Jaarstukken 2023__104271__

Om dit thema te borgen is met de Parkstadgemeenten en de WoonWijzerWinkel Limburg het MKB verduurzamingsprogramma opgezet. Onder regie van de Stadsregio Parkstad Limburg is vorig jaar een analyse uitgevoerd naar de economische ontwikkelingen van de regio. Dit gaf inzicht in de drie belangrijkste economisch stuwende sectoren die in de regio aanwezig zijn: dit is de sector van de medische technologie, de zogenaamde admin-tech (administratieve, data en technologische bedrijven) en de zorgsector. Bovendien is het MKB onder de loep genomen. Dit heeft geleid tot oprichting van Medlands en zal in 2024 een samenwerkingsagenda met het MKB opleveren. Samen met de Stadsregio Parkstad Limburg en de stedenbandgemeenten heeft in november de Brede Welvaart Conferentie plaatsgevonden. Hier is gesproken over welke economische ontwikkelingen en transities essentieel zijn voor de toekomstige brede welvaart van regio’s en welk nationaal en regionaal beleid daarbij past. Samen met de gemeenten Maastricht en Sittard-Geleen hebben wij het voortouw genomen om de grensoverstijgende arbeidsmarktdienstverlening te herzien en vorm te geven. Dit met als doel om grensarbeid te stimuleren en kenniswerkers te faciliteren. In 2023 hebben wij, evenals de twee andere centrumgemeenten, hieraan een financiële bijdrage geleverd. 55

In 2023 zijn wij gestart met de eerste fase van het wandelknooppuntensysteem (Knopen Lopen): het maken van het bestek van de routes in de regio. De grootschalige marketingcampagne “Dit is Parkstad” voor ondernemers in de toerismesector is gelanceerd, waardoor bezoekers een goed beeld krijgen van wat er allemaal te doen is in de regio. Daarnaast zijn er diverse themaroutes en toeristische producten in samenwerking met Visit Zuid-Limburg gerealiseerd. Verder is de lokale website “visitHeerlen.nl” geactualiseerd.

Wat heeft het gekost? Het totale resultaat van het kernthema Economie wordt hieronder weergegeven: Programma 3:

Baten

Economie

Prim. Bijgest. begroting begroting 2023 2023 548 774

KT Economie

Lasten Rekening 2023

Prim. Bijgest. begroting begroting 2023 2023 1.603 -5.979 -8.202

Saldo Rekening 2023

Prim. Bijgest. begroting begroting 2023 2023 -8.036 -5.431 -7.428

Rekening 2023 -6.432

Resultaat 2023

996

V

Bedragen x € 1.000

De grootste afwijkingen binnen het kernthema worden hieronder toegelicht: Kernthema

Afwijkingen worden veroorzaakt door:

Economie

Inkomsten en uitgaven SPUK Kansarme wijken te laag begroot.

Baten 275

Resultaat Trilandis 2023.

337

-275

I

V(oordeel)+ / N(adeel)V/N

I

V

Beëindiging huurcontract Brightlands smart sevices C ampus.

30

S

V

Diverse projecten c.q. beleidstrajecten zijn in overleg en in samenhang met andere gemeenten en/of stadsregio opgepakt waardoor de financiële bijdrage van de gemeente Heerlen per saldo lager is.

200

I

V

Er is focus aangebracht qua prioritering in projecten mede als gevolg van de personele bezetting binnen het team.

100

I

V

Minder kosten bedrijven contactpunt omdat contactpunt nu gehuisvest is binnen het stadskantoor.

50

S

V

I

V

Er is bij de resultaatbestemming jaarrekening 2022 budget beschikbaar gesteld voor bedrijventerrein Avantis. Van deze middelen is per jaareinde nog € 252.000 resterend en deze zijn daarmee een incidenteel voordeel. We doen bij de bestemming van het raadssaldo 31-12-2023 een voorstel tot overhevelen van deze middelen middels de reserve nog uit te voeren werkzaamheden. Dit om de middelen in 2024 beschikbaar te stellen voor dezelfde activiteiten zoals eerder bedoeld bij de bestemming jaarrekening 2022.

252

C entrale verantwoording personeelsgerelateerde kosten. Diverse afwijkingen. Totaal kernthema Economie Bedragen x € 1.000

56

Lasten

I/S

30

I

V

-34

31

I

N/V

830

166

996

Kernthema Economische promotie Wat hebben we gedaan, opgeleverd? In het verlengde van de economische analyse in Parkstad en op verzoek van Heerlense ondernemers is er een officiële start gemaakt met Medlands Parkstad. Dit is een samenwerkingsverband tussen medische bedrijven, kennisinstellingen, overheden (gemeenten Heerlen, Kerkrade en Stadsregio Parkstad Limburg) om deze sector verder te laten groeien in de regio om de regio sociaaleconomisch te versterken. Het hoofddoel is talent voor de regio te behouden en aan te trekken. Hiervoor heeft Medlands een Kwartiermaker aangesteld om bovenstaande doelstellingen aan te jagen. Door het gebrek aan geschikte bedrijfskavels voor nieuwe bedrijvigheid en bestaande MKB’ers die willen doorgroeien in Heerlen en de regio zijn de mogelijkheden verkend voor het toevoegen van nieuwe bedrijfskavels. In 2023 zijn de voorbereidingen getroffen voor een eventuele participatie vanuit de ontwikkelingsmaatschappij Trilandis voor het verwerven van de Groeve Mourik in Brunssum. Doel is om dit gebied (Oostflank) samen met onder meer de Provincie Limburg, gemeente Brunssum en de Stadsregio te ontwikkelen tot een modern grootschalig bedrijventerrein, zodat regionale, maatschappelijke en economische meerwaarde kan worden gerealiseerd. In 2023 hebben we onze actieve rol richting ondernemers, vastgoedeigenaren en collectieven voortgezet.

Zo zijn er meerdere ontbijtsessies voor bedrijven georganiseerd, bijvoorbeeld op het gebied van veiligheid, infra, ontsluiting en bereikbaarheid. Ook hebben wij deelgenomen aan diverse schouwen op onze bedrijventerreinen in samenwerking met BTM Parkstad en participeren we actief in ondernemersnetwerken van bedrijventerreinen en ondernemersverenigingen zoals ON12, IKB, Avantis en Trilandis. Bovendien is Heerlen nadrukkelijk aanwezig geweest op de economische en vastgoedbeurzen zoals de Provada en Expo real. Tot slot is in 2023 een partnerschap aangegaan met Parkstad Limburg Economie Award om het lokale MKB te ondersteunen en samen met het MKB naar manieren te zoeken op welke wijze het MKB het beste ondersteund kan worden.

Wat heeft het gekost? Het totale resultaat van het kernthema Economische promotie wordt hieronder weergegeven: Programma 3: Economie

KT Economische promotie

Baten Prim. Bijgest. begroting begroting 2023 2023 343 343

Lasten Rekening 2023

Prim. Bijgest. begroting begroting 2023 2023 394 -1.074 -1.173

Saldo Rekening 2023

Prim. Bijgest. begroting begroting 2023 2023 -1.183 -731 -830

Rekening 2023

Resultaat 2023

-788

42

V

Bedragen x € 1.000

De grootste afwijkingen binnen het kernthema worden hieronder toegelicht: Kernthema

Afwijkingen worden veroorzaakt door:

Economische promotie

Toeristenbelasting Na corona is met name het binnenlands toerisme toegenomen, hierdoor is er een voordeel ten opzichte van de begroting.

Baten

Lasten 51

I/S I

V(oordeel)+ / N(adeel)V

C entrale verantwoording personeelsgerelateerde kosten.

10

I

V

Diverse afwijkingen.

-20

I

N

Totaal kernthema Economische promotie

51

Bedragen x € 1.000

57

-10

42

2.1.4 Programma Onderwijs Portefeuillehouder: Jordy Clemens

Wat hebben we bereikt? Binnen het programma onderwijs stond het creëren van gelijke kansen voor kinderen centraal. Hiervoor hebben we drie actielijnen gevolgd: het stimuleren van de brede talentontwikkeling, de (taal)ondersteuning van kinderen en jongeren die dat nodig hebben en gezonde en veilige toekomstbestendige onderwijsgebouwen. Zo hebben kinderen in de voorschoolse voorzieningen en het primair onderwijs deelgenomen aan activiteiten om (taal)achterstanden te voorkomen en in te lopen, talenten te ontwikkelen en de gezondheid te verbeteren. De ouders zijn zoveel mogelijk betrokken bij de ontwikkeling van hun kind. Voor kinderen en jongeren die extra ondersteuning nodig hadden, is jeugdhulp ingezet, zo mogelijk op de (voor)school (vindplaats is werkplaats). Voor kinderen en jongeren die niet naar school gingen of het onderwijs (dreigden) te verlaten zonder startkwalificatie zijn (preventieve) maatregelen ingezet. We hebben een bijdrage geleverd aan het vergroten van de kansen van jongeren en volwassen op de arbeidsmarkt door mee te werken aan een sluitende aanpak voor kwetsbare jongeren naar arbeid en door onderwijsmogelijkheden voor (laaggeletterde) volwassenen en nieuwkomers beschikbaar te stellen. Voor het volwassenenonderwijs zijn we namens regio Zuid-Limburg een langjarige samenwerking aangegaan met VISTA college voor het volwassenenonderwijs.

Verder zijn de huisvestingsopgaven voorbereid en uitgevoerd, samen met het primair- en voortgezet onderwijs en andere betrokken partijen. De basis hiervoor zijn de Integrale Huisvestingsplannen. De volgende initiatieven belichten we specifiek: • We zijn gestart met vijf familiescholen. Een familieschool biedt ondersteuning aan het gehele gezin door een intensieve samenwerking met maatschappelijke instellingen op het gebied van cultuur, sport, armoedebestrijding en zorg. Op deze (voor)scholen worden kinderen en het gezin op een laagdrempelige manier (praktisch) geholpen en ondersteund daar waar nodig. • We zijn gestart met de vergroening van de schoolpleinen op 4 basisscholen. Dit is het begin van de uitwerking van onze ambitie om alle schoolpleinen te ‘vergroenen’. • We hebben het Integraal HuisvestingsPlan Primair Onderwijs (IHP/PO) 2024-2040 opgeleverd. Hiermee gaan we zorgen we dat de huisvesting aansluit bij (onderwijsinhoudelijke) ontwikkelingen. Het gebouw is daarbij een centrale plek in de buurt, waar ook kind- en maatschappelijke partners een plek hebben.

Wat heeft het programma gekost? Programma 4: Onderwijs

KT Onderwijs

Baten Prim. Bijgest. begroting begroting 2023 2023 7.082 14.544 14.544

Lasten Rekening 2023

Prim. Bijgest. begroting begroting 2023 2023 15.755 -20.580 -28.453

15.755

-20.580

Prim. Bijgest. begroting begroting 2023 2023 -29.359 -13.498 -13.909 -13.498

-13.909

Resultaat 2023

-13.604

305

-13.604

305

7.082 1.019

1.319

1.319

-1.378

-1.378

-1.378

-359

-59

-59

0

Gerealiseerde resultaat

8.100

15.863

17.074

-21.958

-29.831

-30.737

-13.858

-13.968

-13.663

305

58

-29.359

Rekening 2023

Gerealiseerde totaal saldo van baten en lasten Bestemming Bedragen x € 1.000

-28.453

Saldo Rekening 2023

V

De lasten 2023 zijn als volgt verdeeld over de kernthema’s:

Risico’s • • • • •

Vaak geen directe sturing op resultaten. Rijksbudget volwasseneducatie/taalvaardigheid. Aanbestedingen die niet passen binnen de beschikbare budgetten. Stijgende bouwkosten door hogere prijzen van de bouwmaterialen en langere levertijden. Stikstofproblematiek.

Beleidsindicatoren

Onderwijs NL

Beleidsindicatoren

Heerlen

59

Kernthema Onderwijs Wat hebben we gedaan, opgeleverd? Een goede start: taalstimulering en opvang jonge kinderen • Voor- en vroegschoolse educatie Ook in 2023 werd voor- en vroegschoolse educatie (vve) ingezet om taalachterstanden bij jonge kinderen (2,5 tot 6 jaar) te bestrijden. Vve wordt aangeboden in zowel de peuteropvang (POVH Heerlen) als het basisonderwijs. Steeds meer kinderopvangorganisaties werken op eigen initiatief met een vveprogramma om kinderen in de dagopvang van een taalaanbod te voorzien. Er is op verschillende locaties van de peuteropvang als pilot gewerkt met kleinere groepen, extra pedagogisch medewerkers of de inzet van een kindcoach van JENS. Op deze manier worden pedagogisch medewerkers beter en meer ondersteund bij vraagstukken als gevolg van het groeiend aantal peuters dat extra zorg nodig heeft. Voor ouders van peuters met een vve-indicatie was de peuteropvang gratis, op voorwaarde dat de peuter deelnam aan het volledige aanbod van 16 uur per week opvang. Tevens namen ouders deel aan het vve-thuis programma. Thema’s als gezonde voeding, sport en cultuur werden in toenemende mate geïntegreerd in het vve-programma. De preventieve logopedie werd in 2023 met dezelfde aanbieder voortgezet en bleek voor meer peuters noodzakelijk. Het aantal kinderen met een taalachterstand nam toe. Ook peuters in de dagopvang (kinderdagverblijf) werden gescreend.

Er zijn opnieuw afspraken gemaakt met de Jeugdgezondheidszorg over de vroegtijdige signalering van taalachterstanden en er is ingezet op méér peuters in de opvang. Omdat er nog steeds sprake is van krapte op de arbeidsmarkt was er aandacht voor de opleiding van vakkrachten en werd het gesprek gevoerd met opleidingsinstituten over hoe het werk in de kinderopvang meer bekend en aantrekkelijk(er) te maken. • Kwaliteitsinspecties voorschoolse voorzieningen De kwaliteitsinspecties bij peuteropvang en kinderopvang zijn helemaal volgens planning uitgevoerd. Er is gestart met de uitvoering van flexibel toezicht op de kwaliteitseisen van de kinderopvang. Door die flexibiliteit ontstaat meer ruimte voor maatwerk bij het toezicht, met als doel de kwaliteit van de kinderopvang te bevorderen. Waar nodig is er gehandhaafd. • Voorleesexpress Er hebben 64 gezinnen meegedaan aan de Voorleesexpress. Dit is onderdeel van de gezinsgerichte aanpak van SCHUNCK bibliotheek, waarbij ouders thuis leren om hun kind te stimuleren met de taalontwikkeling, bijvoorbeeld met voorlezen. • Bibliotheek op school Bij 85% van de basisscholen is er bibliotheek op school in combinatie met een leesconsulent aangeboden. Dit is de Boekenhut voor de onderbouw en Boek1Boek voor de midden- en bovenbouw. • Schakelklassen Op 14 basisscholen zijn schakelklassen georganiseerd.

In een schakelklas krijgen kinderen gedurende het schooljaar extra en intensief taalaanbod, dat wordt uitgevoerd met een bevoegde leerkracht voor de klas. Het lesprogramma in de schakelklas wordt afgestemd op het lesprogramma in de reguliere groep. Inclusief onderwijs: iedereen doet mee! • Samenwerking voorschoolse voorzieningen, scholen en jeugdhulp Er zijn afspraken gemaakt over inclusiever onderwijs, de verbinding tussen onderwijs en jeugdhulp, en de inzet van ketenpartners op school in zogenaamde knooppunten. De afspraken zijn gemaakt door voorschoolse voorzieningen en samenwerkingsverbanden Passend Onderwijs po, vo en mbo-instellingen en de gemeente/JENS. In de peuteropvang zijn plusgroepen voortgezet. In deze plusgroepen worden kinderen naast de pedagogisch medewerkers begeleid door medewerkers van JENS. In vier startklassen op reguliere basisscholen hebben 4-jarigen extra onderwijsondersteuning en hulp van JENS gekregen met als doel binnen een jaar uit te stromen naar een reguliere basisschool in de eigen buurt. In het speciaal onderwijs zijn doelgroeparrangementen ingezet.

60

•

•

De Jeugdgezondheidszorg van de GGD heeft het onderdeel MAZL (aanpak ziekteverzuim) op het mbo en de inzet van een jeugdarts in het knooppunt mbo vanwege een tekort aan jeugdartsen vanaf augustus 2023 niet kunnen voortzetten en borgen. Overstap basisschool naar middelbare school Kinderen en gezinnen die zich in een kwetsbare situatie bevinden, zijn begeleid door de jongerenwerker van JENS in de overstap van de basisschool naar de middelbare school. Hierdoor konden kinderen een succesvolle en soepele overstap maken. Familiescholen Op vijf (voor)scholen is gestart met een familieschool. Een familieschool biedt ondersteuning aan het gehele gezin door een intensieve samenwerking met maatschappelijke instellingen op het gebied van cultuur, sport, armoedebestrijding en zorg. De familieschool is een plek waar kind en gezin op een laagdrempelige manier (praktisch) worden geholpen en ondersteund daar waar nodig is. Ouders kunnen met allerlei vragen terecht op de (voor)school. Naast een zorgvraag, kan het gaan om financiële vragen, hulp bij het invullen van formulieren of het regelen van praktische zaken, bijvoorbeeld een rugzak of fiets. Uitgangspunten zijn: direct, vindplaats is werkplaats en met ouders. De knooppunten onderwijszorg op elke (voor)school vormen de spil. Ouders worden zoveel mogelijk betrokken.

Talenten ontwikkelen en benutten • Rijke schooldagen Er is op drie basisscholen en een middelbare school een rijke schooldag uitgevoerd. Op deze scholen wordt in een verlengde schooldag of naschools extra tijd besteed aan basisvakken en brede talentontwikkeling, waaronder sport en beweging en culturele activiteiten. Daarnaast zijn twee scholen een Gezonde Basisschool van de Toekomst (GBT), een andere vorm van een rijke schooldag. Hier wordt een uitgebreid aanbod aangevuld met een gezond ontbijt en/of lunch. Deze projecten zijn mede gestart vanuit de Regiodeal Parkstad en rijkssubsidie School en Omgeving. • IMC Basis en JINC Om kinderen te laten kennismaken met beroepen en zo hun toekomstperspectief te verbreden, is op 4 basisscholen het programma van IMC Basis aangeboden en op 5 basisscholen het programma bliksemstages van JINC. JINC heeft daarnaast op 3 basisscholen het programma digitale vaardigheden uitgevoerd. • Onderwijs en kindontwikkeling Parkstad De Parkstadgemeenten hebben de gedeelde regionale visie rondom de thema’s onderwijs en kindontwikkeling verder uitgewerkt. We zijn met partners gestart met het opstellen van een Educatieve Agenda Parkstad. Eveneens zijn we begonnen met de ontwikkeling van een Parkstadmonitor, waarbij Universiteit Maastricht ons ondersteunt.

• Lokaal Educatieve Agenda Samen met het onderwijs en partners is uitvoering gegeven aan de Lokaal Educatieve Agenda. Deze agenda kent de volgende 6 actielijnen: taalstimulering, gezonde leefstijl, brede talentontwikkeling, ondersteuning, een plek in de buurt en maatschappij en doorgaande lijnen. Voorkomen en aanpakken thuiszitten en voortijdig schoolverlaten Om thuiszitten en voortijdig schoolverlaten aan te pakken en te voorkomen hebben de leerplicht- en RMCconsulenten van bureau VSV (preventief) samengewerkt op en met de scholen en de (zorg)partners. De consulenten hebben 5700 gesprekken met/over jongeren gevoerd en 1823 huisbezoeken afgelegd in Parkstad. Het doel is de jongeren terug te leiden naar school en als dat niet mogelijk is door te leiden naar werk of dagbesteding. Daarnaast hebben we, als contactgemeente, samen met de contactschool en partners het regionaal programma VSV 2020-2024 uitgevoerd. Het rijk ontwikkelt een nieuwe wet, “van school naar duurzaam werk”. Daarom zijn we als gemeente intensiever gaan samenwerken met de arbeidsmarkt(regio) op het gebied van werk en inkomen voor jongeren. We stemmen hiermee taken en rollen tussen partijen op elkaar af. Verder is er extra aandacht voor nieuwkomers in het onderwijs die moeten gaan inburgeren bij voortijdig schoolverlaten. Het RMC werkt hiervoor samen met inburgeringsconsulenten.

61

Opleiden voor de arbeidsmarkt • Volwassenenonderwijs Er hebben 166 Heerlenaren een scholingstraject bij VISTA college gevolgd in het volwassenenonderwijs. Dit is gericht op taal, rekenen en computervaardigheden. • Duaal traject statushouders bij Werk voor Heerlen De 16 deelnemers uit de 4e lichting hebben hun traject volledig in 2023 doorlopen. Hiervan zijn er 7 geheel en 1 parttime uit de uitkering. In augustus 2023 is de 5e lichting met 10 deelnemers gestart. • Aanpak laaggeletterdheid Voor mensen die een uitkering hebben aangevraagd, hebben we de taalmeter ingezet. Er zijn in totaal 369 taalmeters afgenomen. Hiervan heeft in totaal 67% de indicatie laaggeletterd. Bij de groep met Nederlands als 1e taal is dit percentage 53%. Op basis van de indicatie laaggeletterd is met de mensen een passend scholingstraject besproken. Er zijn in totaal 1250 vragen gesteld aan het Informatiepunt Digitale Overheid bij SCHUNCK bibliotheek. Dit is een vindplaats van mensen die moeite hebben met de basisvaardigheden (taal, rekenen en digivaardigheden). Een deel van de mensen is na de hulp van het IDO doorverwezen naar een scholingstraject bij VISTA college of naar een cursus in het Taalhuis. Er zijn in totaal zo’n 5500 deelnemers geweest bij de activiteiten van het Taalhuis van SCHUNCK bibliotheek.

Onderwijshuisvesting De gemeente heeft in overleg met de schoolbesturen, kindpartners en andere betrokken partijen passende onderwijshuisvesting vormgegeven. Dit betekent dat het gebouw past bij de onderwijskundige visie van scholen en kindpartners, dat het aansluit bij maatschappelijke ontwikkelingen en dat deze passend is in de omgeving. Bovendien moet het gebouw ook in de toekomst duurzaam zijn. Concreet hebben we het volgende gerealiseerd: • Het traject om te komen tot herijking van het “Integraal Huisvestings Programma Primair Onderwijs” 2024-2040 is in overleg met de schoolbesturen en de kindpartners afgerond en door de gemeenteraad vastgesteld. • Een onderzoek naar de functionaliteit en capaciteit van de binnensportaccommodaties is afgerond en de resultaten/conclusies zijn meegenomen in het IHP 2024-2040. • De renovatie van 4 basisscholen inclusief groen schoolplein (de Horizon, St. Martinus, Mijn Spoor en Gerardus Majella) is afgerond. • De interne verbouwing en uitbreiding inclusief groen schoolplein en Tiny Forest van obs de Tovercirkel aan de Benzenraderweg is gerealiseerd. • De invulling van de ruimtevraag van de Vrijeschool Helianthus aan de dr. Cl. Meulemanstraat (dislocatie) is met tijdelijke units opgelost. • De uitbreiding van de El Wahdaschool is met noodlokalen gerealiseerd. • Het stichten van een nevenvestiging van de Mgr.

Hanssenschool in de gemeente Valkenburg is in gang gezet. • De uitbreiding van de so/vso school de Buitenhof is in voorbereiding bij de nieuwbouwplannen van Mondriaan zorggroep. De school wordt uitgebreid omdat de schoollocatie in Maastricht sluit en deze leerlingen naar Heerlen komen. • Het onderzoek naar extra onderwijsruimte voor anderstalige vo-leerlingen (450 ll.) is gestart, waarbij we kijken naar oplossingen voor de korte en lange termijn. • Het vergroenen van schoolpleinen bij diverse scholen is conform het coalitieakkoord in uitvoering. • De verkeersveiligheid rondom diverse scholen is opgepakt via het de ‘Trap/Step/Stap-challenge’. • De renovatie/verduurzaming van het Bernardinuscollege is opgestart. De architect werkt samen met de adviseurs, schoolbestuur en gemeente aan een verduurzamingsplan. • De nieuwbouw van het St. Janscollege is gerealiseerd. De aanleg van de buitenruimte en de sloop van de laatste bouwdelen is in uitvoering. • Het tekort aan ruimtelijke capaciteit van het Sintermeertencollege is in onderzoek/voorbereiding. • De vervangende huisvesting van het Grotius college en Vrijeschool Parkstad (onder één dak) op een nieuwe locatie in de binnenstad is in voorbereiding. De projectorganisatie is ingericht. • De voorbereiding is gestart om te komen tot vervangende huisvesting van het Herlecollege op een locatie in het centrum.

62

•

•

De invulling van toekomstige huisvesting van het Techniekcollege Parkstad (vakmanschapsroute vmbombo) aan de Schandelermolenweg is in onderzoek en overleg vindt plaats met de drie betrokken besturen SVOPL/LVO/VISTA. Medio 2023 zijn we gestart met het inmeten van BVO’s (Bruto Vloer Oppervlak) van scholen in het po en vo. De gegevens die we hierdoor beschikbaar krijgen, geven ons meer inzicht over de gebruiksmogelijkheden van een gebouw en het medegebruik door eventuele kindpartners. We hopen dit traject de eerste helft van 2024 af te sluiten.

Wat heeft het gekost? Het totale resultaat van het kernthema Onderwijs wordt hieronder weergegeven: Programma 4:

Baten

Onderwijs

Prim. Bijgest. begroting begroting 2023 2023 7.082 14.544

KT Onderwijs

Lasten Rekening 2023

Prim. Bijgest. begroting begroting 2023 2023 15.755 -20.580 -28.453

Saldo Rekening 2023

Prim. Bijgest. begroting begroting 2023 2023 -29.359 -13.498 -13.909

Rekening 2023 -13.604

Resultaat 2023

305

V

Bedragen x € 1.000

De grootste afwijkingen binnen het kernthema worden hieronder toegelicht: Kernthema

Afwijkingen worden veroorzaakt door:

Onderwijs

Hogere kosten onroerendzaakbelasting als gevolg van hogere waardering schoolgebouwen.

Baten

Lasten -72

I/S S

V(oordeel)+ / N(adeel)N

Hogere inzet vanuit de subsidies t.b.v. de specifieke doeluitkering Onderwijsachterstanden.

243

-142

I

V/N

Hogere inzet vanuit de subsidies t.b.v. de specifieke doeluitkering regionaal programma Voortijdig schoolverlaten.

136

-136

I

V/N

Als gevolg van gerealiseerde sloop onderwijshuisvesting valt er € 152.000 incidenteel vrij uit de voorziening OHV. De middelen die eerder gereserveerd waren zijn anders (lager) uitgevallen.

152

I

V

Volwasseneducatie.

-17

286

I

N/V

Leerlingenvervoer De lasten zijn hoger dan begroot door hogere indexering (€ 50K) en door toename van maatwerk (€ 152K). De toename van het maatwerk wordt veroorzaakt doordat er steeds meer leerlingen zijn met afwijkende schooltijden, ofwel doordat ze eerder worden opgehaald ofwel dat ze later worden gebracht omdat ze een volledige schooldag niet aankunnen. Hiernaast zien we bij steeds meer leerlingen dat ze naar afwijkende locaties moeten worden gebracht (reguliere basisschool, stageplek, gereformeerde basisschool). De overige afwijking bij zowel de baten en de lastenkant wordt veroorzaakt doordat er meer kosten worden doorbelast naar de parkstadgemeentes.

638

-839

S

V/N

59

-3

I

V

1.211

-906

Diverse afwijkingen. Totaal kernthema Onderwijs Bedragen x € 1.000

63

305

2.1.5 Programma Sport, cultuur en recreatie Portefeuillehouders: Martin de Beer, Jordy Clemens, Marco Peters

Wat hebben we bereikt? Cultuur en kunst zijn onmisbaar voor Heerlen. Heerlen is een cultureel brandpunt waar nieuwe horizonten worden ontdekt, waar ruimte is voor experiment en waar cultuur en erfgoed bijdragen aan levendigheid, gemeenschapszin en saamhorigheid. Daar hebben we ons opnieuw voor ingezet in 2023. Samen met onze culturele partners realiseerden we weer een breed en toegankelijk aanbod. En we zorgden voor een stevige verankering hiervan in ons primair onderwijs. Talenten gaven we kans om te experimenteren en de stad ademde creativiteit en speelsheid. Als centrumstad namen wij de verantwoordelijkheid voor een sterke culturele infrastructuur voor Heerlen en de directe regio. We waren opnieuw een brandpunt op het gebied van podiumkunsten en de urban sector. Festivals creëerden een prettige sfeer. Een volledig ecosysteem van amateurkunsten tot professionele kunsten, van cultuurbeleving tot cultuurbeoefening, van carnaval via musea tot urban arts. We lieten het hoogste niveau zien, werkten voort aan ambitieuze projecten, bleven alert op kansen en zochten de samenwerking op in de regio om een zo compleet mogelijk en kwalitatief hoogwaardig aanbod te creëren voor inwoners en bezoekers. Het materieel en immaterieel erfgoed vertelt het verhaal van Heerlen. Een uniek verhaal dat verschillende historische perioden doorkruist.

Het zichtbaar en beleefbaar maken van het verhaal van Heerlen draagt bij aan de identiteit en aantrekkingskracht van de stad. Via diverse projecten maakten we in 2023 stukjes van dit verhaal beter zichtbaar. Daarnaast bouwden we verder aan projecten die dit verhaal de komende jaren nog verdiepen, verbreden en in de etalage zetten. Ook beheer en behoud van het (archeologisch) erfgoed is van groot belang. Erfgoed- en archeologische belangen maakten in 2023 structureel en formeel onderdeel uit van het planologische besluitvormingsproces.

Wat heeft het programma gekost? Programma 5: Sport, Cultuur en Recreatie

KT Sport KT C ultuur KT C ultureel erfgoed KT Groen

Baten Prim. Bijgest. begroting begroting 2023 2023 2.731 5.016

Lasten

Saldo

Rekening 2023

Prim. Bijgest. begroting begroting 2023 2023 5.214 -8.295 -10.334

Rekening 2023

Prim. Bijgest. begroting begroting 2023 2023 -11.246 -5.564 -5.318

Rekening 2023 -6.032

Resultaat 2023

-714

566

1.391

1.989

-15.646

-17.064

-17.368

-15.080

-15.673

-15.378

294

1.105

1.055

1.325

-7.521

-7.726

-8.128

-6.415

-6.671

-6.803

-133

36

106

232

-7.394

-7.631

-7.996

-7.357

-7.524

-7.764

-240

Gerealiseerde totaal saldo van baten en lasten Bestemming

4.439

7.568

8.760

-38.856

-42.753

-44.738

-34.417

-35.186

-35.978

-792

38

1.022

1.039

-9

-9

-16

29

1.013

1.023

10

Gerealiseerde resultaat

4.477

8.590

9.799

-38.865

-42.763

-44.754

-34.388

-34.173

-34.955

-782

Bedragen x € 1.000

64

N

De lasten 2023 zijn als volgt verdeeld over de kernthema’s:

Risico’s •

Heerlense initiatieven zijn afhankelijk van landelijke fondsen, Ministerie van OCW en Raad voor Cultuur als het gaat over financiële ondersteuning. De ambities en het potentieel van onze culturele instellingen zijn hoog. Kosten waaronder energie- en loonkosten zijn de afgelopen jaren flink gestegen. Dit zet velen voor een financiële uitdaging.

Beleidsindicatoren

Sport, Cultuur en Recreatie NL

Beleidsindicatoren

Heerlen

De grootste afwijkingen binnen het kernthema bestemming worden hieronder toegelicht: Kernthema

Afwijkingen worden veroorzaakt door:

Bestemming

Resultaat kostenplaats monumenten naar reserve.

Baten

Lasten

I/S -7

Diverse afwijkingen.

17

Totaal kernthema Bestemming

17

Bedragen x € 1.000

65

-7

I

V(oordeel)+ / N(adeel)N

I

V 10

Kernthema Sport Wat hebben we gedaan, opgeleverd? Sportstimulering en ondersteuning De programma’s Heel Heerlen Beweegt, Iedereen Kan Sporten Parkstad, Zwemproject Heerlen, Healthy Life en de inzet van de Verenigingsondersteuner Sport en Cultuur zijn volgens planning uitgevoerd. Er is een Sportakkoord II opgesteld en in samenspraak met het sociale domein is sport en bewegen een belangrijk onderdeel binnen het Heerlense Gezond en Actief Leven Akkoord. De inwonersonderzoeken met betrekking tot behoeften op het gebied van sport en cultuur zijn in 2023 afgerond. Ook het Sportakkoord 2019-2022 is geëvalueerd. De raad is hierover geïnformeerd aan de hand van raadsinformatiebrieven. Het in 2023 gelanceerde platform Kool Cult stimuleert en ondersteunt hiphop ontwikkelingen in de stad. Daarmee vervult het tevens een behoefte om de ontwikkeling van urban sports te ondersteunen. Samen met skateboardcollectief Loose Ankles vormen zij een belangrijke gesprekspartner voor de gemeente bij de ontwikkeling van het skatepark binnen het Oranje Nassaupark. Sportaccommodaties en openbare ruimte De renovatie van zwembad Hoensbroek is, met een vertraging van enkele maanden in augustus 2023 afgerond. Het zwembad draait nu op energie van Mijnwater, heeft het een grondige bouwkundige en energetische revitalisatie ondergaan en heeft weer een frisse en eigentijdse uitstraling.

De voorbereiding zijn gedaan om alle buitensportcomplexen te voorzien van led-verlichting. Vanwege een leveringsprobleem van de lampen is het niet gelukt om deze doelstelling af te ronden in 2023. Op sportcomplex Grasbroek is een kunstgrasveld vervangen. Met betrekking tot de binnensportaccommodaties is er een breed behoeftenonderzoek uitgevoerd door het Mulier Instituut. Ten aanzien van het gebruik door sportaanbieders is er, op een enkel knelpunt na, op dit moment geen noodzaak tot extra investeringen. Een evenwichtigere verdeling van het avondgebruik over de vier gemeentelijke sporthallen wordt wel aanbevolen. We continueren de eerder ingezette lijn van de systematiek met betrekking tot de toewijzingscriteria van uren in de gemeentelijke binnensportaccommodaties. Samen met de Heerlense Sportraad hebben we stappen gezet om te komen tot een nieuw reserveringssysteem met betrekking tot de gemeentelijke (sport)accommodaties. De locatie voor het eerste Heerlense Cruyff Court is bepaald op het Alberdingk Thijmplein. Op basis van input van de omwonenden is er een ontwerp gemaakt. Met betrekking tot de verplaatsing van AVON stellen we vast dat de beoogde planning (verplaatsing in 2023) niet is gelukt. Dit heeft ermee te maken dat we meer scenario’s willen uitwerken alvorens we de raad een voorkeursscenario voorleggen.

Sportevenementen De evenementen Limburgs Mooiste, Obvion Run en Eredivisie beachvolleybal hebben volgens planning plaatsgevonden.

Wat heeft het gekost? Het totale resultaat van het kernthema Sport wordt hieronder weergegeven: Programma 5: Sport, Cultuur en Recreatie

KT Sport

Baten Prim. Bijgest. begroting begroting 2023 2023 2.731 5.016

Lasten Rekening 2023

Prim. Bijgest. begroting begroting 2023 2023 5.214 -8.295 -10.334

Bedragen x € 1.000

66

Saldo Rekening 2023

Prim. Bijgest. begroting begroting 2023 2023 -11.246 -5.564 -5.318

Rekening 2023 -6.032

Resultaat 2023

-714

N

De grootste afwijkingen binnen het kernthema worden hieronder toegelicht: Kernthema

Afwijkingen worden veroorzaakt door:

Sport

C oulanceregeling Spoorsingel 48 i.v.m. aangebrachte schade.

Baten

-80

I

V(oordeel)+ / N(adeel)V/N

Indexering m.b.t. onderhoud openbare ruimte en vastgoed op 1 plek verantwoorden.

-177

I

N

Als gevolg van de hogere kosten voor onderhoud van de Brede Maatschappelijke Voorzieningen sport melden we een tekort.

-148

I

N

I

V

-706

I

N

125

I

N/V

C orrectie op SPUK sport over 2021 (€ 90K) en 2022 (€ 150K ontvangen in december), omdat voor dat kalenderjaar het subsidieplafond niet is overschreden.

Lasten 86

240

C entrale verantwoording energiekosten. Niet alle gelden van de Specifieke uitkering Gezond en Actief Leven Akkoord t.b.v. sport zijn afgeroepen. De resterende gelden zijn doorgeschoven naar 2024.

-125

C entrale verantwoording personeelsgerelateerde kosten. Diverse afwijkingen. Totaal kernthema Sport Bedragen x € 1.000

67

I/S

25

I

V

-3

49

I

N/V

198

-912

-714

Kernthema Cultuur Wat hebben we gedaan, opgeleverd? Cultuur overal en dichtbij Niet alle kinderen krijgen van thuis uit de kans om onze musea of podia te bezoeken. Daarom stond 2023 opnieuw in het teken van cultuur in het primair onderwijs. Dit gebeurde met name via het programma Cultuureducatie met Kwaliteit (CmK), gratis busvervoer, de subsidieregeling Cultuureducatie met Kwaliteit in het primair onderwijs Heerlen en door de toegang tot onze historische musea gratis te houden voor scholieren. In 2023 startten de gesprekken over een nieuwe beleidsperiode CMK4 vanaf 2025. Om alle basisschoolleerlingen toegang te geven tot een gevarieerde bibliotheekcollectie investeerden we samen met SCHUNCK in de dienstverlening Bibliotheek op school (Boekenhut & Boek1Boek). En SCHUNCK biedt vanaf 1 oktober 2023 een door de gemeente gefinancierd comfort bibliotheekabonnement aan voor al onze inwoners vanaf 65-jarige leeftijd. In Heerlen-Noord loopt een pilot voor verlengde schooldagen waar ook onze culturele instellingen aan meewerken. Begin 2023 voerden we een eerste aanpassing door in de subsidieregel amateurkunstenverenigingen. Dit was de eerste stap op weg naar een meer eigentijdse manier van subsidiëring waarmee de verenigingen zich gehoord en geholpen voelen. Gedurende het jaar spraken we met verschillende verenigingen over hun zienswijze op de subsidiering.

Volgend jaar krijgt dit een vervolg. In 2023 konden de amateurkunstverenigingen terecht bij de verenigingsondersteuner en de Cultuurmakelaar van het Cultuurhuis. Met name de thema’s zichtbaarheid, locatieproblematiek, promotie, ledenwervingen en de mogelijkheden van het Jeugdfonds Cultuur waren gespreksonderwerpen. Beide hielpen verenigingen bij het opstellen van subsidieaanvragen. Ondertussen is er structureel overleg met de toneelverenigingen. Het Cultuurhuis was opnieuw dé plek waar velen voor het eerst podiumervaring op deden. Gesprekken met de harmonieën en fanfares en SCHUNCK leidden tot het project Nieuw Talentorkest. Ook zijn de voorbereidingen voor de Week van de amateurkunst Heerlen 2024 gestart. Circa twaalf verenigingen hebben naast de jaarlijkse waarderingssubsidie een bijdrage aangevraagd en ontvangen voor promotionele activiteiten voor ledenwerving of projecten die amateurs en professionals uit de kunstwereld bij elkaar brengen. Carnaval is een traditie die geworteld is in de Heerlense identiteit. Ook in 2023 subsidieerden we de grote carnavalsverenigingen in het centrum, Hoensbroek en Heerlerheide zodat ze hun activiteiten kunnen organiseren en optochten streamen of uitzenden. Daarnaast faciliteerden we het evenement Aod op Nuj en de Tent die tijdens de carnavalsdagen onderdak gaf aan een programma voor o.a. senioren en de jeugd.

Wagenbouwers konden voorbereidingen voor de optochten treffen in de twee loodsen die financiële steun van Gemeente Heerlen ontvangen. Daarnaast leverden we een bijdrage aan het bezoek van het basisonderwijs aan deze ‘optochthallen’. Evenementen hebben een grote aantrekkingskracht en zorgen voor plezier en vermaak van bewoners en bezoekers. Heerlen kent toonaangevende culturele festivals en een aansprekende podiumkunstenprogrammering. We ondersteunden afgelopen jaar onder meer Cultura Nova, The Notorious IBE en Schrit_tmacher. We initieerden een nieuwe laagdrempelige subsidieregeling, de ‘reuringregeling’, namen ons evenementenbeleid onder de loep en herijkten de uitvoeringskaders. Tevens startten we met de voorbereiding van het erfgoedjaar. Dit alles in het kader van de verkenning van de kandidatuur Europese Culturele Hoofdstad. Bakermat voor creativiteit Heerlen bruist van talent. Dat willen we koesteren en ruimte bieden om te ontplooien. Daarom ondersteunden we culturele organisaties die hierop inzetten met name op het vlak van hiphop arts&culture, film en podiumkunsten, zoals Cultura Nova, Via Zuid, Parkstad Popstad en Cinesud. De hiphop scene in Heerlen is groot en gooit hoge ogen op landelijk niveau. Denk hierbij aan dans, rap, spoken-word en street art.

Om deze nog vrij nieuwe sector te ondersteunen werd in maart 2023 KoolCult gelanceerd, een platform voor kunst, cultuur en sport met een hiphop state of mind. 68

We omarmden OUTPOET en PANDA in ons subsidiebestel. Bij OUTPOET komen wekelijks meer dan 150 jongeren over de drempel om diverse vaardigheden binnen kunst – en cultuur te ontwikkelen. PANDA bedenkt en ontwikkelt literaire projecten op het snijvlak tussen taalkunst, poëzie en performance theater. Daarnaast ontwikkelde Greylight zich als een volwaardig centrum voor Hedendaagse kunst. Heerlen kent een imposante collectie muurschilderingen en diverse Street Art interventies. Via onder meer het internationaal samenwerkingsproject Street Art Trail werden weer bijzondere werken toegevoegd. Dit bracht kleur in Heerlen. Via een digitale kaart worden bestaande en verdwenen muurschilderingen zichtbaar gemaakt en breed gecommuniceerd. Eind 2023 is het nieuwe beleid kunst in de openbare ruimte vastgesteld. Stevige basis We koesterden de reeds aanwezige culturele infrastructuur in de stad en bleven in gesprek met de organisaties om het kwaliteitsniveau op peil te houden. De energiekosten raakte onze instellingen hard. We volgden de situatie nauwgezet en boden onze subsidiepartners extra financiële steun waar nodig. We bereidden de transformatie voor van de Royal tot een levendig centrum voor Beeld en Geluid voor de regio.

We zijn in nauw overleg hierover met Filmhuis de Spiegel en de gebruikers van de Royal, om de organisatie door te ontwikkelen zodat deze stevige ambitie waargemaakt kan worden. We kijken hier breder dan alleen het Rijksmonument en koersen vanaf 2023 op de realisatie van creatieve makers boven de fietsenstalling aan de Parallelweg. Met het toevoegen van een grote zaal aan de Nieuw Nor in 2022 kon de Nieuwe Nor zich in 2023 door ontwikkelen tot platform voor de populaire (muziek)cultuur en spil van de popketen. Parkstad Limburg Theaters (PLT) vormt het artistieke kloppend hart van onze podiumkunsten. PLT biedt een gevarieerd programma voor de brede regio met zowel regionaal talent als internationale top acts. Naast Theater Heerlen en Theater Kerkrade programmeert PLT vanaf seizoen 2023/2024 ook het Toon Hermans Theater in Sittard-Geleen. SCHUNCK herbergt een gecertificeerd museum voor hedendaagse beeldende kunst, een muziek- en dansschool, bibliotheek met vier vestigingen en een instituut voor architectuur. Eind 2022 startte SCHUNCK met de bouw van een Wintertuin/Atrium en een Kunstdepot. Begin 2024 wordt deze feestelijk geopend. Hiermee realiseren we extra depotruimte én verhogen we de zichtbaarheid van de stadscollectie. We zetten onze schouders onder diverse centrumprojecten. Denk onder meer aan de renovatie van de Royal, waarmee dit oude filmhuis in volle glorie herstelt.

Met de Stad als Speeltuin brachten we vrolijkheid en levendigheid in het centrum. En we zetten alles in het werk om in 2024 in het centrum atelierruimte te kunnen bieden aan creatieve makers.

Wat heeft het gekost? Het totale resultaat van het kernthema Cultuur wordt hieronder weergegeven: Programma 5: Sport, Cultuur en Recreatie

KT C ultuur

Baten Prim. Bijgest. begroting begroting 2023 2023 566 1.391

Lasten Rekening 2023

Prim. Bijgest. begroting begroting 2023 2023 1.989 -15.646 -17.064

Bedragen x € 1.000

69

Saldo Rekening 2023

Prim. Bijgest. begroting begroting 2023 2023 -17.368 -15.080 -15.673

Rekening 2023 -15.378

Resultaat 2023

294

V

De grootste afwijkingen binnen het kernthema worden hieronder toegelicht: Kernthema

Afwijkingen worden veroorzaakt door:

Baten

Lasten

C ultuur

De opbrengsten als gevolg van het binnenhalen van de museumprijs Prins Bernard C ultuurfonds waren niet begroot. De uitgaven van deze gelden zijn reeds in voorgaande jaren gedaan t.b.v. cultuur.

100

Hogere horeca opbrengsten en inkopen bij kasteel Hoensbroek als gevolg van meer bezoekers.

114

Hogere ticketopbrengsten / hogere verkoopopbrengsten bij kasteel en museum als gevolg van meer bezoekers.

358

I/S

-70

I

V(oordeel)+ / N(adeel)V

I

V/N

I

V

Hogere inkopen goederen t.b.v. verkoop voor kasteel en museum.

-71

I

N

Er is meer geïnvesteerd in reclame en promotiekosten t.b.v. kasteel.

-45

I

N

Bijdrage GR Historisch Centrum Limburg (HCL) De indexatie van de bijdrage aan het HC L voor 2023 is hoger dan aanvankelijk verwacht.

-59

I

N

Kosten t.b.v. conserveren en restaureren van diverse vondsten niet begroot.

-30

I

N

C entrale verantwoording personeelsgerelateerde kosten. Diverse afwijkingen. Totaal kernthema Cultuur Bedragen x € 1.000

70

1

I

V

26

-30

I

V/N

598

-304

294

Kernthema Cultureel erfgoed Wat hebben we gedaan, opgeleverd? Ons erfgoed staat niet stil. Ook in 2023 hebben we op allerlei manieren gewerkt aan het zichtbaar en toegankelijk maken van ons erfgoed en het verhaal van onze stad. We zetten het erfgoed langs de verschillende tijdlijnen op een eigentijdse, vernieuwende en artistieke wijze in de schijnwerpers. Stevige basis en hoge kwaliteit Wie denkt aan het Romeins verleden van onze stad, denkt op de eerste plaats aan het badhuis in het Thermenmuseum, een archeologisch rijksmonument, een topstuk van nationale betekenis dat in 2023 23.000 bezoekers trok. Daar zijn we terecht trots op. Er zijn afgelopen jaar veel stappen gezet in de voorbereidingen voor een nieuw Romeins Museum. Onder leiding van architectenbureau Kraaijvanger Architects en TomDavid architecten is een ontwerp gemaakt en de voorbereidingen voor de realisatie werden getroffen. Tegelijkertijd is sterk ingezet op een lobby om de nodige additionele financiering te vinden. Om de uitgesproken groeiambitie van het nieuwe museum te realiseren is een passende museumorganisatie noodzakelijk. Ook aan die organisatieontwikkeling is gebouwd en een mogelijke verzelfstandiging wordt voorbereid. Om te onderzoeken hoe we de beleving rond de Via Belgica kunnen verbeteren en (beter) laten aansluiten op onze doelgroepen, organiseerde de projectgroep Via Belgica een Designsprint.

Ideeën worden in 2024 verder uitgewerkt en getoetst op eventuele haalbaarheid. In 2023 werd een aanbestedingstraject gestart voor een ontwerp voor de Schelmentoren. We onderzoeken vervolgens de mogelijkheden om het winnende schetsontwerp verder uit te laten werken en de toren nieuw leven in te blazen. Als aanvulling op de reeds bestaande romeinse wandelroute en de routes over het mijnverleden, zijn in 2023 de voorbereidingen getroffen voor een middeleeuwse toeristische route door het centrum van Heerlen. Het Nederlands Mijnmuseum (NMM) is voor ons een symbool van trots en identiteit. Hier wordt het verhaal over ons Mijnverleden verteld. Ook het schachtgebouw van ONI is op gezette tijden open voor publiek. Met ingang van 15 november 2023 heeft het NMM een nieuwe directeur, waar we geregeld de voortgang mee bespreken. Ook buiten de muren van het museum ontdek je Heerlen in de mijntijd, bijvoorbeeld als je de Pungelroute wandelt. In Kasteel Hoensbroek opende in 2023 de nieuwe multimediale tour, ‘Versleutelde Verhalen’. Een vaste, interactieve presentatie waarin kleurrijke karakters uit het middeleeuws kasteel tot leven worden gewekt. Afgelopen jaar bezochten ruim 87.000 bezoekers het kasteel. Er was weer van alles te doen: een riddertoernooi en zwaardgevechten met ridders in vol ornaat, een brocantemarkt, arrangementen voor opa’s en oma’s en nog zoveel meer.

Met behulp van de inzet van een hele groep vrijwilligers wordt nu elke zondag een extra activiteit (Ridders, Boogschutters, Voorlezers en Beleeftour gidsen) aangeboden om het Kasteel nog beter te kunnen beleven. En in het kader van het Nationaal Programma Heerlen-Noord opende het kasteel in december opnieuw de deuren voor de bewoners van Heerlen, die naast een bezoek aan het kasteel eveneens kunnen genieten van een uitgebreid programma. Net als in 2021 en 2022 viel Kasteel Hoensbroek ook in 2023 in de prijzen. Kasteel Hoensbroek heeft brons gewonnen bij de ANWB-verkiezing van het ‘Leukste uitje van Limburg 2023’. Tevens namen duizenden kinderen Kasteel Hoensbroek uitgebreid onder de loep. Zij waardeerden Kasteel Hoensbroek met een rapportcijfer van 9,57! Dat betekent dat Kasteel Hoensbroek zich in 2023 Nederlands beste Kidsproof museum mocht noemen. Kidsproof musea zijn de Michelinsterren van de museumwereld. Publieksparticipatie In 2023 is in het Romeinse Kwartier het grootste archeologisch onderzoek van Nederland met inwoners van een stad uitgevoerd: Heel Heerlen Graaft! De lancering van het project vond plaats op 18 juni met een expo in De Vondst. Er volgde een uitgebreid programma met diverse activiteiten voor jong en oud.

Heel Heerlen Graaft mocht rekenen op de hulp van ruim 150 vrijwilligers! Omwille van het unieke karakter van het onderzoek haalde het project meermaals de (nationale) pers.

71

Erfgoed en monumenten Heerlen beschikt over unieke historische gebouwen. Het in stand houden van dit erfgoed is onze prioriteit. Door enkele monumentale panden te herbestemmen en een hedendaagse invulling te geven, krijgen ze opnieuw een belangrijke plek in de maatschappij. Ons badhuis wordt het topstuk van Het Romeins Museum en krijgt de internationale uitstraling die het verdient. Het oude filmhuis De Royal wordt weer in volle glorie hersteld en getransformeerd tot een levendig en toegankelijk centrum voor Beeld en Geluid. En ons plan om het centrumbad onder te brengen in de Franciscus van Assissikerk aan de Laanderstraat, onderstreept hoe we erfgoed in de stad op een voetstuk plaatsen. Het college heeft in 2022 en 2023 een begin gemaakt met het programmatisch aanwijzen van gemeentelijke monumenten. Sinds januari 2023 telt Heerlen 47 gemeentelijke monumenten en 4 panden zijn nog in procedure. In 2024 zal opnieuw een groep panden aangewezen gaan worden als gemeentelijk monument. Hiervoor werden in 2023 de nodige voorbereidingen gestart. In samenspraak met monumentenorganisaties en de commissie ruimtelijk kwaliteit van de gemeente Heerlen werd een lijst met panden opgesteld. Op basis van cultuurhistorische waardestellingen wordt vervolgens bepaald of aanwijzing gerechtvaardigd is.

In januari 2023 werd het nieuwe archief in de voormalige Christus Koningkerk in Heerlerheide-Vrieheide feestelijk geopend. Het gebouw is door de gemeente Heerlen gerenoveerd en omgebouwd tot archiefdepot met kantoren en een studiezaal voor de Heerlense vestiging van Historisch Centrum Limburg. Archieven en collecties die betrekking hebben op de geschiedenis van onze regio worden er bewaard en ontsloten voor publiek. Bij de herontwikkeling van het terrein van de voormalige houthandel Franck in de Willemstraat is onderzoek gedaan naar de bouwhistorische waarden van de daar aanwezige houtloodsen. In 2022 en 2023 is een begin gemaakt met het inventariseren van de talrijke archeologische vondsten en resten die in het verleden zijn gevonden in Heerlen-Centrum. Doel van dit onderzoek is het opstellen van een gespecifieerde archeologische verwachtingskaart voor Heerlen-Centrum. Deze kaart zal in 2024 worden omgezet in een beleidskaart.

Wat heeft het gekost? Het totale resultaat van het kernthema Cultureel erfgoed wordt hieronder weergegeven: Programma 5:

Baten

Sport, Cultuur en Recreatie

KT C ultureel erfgoed

Prim. Bijgest. begroting begroting 2023 2023 1.105 1.055

Lasten Rekening 2023

Prim. Bijgest. begroting begroting 2023 2023 1.325 -7.521 -7.726

Saldo Rekening 2023

Prim. Bijgest. begroting begroting 2023 2023 -8.128 -6.415 -6.671

Rekening 2023 -6.803

Resultaat 2023

-133

N

Bedragen x € 1.000

De grootste afwijkingen binnen het kernthema worden hieronder toegelicht: Kernthema

Afwijkingen worden veroorzaakt door:

C ultureel erfgoed

C entrale verantwoording energiekosten.

Baten

Lasten -290

De bijdragen Parkstad gemeenten t.b.v. de regioarcheoloog waren te laag begroot.

101

Hogere bijdragen van de provincie t.b.v. het project Via Belgica.

120

C entrale verantwoording personeelsgerelateerde kosten. Diverse afwijkingen. Totaal kernthema Cultureel erfgoed Bedragen x € 1.000

72

I/S

V(oordeel)+ / N(adeel)-

I

N

I

V

-120

I

V/N

15

I

V

49

-7

I

V/N

270

-402

-133

Kernthema Groen Wat hebben we gedaan, opgeleverd? De voordelen van groen in de stad zijn de laatste jaren steeds meer aan het licht gekomen. Het draagt bij aan de leefbaarheid en aantrekkelijkheid van een stad om te wonen en te werken. De parken, groenstroken en het water zijn de groene longen van de stad en een ontmoetingsplek voor de inwoners, een plek om te ontspannen en in de buitenlucht te zijn. Omdat Nederland steeds verder verstedelijkt is het belangrijk dat steden leefbaar blijven. Het groen in de stad speelt hier een grote rol in. In 2023 zijn hitteanalyses gemaakt van Heerlen. Hieruit blijkt dat de grootste opgave om Heerlen hittebestendig te maken op privaat terrein ligt. Een belangrijke rol is daarom weggelegd voor de woningcorporaties. Met hen onderzoeken we waar we kunnen ontstenen en vergroenen. Tevens kunnen we samen bewoners gerichter stimuleren om hun tuinen te vergroenen. Vanuit de hitteanalyses zijn twee wijken uitgewerkt tot buurtvergroeningsplan. Hierin beschrijven we maatregelen om deze wijken in 2024 rigoureus te vergroenen. Samen met onze partners als Werk voor Heerlen en Rd4 hebben we het groenonderhoud geëvalueerd. Het onderhoudspakket wordt over meer partijen verdeeld die hun vaste werkgebieden krijgen. Hiermee kunnen we vanaf 2024 stadsbreed een uniformer en beter onderhoudsbeeld realiseren.

Beschermde diersoorten kunnen gedood of verstoord worden bij de verduurzaming van woningen. Om dit te voorkomen zijn kostbare en tijdrovende ecologische onderzoeken noodzakelijk. Een alternatief hiervoor is een gemeentelijk soortenmanagementplan om daarmee een gebiedsdekkende ontheffing op de Wet Natuurbescherming te krijgen. Hiervoor is eind 2023 een Europese aanbesteding uitgezet in samenwerking met alle Parkstadgemeenten.

Wat heeft het gekost? Het totale resultaat van het kernthema Groen wordt hieronder weergegeven: Programma 5:

Baten

Sport, Cultuur en Recreatie

KT Groen

Prim. Bijgest. begroting begroting 2023 2023 36 106

Lasten Rekening 2023

Prim. Bijgest. begroting begroting 2023 2023 232 -7.394 -7.631

Saldo Rekening 2023

Prim. Bijgest. begroting begroting 2023 2023 -7.996 -7.357 -7.524

Rekening 2023 -7.764

Resultaat 2023

-240

N

Bedragen x € 1.000

De grootste afwijkingen binnen het kernthema worden hieronder toegelicht: Kernthema

Afwijkingen worden veroorzaakt door:

Baten

Groen

Indexering m.b.t. onderhoud openbare ruimte en vastgoed op 1 plek verantwoorden. Speeltuinen De afwijking wordt verorzaakt doordat de voorziening speeltuinen is vrijgevallen omdat er geen actueel onderhoudsplan aanwezig is. Momenteel wordt er een nieuw onderhoudsplan opgesteld, afhankelijk van de uitkomst hiervan kan er een bestemmingsreserve gevormd worden.

Lasten

133

C entrale verantwoording personeelsgerelateerde kosten. Diverse afwijkingen. Totaal kernthema Groen Bedragen x € 1.000

73

I/S

-404

I

V(oordeel)+ / N(adeel)N

-15

I

V

25

I

V

-7

28

I

N/V

126

-366

-240

2.1.6 Programma Sociaal domein Portefeuillehouders: Arlette Vrusch, Martin de Beer, Roel Wever, Marco Peters Wat hebben we bereikt? Ook in 2023 zijn wij geconfronteerd met (landelijke) maatschappelijke uitdagingen die de afgelopen jaren reeds veel van onze inzet hebben gevraagd, zoals bijv. de hoge energieprijzen en de druk op de opvang van ontheemden. Alhoewel de inflatie afgelopen jaar in vergelijking met 2022 lager was, zagen we dat door onder andere het structureel hogere prijsniveau van de dagelijkse boodschappen veel van onze kwetsbare huishoudens nog steeds grote moeite hebben om financieel rond te komen. Dit heeft als gevolg gehad dat goed gebruik is gemaakt van de bestaande energieregelingen uit de Energiematrix. We weten inmiddels uit ervaring dat een dergelijk hoog prijsniveau niet alleen financiële gevolgen heeft, maar eveneens een negatieve impact kan hebben op veel andere aspecten van het leven van onze inwoners. Deze omstandigheden verzwaren de opvoedsituatie in gezinnen waar (minderjarige) kinderen aanwezig zijn. Ondanks onze inspanningen op het gebied van de opvang van asielzoekers en de huisvesting van statushouders, zal de druk op gemeenten om nog meer verschillende plekken te realiseren komend jaar onverminderd groot blijven.

Nieuwe opdracht Maatschappelijke Ondersteuning Afgelopen jaar hebben wij een Subsidietender uitgeschreven voor de Maatschappelijke Ondersteuning van 2024 t/m 2027. Na een zorgvuldig en transparant proces, is op basis van de beoordelingen van beide inschrijvende partijen, Incluzio als beste beoordeeld en is besloten om Incluzio de aangevraagde subsidie te geven. Uittreding Kredietbank Limburg (KBL) Eind 2022 is besloten om per 1 januari 2024 uit de GR KBL te stappen; afgelopen jaar is een zorgvuldig proces doorlopen om dit besluit tijdig en goed te kunnen uitvoeren. XONAR De hulp en ondersteuning aan kinderen, jongeren en hun ouders heeft in 2023 veel van onze aandacht gevraagd. We hebben in 2023 verder gewerkt aan het creëren van één integraal team bestaande uit zowel medewerkers van de gemeentelijke toegang als mede medewerkers van JENS. Daarnaast zijn we met JENS het gesprek blijven voeren over de transformatie van de jeugdhulp met inachtneming van de lumpsum. Op Zuid-Limburgs niveau speelde de precaire financiële positie van XONAR. Na een intensief traject hebben de 16 gemeenten Zuid-Limburg zich bereid verklaard om XONAR financieel te ondersteunen zodat de jeugdhulp gecontinueerd kan worden. Dit traject is en wordt intensief gemonitord.

Speeltuinen We hebben ons speeltuinbeleid voortgezet en daarmee veilige en attractieve speeltuinen aangeboden voor kinderen in de leeftijd tot en met twaalf jaar. In een aantal speeltuinen hebben we de eerste aanpassingen gerealiseerd zodat ook kinderen met een beperking in de speeltuin terecht kunnen. Scouting Met ons scoutingbeleid hebben we de scoutingorganisaties in Heerlen ondersteund om hun leden een plezierig, uitdagend en leerzaam programma aan te bieden.

74

Jeugd- en jongerenwerk Met het jeugd- en jongerenwerk hebben we bereikt dat jongeren terecht konden in onze jongerencentra voor recreatieve en preventieve activiteiten. Dit alles in nauwe verbinding met jeugdhulp en met veiligheid. In 2023 is het aantal jongeren dat naar de activiteiten kwam wederom gestegen. Jeugdparticipatie De kinderen van het kindercollege worden gestimuleerd om mee te denken over maatschappelijke thema’s die van invloed zijn op hun eigen leefomgeving en kunnen hun eigen ideeën vormgeven. Zo komen kinderen op een laagdrempelige manier in aanraking met de politiek. De gezonde jeugd JOGG: Gezonde Jeugd, Gezonde Toekomst Bewustwording vergroot bij ouders, kinderen en scholen van het belang van een gezonde leefstijl. Heerlen telt inmiddels 20 scholen met een certificaat Gezonde School. Keigezond Het project Keigezond richt zich op curatieve zorg bij kinderen met overgewicht en obesitas en is in 2023 gecontinueerd. We hebben in 2023 twintig kinderen bereikt. Mondzorg We hebben meer bewustwording bij ouders gecreëerd over het belang van gezonde mondzorg en gezorgd voor doorverwijzing naar de tandarts. @ease In 2023 bood @ease wederom in Heerlen een laagdrempelig, fysiek inlooppunt waar jongeren tussen de 12 en 25 jaar kunnen binnenlopen om hun zorgen of problemen te bespreken met vrijwilligers die worden bijgestaan door professionals.

Kansrijk van Start en Kansrijke Start Met het actieprogramma Kansrijk van Start Heerlen en Kansrijke Start (Parkstad en Zuid-Limburg) bundelen de gemeente Heerlen en haar lokale en (sub)regionale samenwerkingspartners de krachten. Samen is er gewerkt aan het creëren van gelijke kansen aan het begin van het leven, het bijdragen aan een positieve gezondheid en een veilig opvoed- en opgroeiklimaat voor elk kind in Heerlen. Samen met het aanbod vanuit Kansrijke Start Parkstad en Zuid-Limburg zorgt Kansrijk van Start voor een sterk preventieaanbod voor (aanstaande) gezinnen in onze stad. Geweld in afhankelijkheidsrelaties (GIA) In 2023 hebben we de bewustwording over geweld in afhankelijkheidsrelaties vergroot. Er is een provinciale (online) bewustwordingscampagne gerealiseerd. De inzet van Handle with Care is uitgerold en geborgd over alle Zuid-Limburgse basisscholen. Basishulp Jeugd JENS voert per 2023 opnieuw de Basishulp Jeugd (ambulante jeugdhulp en lokaal preventieve activiteiten) uit voor de gemeenten Heerlen, Landgraaf en Voerendaal. Afgelopen jaar heeft JENS inhoudelijke projecten en initiatieven, die zien op het voorkomen van de inzet van zwaardere hulp, opgezet en uitgebreid.

Met de inhoudelijke projecten en initiatieven wordt voortdurend gewerkt aan beter op tijd, laagdrempelig, voor het kind en gezin de juiste interventie (van coaching/begeleiding/ondersteuning tot passende jeugdhulp) inzetten. Deze projecten en initiatieven leiden tot de volgende maatschappelijke effecten: a. Op scholen worden kinderen gezien en gevonden die met passende hulp in de eigen omgeving kunnen leren en opgroeien; b. Jeugdigen en gezinnen kunnen hun behoefte aan hulp bespreken met vaste contactpersonen in de huisartsenpraktijken; c. Samenwerking met het verenigingsleven creëert een netwerk aan voorliggende voorzieningen, die laagdrempelig bijdragen aan het welzijn van jeugdigen en gezinnen; d. Kennisdeling en samenwerking tussen vrijwilligers, ervaringsdeskundigen en professionals leidt tot samen- en zelfredzaamheidsontwikkeling bij jeugdigen en gezinnen; 75

e. De laagdrempeligheid voor hulp zoeken en vinden is vergroot, doordat ingezet is op meer ketenaanpak, alternatieve zorgpaden en ondersteuning in de directe omgeving van de jeugdigen en gezinnen. Zo is in 2023 opnieuw gestuurd op het op eigen kracht en in de vertrouwde omgeving participeren aan de samenleving. Dit nieuwe denken en doen, van zelfredzaamheid en samenredzaamheid, komt tot uiting in alle (preventieve) projecten en vraagt permanente aandacht, begeleiding en aansturing. De nauwe samenwerking tussen medewerkers JENS, medewerkers jeugdhulpaanbieders en medewerkers verwijzers blijft daarbij essentieel. Residentiële jeugdhulp 2023 heeft in het teken gestaan van de voorbereiding van nieuwe samenwerkingsafspraken. De 16 gemeenten Zuid-Limburg hebben afspraken gemaakt waarmee binnen de jeugdzorgregio Zuid-Limburg eerder en betere jeugdhulp beschikbaar is voor de jeugdigen die dat echt nodig hebben. Ook zijn er afspraken gemaakt over het realiseren van een zo efficiënt mogelijk samenwerkingsproces tussen de gemeenten voor de gezamenlijke inkoop van jeugdzorg. De 16 gemeenten Zuid-Limburg hebben nieuwe afspraken gemaakt met de Gecertificeerde Instellingen, die de jeugdbeschermings- en –reclasseringsmaatregelen uitvoeren. De groep meest kwetsbare jeugdigen kan hiermee duurzaam rekenen op de noodzakelijke begeleiding en ondersteuning.

Hervormingsagenda Jeugd Medio 2023 is de Hervormingsagenda Jeugd aangenomen. Belangrijk doel van deze agenda is het streven naar kostenreductie van de jeugdzorg door middel van een daling van het beroep op jeugdhulp en door een slimmere en efficiëntere uitvoering van jeugdhulp. Ander belangrijk doel is dat er eerder en betere jeugdhulp beschikbaar komt, met name voor de meest kwetsbare jeugdigen. De beoogde effecten moeten de komende jaren gaan optreden. Leerlingenvervoer In 2023 hebben we een nieuwe verordening leerlingenvervoer vastgesteld volgens de laatste modelverordening van de VNG. Vanuit deze regeling kent de gemeente een vervoersvoorziening toe die past bij het kind en het gezin. Door ondersteuning te bieden aan vervoer van en naar school is het voor de leerling mogelijk om onderwijs te volgen op een school nabij waarop de leerling is aangewezen vanuit het passend onderwijs. Om te beoordelen welke vervoersvoorziening nodig is, nemen we de zelfstandigheid van ouders en kinderen als uitgangspunt. De nieuwe aanpak heeft geleid tot een aantal gunstige effecten. Ouders nemen meer hun eigen primaire verantwoordelijkheid in het vervoer, leerlingen worden zelfredzamer in het openbaar vervoer en aangepast vervoer wordt meer op maat ingezet.