Rapportage Integraal Huisvestingsplan (IHP) Heerlen__66017__

Over de ruimtevraag van kindpartners, in relatie tot de ruimtevraag van de school, worden afspraken gemaakt waarbij in ieder geval wordt voldaan aan de wettelijke vierkante meternormering. De kindpartners hebben een gelijkwaardige positie.

Principe 2. In een thuisnabij wijknetwerk Kindcentra stemmen wijkgericht en thuisnabij hun aanbod in netwerksamenwerking af op de behoeften van de omgeving. Ze zoeken op natuurlijke wijze een verbinding met de wijk en stimuleren dat individuele locaties in de samenstelling van hun leerlingenbestand een afstemming vormen van hun voedingsgebied. Voor een sluitend (diensten)netwerk biedt het wijknetwerk– waar mogelijk en wenselijk – ruimte voor zorg, sport, cultuur, bibliotheekwerk (ten behoeve van leesbevordering), taalscholing voor ouders en

DMS 23010292

24

andere maatschappelijke activiteiten. Het uitgangspunt is dat individuele kindcentra met activiteiten en verbindingen aansluiten bij specifieke educatieve doelstellingen en ambities. Het hebben van voldoende ruimte (in omvang, kwaliteit en flexibiliteit) is een voorwaarde om doelstellingen en ambities te realiseren. Als in de wijk een vraag naar (maatschappelijke) ruimte ontstaat, kan een flexibele schil in een kindcentrum (via gerichte overmaat) daar antwoord op geven. De partijen werken samen door gedeeld en multifunctioneel gebruik van faciliteiten en ruimten. Ruimtevraagstukken worden integraal en vanuit breed maatschappelijk belang beoordeeld, zodat de levensvatbaarheid en het voortbestaan van maatschappelijk vastgoed (o.a. gemeenschapshuizen) niet in gevaar komt. Daarbij leggen partijen gedeeld gebruik, medegebruik en verhuur vast in transparante en heldere afspraken, binnen de kaders van wet- en regelgeving en met oog voor de belangen van alle betrokkenen.

Principe 2b. Beter door een bovenlokaal aanbod De betrokken partijen verrijken het thuisnabije wijknetwerk met een aantal bovenregionale specialistische voorzieningen in Heerlen. Deze zijn aanvullend op het gemeentelijk thuisnabije wijknetwerk en voegen daar pedagogische waarde aan toe. Ze delen met het onderwijsnetwerk van Heerlen een perspectief op het belang kinderen deel te laten nemen in hun eigen maatschappelijke context, maar voegen daar specialiteit of specifiek pedagogisch inzicht, bijvoorbeeld door grondslag aan toe. Daarnaast bieden zij keuzevrijheid aan ouders. Het bovenlokaal aanbod wordt momenteel ingevuld door o.a. de Mgr. Hanssenschool, de Islamitische basisschool El Wahda, vrijeschool Heliantus, Taalschool de Werelddelen en andere scholen voor speciaal (basis)onderwijs. Bereikbaarheid voor de doelgroep en huisvesting in elkaars directe nabijheid zijn aandachtspunten voor het bovenlokale aanbod. Waar mogelijk kunnen specialismen voor welzijn, zorg, gezondheid en andere diensten, in een campusomgeving samenwerken. De noodzaak hiertoe wordt bepaald vanuit het voedingsgebied van deze bovenlokale voorzieningen.

Principe 3. Inclusief en passend In Heerlen doen alle kinderen ertoe. Kindcentra dragen gezamenlijk en afzonderlijk bij aan kansengelijkheid en inclusie, omdat elke locatie toegang heeft tot voldoende kennis op het gebied van de ontwikkeling van en zorg rond het kind en zijn gezin. Door intensieve samenwerking met partijen in ondersteuning en (jeugd-)zorg voor het kind en het gezin. De beschikbare kennis in combinatie met intensieve samenwerking met gespecialiseerd onderwijs (SO en SBO) en taalschool zorgen voor korte interventies en dat thuisnabij onderwijs gerealiseerd kan worden. Inclusie en passend onderwijs (voor het kind dat extra aandacht nodig heeft) stellen wensen aan de fysieke inrichting. Kindcentra in Heerlen zijn momenteel veilig, toegankelijk en ondersteunend in zelfredzaamheid, waarbij de toegankelijkheid en veiligheid van gebouwen en terreinen continu zijn gewaarborgd, zeker ook voor mensen met fysieke beperkingen. Daarnaast is er voortdurend aandacht voor de inrichting van gebouwen, waardoor ontwikkelkansen worden geboden. Dit krijgt vorm in een ruimteaanbod met voldoende specifieke ruimten voor kinderen en hun ouders. Deze passen bij voorkeur binnen de wettelijke voorwaarden maar het belang van het kind is uiteindelijk leidend. Bij de oprichting van een startklas of schakelklas wordt ook aandacht besteed aan de benodigde groepsruimte.

Maatschappelijke vraagstukken leiden soms tot bijzondere opgaven voor kindcentra. Recente voorbeelden zijn de verlengde en verrijkte schooldag en de gezonde basisschool van de toekomst. Deze vragen van partijen extra inspanningen en vaak ook extra (fysieke) ruimte om activiteiten uit te kunnen voeren. Deze kunnen per situatie en per vraag verschillen. Bij de invulling van de ruimtebehoefte kunnen

DMS 23010292

25

ruimtelijke en functionele mogelijkheden in de nabijheid van de school overwogen worden. Desondanks is het altijd gewenst dat een school niet klem zit binnen strakke ruimtelijke kaders.

Principe 4. Toekomstvast met een scope van dertig jaar Inspanningen in de toekomstbestendigheid van gebouwen zijn verplicht. De wettelijke eisen worden de komende jaren verder aangescherpt vanwege doelstellingen uit het Klimaatakkoord, hergebruik van materialen en toegenomen aandacht voor het binnenklimaat van scholen. De eisen volgens het Bouwbesluit zijn sinds 2021 verhoogd naar BENG (bijna energie neutraal gebouw) en Frisse Scholen klasse B (op de onderdelen energieprestatie en luchtkwaliteit). Richting 2050 dienen alle gebouwen volledig klimaatneutraal te zijn. Alle onderwijspartijen in de gemeente Heerlen voelen een maatschappelijke verantwoordelijkheid te dirigeren en streven naar een hoger ambitieniveau dan de wettelijke eisen. Ze kiezen voor (door-)ontwikkeling van accommodaties tot klimaat neutrale voorzieningen in 2050 en nemen dit als scope voor het IHP. Partijen maken in goede balans huisvestingskeuzes tussen maatschappelijke verwachtingen/ ambities en toekomstvaste betaalbaarheid. Zij geven elkaar inzicht in de Total Cost of Ownership van een gebouw, waardoor investeringen op een verstandige manier worden gebundeld aan inkomsten en uitgaven (exploitatie en onderhoud). Keuzes in het IHP, de investerings- en uitvoeringsplanning, dienen immers inzicht te bieden in een langjarig perspectief.

Daartoe dient de gemeente (naast zorgplicht) ook verantwoordelijkheid te nemen voor onderwijshuisvestingsvragen via gerichte investeringen in nieuwbouw/ renovatie. Het vraagt ook commitment van schoolbesturen om helderheid te bieden over toekomstperspectieven van hun scholen. Beide uitgangspunten dienen met elkaar in balans te zijn.

Vooruitblik: Beleidsontwikkelingen om rekening mee te houden Gratis kinderopvang Het kabinet werkt aan een stelselwijziging voor de kinderopvang. Recentelijk is de invoering hiervan met twee jaar uitgesteld van 2025 naar 2027. De verwachting is dat kinderopvang vanaf 2027 voor werkende ouders (bijna) gratis wordt. Dit zal gevolgen hebben voor de sector en mogelijk leiden tot een toenemende vraag naar opvang. Het is lastig te voorspellen welke impact dat gaat hebben op de huisvestingsbehoefte. Ontwikkelingen en landelijke maatregelen dienen zorgvuldig gevolgd te worden. Uitbreiding bewegingsonderwijs Vanaf schooljaar 2023-2024 zijn scholen verplicht voor de groepen 3 t/m 8 een minimum aantal lesuren bewegingsonderwijs te verzorgen. Het uitgangspunt voor het regulier basisonderwijs is 2 lessen van 45 minuten per groep per week en voor SBO-scholen 3 lessen van 45 minuten per groep per week. Een verdere intensivering van het bewegingsonderwijs is niet uit te sluiten en heeft uiteraard gevolgen voor de benodigde capaciteit aan sportfaciliteiten. Op veel plekken in de gemeente Heerlen wordt momenteel een tekort ervaren. Daarom is separaat aan het IHP een behoefteonderzoek uitgevoerd naar de binnensportaccommodaties.

Internationaal onderwijs Internationaal onderwijs is voor expats en internationals één van de belangrijkste vestigingsvoorwaarden om zich voor langere tijd in een gebied te vestigen. Het aanbod van internationaal onderwijs is daarmee van groot belang voor de Euregio Parkstad. Dit bevordert het internationale vestigingsklimaat voor de gehele regio.

DMS 23010292

26

07 Gebiedsanalyse In hoofdstuk 2 is de huidige situatie van onderwijs en opvang in de gemeente Heerlen beschreven. Belangrijk onderdeel zijn de gebouwelijke QuickScans en de ontwikkeling van de onderwijsvraag (via leerlingenprognoses). In dit hoofdstuk worden de ordeningsprincipes uit hoofdstuk 6 tegen de bestaande situatie afgezet, waardoor inzicht ontstaat in de wijze waarop de locaties voor onderwijs en kinderopvang voldoen. Het geeft ook de belangrijkste huisvestingsprioriteiten voor de komende jaren.

07-1

Algemeen

Heerlen heeft een stabiel en gedifferentieerd onderwijsaanbod. Er is een brede diversiteit aan denominaties, onderwijsconcepten en bovenlokale onderwijsvormen beschikbaar met een goede spreiding van primair onderwijs en kindvoorzieningen. Dit is uitgangspunt voor het plannen van huisvestingsmaatregelen. Uitgangspunt is dat de ordeningsprincipes in samenhang op stadsdeelniveau in Heerlen worden toegepast. Heerlen kent in totaal 4 stadsdelen, namelijk: Stadsdeel Hoensbroek; met wijken Maria GewandenTerschuren, Mariarade, Hoensbroek-De Dem, Nieuw Lotbroek en De Koumen.

Stadsdeel Heerlerheide; met wijken Vrieheide-De Stack, Heerlerheide-Passart, Heksenberg, De Hei en RennemigBeersdal. Stadsdeel Heerlen-Stad; met wijken Zeswegen-Nieuw Husken, Schandelen-Grasbroek, MeezenbroekSchaesbergerveld, Heerlen-Centrum, Eikenderveld, Woonboulevard-Ten Esschen, Welten-Benzenrade, Bekkerveld-Aarveld, Caumerveld-Douve Weijen en Molenberg. Stadsdeel Heerlerbaan; met wijken Heerlerbaan-Centrum, Heerlerbaan-Schil en De Beitel. Voor de huisvestingsmaatregelen geldt dat maatregelen vanwege zorgplicht in permante voorzieningen worden gerealiseerd. Waar niet-structurele vraagstukken of maatregelen ter overbrugging aan de orde zijn, kan tijdelijke huisvesting worden toegepast. Daarbij geldt als voorwaarde dat eindigheid goed wordt vastgelegd. In het IHP zijn gegevens ten aanzien van de ontwikkeling van leerlingenaantallen gebruikt en verwerkt (zie hoofdstuk 2). De huisvestingsmaatregelen zijn gericht op het aansluiten van adequate huisvestingsruimte aan de meest waarschijnlijke ontwikkelingen. De situatie kan echter ontstaan dat een mismatch tussen vraag en aanbod ontstaat. Gemeente Heerlen en schoolbesturen spreken af dat zij op grond van de verordening in redelijkheid tot aanvullende maatregelen kunnen komen, waarbij het perspectief van de ordeningsprincipes in dit IHP overeind blijft.

Om goed voorbereid te zijn adviseert RO groep de gemeente Heerlen om met regelmaat (bij voorkeur elke twee jaar) nieuwe leerlingenprognoses te laten opstellen. Op die wijze kan gemonitord worden of de prognoses in lijn blijven met het opgestelde IHP.

DMS 23010292

27

07-2

Stadsdeel Hoensbroek

Hoensbroek heeft een stabiel onderwijslandschap. Volgens de prognoses zal het aantal leerlingen op de scholen tot en met 2038 slechts licht dalen (-1,4%), van 1.063 naar 1.048 leerlingen. De schoolgebouwen hebben gezamenlijk een ruimtecapaciteit van 7.283 m². Er is een (fors) overschot aan ruimte voor het totaal verwachtte aantal leerlingen in het stadsdeel. Primair onderwijs Basisschool

Bevoegd gezag

De Regenboog*

MOVARE

De Regenboog (dis.)*

MOVARE

De Mheyster* De Vlieger4*

MOVARE MOVARE

Wonderwijs*

MOVARE

Capaciteit

2038

Leerlingen

Leerlingen

1.865 m²

253

257

1.996 m²

293 176

287

2

2.212 m²

341

338

7.283 m

1.063

1.048

1.210 m

Totaal Hoensbroek

2023 (telling 1.10.2022)

2

166

* Deze scholen liggen in buurten waarvoor extra aandacht wordt gevraagd in het kader van het ‘nationaal programma Heerlen-Noord’

Hoensbroek bestaat uit de wijken Maria GewandenTerschuren, Mariarade, Hoensbroek-De Dem en Nieuw Lotbroek en heeft een bevolking van 18.810 inwoners. Daarvan vormen 1.317 kinderen de basisgeneratie voor het primaire onderwijs. Van deze kinderen volgen op teldatum 1 oktober 2022 893 kinderen primair onderwijs in het stadsdeel Hoensbroek en dat is 68%. Basisgeneratie stadsdeel Hoensbroek

1.317

Basisonderwijs in Hoensbroek

893

Basisonderwijs in rest van Heerlen

94

Basisonderwijs buiten Heerlen

145

Overige (o.a. speciaal onderwijs)

185

Vanwege discrepanties tussen postcodes en stadsdelen (en dus tussen DUO en Pronexus) kunnen de cijfers marginaal afwijken per stadsdeel (deze constatering geldt voor alle stadsdelen).

4

Taalschool de Werelddelen heeft hetzelfde BRIN-nummer dan basisschool de Vlieger. Hierdoor zijn de prognoses van Taalschool de Werelddelen & basisschool de Vlieger. MOVARE heeft een aanvullende uitsplitsing naar leerlingaantallen per locatie aangereikt, deze is hier gehanteerd.

DMS 23010292

28

De scholen vallen onder bevoegd gezag van MOVARE. Het schoolbestuur biedt in Hoensbroek een diversiteit aan onderwijsconcepten aan en de scholen liggen goed gespreid over het gebied. Het volgende aantal leerlingen komt uit het eigen postcodegebied en uit het stadsdeel: Stadsdeel Hoensbroek

Leerlingen uit eigen Postcode

Leerlingen uit overige Stadsdeel Hoensbroek

Totaal aantal leerlingen uit Hoensbroek

Basisschool de Mheyster

179 (61%)

54 (18%)

233 (79%)

Basisschool Wonderwijs

187 (55%)

106 (31%)

293 (86%)

Basisschool de Regenboog

128 (49%)

85 (33%)

213 (82%)

Basisschool de Vlieger

90 (51%)

64 (36%)

154 (87%)

Stadsdeel Hoensbroek is integraal onderdeel van het ‘Nationaal Programma Heerlen-Noord’. Dit is een investeringsprogramma voor kwetsbare wijken om kansengelijkheid te vergroten. Met betrekking tot onderwijs worden afspraken gemaakt over extra aandacht aan kinderen met achterstanden. Dit kan ook impact hebben op de ruimtebehoefte per school. Dit zal als gegeven in de toetsing worden meegewogen. Drie locaties zijn bezocht voor een QuickScan: BS De Vlieger en de beide locaties van BS de Regenboog. De overige basisscholen zijn recent gebouwd, modern en sluiten in technisch opzicht voldoende aan bij de eisen voor onderwijshuisvesting. De resultaten van de QuickScans zijn te vinden in bijlage 3. Principe 1: Samenwerking in (integrale) kindcentra Bij elke school is samenwerking tussen basisonderwijs en peuteropvang van POVH. Geen enkele locatie biedt een volledig pakket van peuteropvang, kinderopvang en buitenschoolse opvang. Drie voorzieningen zijn gehuisvest in 'brede maatschappelijke voorzieningen (BMV’s)’, waarin naast kinddiensten ook sport en andere buurtvoorzieningen gevestigd zijn. Onderling werken de scholen in Hoensbroek samen. In het stadsdeel Hoensbroek is slechts een beperkt aanbod kinderopvang (KDV) aanwezig. Enkel in basisschool de regenboog is een kinderdagverblijf.

Voor BS De Regenboog (Brede School Mariarade) onderzoeken schoolbestuur en kindpartners (KDV, BSO en PO) de mogelijkheid voor IKC-samenwerking. De school is op twee locaties gevestigd en dat beperkt de mogelijkheden voor integratie. KDV & BSO kampen met ruimtegebrek en er is een wachtlijst voor deze locaties. Ook daardoor is het moeilijk om tot doorlopende leerlijnen te komen. Bij BS De Vlieger wordt brede samenwerking met kindpartners (en ook met andere partijen) beperkt door een gebrek aan ruimte. Onderwijs en kinddiensten zitten in verschillende gebouwdelen, waardoor samenwerking bemoeilijkt wordt. Vanwege de toenemende vraag en behoefte aan ruimte maakt de BSO (gedeeld) gebruik van ruimte in de BMV. Deze voldoet niet aan de wettelijke eisen omdat derden direct bij de kinderen zitten. Dit is geen houdbare situatie. Om de samenwerking inhoudelijk verder te ontwikkelen is het gewenst dat kind-, sociale-, zorg- en welzijnspartners en onderwijs dichter bij elkaar worden gehuisvest. Conclusie: Voldoet deels, alle wijkvoorzieningen in Hoensbroek zijn BMV’s, waar breed wordt samengewerkt tussen verschillende maatschappelijke en onderwijspartners. Kinderopvang is in het gebied slechts op een locatie aanwezig en kampt met capaciteitstekort in stadsdeel Hoensbroek. BS De Regenboog heeft de ambitie om zich te ontwikkelen tot een IKC.

Het ervaren ruimtegebrek in de schoolgebouwen bemoeilijkt de samenwerking tussen school, de kindpartners en andere partijen. Principe 2: In een thuisnabij wijknetwerk De voorzieningen zijn goed gespreid over het gebied. Ze zijn verdeeld over de verschillende wijken. Drie basisscholen, namelijk Wonderwijs (BMV Auvermoer), de Mheyster (BMV Aldenhof) en de Vlieger (BMV

DMS 23010292

29

Maria Gewanden), zijn gevestigd in Brede Maatschappelijke Voorzieningen (BMV). Deze hebben mede daardoor een verbinding met het sociaal-maatschappelijke leven in de wijk: er zijn ook andere relevante voorzieningen in deze gebouwen ondergebracht. Daardoor is er een natuurlijke verbinding van de school met de wijk, waardoor ruimtes in goed overleg gedeeld kunnen worden. Zo maakt BS Wonderwijs gebruik van het podium in BMV Auvermoer voor optredens en vieringen. Bij BMV Maria Gewanden, met BS De Vlieger kunnen samenhangende voorzieningen voorzien in een aanbod voor zorgvragen van de kinderen, jeugd en volwassenen uit de wijk. Dit wordt gehinderd door een gebrek aan plek. Met name ruimtes voor overleg en gesprekken met leerlingen en ouders worden gemist, zowel in het schooldeel als in de BMV. Hierdoor kunnen (wijk)partners niet altijd terecht in het gebouw, waardoor de doelen niet bereikt worden. BS de Regenboog is onderdeel van Brede School Mariarade en werkt samen met kindpartners (BSO, KDV, PO) en stichting Buurtgericht Werken Mariarade. De ambitie is om het aanbod te verbreden tot een integraal kindcentrum. Ook de fysieke ruimte om andere partners (zorg en welzijn) in het gebouw plek te geven ontbreekt vaak. Gedeeltelijke nieuwbouw en centraliseren op één locatie in (of in de buurt van) de hoofdbouw van basisschool de Regenboog kan bijdragen aan de samenwerking.

Conclusie: Voldoet, de spreiding over de wijken is goed en er is een onderscheidend thuisnabij aanbod. Kanttekening is het gebrek aan ruimte in verschillende BMV’s. Principe 3: Inclusief en passend Op de onderwijslocaties in Hoensbroek wordt een inclusief en passend aanbod verzorgd. De ontwikkeling van het individuele kind staat centraal. Er is intensieve samenwerking opgebouwd met partijen op het gebied van ondersteuning en (jeugd)zorg voor het kind en het gezin. Kinderen hebben toegang tot korte interventies in een thuisnabije omgeving. De wijken verschillen in bevolkingssamenstelling en sociaal-maatschappelijke problematiek. Ook de zorgvraag en de beantwoording daarvan is specifiek gemaakt per wijk. Alle schoolgebouwen liggen in wijken die onderdeel uitmaken van het ‘Nationaal Programma Heerlen-Noord’. Bijzondere uitdagingen op het gebied van onderwijs, welzijn en zorg worden op alle scholen in Hoensbroek aangepakt. Daarbij worden partijen gehinderd door feitelijk specifiek ruimtegebrek bij de scholen: ondanks het normatieve ruimteoverschot is er niet altijd voldoende geschikte ruimte voor bijkomende kindvoorzieningen en ambulante partners in zorg en welzijn.

Bij basisschool de Vlieger kunnen niet altijd alle ambulante zorgpartners terecht in het gebouw en de BSO voldoet niet aan de eisen en is te klein.

De peuteropvang bij basisschool Wonderwijs heeft een wachtlijst van peuters en heeft ruimtegebrek op locatie. Op Basisschool de Regenboog geven BSO de Bijenkorf en KDV de Bromtol aan ruimtegebrek te hebben, en daardoor wachtlijsten te hanteren. Conclusie: Voldoet grotendeels, met uitzondering van enkele ruimtevraagstukken bij basisschool de Vlieger, basisschool Wonderwijs en basisschool de Regenboog. Principe 4: Toekomstvast met een scope van dertig jaar Voor de onderwijslocaties geven de prognoses aan dat het aantal leerlingen tussen 2023 en 2038 stabiel zal blijven, met een lichte daling met ongeveer 1,5%. Dat betekent dat de huidige situatie, waarbij de scholen in het gebied een forse normatieve leegstand hebben (alle scholen meer dan 10%)5, zal 5

Mogelijk is een deel van het normatieve ruimtetekort toe te bedelen aan de ‘BMV’-functies in het gebouw. De m 2-onderwijs

zijn bepaald op basis van aangereikte informatie. Een grondige nameting van alle schoolgebouwen, met een opsplitsing in onderwijs, kindpartners en overige partners kan mogelijk een beter inzicht in de cijfers geven.

DMS 23010292

30

continueren en dat is (ook kwalitatief-inhoudelijk) niet in het belang van onderwijs in het stadsdeel en van de gemeente in het algemeen: leegstand leidt immers tot financiële tekorten, waardoor minder in kwaliteit geïnvesteerd kan worden. In kwalitatief opzicht zijn de basisscholen De Mheyster en Wonderwijs op niveau: ze hebben recent nieuwbouw gekregen, die voldeed aan de toen geldende duurzaamheidseisen. Er zijn echter ook gebouwelijke aandachtpunten met betrekking tot toekomstvaste huisvesting: Het gebouw van De Vlieger is verouderd. Uit de QuickScan is gebleken dat het dak op sommige plekken lekt en er zijn dringend maatregelen aan de schil van het gebouw nodig. Het gebouw voldoet niet aan de duurzaamheidseisen. Bovendien is er ruimtegebrek, met name op het gebied van overlegruimten en ruimte voor de kindpartners (Humankind). Daarentegen is de gymzaal in de BMV pas later bijgebouwd. Deze voldoet nog. Het hoofdgebouw van De Regenboog is recentelijk gerenoveerd en voldoet technisch gezien aan de voorwaarden. De dislocatie heeft zijn maximale levensduur ruimschoots overschreden. Het gebouw is ruim 90 jaar oud en voldoet niet aan de huidige en toekomstige eisen en bij dit gebouw is zorgplicht aan de orde, waarbij de samenhang met het hoofdgebouw een basis kan vormen voor een IKC-ontwikkeling.

Conclusie: Voldoet niet voor basisschool de Vlieger en basisschool de Regenboog (dislocatie).

Advies Hoensbroek: Aandachtpunt is de normatieve leegstand in de voor onderwijs aangewezen delen van de voorzieningen. Tegelijk blijkt er slechts beperkt geschikte ruimte vrij om locaties aan te vullen tot brede buurtvoorzieningen met een volledig pakket aan kinddiensten, buurtverenigingen en ook zorg en welzijn. Om dit aan te pakken kan voor elke locatie onderzocht worden op welke wijze normatieve overmaat van onderwijsruimte kan worden getransformeerd ten behoeve van een aanvulling van het aanvullende inclusieve programma. In kwalitatief opzicht is het aanbod in Hoensbroek vergaand op orde. Verschillende locaties geven op een goede wijze invulling aan de ordeningsprincipes. Naast de geconstateerde normatieve overmaat zijn er aandachtpunten, die prioriteit hebben. De dislocatie van BS De Regenboog heeft zijn maximale levensduur bereikt. Het is vanuit ambities in het IHP raadzaam om te streven naar één gebundelde BMV/IKC-locatie. Ook bij het gebouw van BS De Vlieger is een tekort aan ruimte, bijvoorbeeld voor de Buitenschoolse Opvang (BSO), buurtvereniging Maria Gewanden en voor overleg. Bovendien is het gebouw slechte kwaliteit.

DMS 23010292

31

07-3

Stadsdeel Heerlerheide

In Heerlerheide zal het aantal leerlingen op de scholen tot en met 2038 dalen met ongeveer 11% van 1.132 naar 1.006. De schoolgebouwen hebben opgeteld een ruimtecapaciteit van 9.285 m². Op alle scholen is sprake van een groeiende normatieve leegstand. Er zijn op verschillende locaties diverse vraagstukken in het beschikbaar hebben van onderwijs- en bijkomende functionele ruimte aan de orde. Primair onderwijs

2038

Leerlingen

Leerlingen

Basisschool

Bevoegd gezag

De Ganzerik*

MOVARE

1.360 m²

260

243

Mijn Spoor*

MOVARE

2.227 m²**

203

168

MOVARE

1.041 m²

171

143

MOVARE

1.651 m²**

159

127

Sint Paulus*

INNOVO

1.020 m²

124

116

De Schakel* De Schakel (dependance)*

INNOVO

1.986 m²

215

209

9.285 m2

1.132

1.006

Frans Postma* Gerardus Majella*

Totaal Heerlerheide

Capaciteit

2023 (telling 1.10.2022)

* Deze scholen liggen in buurten waarvoor extra aandacht wordt gevraagd in het kader van het ‘nationaal programma Heerlen-Noord’ ** Een deel van de vierkante meters van basisschool Mijn Spoor en basisschool Gerardus Majella kunnen worden toegerekend aan de buurtfunctie. De afgelopen jaren zijn deze parallel met een grootschalige renovatie van de schoolgebouwen gerealiseerd.

Het Stadsdeel bevat de wijken Vrieheide-De Stack, Heerlerheide-Passart, Heksenberg en RennemingBeersdal en heeft 18.744 inwoners. Daarvan vormen 1.424 kinderen de basisgeneratie voor het primaire onderwijs. Van dit aantal volgt op teldatum 1.10.2022 946 kinderen primair onderwijs in het stadsdeel Heerlerheide en dat is 66%. De Schakel en St. Paulus vallen onder bevoegd gezag van INNOVO, de rest is van MOVARE. Basisgeneratie stadsdeel Heerlerheide

1.424

Basisonderwijs in Heerlerheide

946

Basisonderwijs in rest van Heerlen

136

Basisonderwijs buiten Heerlen

129

Overige (o.a. speciaal onderwijs)

213

DMS 23010292

32

De scholen liggen goed gespreid over het gebied: Uit overige Stadsdeel Heerlerheide

Totaal uit Heerlerheide

Stadsdeel Heerlerheide

Uit eigen Postcode

Basisschool de Ganzerik

181 (70%)

41 (16%)

222 (86%)

Basisschool Mijn Spoor

174 (86%)

12 (6%)

186 (92%)

Basisschool Frans Postma

100 (58%)

8 (5%)

108 (63%)

Basisschool Sint Paulus

72 (57%)

14 (11%)

86 (68%)

Basisschool Gerardus Majella

113 (71%)

32 (20%)

145 (91%)

Basisschool De Schakel

177 (82%)

22 (10%)

199 (92%)

Alle wijken in Heerlerheide zijn onderdeel van het ‘Nationaal Programma Heerlen-Noord’, een investeringsprogramma voor kwetsbare wijken met als doel om kansengelijkheid te vergroten. In relatie tot onderwijs wordt geïnvesteerd in extra aandacht voor kinderen. De basisscholen Ganzerik, Frans Postma en de twee locaties van basisschool de Schakel zijn bezocht voor een QuickScans, de resultaten zijn te vinden in de bijlage. Principe 1: Samenwerking in (integrale) kindcentra Bij iedere school is een basissamenwerking tussen onderwijs en peuteropvang. Enkele locaties hebben aanvullend BSO en/of KOV aanbod en vaak is er ruimte voor andere partners, van belang vanwege de zorgvraag en aandacht voor achterstanden in het gebied. De locatie Mijn Spoor is recent gerenoveerd en heeft een wijkfunctie gekregen: bijna 600 m² bvo wordt ingevuld door de wijk. De BSO is vergroot van 22 naar 33 kindplaatsen en ook POV Kempke en BSO Mijn Spoor zijn in het gebouw gesitueerd. Ook biedt de school onderwijs aan kinderen met een autistisch spectrum. Ook BS Gerardus Majella is gerenoveerd en heeft een functie voor de wijk gekregen door toevoeging van een multifunctionele ruimte. In BS De Schakel is peuteropvang Puk gevestigd. De inpandige ligging bevordert de warme overdracht. De voorziening biedt geen BSO.

BS De Ganzerik is gevestigd in BMV Heerlerheide, samen met KDV Villa Fun, BSO de Bandieten en POV Pip en een sporthal. De BSO en KDV hebben te maken met wachtlijsten zijn. Door gebrek aan ruimte is het ook niet mogelijk ambulante (zorg)partners ruimte te geven. BS Frans Postma is in hetzelfde gebouw gevestigd als POV Ukkepukkehut, in BS Sint Paulus is POV Pino gevestigd. De peuteropvang kampt daar met wachtlijsten en ruimtegebrek net als de Ganzerik (POV Pip) en de Schakel (POV Puk). Ook Humankind ervaart bij BSO en KDV op locaties ruimtegebrek. Nb.: Ouders in Heerlerheide (en Hoensbroek) maken ook gebruik van KDV Alles Ki(d)ts en BSO Wizz Ki(d)ts. Dit is een grootschalige voorziening voor kinderopvang en buitenschoolse opvang, die een relevant aanbod biedt aan kinderen uit Heerlerheide en Heerlen-Stad. Deze voorziening ligt in Heerlen-Stad maar is goed bereikbaar vanuit Heerlerheide. Conclusie: Vergaand compleet. In het gebied Heerlerheide is op slechts één school (BS De Ganzerik) een volledig aanbod van kinddiensten aanwezig. Op een aantal andere locaties is een brede aanwezigheid van kinddiensten bij de school aan de orde. Door de extra zorgvraag van kinderen in het gebied is er wel extra aandacht voor het bieden van ruimte aan ambulante zorgverleners.

DMS 23010292

33

Principe 2: In een thuisnabij wijknetwerk De voorzieningen liggen goed gespreid in het gebied. Daarbij kiezen kinderen niet altijd voor de dichtstbijzijnde school: De leerlingen van Basisschool de Ganzerik zijn voor 70% afkomstig uit het eigen postcodegebied. De school ligt op relatief korte afstand van basisschool Mijn Spoor. BS Ganzerik is goed gepositioneerd met alle kindpartners in het gebouw, aangevuld met een bibliotheek en een sporthal. De meeste voorzieningen hebben een aanvullend maatschappelijk programma van welzijn en zorg, zodat de mogelijkheden beschikbaar zijn om tot een thuisnabij netwerk te komen. Een aantal voorzieningen kan vanwege een tekort aan passende ruimtes de doelstellingen en ambities niet (volledig) realiseren, met name BS Ganzerik en de BS Frans Postma. BS De Schakel ligt in de kwetsbare wijk Vrieheide-De Stack in Heerlen. De meeste leerlingen van de school komen uit het eigen postcodegebied (ruim 82%) en dit is daarmee bij uitstek een school thuisnabij, centraal in het voedingsgebied. Buiten school is medegebruik schooluren zeer beperkt en de dependance voldoet niet aan de huidige eisen en wensen van het huidige onderwijs. Voor deze school is de doorontwikkeling naar een maatschappelijke voorziening relevant om tot een thuisnabij netwerk te komen. Conclusie: de scholen zijn wijk georiënteerd.

Door gebrek aan ruimte is het realiseren van doelstellingen en ambities niet altijd mogelijk. Urgenties liggen bij de BS Frans Postma, de Ganzerik en de Schakel. Principe 3: Inclusief en passend De scholen streven ernaar om voor leerlingen uit de eigen (kwetsbare) wijk toegankelijk te zijn. BS De Schakel heeft een bovengemiddeld aantal leerlingen met een achterstand en een diverse en multiculturele populatie. Om te voorkomen dat leerlingen onnodig naar het speciaal onderwijs worden verwezen, werkt de school samen met zorgpartners in een multidisciplinaire aanpak. Zo neemt zij deel aan het programma Vroeg- en Voorschoolse Educatie (VVE)-thuis. Samen streven partners naar een naadloze verbinding tussen onderwijs, zorg, opvang en ontspanning voor basisschoolleerlingen via samenhangende arrangementen. Voor de recente renovatie van BS Gerardus Majella is een plan ontwikkeld samen met de buurt. Daarbij ontstond een wijkvoorziening met een verbreed aanbod, met een dyslexiespecialist, twee ergotherapeuten en een logopedist specifiek afgestemd op de behoeften van kinderen in hun buurt. Het ruimteaanbod is hierop aangepast. De voorziening biedt een inclusieve leeromgeving waarin elk kind de kans krijgt om te gedijen en zijn potentieel te benutten. Conclusie: de Schakel en Gerardus Majella vormen belangrijke pijlers binnen het ordeningsprincipe 'inclusief en passend'.

Zij voldoen, net als de andere scholen, aan het ordeningsprincipe. In het kader van het Nationaal Programma Heerlen-Noord is er extra aandacht voor inclusief en passend onderwijs. Principe 4: Toekomstvast met een scope van dertig jaar Niet alle voorzieningen in Heerlerheide zijn toekomstvast. Belangrijkste aandachtpunt is dat met uitzondering van Ganzerik en Frans Postma alle scholen kampen met een (fors) normatief ruimteoverschot. Deze extra ruimte is bij BS Mijn Spoor en BS Gerardus Majella benut voor het invullen van buurtfunctie. In alle voorzieningen kan ruimte verzilverd worden om de verbinding met de buurt te versterken, bijvoorbeeld in het verlengde van het Nationaal Programma Heerlen-Noord. De gebouwen van BS Gerardus Majella en Mijn Spoor zijn gerenoveerd, en BS Sint Paulus is recent gebouwd. Deze gebouwen voldoen. De dependance van BS De Schakel (Gasperistraat) heeft zijn technische en economische levensduur overschreden: het 78 jaar oude gebouw voldoet niet aan de eisen, de structuur van het gebouw is ongeschikt en het binnenklimaat is onprettig. Op basis van de kwaliteit

DMS 23010292

34

van het gebouw is hier zorgplicht aan de orde. Ook het hoofdgebouw heeft zijn economische levensduur bereikt. Een ontwikkeling van een unilocatie, aangesloten bij de buurt ligt voor de hand. De BS Frans Postma is in de praktijk te klein voor het aantal leerlingen en heeft door de onpraktische (ronde) bouwvorm veel functioneel ruimteverlies: ruimten zijn moeilijk geschikt te maken voor passend onderwijs of voor uitbreiding van de dienstverlening. Daarnaast zijn er bouwkundige aandachtspunten, zoals het dak. De installaties zijn (deels) vervangen om het binnenklimaat geschikt te maken. Basisschool Gerardus Majella heeft een levensduurverlengende renovatie gehad en voldoet aan de eisen. Aandachtpunt is dat het aantal leerlingen van het schoolgebouw zal dalen van 158 naar 127 leerlingen in 2038, onder de opheffingsnorm van 156 leerlingen. Basisschool de Ganzerik is in 2015 gerealiseerd. De onpraktische indeling (bijvoorbeeld door de pilarenstructuur) zorgt voor een ervaren ruimtetekort. De ruimten voor kinderopvang en buitenschoolse opvang zijn te klein. Het speelterrein ligt verhoogd ten opzichte van de straat en is onvoldoende veilig voor kinderen (vanwege valrisico’s door de keermuur). Conclusie: het merendeel van de onderwijslocaties in Heerlerheide zijn toekomstbestendig gemaakt of bevinden zich binnen de scope van 30 jaar.

Zij voldoen qua kwaliteit over het algemeen aan de wensen en behoeften van het onderwijs. Advies Heerlerheide: Belangrijkste aandachtpunt is het ruimtegebrek op een aantal scholen om op locaties maatschappelijk aanbod aan te vullen. Aandachtpunt is ook de buitenschoolse voorziening van Humankind, die de ontwikkeling van een volledig aanbod op de onderwijslocaties remt. Een groot deel van de basispopulatie gaat ook buiten de eigen buurt naar school. Dit doet geen recht aan de ambitie voor de ontwikkeling van dichtbije voorzieningen met verbinding met de eigen omgeving (wijk, vrienden en familie) en dat strookt niet met de ambities van het Nationaal Programma Heerlen-Noord. De scholen die in het gebied aandacht vergen zijn met name: De Schakel is gevestigd in twee gebouwen, waarvan voor beide locaties zorgplicht aan de orde is. Daarbij ligt aandacht voor de hand voor uitbreiding van het dienstenaanbod, afgestemd op de behoeften van de maatschappelijke omgeving op een unilocatie. Frans Postma: het gebouw is verouderd en toe aan renovatie of nieuwbouw. Het huidige gebouw is rond van vorm en daardoor functioneel moeilijk indeelbaar voor onderwijs. Het gebouw ervaart daardoor een fors tekort aan beschikbare onderwijsruimte, die ook tijdens de QuickScan zijn geconstateerd.

Hier liggen maatregen voor de hand om de functionaliteit te verbeteren, waarbij het belangrijk is om oog te hebben voor de beperkte resterende levensduur van het gebouw. Voor BS De Ganzerik zijn ruimten onpraktisch in het gebruik en wordt er hierdoor ruimtegebrek ervaren, zowel bij de school als de kinderopvang en buitenschoolse opvang. Daarnaast is het speelterrein onveilig en vergt dit urgent aandacht in het kader van fysieke veiligheid van de kinderen. Ook hier is het advies om te investeren in verbetering.

DMS 23010292

35

07-4

Stadsdeel Heerlen-Stad

Het stadsdeel Heerlen-Stad heeft een stabiel onderwijsaanbod. Volgens de prognoses van Pronexus zal het aantal leerlingen op de scholen tot en met 2038 licht dalen met 3% van 2.338 naar 2.275. De schoolgebouwen hebben gezamenlijk een normatieve ruimtecapaciteit van 13.577 m² bvo en in normatief opzicht sluit het ruimteaanbod aan bij de huidige en toekomstige vraag. In de praktijk zijn er grote verschillen tussen in normatieve en werkelijke ruimtebehoefte. 2023 (telling 1.10.2022)

Primair onderwijs Basisschool

Bevoegd gezag

Capaciteit

Leerlingen

2038 Leerlingen

INNOVO

1.085 m²

189

184

INNOVO

1.665 m²

377

346

Sint Martinus

INNOVO

1.650 m²

250

214

Sint Tarcisius

INNOVO

2.403 m²

438

431

Eikenderveld*

INNOVO

906 m²

127

124

De Wegwijzer

INNOVO

1.275 m²

230

240

De Horizon*

INNOVO

1.700 m²

244

264

MOVARE

1.783 m²

272

260

MOVARE

1.110 m²

211

212

13.577 m2

2.338

2.275

Broederschool Windekind

De Droomboom* De Tovercirkel (dependance) Totaal Heerlen-Stad

* Deze scholen liggen in buurten waarvoor extra aandacht wordt gevraagd in het kader van het ‘nationaal programma Heerlen-Noord’

Heerlen-Stad bestaat uit de wijken Zeswegen-Nieuw Husken, Schandelen-Grasbroek, MeezenbroekSchaesbergveld-Palemig, Heerlen-Centrum, Eikenderveld, Esschen-Koumen-Hei-Beitel, Welten-Benzenrade, Bekkerveld-Aarveld, Caumerveld-Douve Weien en Molenberg. In totaliteit heeft het stadsdeel 39.991 inwoners en een basispopulatie voor primair onderwijs van 2.750 kinderen. Van dit aantal volgen op teldatum 1.10.2022 1.926 kinderen onderwijs in het stadsdeel Heerlen-Stad, dat is 76%. Basisgeneratie stadsdeel Heerlen-Stad

2.750

Basisonderwijs in Heerlen-Stad*

1.926

Basisonderwijs in rest van Heerlen

345

Basisonderwijs buiten Heerlen

191

Overige (o.a. speciaal onderwijs)

288

*inclusief telling van de leerlingen van Vrije school Helianthus, Taalschool de Werelddelen en IBS El Wahda.

DMS 23010292

36

In Heerlen-Stad is een breed aanbod aan onderwijsconcepten beschikbaar. De scholen liggen om Heerlencentrum heen. In het centrum zelf is geen onderwijslocatie beschikbaar. De kinderen die in het centrum wonen gaan daarmee naar scholen in de overige omgeving. Omdat het ook voor deze kinderen mogelijk zou zijn om thuis nabij onderwijs te volgen én omdat sommige scholen in de omgeving te maken hebben met ruimtegebrek is het aan te bevelen te onderzoeken wat een oplossing kan zijn. Het volgende aantal leerlingen komt uit het eigen postcodegebied en uit het Stadsdeel:

Stadsdeel Heerlen-Stad

Uit eigen Postcode

Uit overige Stadsdeel Heerlen-Stad

Totaal uit Heerlen-Stad

Broederschool

165 (87%)

13 (7%)

178 (94%)

Basisschool Windekind

147 (39%)

118 (31%)

265 (70%)

Basisschool Sint Martinus

153 (61%)

40 (16%)

193 (77%)

Basisschool Sint Tarcisius

149 (34%)

197 (45%)

346 (79%)

Basisschool Eikenderveld

91 (72%)

10 (8%)

101 (80%)

Basisschool De Wegwijzer

171 (74%)

17 (8%)

188 (82%)

Basisschool De Horizon

143 (59%)

60 (24%)

203 (83%)

Basisschool De Droomboom Basisschool De Tovercirkel (dislocatie)

219 (81%)

27 (9%)

246 (90%)

60 (28%)

108 (52%)

168 (80%)

De wijken Zeswegen-Nieuw Husken, GMS, MSP, Eikenderveld, Heerlen-Centrum, Molenberg in het stadsdeel Heerlen-Stad worden genoemd in het ‘Nationaal Programma Heerlen-Noord’. Vier locaties zijn bezocht voor een QuickScan: Windekind, de Broederschool, de Wegwijzer en de Droomboom. Principe 1: Samenwerking in (integrale) kindcentra Een aantal scholen in Heerlen-Stad kampt met een ruimtevraag, die het ingewikkeld maakt om tot een volledige IKC-ontwikkeling te komen. Zo kampt Broederschool, die onderdeel uitmaakt van de BMV Molenberg met een beperkte ruimte. Dat hindert de samenwerking met kindpartners. Mede doordat de school gevestigd is in een monumentaal pand zijn er weinig mogelijkheden om tot oplossingen te komen. Momenteel worden elders in de wijk ruimten gebruikt als noodlokaal. Ook Basisschool Windekind kampt met ruimtegebrek. Tijdelijke huisvesting moest voorzien in het opvangen van een piek maar nu blijkt de groei structureel. De noodlokalen moeten voor 1.1.2026 verdwijnen, en een definitieve oplossing is dringend vereist vanwege zorgplicht. In de noodlokalen is ook de BSO gevestigd en ook die kampt met ruimtegebruik en zou graag willen doorgroeien. Ruim 60 kinderen gaan naar BSO het Zeeroversnest bij BS Sint Tarcisius.

De overige scholen (Sint Tarcisius, Droomboom, De Horizon, Sint Martinus en de Wegwijzer) werken veelal integraal samen met alle kindpartners in één gebouw. POVH ervaart bij Mieniebeestje (de Droomboom) en bij Kiddoh (de Wegwijzer) ruimtetekort, want zij hebben te maken met een wachtlijst. POVH wil graag bij basisschool de Wegwijzer een tweede peutergroep starten. Kinderopvang en Buitenschoolse Opvang zijn in Heerlen-Stad goed toegankelijk, mede door de eigen voorziening van Humankind (BSO Wizz Kidts en KDV Alles Kidts). Conclusie: de onderwijslocaties in het stadsdeel Heerlen-Stad werken nauw samen met kindpartners en voldoen voor een groot deel aan het concept integraal kindcentra. In sommige gevallen is onvoldoende ruimte in de schoolgebouwen aanwezig, waardoor samenwerking in kindcentra bemoeilijkt wordt.

DMS 23010292

37

Principe 2: In een thuisnabij wijknetwerk De scholen in het gebied zijn goed gespreid in het voedingsgebied. Aandachtspunt is wel dat er in het centrum van Heerlen-Stad geen basisschool aanwezig is voor de kinderen die in dit centrum wonen: de voorzieningen zijn in een band rond het centrum geplaatst. De scholen zijn verbonden met de eigen omgeving. De Droomboom, Wegwijzer en de Broederschool zijn onderdeel van een BMV. In deze BMV’s wordt een gebrek aan flexibiliteit ervaren, waardoor de mogelijkheden om tot combinaties te komen tussen onderwijs en opvang met welzijn en zorg beperkt zijn. Multifunctioneel gebruik van ruimtes is niet altijd mogelijk. De Broederschool zoekt samenwerking met de buurt voor de verdere invulling van het onderwijsconcept. De Droomboom huurt tijdelijke lokalen in het nabij gelegen gemeenschapshuis. Ze ervaart een tekort aan ruimte voor zorg- en welzijnsmedewerkers en deze samenwerking is relevant in het kader van Landelijke Programma Heerlen-Noord. De zorgvraag is groter. Conclusie: de scholen voldoen in de meeste gevallen en geven invulling aan een thuisnabij wijknetwerk. Ruimtegebrek scholen hindert in sommige gevallen bij het verbeteren van de dienstverlening. Principe 3: Inclusief en passend De scholen in het gebied streven naar startklassen (extra ondersteuning en zorgbegeleiding) ten behoeve van een goede instroom.

Bij de Wegwijzer is dit gerealiseerd en bij de Broederschool worden de ambities gehinderd door het tekort aan ruimte. Conclusie: De scholen in Heerlen-Stad streven inclusief en passend onderwijs na. Principe 4: Toekomstvast met een scope van dertig jaar Het totaal aantal leerlingen in Heerlen-Stad blijft volgens de prognoses tot het jaar 2038 gelijk. Het aantal vierkante meters in het stadsdeel is voldoende. Enkele schoolgebouwen hebben de eindtermijn van het gebouw bereikt. Daarnaast ervaren enkele scholen een ruimtetekort voor onderwijs en samenwerkingspartners. Het is aan te bevelen te onderzoeken of het toevoegen van een zogenaamde centrumschool, naast de mogelijkheid voor de kinderen uit het centrum om thuis nabij onderwijs te volgen, een oplossing kan zijn voor het ruimtegebrek van scholen in de omgeving. BS Eikenderveld school kampt met een ruimtetekort en is relatief klein (onder de opheffingsnorm van 156). Ook voor de Wegwijzer is in de QuickScan gebleken dat het gebouw tekort schiet op belangrijke facetten. Ook onderzoek door Bremen Bouwadviseurs (2023) toont aan dat het binnenklimaat onvoldoende is. Voor dit gebouw uit 1984 zijn maatregelen aan de orde: vervangende nieuwbouw of het verbeteren en tegelijk verduurzamen van het gebouw door toepassing van duurzame installaties die voldoende aan de eisen voor Frisse Scholen.

Daarnaast blijkt uit de QuickScans dat de gebouwkwaliteit van BS Windekind op onderdelen ondermaats is, zoals enkele glas en de constructie van de kozijnen. Het gebouw dateert uit 1980 en heeft zijn eindtermijn bereikt, hierdoor is zorgplicht aan de orde. Een aantal scholen kampt dus met ruimtevraagstukken (Droomboom, Broederschool en Windekind) en kwaliteitsvraagstukken (Wegwijzer en Eikenderveld). Conclusie: Voldoet met aandachtpunten.

DMS 23010292

38

Advies Heerlen-Stad: Veel scholen in het gebied kampen met een gebrek aan ruimte. Dit is een lokaal vraagstuk omdat tegelijkertijd geldt dat de meeste leerlingen uit de scholen uit de directe omgeving en dus uit het eigen voedingsgebied komen. Problemen in het stadsdeel moeten dus binnen het stadsdeel worden opgelost om tot een toekomstvast onderwijsaanbod te komen. Dat betekent dat in Heerlen-Stad een maatregelen genomen moeten worden: Voor de Windekind is sprake van een continue instroom op een hoog niveau. Vanwege ondercapaciteit als ook de leeftijd en de kwaliteit van het bestaande gebouw is een inrichting van voldoende onderwijskwaliteit in deze omgeving aan de orde. Bij de Broederschool, onderdeel van BMV Molenberg, is sprake van een structureel gebrek aan ruimte, dat momenteel tijdelijk in de wijk wordt opgelost. Ook daar is verbetering in samenhang met de BMV Molenberg van belang. Daarbij is de beperkte fysieke ruimte om bij te bouwen in dit monumentale complex een beperkende factor. De gebouwen van basisscholen Eikenderveld en De Wegwijzer zijn kwalitatief onder de maat voor onderwijshuisvesting en bij deze scholen is verbetering van de gebouwen een zorgplichtopgave. Deze is op de verschillende locaties verschillend in te vullen.

Voor De Droomboom is, ondanks de recente realisatie van dit gebouw, een aantal verbeteringen noodzakelijk om de onderwijshuisvesting beter aan te (kunnen) sluiten op de beleidsmatige wensen van belang. Mogelijkheden voor het oprichten van een ‘centrumschool’ in het centrum van Heerlen nader onderzoeken.

07-5

Stadsdeel Heerlerbaan

Het onderwijslandschap in Heerlerbaan maakt een verandering door vanwege de bouw van de BMV Heerlerbaan. Daar gaan de twee scholen uit het gebied, vallend onder bevoegd gezag van INNOVO en MOVARE, gezamenlijk gevestigd worden. Het aantal leerlingen zal volgens de prognoses tot en met 2038 licht stijgen met ongeveer 0,5%, van 407 naar 409 leerlingen. De nieuwe BMV Heerlerbaan heeft ongeveer 2.500m2 voor onderwijs, en zal in 2024 worden opgeleverd. Dit is geschikt voor ongeveer 400 leerlingen. 2023 (telling 1.10.2022)

Primair onderwijs Basisschool De Windwijzer De Tovercirkel (gesloopt in 2022) BMV Heerlerbaan Totaal Heerlerbaan

Bevoegd gezag

Capaciteit

Leerlingen

2038 Leerlingen

INNOVO

1.191 m²

234

237

MOVARE

1.224 m2

173

172

MOVARE/ INNOVO

~2.500 m2 onderwijs

~400

~400

2.415 m2

407

409

* Deze school ligt in een buurt waarvoor extra aandacht wordt gevraagd in het kader van het ‘nationaal programma Heerlen-Noord’

DMS 23010292

39

Het stadsdeel bestaat uit Heerlerbaan-Centrum en HeerlerbaanSchil. Er wonen 9.562 inwoners, waarvan ongeveer 768 kinderen de basisgeneratie voor het primaire onderwijs vormen. Daarvan volgen 356 leerlingen op teldatum 1.10.2022 primair onderwijs in het stadsdeel, dit is 46%. Basisgeneratie stadsdeel Heerlerbaan

768

Basisonderwijs in Heerlerbaan

356

Basisonderwijs in rest van Heerlen

74

Basisonderwijs buiten Heerlen

68

Overige (o.a. speciaal onderwijs)

270

In Heerlerbaan is momenteel slechts een school voor primair onderwijs, namelijk basisschool de Windwijzer. Basisschool de Tovercirkel is in 2022 gesloopt. De school maakt tijdelijk gebruik van onderwijsruimte op het Bernardinuscollege. Vanaf 2024 zal BMV Heerlerbaan worden opgeleverd, met onderwijsruimte voor ongeveer 400 leerlingen voor basisscholen de Windwijzer en de Tovercirkel. Met BMV Heerlerbaan zal het onderwijsaanbod passend zijn voor dit stadsdeel. Van de leerlingen van basisschool de Tovercirkel (voor de sloop) en basisschool de Windwijzer komen het volgende aantal uit het eigen postcodegebied en stadsdeel:

Stadsdeel Heerlerbaan

Uit eigen Postcode

Uit overige Stadsdeel Heerlerbaan

Totaal uit Heerlerbaan

Basisschool de Tovercirkel

157 (89%)

n.v.t.

157 (89%)

Basisschool de Windwijzer

194 (83%)

n.v.t.

194 (83%)

Principe 1: Samenwerking in (integrale) kindcentra BS de Tovercirkel en BS De Windwijzer zijn in de nabije toekomst onderdeel van BMV Heerlerbaan. In het programma van eisen van deze voorziening wordt een bestendig en compleet aanbod voor kinderen van 0 tot 13 jaar ontwikkeld, samen met Stichting Peuteropvang Heerlen en Humankind. Conclusie: door de realisatie van BMV Heerlerbaan ontstaat een compleet aanbod in het stadsdeel Heerlerbaan. Het leerlingenaantal zal tot en met 2038 stabiel blijven. Door het flexibele ontwerp van BMV Heerlerbaan is het mogelijk eventuele fluctuaties in het leerlingenaantal op te vangen. Principe 2: In een thuisnabij wijknetwerk BMV Heerlerbaan wordt gesitueerd op een centrale locatie en sluit goed aan op de behoeften van de wijk, waarbij de voorzieningen zijn ingericht op ontmoeting en ontwikkeling. Maatschappelijke Partners zijn SCHUNCK bibliotheek, Heerlen Stand-By!, JENS, Huisartsenpraktijk Heerlerbaan en Stichting De Caumerbron. De samenwerking zal worden ingevuld door middel van gedeeld gebruik van faciliteiten en uitwisseling van expertise. Aandachtpunt op grond van de leerlingenaantallen gedurende de ontwikkeling van BMV Heerlerbaan is de aansluiting bij de normatieve ruimtebehoefte. De leerlingenaantallen zijn licht toegenomen, waardoor er al ontwerpwijzigingen hebben plaatsgevonden ten gunste van onderwijsruimten.

Met partners worden kansen onderzocht om verder te denken over gezamenlijk en gedeeld ruimtegebruik. Conclusie: BMV Heerlerbaan voldoet, BMV Heerlerbaan wordt gesitueerd op een centrale locatie in het stadsdeel en daardoor ontstaat een thuisnabij aanbod.

DMS 23010292

40

Principe 3: Inclusief en passend BMV Heerlerbaan is een wijkvoorziening waarbij partners met verschillende expertises een gezamenlijk doel behartigen: de ontwikkeling van kinderen van 0-13 jaar. De voorziening draagt bij aan kansengelijkheid en inclusie vanwege de expertise op het gebied van zorg rond het kind en zijn gezin. Conclusie: BMV Heerlerbaan sluit aan bij de behoeften van inclusief en passend onderwijs. De Windwijzer geeft hier al invulling aan door verschillende initiatieven op zowel gemeentelijk als individueel niveau. Principe 4: Toekomstvast met een scope van dertig jaar BMV Heerlerbaan is een toekomstbestendig gebouw dat voldoet aan de wettelijke eisen uit het Klimaatakkoord, hergebruik van materialen en binnenklimaat. Conclusie: BMV Heerlerbaan voorziet in een toekomstbestendige situatie. Advies Heerlerbaan: BMV Heerlerbaan is het nieuwe integrale kindcentra voor het stadsdeel. Ze wordt gerealiseerd vanuit de wensen en behoeften van de kindpartners, basisschool de Windwijzer, basisschool de Tovercirkel en andere wijk- en zorgpartners uit de omgeving en sluit aan op de behoeften van de wijk. Kanttekening is dat het onderwijsdeel mogelijk te klein is voor het aantal leerlingen in 2024. Het aantal leerlingen zal in de toekomst licht dalen, waardoor het gebouw op kortere termijn passend zal zijn.

DMS 23010292

41

07-6

Bovenlokale voorzieningen

Verschillende scholen in Heerlen vormen een bovenwijks, zelfs bovenlokaal aanbod. Ze bieden een plek aan kinderen uit Heerlen en (soms verre) omgeving voor 2.204 kinderen: 743 leerlingen bijzonder primair onderwijs en 1.451 Speciaal (Basis) Onderwijs en (Voortgezet) Speciaal Onderwijs. De prognoses geven aan dat deze voorzieningen tot en met 2038 licht dalen met 2% naar 2.167 leerlingen. De schoolgebouwen hebben een gezamenlijke normatieve ruimtecapaciteit van 25.314 m². Primair onderwijs Basisschool El Wahda (PO) Vrijeschool Helianthus (PO) Taalschool De Werelddelen (PO), Celsusstraat Taalschool De Werelddelen (PO), Gaffelhof Totaal bovenlokale voorzieningen PO

Bevoegd Gezag

Capaciteit

Catharina (V)SO De Pyler (V)SO De Griffel (V)SO De Buitenhof (V)SO Mgr. Hanssen (SO) Totaal bovenlokale voorzieningen

2038

Leerlingen

Leerlingen

IBPL

1.549 m²

207

195

Pallas

1.776 m²

311

333

MOVARE

982 m²

100

94

MOVARE

755 m2

135

126

5.062 m2

753

748

(Voortgezet) speciaal onderwijs Basisschool

2023 (telling 1.10.2022)

Bevoegd Gezag

Capaciteit

2023 (telling 1.10.2022)

2038

Leerlingen

Leerlingen

INNOVO

2.600 m²

210

204

INNOVO

4.920 m²

312

296

INNOVO

2.517 m²

312

309

Alterius

6.556 m²

263

247

Vitus Zuid

3.659 m²

354

363

20.252 m2

1.451 (V)SO

1.419 (V)SO

* De normatieve ruimtebehoefte voor het voortgezet speciaal onderwijs is niet uitgewerkt.

Voor scholen als Taalschool de Werelddelen, IBS El Wahda en Vrijeschool Helianthus wijken leerlingenprognoses van Pronexus vaak af van de eigen verwachtingen van de scholen. Deze voorzieningen hebben een bovenlokaal (of regionaal) karakter en verzorgingsgebied. Gefundeerde voorspellingen zijn ingewikkeld doordat de aantrekkingskracht van deze scholen buiten de gestandaardiseerde rekenmodellen valt. Het is voor de wenselijkheid van stabiliteit voor onderwijshuisvesting belangrijk om te streven naar bestuurlijke afspraken over aspecten als kernvoedingsgebied en het werven en aannemen van leerlingen van buiten dit voedingsgebied. Op de korte termijn kan onvoorspelbaarheid leiden tot acute en (dus) onwenselijke huisvestingsvragen op locaties.

DMS 23010292

42

Het bovenlokale karakter komt tot uitdrukking in de herkomstcijfers van de leerlingen. De scholen laten een sterke spreiding van leerlingen zien. De leerlingen komen voor meer dan de helft van buiten de gemeente.

Bovenlokale onderwijsvoorzieningen PO

Totaal uit gemeente Heerlen

Totaal uit regio Parkstad

Totaal uit andere gemeenten

Basisschool El Wahda (PO)

92 (44%)

45 (22%)

70 (34%)

Vrijeschool Helianthus (PO)

162 (52%)

133 (43%)

16 (5%)

Taalschool De Werelddelen (PO), Celsusstraat

21 (21%)

66 (66%)

13 (13%)

Taalschool De Werelddelen (PO), Gaffelhof

50 (37%)

24 (18%)

61 (45%)

Bovenlokale onderwijsvoorzieningen (V)SO

Totaal uit gemeente Heerlen

Catharina (V)SO

86 (64%)

De Pyler (V)SO

65 (37%)

De Griffel (V)SO

256 (82%)

Monseigneur Hanssen

69 (19%)

De Buitenhof (SO)

18 (31%)

Vier locaties zijn bezocht voor een QuickScan (zie bijlage 3). Dit waren de twee locaties van Mgr. Hanssen, Vrijeschool Helianthus de Buitenhof en Islamitische basisschool El Wahda. Islamitische basisschool El Wahda De Islamitische basisschool is als regioschool sinds haar ontstaan gegroeid naar 207 leerlingen (teldatum 1 oktober 2022). De belangstelling neemt toe, ook van buiten Parkstad. Omdat er een grens is aan de hoeveelheid leerlingen, die de school organisatorisch en praktisch (ruimtelijk/fysiek) kan faciliteren, is er een wachtlijst. Per schooljaar 2023-2024 zijn als tijdelijke maatregel twee noodlokalen geplaatst. Vanuit de keuzevrijheid van onderwijs worden leerlingen van buiten de regio aangenomen. Voorzetting van die aanpak kan leiden tot een disbalans en een uiteindelijk een tekort aan plek voor kinderen uit de regio Parkstad. Principe 1. Samenwerking in (Integrale) kindcentra IBS El Wahda heeft nog geen actieve samenwerking (op locatie of op afstand) met kindpartners. Er is vanuit visie op onderwijs aandacht voor de verbetering van de instroom, bijvoorbeeld door warme overdracht en (bij grote zorgen) knooppuntoverleg met peuterspeelzalen en ook door schakelklassen, die de verbinding naar de onderbouw verbeteren. Conclusie: Niet compleet. Er is geen inhoudelijke samenwerking met kindpartners.

DMS 23010292

43

Principe 2b. Beter door een bovenlokaal aanbod IBS El Wahda draagt bij aan het lokale wijknetwerk in Heerlen door regionaal gespecialiseerd onderwijs aan te bieden. De school vult het lokale aan op grond van grondslag en een specifieke, op taalachterstanden en integratie gerichte aanpak. Door haar bovenlokale karakter biedt de school onderwijs en daarmee keuzevrijheid aan leerlingen uit de regio en zelfs daarbuiten. Conclusie: Voldoet. De school biedt keuzevrijheid en verrijkt het lokale onderwijsaanbod. Principe 3. Inclusief en passend De school zoekt in haar aanpak samenwerking met andere scholen en de wijk om burgerbetrokkenheid en participatie inhoud te geven en draagt zo bij aan inclusie van de leerlingen in de samenleving. De school staat in het bijzonder specifiek stil bij Islamitische feesten. Conclusie: Voldoet. Principe 4. Toekomstvast met een scope van 30 jaar In normatief opzicht, gebaseerd op de prognose van Pronexus, biedt het gebouw voldoende ruimte voor het huidige aantal leerlingen. Het leerlingenaantal is op 1.10.2022 ten opzichte van een jaar eerder gedaald met 13 leerlingen (van 220 naar 207 leerlingen). De eigen prognoses van de school gaan uit van een significante stijging. De prognoses van Pronexus voor het IHP, gebaseerd op de bevolkingsprognose van de gemeente Heerlen en van Parkstad, laten een beperktere stijging.

In praktisch opzicht sluit het gebouw onvoldoende aan bij het onderwijsaanbod. In het gebouw zijn daarom eerder aanvullende bovennormatieve ruimtes ingericht, die het onderwijskundig concept aanvullen. De school heeft recent aanvullend de beschikking gekregen over tijdelijke lokalen. Conclusie: Voldoet niet. Advies IBS El Wahda: Schoolbestuur en gemeente streven ernaar dat de islamitische basisschool zich ontwikkelt tot een bovenlokale onderwijslocatie, die goed aansluit bij de ordeningsprincipes. El Wahda vult het aanbod in Heerlen immers aan met een grondslag, die keuzemogelijkheden uitbreidt. Advies is om ter versterking van de school voldoende plek te geven aan in ieder geval peuteropvang (en VVE) om een soepele overgang naar het basisonderwijs te faciliteren. Ook is het belangrijk om een perspectief voor de groei van de school af te spreken. IBS El Wahda heeft bestuurlijk de verwachting dat de vraag de komende jaren sterk zal groeien en wil daarom op korte termijn uitbreiden. De feiten en de prognoses ondersteunen deze visie vooralsnog niet. Daarbij is een evenwichtige samenstelling van de leerlingenpopulatie vanuit de ordeningsprincipes een aandachtpunt: de gemeente hecht aan het zekerstellen van onderwijscapaciteit voor leerlingen uit Parkstad vanwege de doelstelling dat kinderen dichtbij de eigen leefomgeving kunnen hechten.

Uitbreiding van huisvesting in een IHP mag niet gebaseerd worden op de particuliere verwachtingen van een school. Het is van belang om via bestuurlijke afspraken een gemeenschappelijke noemer te vinden. Zo kan worden toegewerkt naar een stabiele, bij de regio en de ordeningsprincipes passende omvang van de school en naar huisvestingsmaatregelen, die de feitelijke leerlingenontwikkelingen faciliteren. Dit niveau zou gezien de eigen prognoses van de school op 300 leerlingen bepaald kunnen worden plus bijkomende voorzieningen voor (peuter-) opvang, welzijn en zorg.

DMS 23010292

44

Vrijeschool Helianthus Het Vrijeschool onderwijs in Heerlen is door de jaren heen gegroeid, parallel aan de ontwikkeling van Vrijeschool onderwijs in de regio. De groeiambities zijn in die tijd regelmatig bijgesteld. Schoolbestuur gaat uit van een logische begrenzing van de groei tot twee volledige leerlijnen van 8 groepen. Momenteel is de school gevestigd op twee locaties, waarvan de dislocatie te klein is en sterk verouderd. Principe 1. Samenwerking in (Integrale) kindcentra De school biedt een bovenlokaal aanbod met een antroposofisch onderwijsconcept. Ze werkt intensief samen met ISTIA kinderopvang (KDV/BSO) in de omgeving van haar scholen en deze kindpartner werkt volgens dezelfde pedagogische aanpak, waardoor een kindcentrum ontstaat. Daarbij geldt de kanttekening dat deze samenwerking niet in één gebouw is maar gefragmenteerd over drie locaties. Conclusie: Niet compleet. Principe 2b. Beter door een bovenlokaal aanbod Schoolbestuur werkt samen met voortgezet onderwijs om doorlopende leerlijnen, ook naar de beide LVOscholen in Maastricht en Heerlen te waarborgen. Daarbij specialiseert Helianthus zich op het primair onderwijs met een compleet en breed programma. De groei van de vrijeschool is vanwege ruimtegebrek moeilijk. Conclusie: Voldoet deels. Principe 3.

Inclusief en passend Helianthus draagt vanuit haar antroposofische visie actief (in samenwerking met andere scholen) bij aan verbinding met de lokale gemeenschap. Conclusie: Voldoet. Principe 4. Toekomstvast met een scope van 30 jaar De school werkt op dit moment vanuit een hoofdlocatie en een dislocatie. De dislocatie is ongeschikt en in zijn huidige constructie met noodlokalen eindig. De ambitie is voor de school om te groeien naar een onderwijsaanbod voor 400 kinderen vanuit Heerlen en de omliggende regio Parkstad. De hoofdlocatie is geschikt en goed aangesloten aan het monumentale pand, waar de Broederschool in gevestigd is. Voor de uitbreiding van de school zijn meerdere opties denkbaar: twee zelfstandige maar samenwerkende locaties met elk 200 leerlingen of één unilocatie met 400 leerlingen en mogelijk inpandige kindfuncties. Deze zou dan op een andere locatie gezocht moeten worden. Vanwege de efficiëntie van de bedrijfsvoering is het wenselijk dat de twee locaties niet te ver van elkaar verwijderd zijn. Nb.: De vrijeschool accepteert een tijdelijke verplaatsing van de school naar het vrijkomende schoolgebouw van BS De Windwijzer te zullen accepteren. Dit is echter geen permanente oplossing. Het gebouw is in 1977 gebouwd, is einde van de economische levensduur en kent beperkingen in (bijvoorbeeld) de flexibiliteit.

DMS 23010292

45

Advies Vrijeschool Helianthus: De school voldoet deels aan de in de ordeningsprincipes gestelde voorwaarden voor een bovenlokale voorziening. Ze wordt momenteel in haar ontwikkeling gehinderd door de omvang van de beschikbare gebouwen. De hoofdlocatie is geschikt, de dislocatie laat te wensen over en de daar genomen maatregelen in tijdelijke huisvesting zijn eindig. Voor 1-1-2025 dient een nieuwe (tijdelijke) oplossing gevonden te worden, met een doorkijk naar een permanent toekomstperspectief. Herhuisvesting van de leerlingen is zorgplicht en gezien de situatie is het vinden van een oplossing urgent. De school staat positief tegenover een tijdelijke verhuizing van de leegkomende basisschool Windwijzer als tijdelijk dislocatie voor 200 leerlingen. Deze oplossing zal in technisch en financieel opzicht beoordeeld moeten worden in relatie tot de gewenste snelheid (oplevering zo snel mogelijk) en de wens om te komen tot een permanente huisvestingsoplossing voor Vrijeschool Helianthus. Bij een eventuele keuze voor een unilocatie moet daar voldoende ruimte voor beschikbaar zijn. Nb.: Kanttekening bij de ontwikkeling is dat er een helder perspectief gewenst is ten aanzien van de ontwikkeling c.q. begrenzing van Vrijeschool onderwijs in Parkstad. Daarmee kan voorkomen worden dat maatregelen op de korte termijn achterhaald worden door toekomstige groei op de middellange termijn.