelijke ongevallen geregistreerd. Burgeronderzoek

In 2019 is ten opzichte van 2017 een lichte stijging (36 procent in 2019 ten opzichte van 32 procent in 2017) waar te nemen in de tevredenheid van de verkeerssnelheid in de eigen buurt. Mensen zijn relatief tevredener met de verkeerssnelheid ten opzichte van voorgaande jaren. In Hoensbroek- De Dem (26 procent) en Heerlerheide-Passart (24 procent) zijn mensen in 2019 relatief minder tevreden over de

Buurten Maria Gewanden - Terschuren Mariarade Hoensbroek - De Dem Nieuw Lotbroek Vrieheide - De Stack Heerlerheide - Passart Heksenberg Rennemig - Beersdal Zeswegen - Nieuw Husken Grasbroek - Musschemig - Schandelen (GMS) Meezenbroek - Schaesbergveld - Palemig (MSP) Heerlen - Centrum Eikenderveld Welten - Benzenrade Bekkerveld - Aarveld Caumerveld - Douve Weien Molenberg Heerlerbaan - Centrum Heerlerbaan - Schil Heerlen totaal

2017 2019 39 43 20 44 22 26 25 35 31 31 27 24 36 35 23 32 37 41 40 32 24 28 38 41 32 41 30 52 37 37 46 40 43 31 27 27 39 48 32

36

verkeerssnelheid in hun eigen buurt. In Welten-Benzenrade zijn mensen relatief zeer tevreden over de snelheid in de buurt met 52 procent tevredenheid.

41

Thema brandveiligheid Indicatoren

Uitleg thema

Brandveiligheid Brand (geen brandstichting) Brandstichting Binnenbranden Autobranden

Bron politie politie brandweer brandweer

2016 78 77 65 73

2017 110 75 73 64

2018 92 53 71 54

2019 81 39 67 44

Dit thema heeft enerzijds betrekking op de ontwerptechnische en gebruikstechnische brandveiligheid van bepaalde soorten gebouwen (zoals woongebouwen en gebouwen met horecabestemming) en anderzijds op de voorwaarden voor effectieve repressie. Om de brandveiligheid te borgen zien gemeente en brandweer toe op proactie en preventie en geeft zij voorlichting aan doelgroepen (maatschappelijke awareness en

Cijfers Brandstichting / geen brandstichting (bron: politie)

120

betrokkenheid). Daarnaast prepareert de brandweer zich op de

Binnenbranden / autobranden (bron: brandweer)

bestrijding (repressie) van branden.

80 70

100

Belangrijkste bevindingen

60 80

Cijfers brandweer

50

60

Het aantal binnenbranden schommelt de laatste jaren rond de 70

40

gevallen per jaar in Heerlen. In het aantal autobranden is een

30

40 20 0

afname waarneembaar gekeken naar de periode 2016 tot en met

20

2019. In 2019 vonden 44 autobranden plaats ten opzichte van 73

10

gevallen in 2016. Dat is een afname van 40% in vier jaar tijd.

0 2016

2017

Brand (geen brandstichting)

2018

2019

Brandstichting

2016

2017 Binnenbranden

2018

2019

Autobranden

Gekeken naar het totale aantal incidenten, binnenbranden en autobranden, waar de brandweer in Heerlen voor is uitgerukt,

zien we ook een lichte daling qua aantallen.

Cijfers politie In de politieregistraties wordt onderscheid gemaakt tussen brand en brandstichting. Brand wordt omschreven als elke vorm van brand of ontploffing, welke niet opzettelijk is gesticht of teweeggebracht. Brandstichting is het opzettelijk in brand steken van een goed, een ontploffing teweegbrengen of een overstroming veroorzaken. Qua aantallen brandstichtingen zien we een sterke afname in de laatste vier jaar. Er is sprake van een afname van 50 procent wanneer 2019 vergeleken wordt met 2016, 39 brandstichtingen ten opzichte van 77 gevallen in 2016. Het aantal branden waarbij geen sprake is van brandstichting neemt relatief licht af wanneer het wordt vergeleken met 2017 en 2018. In 2016 was het

aantal branden nagenoeg gelijk aan 2019.

42

Thema externe veiligheid Indicatoren

Uitleg thema



PR10-6 en veiligheidszones: binnen deze zone is ofwel het plaatsgebonden risico groter dan 1 op

Bij dit thema staan de risico’s van gevaarlijke stoffen centraal.

de miljoen ofwel het betreft een wettelijk vastgelegde veiligheidsafstand. Binnen de contour van

Gevaarlijke stoffen worden opgeslagen en/of bewerkt in

PR10-6 mogen in principe geen kwetsbare objecten staan om de kans te verkleinen dat een

inrichtingen en vervoerd via weg, water, spoor, lucht en

persoon overlijdt als gevolg van een zwaar ongeval of ramp.

buisleidingen. Te onderscheiden zijn het ‘groepsrisico’ (GR) en het

Grootste EV zones: de zone waarbinnen het groepsrisico moet worden verantwoord als

‘plaatsgebonden risico’ (PR). In beide gevallen gaat het om de

besluitvorming over een (beperkt) kwetsbaar object aan de orde is.

‘naar buiten gerichte’ (ofwel externe) veiligheidsrisico’s van de



gevaarlijke stoffen.

Overzicht risicobronnen Belangrijkste bevindingen

Bedrijven In het zuiden van Heerlen ligt het industrieterrein, De Beitel, waar zich een concentratie van

Doel: behouden van een verantwoord en aanvaardbaar veiligheidsniveau, waarbij externe veiligheidsrisico’s vroegtijdig worden betrokken bij onze integrale besluitvorming over

risicovolle inrichtingen

economische en andere ontwikkelingen in de fysieke

(inclusief BRZO-

leefomgeving. Accenten liggen bij LPG-tankstations, laadpunten

inrichtingen) bevindt. Op

voor nieuwe energiedragers en evenemententerreinen.

dit bedrijventerrein

Risicobronnen krijgen geen toestemming tot wijziging of

bevindt zich ook de enige grote windmolen in de gemeente. De overige

uitbreiding als ze niet binnen de visie passen.

risicovolle inrichtingen

Ambities met betrekking tot de Omgevingswet:

liggen verspreid in de

•

In de Omgevingsvisie wordt per gebied vastgelegd welke

gemeente. Het gaat

activiteiten al aanwezig zijn en welke ontwikkelingen zijn

vooral, maar niet

toegestaan. In het Omgevingsplan worden

uitsluitend, om LPGtankstations

beschermingsdoelstellingen uit de visie verder uitgewerkt aan

.

de hand van doelvoorschriften, middelvoorschriften, of een combinatie.

Transport Over het spoor en de weg vindt ook transport van gevaarlijke stoffen plaats. De buisleiding voor aardgas is ook

aangegeven.

•

Nieuwe zeer kwetsbare gebouwen worden niet toegestaan in veiligheids-aandachtsgebieden. In anticipatie op inwerkingtreding van de Omgevingswet werken wij niet aan nieuwvestiging mee noch aan functiewijziging naar zeer kwetsbaar.

43

Thema rampenbestrijding en crisisbeheersing Indicatoren Rampenbestrijding en crisisbeheersing Aantal inzetten OvDBz (officier van dienst bevolkingszorg) Inzet OvDBz n.a.v. dumping drugsafval Inzet OvDBz bij ruiming drugslab

Uitleg thema Bron gemeente gemeente gemeente

2016 32 7 1

2017 21 1 1

2018 25 4 0

2019 29 5 1

Gemeenten zijn verantwoordelijk voor brandweerzorg, rampenbestrijding, crisisbeheersing en geneeskundige hulpverlening (Wet veiligheidsregio’s en Besluit veiligheidsregio’s) maar zijn verplicht deze taken te laten uitvoeren door de veiligheidsregio, met uitzondering van het onderdeel

Belangrijkste bevindingen •

In totaal zijn er in de periode 2016 tot en met 2019 107 inzetten geweest van de Officier van Dienst

bevolkingszorg (i.e. de ‘gemeentelijke processen’) van de crisisbeheersingsorganisatie. Dit onderdeel wordt door de gemeente zelf op peil gebracht en gehouden.

Bevolkingszorg (OvDBz) binnen de gemeente Heerlen. Uitgesplitst naar de GRIP-situatie van deze inzetten, afhankelijk van de ernst en omvang van de situatie, heeft het 100 keer betrekking gehad op een GRIP-0 situatie. GRIP-0 is een incident waarbij niet wordt opgeschaald en geen multidisciplinaire afstemming nodig is. Het zijn situaties waarbij het reguliere werk van de hulpdiensten volstaat. •

Een GRIP-1 situatie is wanneer bij de bestrijding van een incident meerdere disciplines betrokken zijn en structurele coördinatie tussen de disciplines noodzakelijk is door middel van inrichting van een Commando Plaats Incident (CoPI). In 2019 hebben zich drie GRIP-1 incidenten voorgedaan en in 2016 twee situaties. Als de situatie omvangrijker is en er buiten de plaats van het incident ook maatregelen nodig zijn, kan worden opgeschaald naar GRIP-2. Naast de inrichting van een CoPI wordt dan ook een operationeel team gevormd. Dit is in één keer voorgekomen in Heerlen in 2016. GRIP-3 staat voor situaties waarbij er sprake is van (dreigende) maatschappelijke onrust. In de laatste vier jaren is dit niet voorgekomen in Heerlen. In 2019 is er wel sprake geweest van een GRIP-4; een situatie waarin de ramp of crisis de grenzen van een gemeente overstijgt. GRIP-4 is het hoogste opschalingsniveau binnen een veiligheidsregio. In een dergelijke situatie krijgt de voorzitter van de veiligheidsregio de leiding. In 2019 was dit door de COVID-19 crisis. Onder GRIP-5 worden

Cijfers Inzetten OVDBz met GRIP-niveau 35 30 25 20 15 10 5 0

2016

2017

2018

2019

GRIP 4

0

0

0

1

GRIP 3

0

0

0

0

GRIP 2

1

0

0

0

GRIP 1

2

0

0

3

GRIP 0

29

21

25

25

incidenten geschaard met impact in meerdere veiligheidsregio’s of landelijke impact.

•

Opvallend is dat de afgelopen jaren het aantal inzetten voor drugsdumping fors is toegenomen. De gemeente is in een dergelijke situatie verantwoordelijk om de drugs te laten opruimen door een gespecialiseerd/gecertificeerd bedrijf. Over het algemeen wordt de OvDBz altijd opgeroepen bij een drugsdumping of drugslab. In 2019 is er sprake geweest van vijf dumpingen van drugsafval en de ruiming van één drugslab.

44

Veiligheidsveld 4

Fysieke veiligheid

Samenvatting en aandachtsvelden In dit veiligheidsveld hebben we specifiek gekeken naar indicatoren behorende tot de volgende thema’s: (1) verkeersveiligheid (2) brandveiligheid (3) externe veiligheid en (4) rampenbestrijding en crisisbeheersing. Aandachtspunten die binnen het veiligheidsveld sterk naar voren kwamen, zijn de afname van het aantal brandstichtingen en de toename van het aantal drugsdumpingen.

Thema rampenbestrijding en crisisbeheersing In totaal zijn er in de periode 2016 tot en met 2019 107 inzetten geweest van de Officier van Dienst Bevolkingszorg(OvDBz) binnen de gemeente Heerlen. Uitgesplitst naar de GRIP-situatie van deze inzetten, afhankelijk van de ernst en omvang van de situatie, heeft het 100 keer betrekking gehad op een GRIP-0 situatie. Opvallend is dat de afgelopen jaren het aantal inzetten voor drugsdumping fors is toegenomen.

Thema verkeersveiligheid In 2019 zijn mensen relatief tevredener over de verkeerssnelheid in de buurt ten opzichte van voorgaande jaren. Het aantal verkeersongevallen is de afgelopen jaren redelijk stabiel gebleven en daarbij gaat het ook vooral om verkeersongevallen met uitsluitend materiële schade. Qua verkeersoverlast zijn het vooral de stremmingen en parkeerproblemen waar mensen overlast van melden.

Thema brandveiligheid In de politieregistraties wordt onderscheid gemaakt tussen brand en brandstichting. Qua aantallen brandstichtingen zien we een sterke afname in de laatste vier jaar.

Het aantal binnenbranden schommelt de laatste jaren rond de 70 gevallen per jaar in Heerlen. In het aantal autobranden is een afname waarneembaar gekeken naar de periode 2016 tot en met 2019.

Thema externe veiligheid Gemeente Heerlen voldoet aan de harde norm van PR 10-6.

45

Veiligheidsveld 5

Integriteit en veiligheid

Thema’s: Polarisatie en radicalisering Georganiseerde / ondermijnende criminaliteit Veilige publieke taak

Thema polarisatie en radicalisering Indicatoren Polarisatie en radicalisering Incidenten terreurdaden/dreiging Incidenten discriminatie Radicalisering

Uitleg thema Bron politie politie veiligheidshuis

2016 0 4 x

2017 1 0 11

2018 0 3 4

2019 1 0 9

Bij dit thema gaat het om ideologische groepen/stromingen personen in de samenleving die dermate zijn geradicaliseerd, dat zij door hun wijze van handelen of door hun uitingen zorgen voor maatschappelijke spanningen. Deze spanningen kunnen invloed hebben op de algemene veiligheid (bij toepassen van geweld) of het veiligheidsgevoel van de burgers. Zij vormen een bedreiging of kunnen een bedreiging gaan vormen voor de veiligheid. Sprake kan zijn van dreigend geweld. Deze groepen vergroten de polarisatie in de samenleving, en zetten daarmee het sociaal weefsel onder druk. Stromingen die op die manier kunnen radicaliseren, zijn bijvoorbeeld: rechts-extremisme, islamisme/jihadisme, dierenrechtenradicalisme,

asielrechtenradicalisme, links-extremisme.

Belangrijkste bevindingen Incidenten terreurdaden

De cijfers hebben beperkte zeggingskracht ten aanzien van de totale omvang van

De afgelopen vier jaar hebben geen incidenten terreurdaden plaatsgevonden in

discriminatie, omdat we niet weten welke deel van het brede fenomeen in de

Heerlen. In 2017 en 2019 zijn enkel twee dreigingen daartoe geweest die in de

registraties terugkomt. Een mogelijke verklaring waarom de problematiek van

politiecijfers zijn geregistreerd.

discriminatie niet terug is te zien in de cijfers, is het vermoeden dat een discriminatie

incident onder een andere categorie wordt geregistreerd (bijvoorbeeld onder de Discriminatie

categorie geweld of bedreiging). Ongelijke behandeling en discriminatie kan men

Discriminatie wordt als politiemutatie omschreven als elke vorm van onderscheid, elke

eveneens melden bij de Antidiscriminatievoorziening Limburg (ADV Limburg). We

uitsluiting, beperking of voorkeur, die ten doel heeft of ten gevolge kan hebben dat de

hebben geen direct zicht op de meldingsbereidheid in geval van discriminatie.

erkenning, het genot of de uitoefening op voet van gelijkheid van de rechten van de mens en de fundamentele vrijheden op politiek, economisch, sociaal of cultureel terrein

Radicalisering

of op andere terreinen van het openbare leven, wordt teniet gedaan of wordt

Het zijn meldingen van personen met radicaliseringssignalen. Indien nodig worden

aangetast. Uit de politieregistratie komt voort dat in 2016 vier discriminatie incidenten

deze personen besproken in een lokaal en provinciaal overleg. Indien nodig kan dan

zich hebben voorgedaan waar ook aangifte van is gedaan. In 2018 betreft dit drie

samen met ketenpartners een plan van aanpak worden opgesteld. Het aantal

incidenten. Het aantal geregistreerde gevallen van discriminatie bij de politie kan een

meldingen van personen met radicaliseringssignalen hebben in 2017 vooral betrekking

vertekend beeld geven. Discriminatie is al jaren onderwerp van gesprek in de

op moslimradicalisering. In 2019 heeft dit meer betrekking op rechtsextremisme.

Nederlandse samenleving. Momenteel is de internationale beweging Black Lives Matter actueel.

47

Thema georganiseerde/ ondermijnende criminaliteit Indicatoren Georganiseerde criminaliteit/ondermijnende criminaliteit Drugshandel Bezit harddrugs (lijst I) Bezit softdrugs (lijst II) Handel e.d. harddrugs (lijst I) Handel e.d. softdrugs (lijst II) Vervaardigen harddrugs (lijst I) Vervaardigen softdrugs (lijst II) Mensensmokkel Wapenhandel Bezit vuurwapens Handel vuurwapens Bezit overige wapens Cybercrime Totaal aantal Bibob-onderzoeken Positief advies Negatief advies – vergunning geweigerd Buiten behandeling gelaten Aanvraag ingetrokken In behandeling Flexteam Onderzoek Landelijk Bureau BIBOB

Uitleg thema Bij dit thema gaat het om vormen van georganiseerde criminaliteit die Bron politie politie politie politie politie politie politie politie politie

politie flexteam flexteam flexteam flexteam flexteam flexteam flexteam

2016 174 33 39 8 12 7 75 0 51 15 0 36 1 19 10 2 6 0 1 0

2017 153 47 45 17 5 5 34 0 45 9 0 36 12 21 13 2 3 1 2 0

2018 180 41 46 16 6 1 70 0 62 11 0 51 23 31 19 3 3 3 1 2

2019 231 68 59 13 11 3 77 1 80 15 1 64 28 35 23 2 2 4 2 3

zich manifesteren in gemeenten/op het gemeentelijk grondgebied, met mogelijk een bedreigende uitstraling naar de (woon)omgeving. Denk aan druggerelateerde criminaliteit, mensenhandel, Outlaw Motorcycle Gangs (OMG’s), witwassen en vastgoedfraude. Mogelijk dat de fenomenen zich concentreren op bepaalde locaties zoals recreatieparken, bedrijventerreinen, buitengebied, waarbij deze locaties aangewezen kunnen zijn als zgn. ‘handhavingsknelpunten’. Er kan in verschillende opzichten sprake zijn van verbindingen/wisselwerking met de lokale samenleving. De betreffende groepen/personen maken wellicht in bepaalde mate gebruik (misbruik) maken van gemeentelijke voorzieningen en beschikkingen (vergunningen en aanbestedingen). Sprake kan zijn van verweving van onder- en bovenwereld. Dit soort criminaliteit wordt ook wel ondermijning genoemd. Het RIEC (Regionaal Informatie en Expertise Centrum) ondersteunt gemeenten op allerlei vlakken in de strijd tegen ondermijning. Zo hebben zij bijvoorbeeld van iedere gemeente een IOB (Integraal Ondermijningsbeeld) samengesteld. De IOB’s geven inzicht in de lokale ondermijningsproblematiek en helpen gemeenten keuzes te maken voor de integrale aanpak van ondermijning.

Belangrijkste bevindingen

Misdrijven met betrekking tot drugs

Drugshandel •

Heerlen kampt al jaren met drugsproblematiek en in vergelijking met Nederland scoort Heerlen nog steeds bovengemiddeld hoog. Heerlen staat al twee jaar lang op plek 2 in de top 10 van Nederland

30,00

qua drugshandel. In 2019 komt drugshandel per 10.000 inwoners 26,6 keer voor in Heerlen.

25,00

Gemeente Oisterwijk is aan kop met 51,26 keer per 10.000 inwoners. Gemeente Kerkrade volgt de

20,00

gemeente Heerlen in 2019 op plek 3 met 23,66 keer. •

Drugshandel per 10.000 inwoners

De gemeente Heerlen kent drie vergunningen voor coffeeshops. Coffeeshops vallen onder de

Heerlen Maastricht

15,00

Sittard-Geleen

10,00

Nederland

vergunningsproces voor een shop in Heerlen-Centrum. In 2019 is coffeeshop The Brothers gesloten.

5,00

Limburg

In het voorjaar 2020 is coffeeshop Twins in Heerlen-Centrum geopend. Momenteel zijn twee

0,00

horecavergunning. Lange tijd waren er slechts twee coffeeshops geopend in verband met

coffeeshops geopend en 1 gesloten.

2016

2017

2018

2019

48

Thema georganiseerde/ ondermijnende criminaliteit (vervolg) Belangrijkste bevindingen (vervolg) •

Top 10 gemeenten drugshandel 2019 Drugshandel per 10.000 inwoners - 2019

In 2019 hebben 231 geregistreerde misdrijven met betrekking tot drugs plaatsgevonden. Ten opzichte van voorgaande jaren is hier een stijging in waar te nemen. De stijging heeft vooral te

Oisterwijk

maken met de toename in het in bezit hebben van harddrugs, 66% meer dan in 2018. In mindere

Heerlen

mate heeft dit te maken met toename in het bezit van softdrugs, 28% meer ten opzichte van 2018.

Kerkrade

Met het vervaardigen van softdrugs wordt het oprollen van hennepplantages bedoeld en bij

Oosterhout

vervaardigen van harddrugs, het aantreffen van productieomstandigheden, verwerking of volledige

Hilvarenbeek

drugslabs. Jaarlijks worden proportioneel veel hennepplantages opgerold in Heerlen. Door middel

Lelystad

van het Damoclesbeleid kan een woning of pand voor een bepaalde tijd gesloten worden wanneer

Voorst

meer drugs wordt aangetroffen dan de voorraad die voor eigen gebruik is vastgesteld. Met sluiting

Roosendaal

van panden wordt gepoogd de verstoring van de openbare orde te herstellen voor de buurt. Wanneer

Bergen op Zoom

er harddrugs wordt aangetroffen in een pand, wordt dit conform het Damoclesbeleid gelijk gesloten.

Eindhoven

In het geval van softdrugs is dit anders en dan wordt vaak eerst een waarschuwing gegeven.

0,00

20,00

40,00

60,00

Wapenhandel Misdrijven wapenhandel bestaat uit een aantal subcategorieën: het bezit en handel van

Drugshandel (bezit, handel en vervaardiging van drugs)

vuurwapens en het bezit en handel van overige wapens zoals bijvoorbeeld messen, boksbeugels Indicator aantal meldingen drugshandel naar onderdelen (bron: politie)

en pepperspray. De afgelopen jaren zien we een stijging bij de misdrijven wapenhandel. Dit heeft vooral te maken met het bezit van vuurwapens en overige wapens in plaats van de handel in deze soorten wapens. De stijging zit niet in de handel, want enkel in 2019 hebben we één geregistreerde melding van handel in vuurwapens.

90 80 70 60

Indicator wapenhandel 2019 naar onderdelen (bron: politie) Bezit vuurwapens 15

Bezit overige wapens 64

Handel vuurwapens 1

In Heerlen zien we vooral een stijging in het bezit van overige wapens. Met name in Heerlen Centrum is relatief veel sprake geweest van

50 40 30 20

wapenbezit en dan vooral overige wapens.

10

In 2019 zijn er twaalf meldingen van wapenbezit

0

geregistreerd bij de Stationsstraat in Heerlen, het politiebureau. Dat heeft te maken met het

aantreffen van wapens bij het fouilleren. Ook bij

Bezit harddrugs (lijst I)

Bezit softdrugs (lijst II)

Handel e.d. Handel e.d. Vervaardigen Vervaardigen harddrugs softdrugs harddrugs softdrugs (lijst I) (lijst II) (lijst I) (lijst II)

2016

2017

2018

2019

drugsvondsten worden vaak wapens gevonden die dan mede in beslag worden genomen.

49

Thema georganiseerde/ ondermijnende criminaliteit (vervolg) Belangrijkste bevindingen (vervolg)

Cijfers

Mensensmokkel

Aantal meldingen cybercrime Heerlen (bron: politie)

Als gemeente zijn we aangesloten bij de werkgroep mensenhandel en prostitutie. In deze werkgroep worden op Zuid-Limburgs niveau complexe casuïstiek en trends besproken inzake mensensmokkel en

30

-handel. Hiermee wordt bedoeld het onwettig en georganiseerd smokkelen van mensen over internationale grenzen heen. Wanneer er vermoedens zijn van mensenhandel en of –smokkel wordt opgeschaald zodat de casus vanuit meerdere invalshoeken kan worden bekeken. In de politieregistraties

is in 2019 één geval van mensensmokkel geregistreerd.

25 20 15

Cybercrime en fraude: •

De term cybercrime wordt vaak ten onrechte gebruikt als een overkoepelende term voor alle delicten die via het internet worden gepleegd. Onder cybercrimevallen vallen delicten die worden gepleegd met een ICT middel en tevens hierop gericht zijn. Enkele voorbeelden hiervan zijn: hacken, (D)DoSaanvallen, malware, ransomware, virussen, afpersing via cybercrime enzovoort. Onder

10 5 0 2016

gedigitaliseerde criminaliteit vallen delicten die wel worden gepleegd met een ICT middel, maar die

2017

2018

2019

niet hierop gericht zijn. Enkele voorbeelden hiervan zijn: phishing (oplichting), zogenaamde marktplaatsfraude, bedreigingen via Twitter, identiteitsfraude via Facebook, voorhanden hebben c.q.

Cybercrime per 10.000 inwoners (bron: politie)

uitwisselen van digitale kinderporno, enzovoort. Aangiften van een dergelijk delict krijgen in de politiesystemen doorgaans de feitcode van het strafbare feit waarop het betrekking heeft, dus

3,50

bijvoorbeeld oplichting, bedreiging, identiteitsfraude, etc. Daarnaast kunnen strafbare feiten ook

3,00

worden geregistreerd onder feitcodes als: overige horizontale fraude of fraude met online handel. •

We zien een verschuiving van de meer traditionele vormen van criminaliteit naar (gedigitaliseerde) fraude en cybercrime. De toename van de cybercriminaliteit is een landelijke ontwikkeling die ook

2,50 2,00

duidelijk in de Heerlense cijfers is terug te zien. Het is een fenomeen dat pas de laatste jaren speelt

1,50

en voorheen minder frequent aan de orde was. De cijfers van cybercrime laten een enorme stijging

1,00

zien in Heerlen. Terwijl er in 2016 nog maar sprake was van 1 geregistreerde cyberaanval zijn dat er