Jaarstukken 2021
Tekst van het document
203
Kernthema Dienstverlening
Wat hebben we gedaan, opgeleverd? (prestatie, output, product) In 2021 zijn al veel verbeteringen doorgevoerd in onze dienstverleningswerkwijze, we hebben flinke stappen gezet. We zien ook nog uitdagingen en knelpunten die we moeten oplossen. Onder de noemer Heerlen van Morgen zetten we ons de komende periode onvermoeibaar verder in om te bouwen aan onze organisatie en onze stad, onze toekomst, ons Heerlen van Morgen. In 2021 hebben we besloten om Dienstverlening en Digitalisering als opgave aan te pakken. Voor onze dienstverlening naar de burger speelt digitalisering een belangrijke rol. Digitalisering kan onze dienstverlening aan de burger naar een hoger niveau tillen. We werken hierbij bijvoorbeeld toe naar een dienstverlening waarbij snelheid, toegankelijkheid, betrouwbaarheid en zorgvuldigheid de vereiste uitgangspunten zijn. De opgave is verder uitgewerkt in de begroting 2022. We hebben de digitale dienstverlening aan de inwoners verder verbeterd. Hiermee maken we onze dienstverlening eenvoudiger en beter toegankelijk. Ook geeft digitale dienstverlening een directe ingang naar onze medewerkers. Uiteraard regelen we dit vooral bij producten die veel gebruikt (gaan) worden. In 2021 hebben we dit gedaan voor onder ander het melden van rattenoverlast, maak ook voor de nieuwe coronasteunmaatregelen en ook over schuldhulpverlening.
Verder zijn talloze formulieren geoptimaliseerd of verder ontwikkeld om zaken gemakkelijker te maken voor de inwoner, zoals het aanvragen van bijstand, geboorteaangifte, huwelijk en nog veel meer. Er is een definitieve keuze gemaakt voor Signalen als opvolger van het huidige en deels verouderde systeem voor het maken (burgers) en afhandelen (medewerkers gemeente Heerlen) van meldingen in de openbare ruimte. De structuur voor het implementeren van dit nieuwe systeem is opgezet waardoor er duidelijkheid is verschaft over financiële kaders, personele inzet en benodigde communicatie. Door een sterk verbeterd proces met betrekking tot communicatie naar burgers toe over gemaakte meldingen en een meer efficiënte manier om meldingen af te handelen zal de dienstverlening naar onze burger toe verbeterd worden. Voor mensen die minder digitaal vaardig zijn, zijn er YouTube filmpjes gemaakt. Deze gaan over dingen die de gemeente regelt en waar mensen zich bij de gemeente voor melden. Deze filmpjes leggen uit wat iemand dan moet doen. We hebben ook ingezet op mensen die moeite hebben met lezen en begrijpen. Zij hebben moeite met lezen of begrijpen niet altijd wat de gemeente van hen wil. Ook zijn er mensen die niet goed kunnen lezen omdat ze oogproblemen hebben. Daarom is er een meeleespanel gestart. Hierin zitten burgers, onze ervaringsdeskundigen.
Deze burgers geven ons advies hoe onze (beeld)brieven in Nederlandse taal makkelijker kunnen. Met hun adviezen passen we brieven aan en laten hen deze ook nog eens lezen. Deze brieven gebruiken wij dan. Ook hebben we digitaliseringscursussen opgestart in de buurten en zijn we binnen de G40 binnen ‘smart city’ als trekker opgestaan voor het thema smart citizen. Hierbij geven we steeds aan hoe belangrijk het is dat niemand buiten de boot valt en we ervoor moeten zorgen dat er naast de digitale wereld ook aandacht moet blijven bestaan voor persoonlijke hulp en ondersteuning. Het menselijk contact en de menselijke maat moeten voortdurend aandacht blijven krijgen. We hebben de laatste voorbereidingsstappen gezet om over te gaan naar een volledig digitale afhandeling van parkeervergunningen. Vanaf 1 februari 2022 is het digitale parkeerloket online. De dienstverlening rondom met name de omgevingsvergunning heeft in 2021 onder druk gestaan. We zien dat de stijgende trend sinds corona in het aantal vragen en aanvragen aanhoudt. We voldoen aan de officiële wettelijke termijnen. Echter de duur van vragen beantwoorden en vooroverleg is wel opgerekt. Daarom hebben we geïnvesteerd in extra capaciteit en verbetering van het proces naast de voorbereidingen op de Omgevingswet.
35
In oktober 2021 is een initiatievenmanager gestart die de ruimtelijke initiatieven oppakt die zich nog in een beginfase bevinden. Al op het moment dat bijvoorbeeld de gewenste locatie of het initiatief nog uitsluitend op hoofdlijnen is uitgewerkt, wordt een eerste oordeel gegeven over de haalbaarheid van het initiatief. De initiatievenmanager heeft rechtstreeks een warm contact met de initiatiefnemer. Daardoor wordt eventueel overleg over bijsturing mogelijk. Doel is om eerder duidelijkheid in het proces te brengen over mogelijkheden en onmogelijkheden. Dat leidt tot een sneller antwoord en lagere kosten voor de initiatiefnemer. Daarmee geven we tegelijkertijd al invulling aan de zogenaamde intaketafel van de Omgevingswet. Extra capaciteit is ook ingezet op de beantwoording van vragen via de kanalen mail en telefoon. We hebben de voorbereidingen opgepakt voor een fysiek loket, dat in mei 2022 van start gaat. De voorlichting over identiteitsfraude op scholen is door de coronacrisis ook in 2021 niet door kunnen gaan. De voorbereidingen rondom de voorlichtingen zijn wel helemaal afgerond. De pilot met een Gemeentelijk Informatiepunt (GIP) in de 4 bibliotheken van Schunck (Centrum, Heerlerheide, Hoensbroek en Heerlerbaan) is succesvol afgerond. Ook hebben we de pilot geëvalueerd met Schunck. De resultaten van de evaluatie waren positief.
We kunnen stellen dat inwoners de weg weten te vinden naar de informatiepunten. De bevindingen en gemaakte afspraken nemen we mee voor de structurele invulling van het GIP in 2022. Voor de tijdelijke huisvesting van de publiekshal is de samenwerking gezocht met het Parkstad Limburg Theater. We hebben gebruik gemaakt van deze pop-up locatie tot oktober 2021. Vanaf oktober 2021 is de Publiekshal weer gevestigd in het nieuwe stadskantoor in de Geleenstraat. In 2021 hebben we de verkiezingen voor de Tweede Kamer georganiseerd. De organisatie was zeer complex als gevolg van de coronamaatregelen waarmee rekening gehouden moest worden. Als gevolg van corona waren veel stemlocaties niet beschikbaar. Desondanks is het bijna gelukt om op evenveel locaties stemlokalen in te richten. Daarnaast zijn veel extra mensen ingezet om de stembureaus te bezetten. Voor de extra kosten hebben wij een vergoeding van het rijk ontvangen.
Wat heeft het gekost? Het totale resultaat van het kernthema Dienstverlening wordt hieronder weergegeven: Programma 0:
Baten
Bestuur en Ondersteuning
KT Dienstverlening
Lasten
Saldo
Prim. Bijgest. Rekening Prim. Bijgest. Rekening Prim. Bijgest. Rekening begroting begroting 2021 begroting begroting 2021 begroting begroting 2021 2021 2021 2021 2021 2021 2021 1.432 1.208 1.548 -2.961 -2.675 -2.861 -1.529 -1.467 -1.313
Resultaat 2021
154
V
Bedragen x € 1.000
De grootste afwijkingen binnen het kernthema worden hieronder toegelicht: Programma 0 Kernthema Dienstverlening Reguliere afwijkingen
Afwijkingen worden veroorzaakt door:
Baten
Na de versoepelingen van de coronamaatregelen in de zomer ontstond een economische opleving. Mensen gingen meer op vakantie en op reis. Dit is terug te zien in het toegenomen aantal aanvragen voor paspoorten, ID-kaarten en vergunningen. Deels houden we de baten uit leges zelf en deels betalen we deze aan het Rijk.
Lasten
341
C entrale verantwoording personeelsgerelateerde lasten. Diverse afwijkingen.
-1
Subtotaal reguliere afwijkingen C orona afwijkingen
340
Door de coronapandemie zijn er extra kosten gemaakt voor de organisatie van de Tweede Kamerverkiezingen.
Subtotaal corona afwijkingen Totaal kernthema Dienstverlening Bedragen x € 1.000
36
I/S
-95
I
V(oordeel)+ / N(adeel)V
60
I
V
19
I
V
I
N
-16 -170
324
0
-170
-170
340
-186
154
Kernthema Middelen en heffingen
Wat hebben we gedaan, opgeleverd? (prestatie, output, product) Financiering Onder de financieringsfunctie verstaan we alle activiteiten die voorzien in de vermogensbehoefte van de gemeente. Naast het aantrekken van geldleningen en het uitzetten van geldmiddelen valt hieronder het beheersen van de financiële risico’s die gepaard gaan met de geldstromen, de financiële posities en de vermogenswaarden. De financieringsfunctie moet ervoor zorgen dat er altijd voldoende geld beschikbaar is om aan alle verplichtingen te kunnen voldoen. Uitkeringen moeten op tijd worden betaald, evenals subsidies, salarissen en facturen van derden. Hiervoor worden op maandbasis kortlopende geldleningen aangetrokken. Om investeringen in de stad mogelijk te maken, worden langlopende geldleningen aangetrokken. Treasury van de gemeente Heerlen dient uitsluitend de lokale publieke taak en voert een zo prudent mogelijk beleid binnen de kaders die zijn gesteld in de Wet financiering decentrale overheden (FIDO). Heerlen heeft structureel deelgenomen aan het periodieke overleg van treasurers van 100.000+ gemeenten. Tevens zijn wij als gemeente Heerlen lid van de Dutch Association of Corporate Treasurers (DACT). Voorts is vanuit treasury gedurende 2021 intensief contact onderhouden met geldverstrekkende en bemiddelende partijen op de geld- en kapitaalmarkten.
Deze contacten waren gericht op ontwikkelingen op de financiële markten (bijv. renteniveaus en kredietwaardigheden van tegenpartijen). Overige onderwerpen Het kernthema middelen en heffingen gaat ook over diverse overige onderwerpen. Deze onderwerpen worden verder uitgewerkt in de paragrafen. Wij kiezen ervoor, in het kader van duidelijkheid en transparantie, om de onderwerpen in één keer geheel uit te werken onder de paragrafen. Hieronder staan de onderwerpen met verwijzing naar de betreffende paragraaf. Onderwerp
Paragraaf
Financiën (inclusief Planning & Control)
Financiering
Coördinatie deelnemingen
Verbonden partijen
Bedrijfsvoering
Bedrijfsvoering
Burgerzaken, belastingen en heffingen
Lokale heffingen
Onderhoud kapitaalgoederen
Onderhoud Kapitaalgoederen
Vastgoed, gronden en beheer
Grondbeleid
Grondexploitatie
Grondbeleid
Inventarisatie en beheersing van risico’s
Weerstandsvermogen en risico’s
Subsidies
Subsidies
Wat heeft het gekost? Het totale resultaat van het kernthema Middelen en heffingen wordt hieronder weergegeven: Programma 0: Bestuur en Ondersteuning
KT Middelen en heffingen
Baten
Lasten
Saldo
Prim. Bijgest. Rekening Prim. Bijgest. Rekening Prim. Bijgest. Rekening begroting begroting 2021 begroting begroting 2021 begroting begroting 2021 2021 2021 2021 2021 2021 2021 306.307 314.242 328.848 -65.009 -61.281 -63.133 241.299 252.961 265.715
Bedragen x € 1.000
37
Resultaat 2021
12.753
V
De grootste afwijkingen binnen het kernthema worden hieronder toegelicht: Programma 0 Kernthema Afwijkingen worden veroorzaakt door: Middelen en heffingen Reguliere afwijkingen In 2017 heeft de gemeente Heerlen de generatiepact regeling ingevoerd. Deze regeling bood medewerkers van 58 jaar of ouder de mogelijkheid om minder te gaan werken. Er heeft een hoger dan verwachte instroom plaatsgevonden. Deze regeling is in 2020 beëindigd.
-565
S
V(oordeel)+ / N(adeel)N
378
I
V
De afhandeling van de nog lopende verplichtingen met betrekking tot het traineeprogramma leiden tot een tekort.
-40
S
N
Als gevolg van het ontvangen van gelden vanwege het toekennen van meer IVAuitkeringen in plaats van WIA-uitkeringen én het ontvangen van een nabetaling van het UWV is een voordeel ontstaan.
205
I
V
Fysieke opleidingen/ studies gingen niet door in verband met de coronamaatregelen.
63
I
V
Minder schades aan onderwijsgebouwen waarbij de middelen voor het eigen risico moesten worden aangesproken.
46
I
V
Het bedrag voor de dienstverlening met betrekking tot de uithuizing van de telefooncentrale was te laag geraamd, waardoor er een tekort is ontstaan.
-84
I
N
Op basis van de projectenkalender is budget geraamd in de exploitatie voor het betreffende jaar. Hierbij ontstaat echter een complicatie indien projecten niet in het begrote jaar worden afgerond. Voor de projecten die dit betreft wordt in het raadsvoorstel van deze jaarverantwoording verzocht om de benodigde middelen over te hevelen middels de reserve nog uit te voeren werkzaamheden.
97
I
V
Op basis van een 0-meting is een verbeterplan opgesteld in het kader van doorontwikkeling informatieveiligheid en privacy. Daarnaast spelen we in op de motie cybercrime en flexibel werken, waarbij we starten met een programma rondom bewustwording. In het raadsvoorstel van deze jaarverantwoording wordt verzocht om deze middelen over te hevelen naar 2022 middels de reserve nog uit te voeren werkzaamheden ten behoeve van informatieveiligheid en privacy.
50
I
V
Door een uitgestelde ingebruikname van het nieuwe stadskantoor en het vervallen van de dag- en nacht opvang vallen de schoonmaakkosten lager uit.
102
I
V
Met het oog op de aanstaande verhuizing naar het nieuwe stadskantoor is alleen strikt noodzakelijk onderhoud uitgevoerd.
99
I
V
Lagere energielasten van € 92.000 door zachte weersomstandigheden en hogere doorbelastingen voor afgenomen diensten € 52.000.
154
I
V
I
V
-61
I
N
Door vertraging in de oplevering van het nieuwe stadskantoor wordt een deel van de vervanging van de inventaris (w.o. bureaustoelen) geleverd en verantwoord in 2022 in plaats van in 2021 waarin de vervangingskosten zijn begroot. In het raadsvoorstel van deze jaarverantwoording wordt verzocht om deze middelen over te hevelen naar 2022 middels de reserve nog uit te voeren werkzaamheden ten behoeve van vervanging inventaris.
50
I
V
Hogere vaste lasten als gevolg van herwaardering panden, indexering van de tarieven en uitbreiding van de vastgoed portefeuille.
-50
I
N
Lagere kosten door minder uitbesteding van werk aan derden. Door corona hebben een aantal activiteiten geen doorgang gevonden met betrekking tot het professionaliseren van werkprocessen zoals het gebruik van het postregistratiesysteem.
135
I
V
-267
I
N
De hondenbelasting laat een beperkte minderopbrengst zien.
-39
I
N
De dividenduitkering van de Bank Nederlandse Gemeenten was in 2021 hoger dan verwacht. De hogere dividenduitkering was het gevolg van een hogere nettowinst in 2020. Over 2020 realiseerde de Bank Nederlandse Gemeenten een nettowinst van € 221 miljoen (2019: € 163 miljoen).
229
I
V
In 2019 heeft een ambtelijke reorganisatie plaatsgevonden. Het aantal medewerkers dat wij konden herplaatsen in de nieuwe organisatie is hoger dan verwacht met als gevolg lagere frictiekosten dan verwacht. Er zijn diverse medewerkers gedetacheerd naar derden, waar wij inkomsten voor ontvangen.
Baten
Lasten
373
Op basis van afgesloten dienstverleningsovereenkomsten werd er meer energie afgenomen.
61
De hogere baten worden veroorzaakt door doorbelastingen van drukwerkkosten aan derden. De hogere lasten worden enerzijds veroorzaakt door hogere drukwerkkosten aan het einde van het jaar door o.a. de stadskrant en personeelsattenties en anderzijds door lagere kosten voor huur- en leasekosten van onroerend goed.
37
De totale OZB-baten (woningen en niet-woningen) laten een beperkte minderopbrengst zien van € 267.000. Dit betreft 1% van de begroting en is onder andere het gevolg van ingediende bezwaren. Voor woningen bedraagt de minderopbrengst € 86.000, voor niet-woningen € 181.000.
38
I/S
Programma 0 Kernthema Afwijkingen worden veroorzaakt door: Middelen en heffingen Vanwege de onzekerheid rondom corona zijn er in 2020 en in de eerste helft van 2021, in overleg met en onder goedkeuring van de provincie, geen langlopende leningen aangetrokken. De gemeente Heerlen heeft permissie gekregen van onze toezichthouder de provincie, om de kasgeldlimiet voor kortlopende schulden bewust te overschrijden. Vandaar onze hogere kortlopende schuldpositie tot juni 2021. Het aangetrokken kortlopend geld heeft negatieve rente, vandaar een groter voordeel op de kortlopende rente dan begroot. Verder is er een voordeel rentekosten op langlopende leningen door de latere consolidatie (consolidatie betreft omzetten van kortlopende naar langlopende schulden). Begrotingstechnisch was deze consolidatie eerder gepland, waardoor de rentelasten dalen ten opzichte van de begroting. Daarnaast was het geprognosticeerde rentepercentage over de langlopende leningen hoger dan het daadwerkelijk rentepercentage over de nieuwe aangetrokken leningen in 2021. Het voordeel op de baten betreft enerzijds rente-inkomsten zonnepanelenproject (€ 94.000) en de verstrekte lening aan Enexis (€ 15.000) die niet begroot waren. Anderzijds zijn de rente-inkomsten voor de bedrijventerreinen Avantis en Trilandis lager dan begroot (- € 63.000).
Vanwege de positieve verkoopontwikkelingen op beide bedrijventerreinen zijn er aflossingen terugbetaald, waardoor het saldo waarover rente wordt berekend beduidend lager is.
Baten
Lasten 49
Betreft een van de belastingdienst ontvangen beschikking vennootschapsbelasting over het aangiftejaar 2016.
I/S
632
I
V(oordeel)+ / N(adeel)V
-41
I
N
Het voordeel betreft de terugvordering van de dividendbelasting over de jaren 2017 t/m 2020. Dit is in 2021 geëffectueerd.
136
I
V
In de circulaires van het Gemeentefonds zijn nieuwe of bijgestelde decentralisatieuitkeringen en taakmutaties verwerkt. Een andere belangrijke factor betreft wijzigingen in de aantallen van diverse maatstaven van de algemene uitkering. Voor een uitgebreide toelichting zie de paragraaf Gemeentefonds. In het raadsvoorstel van deze jaarverantwoording wordt verzocht om een deel van deze middelen over te hevelen naar 2022 via de reserve nog uit te voeren werkzaamheden.
2.984
I
V
864
I
V
-1142
I
N
Met het organisatie ontwikkelingstraject “Heerlen van Morgen” werken we aan de doorontwikkeling van de organisatie. We gaan onze organisatie toekomstbestendig maken, waarin we werken aan de basis op orde, de sturing van de organisatie en een strategische personeelsplanning. In 2021 hebben we hierin reeds de eerste stappen gezet. De kadernota als voorloper van de begroting 2022 is een van de nieuwe instrumenten die we in 2021 hebben geïntroduceerd. Om het plan van Heerlen van Morgen verder tot uitvoering te laten komen dient er ruimte gecreëerd te worden in de begroting. Bij het raadsvoorstel van de Novembernota is tevens verzocht het benodigde budget over te hevelen naar 2022.
-500
I
N
Er is minder uitgegeven aan advieskosten. Dit is onder andere veroorzaakt door de corona periode en de krapte op de arbeidsmarkt. In het raadsvoorstel van de vaststelling van de jaarrekening wordt dit bedrag gereserveerd voor inzet in 2022.
564
I
V
I
N
Er zijn diverse C ollegebesluiten genomen ten laste van de post onvoorzien (begroot € 1,5 mln). Na aftrek van deze bedragen resteert nog een voordeel. Als gevolg van het principeakkoord dat bereikt is bij de cao-onderhandeling houden we rekening met een eenmalige vergoeding (€ 1.200 per medewerker) en is er sprake van een indexering van 1,5% van de salarissen vanaf december 2021.
Deze post heeft betrekking op een btw-correctie om de aangiftes 2020 en 2021 aan te laten sluiten op de financiële administratie. Eenmalig voordeel vanwege verkoop diverse bedrijfsauto's. De kosten van Parkstad-IT zijn hoger dan begroot, maar hier tegenover staat ook een hogere doorberekening aan de deelnemers. Door uitbreiding van de vastgoedportefeuille ontvangen we meer huurinkomsten en hebben we hogere kosten (OZB, energie, schoonmaak e.d.).
-269
-237
I
V
1.061
50 -1.061
I
V/N
151
-185
I
N
-700
S
N
-460
I
N
-397
I
V
-384
I
N
23
-83
I
N
4.957
-2.314
Projectfinanciering salarissen: Er kunnen minder uren uit projectbudget gefinancierd worden doordat er minder productieve uren op projecten geboekt worden dan geraamd. Onvoorziene kosten en herstel van schade als gevolg van wateroverlast juli. Deze post heeft betrekking op personeelsgerelateerde lasten en wordt centraal toegelicht in de paragraaf bedrijfsvoering.
615
Afwaarderen boekwaarde gebouw Beersdalweg 56 wegens voornemen tot sloop. Diverse afwijkingen. Subtotaal reguliere afwijkingen
39
2.643
Programma 0 Kernthema Afwijkingen worden veroorzaakt door: Middelen en heffingen C orona afwijkingen Overschrijding IC T-benodigdheden als gevolg van corona (thuiswerken).
Baten
Lasten -44
I
V(oordeel)+ / N(adeel)N
112
I
V
750
I
V
Door de coronacrisis waren er minder uitgaven voor portokosten verwacht. Door extra verzendingen aan het eind van 2021 voor o.a. stadskrant en attenties, is een overschrijding veroorzaakt.
-40
I
N
BsGW heeft voor het jaar 2020 een negatief resultaat van € 1.779.000 als gevolg van de coronacrisis. Deze overschrijding heeft vrijwel geheel te maken met de uitstelregeling belastingen voor ondernemers, die op verzoek van de deelnemers heeft plaatsgevonden. Door deze uitstelregeling op belastingen zijn minder opbrengsten vervolgingskosten (met betrekking tot aanmaningen) gerealiseerd. Voor Heerlen betekent dit naar rato € 127.000 aan meerkosten.
-127
I
N
BsGW verwacht voor het jaar 2021 een negatief resultaat van € 1.042.000 als gevolg van de coronacrisis. Er wordt soepel omgegaan met betalingsregelingen voor in zwaar weer verkerende bedrijven, hierdoor wordt conform 2020 een deel van de opbrengsten voor aanmaningskosten, € 362.000, niet gerealiseerd. Daarnaast is er in totaal € 680.000 aan meerkosten gemaakt als gevolg van corona, met name voor extra inhuur, IC T en telefoniekosten. De verwachte meerkosten voor Heerlen zijn naar rato € 77.000. Hier wordt in deze jaarrekening reeds rekening mee gehouden.
-77
I
N
I
N
I
N
Lagere kosten door corona met betrekking tot catering € 72.000 en reis- en verblijfskosten € 40.000. In de circulaires van het Gemeentefonds zijn de coronasteunpakketten van het Rijk verwerkt voor de maatregelen die via het gemeentefonds lopen en waarvan de verdeling over de gemeenten bekend is. In het raadsvoorstel van deze jaarverantwoording wordt verzocht om een deel van deze middelen over te hevelen naar 2022 via de reserve nog uit te voeren werkzaamheden.
10.808
Vanwege corona en het als gevolg hiervan ingevoerde 1e uur gratis parkeren blijven de parkeerinkomsten achter bij de begroting. Geconstateerd wordt dat er wel meer geparkeerd wordt, maar steeds korter dan 1 uur. Daardoor minder opbrengsten.
-1.159
Door corona extra inzet van 1,5 fte personele capaciteit voor de duur van 6 maanden voor de beleidsvelden veiligheid en inkomensondersteuning/schuldhulpverlening.
0
Subtotaal corona afwijkingen Totaal kernthema Middelen en heffingen Bedragen x € 1.000
40
-112
I/S
9.649
462
10.111
14.606
-1.852
12.753
2.1.1 Programma Veiligheid
Portefeuillehouder: Roel Wever
Wat hebben we bereikt? Het jaar 2021 stond ook voor het programma veiligheid wederom grotendeels in het teken van het COVID-19 virus. Zowel voor de interne organisatie, maar ook voor de inwoners en ondernemers van Heerlen waren en zijn de gevolgen ingrijpend. Beleidsmatig is de Kadernota Leefbaarheid en Veiligheid 2021-2022 vastgesteld, met de daaraan ten grondslag liggende veiligheidsanalyse. In de Kadernota hebben we beschreven welke veiligheidsthema’s prioriteit krijgen. Helaas moeten we constateren dat het niet goed gaat met de leefbaarheid en veiligheid in Heerlen. Voorbeelden hiervan zijn toegenomen criminaliteit, ondermijning, sociale problematiek en diverse vormen van overlast. Dat concentreert zicht vooral in een aantal wijken in Heerlen-Noord. Daarom zijn we, vooruitlopend op het programma Heerlen-Noord, een integrale aanpak Sociaal Veilig gestart in twee geprioriteerde wijken, Vrieheide en de Kasteelbuurt/Hoofdstraat in Hoensbroek. Inmiddels zijn de grootste problemen daar aangepakt, weten we veel beter wat er speelt en kunnen we waar nodig vroegtijdig ingrijpen. Hierbij werken we intensief samen met diverse partners, maar betrekken we nadrukkelijk ook de burgers. De succesfactor van de aanpak is de integrale benadering gebaseerd op de Hartslag methodiek, met oog voor veiligheid, leefbaarheid, zorg en wonen.
Maar ook andere vormen van onveiligheid, zoals cybercriminaliteit en toenemende polarisatie, vragen steeds meer aandacht. Een belangrijk knelpunt waar we nu, maar ook in de komende jaren mee te maken hebben is de beperkte politiecapaciteit. Er zijn nu al te weinig agenten, maar als gevolg van een herverdeling van de schaarse capaciteit in Limburg, moet Heerlen ook nog eens stevig inleveren. In 2021 was duidelijk merkbaar dat hierdoor taken verschuiven naar de gemeente. Ook zien we dat bestuursrechtelijke maatregelen steeds belangrijker worden, omdat de politie te weinig recherchecapaciteit heeft en het Openbaar Ministerie te weinig officieren. Om te zorgen dat we onze beperkte capaciteit zo efficiënt mogelijk inzetten, is het belangrijk dat we over goede informatie beschikken. In 2021 hebben we verdere stappen gezet in de doorontwikkeling van het informatieknooppunt Leefbaarheid en Veiligheid. Daar brengen we cijfers en subjectieve gegevens bij elkaar, leggen verbanden, voeren analyses uit en geven duiding aan ontwikkelingen.
Wat heeft het programma gekost? Het totale resultaat van het programma Veiligheid, verdeeld naar kernthema’s, is hieronder opgenomen: Programma 1: Veiligheid
KT C risisbeheer
Baten
Lasten
Saldo
Prim. Bijgest. Rekening Prim. Bijgest. Rekening Prim. Bijgest. Rekening begroting begroting 2021 begroting begroting 2021 begroting begroting 2021 2021 2021 2021 2021 2021 2021 0 0 44 -6.510 -6.510 -6.713 -6.510 -6.510 -6.669
Resultaat 2021
-159
KT Veiligheid
662
629
595
-5.771
-6.917
-6.541
-5.109
-6.288
-5.945
343
Gerealiseerde totaal saldo van baten en lasten Bestemming
662
629
639
-12.281
-13.427
-13.254
-11.619
-12.798
-12.615
183
0
49
49
0
-250
-250
0
-201
-201
0
Gerealiseerde resultaat
662
678
688
-12.281
-13.677
-13.504
-11.619
-12.999
-12.815
183
Bedragen x € 1.000
41
V
De lasten 2021 zijn als volgt verdeeld over de kernthema’s:
Risico’s Onverwachte gebeurtenissen lokaal of elders die van invloed zijn op de veiligheid in Heerlen of het veiligheidsgevoel van burgers. Toename ernstige zorg- en veiligheid casuïstiek. Capaciteit veiligheidspartners staat onder druk (politie, brandweer, OM), met verschuiving van taken naar gemeente tot gevolg. Onvoldoende capaciteit en budget. Onzekerheid met betrekking tot definitieve besluitvorming programma Heerlen-Noord. Impact COVID-19 op de samenleving.
Beleidsindicatoren BBV-indicatoren Indicator
Eenheid
Verwijzingen Halt
Aantal per 1.000 jongeren
Heerlen 26
Nederland Jaartal 11
2020
Winkeldiefstal
Aantal per 1.000 inwoners
3,1
1,8
2021
Geweldsmisdrijven
Aantal per 1.000 inwoners
7,2
4,4
2021
Diefstallen uit woning
Aantal per 1.000 inwoners
1,7
1,3
2021
Vernielingen en beschadigingen (in de openbare ruimte)
Aantal per 1.000 inwoners
5,8
4,1
2021
Overige indicatoren Indicator
Eenheid
Schaalscore overlast
Schaalscore
Heerlen 3,4
2019
Schaalscore sociale cohesie
Schaalscore
5,5
2019
Verloedering
Schaalscore
4,9
2019
42
Nederland Jaartal
Kernthema Crisisbeheer
Wat hebben we gedaan, opgeleverd? (prestatie, output, product) COVID-19 In 2021 is het COVID-19-virus ons blijven uitdagen en de aanpak van dit dossier heeft wederom veel van ons gevraagd. Deze aanpak werd op regionale schaal gecoördineerd vanuit de Veiligheidsregio Zuid-Limburg (VRZL). Op dat niveau vond ook veel afstemming en advisering plaats over de implementatie van coronamaatregelen. De af- en opschaling van de risiconiveaus en de korte inwerkingtreding van daarmee samenhangende maatregelen hadden onvoorspelbare impact op de capaciteit. Nieuwe steunmaatregelen, lokale initiatieven en vragen van inwoners, ondernemers en instellingen maakten dat er frequent contact (nodig) was. Tenslotte bestond naarmate de crisis langer duurde meer druk op toezicht en handhaving van coronamaatregelen. Het afnemend algeheel vertrouwen en het toenemend zicht op de sociaal-maatschappelijke en economische effecten van de crisis en het publieke debat, maakten deze gemeentelijke verantwoordelijkheid niet eenvoudig. Desondanks zijn we over de bestrijding van COVID-19 waar mogelijk in gesprek gegaan of gebleven, hebben we waar dat kon vooruit- en meegedacht en hebben we waar dat nodig was gehandhaafd.
Veiligheidsregio Zuid-Limburg De VRZL heeft in 2021, naast de inspanningen die COVID-19 en de watersnoodramp hebben gevraagd, gewerkt aan de doorontwikkeling zoals opgenomen in het meerjarenbeleidsplan 20202023. Aanvullend is de VRZL in het voorjaar gestart met de bestuurlijke dialoog Brandweerzorg 2024-2030. Crisisorganisatie Afgelopen jaar heeft aangetoond hoe kwetsbaar de maatschappij kan zijn en hoe belangrijk het is dat de crisisorganisatie zowel lokaal, regionaal als landelijk zo optimaal mogelijk gefaciliteerd en getraind is om in buitengewone omstandigheden te kunnen blijven functioneren. Medewerkers volgen opleidingen en trainingen voor hun taken in de crisisorganisatie en medewerkers van onze organisatie werken in diverse piketfuncties voor de regionale crisisorganisatie. Incidenten In 2021 is de crisisorganisatie voor ruim 80 incidenten ingezet. Meestal waren dit relatief kleine inzetten, zoals woningbranden, gaslucht en dumpingen van drugsafval. Een aantal van de incidenten hadden een grote impact of hebben geleid tot een acuut en onzeker veiligheidsbeeld, met een risico op onrust en spanningen en een grote maatschappelijke impact. Het aantreffen van een explosief bij de Hommerterweg in Hoensbroek is hiervan een voorbeeld. Bij dergelijke calamiteiten ligt de regie lokaal en is daartoe een crisisteam actief.
Inzet van bestuursrechtelijke maatregelen, een noodbevel en veiligheidsrisicogebied, waren in deze situatie nodig. Daarnaast is ook zeer intensief ingezet in hulpverlening en goede acute opvang van de betrokkenen, waarvan de kosten door de gemeente werden gedragen. Ten slotte heeft ook de watersnoodramp bijzondere inzet gevraagd. Een verantwoordingsverslag over het verloop, de regionale besluiten en de inzet gedurende de GRIP 4-situatie is in het najaar van 2021 opgeleverd en verschillende regionale en lokale evaluaties zijn opgestart.
Wat heeft het gekost? Het totale resultaat van het kernthema Crisisbeheer wordt hieronder weergegeven: Programma 1: Veiligheid
KT C risisbeheer
Baten
Lasten
Saldo
Prim. Bijgest. Rekening Prim. Bijgest. Rekening Prim. Bijgest. Rekening begroting begroting 2021 begroting begroting 2021 begroting begroting 2021 2021 2021 2021 2021 2021 2021 0 0 44 -6.510 -6.510 -6.713 -6.510 -6.510 -6.669
Bedragen x € 1.000
43
Resultaat 2021
-159
N
De grootste afwijkingen binnen het kernthema worden hieronder toegelicht: Programma 1 Kernthema Crisisbeheer Reguliere afwijkingen
Afwijkingen worden veroorzaakt door:
Baten
-163
I
V(oordeel)+ / N(adeel)N
44
-40
I
V
44
-203
Rampenplan : Toename van acute crisissituaties. In de forecast van de novembernota is deze afwijking gemeld. Diverse afwijkingen.
Subtotaal reguliere afwijkingen C orona afwijkingen
Lasten
I/S
-159
N.v.t.
Subtotaal corona afwijkingen
0
0
0
Totaal kernthema Crisisbeheer
44
-203
-159
Bedragen x € 1.000
44
Kernthema Veiligheid Wat hebben we gedaan, opgeleverd? (prestatie, output, product) Aanpak woonoverlast De aanpak woonoverlast is regulier en doorlopend aangepakt, binnen de daarvoor beschikbare capaciteit en gebruik makend van diverse juridische instrumenten. Hierbij werken we integraal samen met externe partners. Jeugdoverlast Het thema jeugdoverlast heeft in 2021 veel aandacht gekregen. Dit werd veroorzaakt doordat grotere groepen jeugd in de omgeving Vrieheide, Passart en Heerlerheide ernstige overlast veroorzaakten. Door forse inzet van met name politie, handhaving en straatcoaches werd deze snel teruggedrongen. Er zijn meerdere bestuursrechtelijke maatregelen opgelegd zoals gebiedsontzeggingen en gebiedsverboden. De aanpak van jeugdoverlast is structureel en doorlopend. Hierbij wordt intensief samengewerkt met de politie, het Openbaar Ministerie, HALT, de jongerenwerkers en straatcoaches. We hebben niet ingezet op het terugdringen van ernstige jeugdoverlast maar op het voorkomen van nieuwe aanwas. Inzake de aanpak van vuurwerkoverlast hebben we boa’s ingezet ter versterking van het jaarlijkse vuurwerkproject van de politie. Binnen deze preventieve en repressieve aanpak zijn boetes opgelegd en zijn jeugdigen naar Halt verwezen. Ondermijning Ook in 2021 hebben we de Wet Bibob veelvuldig toegepast.
Hiermee toetsen we of een aanvrager van een vergunning te goeder trouw handelt. Verder hebben we integrale controles uitgevoerd om mogelijke criminele activiteiten op te sporen. Het RIEC Limburg heeft Integrale Ondermijningsbeelden opgeleverd evenals een Scan Weerbaarheid gemeente Heerlen. Aan de hand hiervan is gestart met nog gerichtere acties in de aanpak van ondermijning. De vergunningplicht voor autoverhuurbedrijven werd in oktober 2021 ingetrokken. Deze branche was met de vergunningplicht in de periode 2019-2021 ontdaan van criminele invloeden. Cybercrime Eind 2020 heeft binnen het RIEC Limburg een bestuurlijke portefeuilleverdeling plaatsgevonden, waarbij de provinciale portefeuille cybercrime is toegewezen aan de burgemeester van Heerlen. In 2021 is een onderzoek gestart hoe op Limburgs niveau stappen gezet kunnen worden om cybercrime tegen te gaan. Daarbij wordt samengewerkt met de overige gemeenten in Limburg, maar ook met het OM en het cyberteam van de politie. Demonstraties en betogingen In 2021 zijn veelvuldig (on)aangekondigde demonstraties gehouden. Het was een uitdaging om dit grondrecht te faciliteren afgezet tegen de wisselende en veelal strikte maatregelen ter bestrijding van het COVID-19 virus. In één geval moest een manifestatie vlak voor aanvang beëindigd worden op last van de burgemeester omdat het niet meer veilig/verantwoord was.
Inzet bestuurlijke noodbevoegdheden In 2021 was helaas meermaals inzet nodig van bestuurlijke noodbevoegdheden waaronder het instellen van noodverordeningen en veiligheidsrisicogebieden evenals het afgeven van noodbevelen om de openbare orde te herstellen. Hierbij waren de dreigende ‘avondklok-rellen’ in de stad en de aanslagen op een appartementencomplex in Hoensbroek het meest in het oog springend. Herziening regelgeving en beleid Het horecasanctiebeleid uit 2012 werd geheel herzien en naar de huidige tijd en wetgeving gebracht. De Koninklijke Horeca Nederland, afdeling Heerlen, werd betrokken bij de herziening om te komen tot een gedragen en realistisch sanctiebeleid. Hierbij is in de communicatie aandacht
45
geweest voor de zware omstandigheden voor de horeca door lockdowns en beperkende coronamaatregelen. De Algemene Plaatselijke Verordening Heerlen werd op meerdere punten herzien en aangepast naar de nieuwste inzichten en model-APV van de VNG. Mede op grond hiervan werd de Verordening bestuurlijke boete handhaving overlast in de openbare ruimte Heerlen herzien en de boetebedragen aangepast aan de nieuwe landelijke richtlijnen. Ook werd er nieuw beleid vastgesteld ter bestrijding van drugshandel op straat en het vervoeren van inbrekerswerktuig. Deze worden nu naast de strafrechtelijke aanpak ook bestuursrechtelijk aangepakt met dwangsommen. Experiment Gesloten Coffeeshopketen Per 1 juli 2020 is per wet vastgelegd dat gemeente Heerlen één van de 10 deelnemende gemeenten is in het experiment gesloten coffeeshopketen. In 2021 is veel tijd geïnvesteerd voor de juridische en beleidsmatige voorbereidingen met het oog op de definitieve start. Het daadwerkelijke startmoment van het experiment is flink vertraagd vanuit het Rijk en nog steeds niet duidelijk. Kadernota Leefbaarheid en Veiligheid In 2021 hebben we de Kadernota Leefbaarheid en Veiligheid 2021 – 2022 opgeleverd, inclusief de daaraan ten grondslag liggende veiligheidsanalyse. In de kadernota leggen we het gemeentelijk meerjarig veiligheidsbeleid vast en de veiligheidsthema’s die prioriteit krijgen.
Aanpak Sociaal Veilig Vooruitlopend op het programma Heerlen-Noord zijn we in de zomer 2021 een integrale gebiedsgerichte veiligheidsaanpak gestart in twee geprioriteerde wijken, Vrieheide en de Hoofdstraat/Kasteelbuurt in Hoensbroek. Met deze aanpak, die is gebaseerd op de Hartslagmethodiek, zetten we extra in op zorg, leefbaarheid en veiligheidsproblematiek. Hierdoor weten we beter wat er speelt en kunnen we vroegtijdig ingrijpen. Handhaving overlast Ook in 2021 hebben we samen met onze externe partners overlast in het Maankwartier aangepakt. Door een gebiedsgerichte integrale aanpak, gebaseerd op Hartslag 2.0 methodiek, werken we aan schoon, heel en veilig. Om de overlast van verslaafden en verwarden in het centrum, de Klompstraat en het Aambos tegen te gaan, is de persoonsgerichte integrale aanpak voortgezet. Evenementen veiligheid en leefbaarheid Net als in 2020 waren ook in een groot deel van 2021 evenementen en samenkomsten verboden als gevolg van COVID-19. De beschikbare capaciteit is ingezet om te adviseren over de mogelijkheden voor het veilig exploiteren van winkels, markten, horeca en kleinschalige bijzondere bijeenkomsten. Verbinding Zorg- en Veiligheid Naar aanleiding van de geëscaleerde burenruzie in december 2020, heeft in 2021 een onafhankelijk onderzoek plaatsgevonden. Doel hiervan was leren voor de toekomst.
Uit dit onderzoek, waarbij interne en externe partners zijn betrokken, zijn aanbevelingen geformuleerd. Deze hebben veelal betrekking op de verbinding tussen zorg- en veiligheid. In 2021 is gestart met diverse verbeterpunten. Dit krijgt in 2022 een vervolg. Hennep Aanpak Parkstad (HAP) Het HAP project is ook in 2021 voortgezet. We hebben weer veel bedrijfspanden gecontroleerd op de aanwezigheid van een hennepplantage of drugslab. Inmiddels zijn zo’n circa 7000 bedrijfspanden gecontroleerd binnen heel Parkstad. In een dertigtal panden zijn daadwerkelijk
46
hennep gerelateerde activiteiten geconstateerd en is hier bestuurlijk tegen opgetreden. Verder heeft het project een sterke preventieve werking.
Informatieknooppunt Een goed veiligheidsbeleid is alleen mogelijk als de juiste informatie beschikbaar is. Door cijfers en andere informatie centraal te verzamelen en te analyseren, worden ontwikkelingen en trends eerder zichtbaar. Hierdoor kunnen we sneller ingrijpen en beter onderzoek doen naar (mogelijke) problemen. Ook kunnen we interne en externe partners beter informeren. Het in 2019 ingerichte informatieknooppunt Leefbaarheid en Veiligheid is bescheiden van opzet. In 2021 zijn weer nieuwe stappen gezet in de doorontwikkeling. Prostitutie controles in het kader van mensenhandel/uitbuiting In 2021 hebben we meerdere grote prostitutiecontroles uitgevoerd. Zo ook een vijfdaagse controle in diverse plaatsen in Limburg. Dit deden we samen met het Openbaar Ministerie, de politie waaronder AVIM (Afdeling Vreemdelingen Identificatie en Mensenhandel), verschillende Limburgse gemeentes en andere partners. Achter de illegale prostitutie branche gaat zware criminaliteit, waaronder mensenhandel, schuil. Bij de controles worden regelmatig sekswerkers met een buitenlandse achtergrond aangetroffen. We proberen steeds meer zicht te krijgen op de netwerken. Radicalisering In 2021 hebben we voornamelijk ingezet op preventie en de-escalatie.
Daarnaast hebben we geïnvesteerd in de duiding van de alsmaar groeiende polarisatie in de samenleving en de mogelijk daarmee gepaard gaande nieuwe uitingen van extremisme. Toezicht op kamerverhuurbedrijven en openbare inrichtingen In 2021 hebben we toezicht uitgevoerd op kamerverhuurpanden en openbare inrichtingen (zoals coffeeshops en seksinrichtingen). Bestuursrechtelijke maatregelen Door middel van juridische procedures hebben we handhavend opgetreden in het geval van productie of handel in verdovende middelen (inclusief straatdealers), personen die met inbrekerswerktuig werden aangetroffen, illegale prostitutie en overtredingen binnen horecainrichtingen. Week van de veiligheid In 2021 hebben we deelgenomen aan de landelijke Week van de Veiligheid (week 41). We hebben diverse activiteiten georganiseerd om inwoners en ondernemers bewust te maken van vormen van criminaliteit en wat ze hier zelf tegen kunnen doen. Extra aandacht was er voor de digitale veiligheid met tips tegen cybercriminaliteit. In samenwerking met politie hebben we deelgenomen aan de landelijke inleveractie van steekwapens. Burgernet We hebben diverse acties ondernomen om Burgernet onder de aandacht te brengen van inwoners. Zo werd tijdens de week van de veiligheid een oproep gedaan aan inwoners om zich aan te sluiten bij Burgernet en/of de Burgernet App te downloaden.
Toezicht en handhaving (gemeentelijk blauw) In 2021 zijn de reguliere toezichtstaken uitgevoerd. Daarnaast heeft het toezien op naleving van de coronamaatregelen veel capaciteit gevraagd en hebben we inzet geleverd bij diverse demonstraties. De aanpak van illegale afvaldumpingen heeft geresulteerd in het in rekening brengen van 562 keer opruimkosten. Verder waren de Boa’s betrokken bij gerichte acties op overlast gevende jongeren. Dit in samenwerking met de politie.
47
Een positieve evaluatie van het plaatsen van mobiel cameratoezicht bij afvalverzamelclusters heeft in 2021 geleid tot de aanschaf van vier mobiele camera’s. Deze worden structureel op wisselende locaties ingezet. De uitbreiding van het cameratoezicht met 3 camera’s rondom het nieuwe stadskantoor is vrijwel afgerond. Bij de herinrichting van het Van Grunsvenplein is rekening gehouden met een uitbreiding van het cameratoezicht met 4 cameraposities. De voor het Maankwartier beoogde uitbreiding is in 2021 gerealiseerd. Toezicht en handhaving bouwen, ruimtelijke ordening, milieu, horeca en evenementen In april 2022 leggen we in gedetailleerde vorm verantwoording af over de uitvoering van de toezicht- en handhavingswerkzaamheden, middels het handhavingsjaarverslag. Kort samengevat: wij hielden op een minimaal uitvoeringsniveau toezicht op verleende vergunningen van de Wet algemene bepalingen omgevingsrecht (WABO). Het soort werkzaamheden en de realisatie daarvan werd ook in 2021 sterk beïnvloed door COVID-19. Door de sluiting van de horeca en het zeer lage aantal evenementen in 2021 heeft er een verschuiving van de werkzaamheden plaatsgevonden.
Wat heeft het gekost? Het totale resultaat van het kernthema Veiligheid wordt hieronder weergegeven: Programma 1:
Baten
Veiligheid
Lasten
Saldo
Prim. Bijgest. Rekening Prim. Bijgest. Rekening Prim. Bijgest. Rekening begroting begroting 2021 begroting begroting 2021 begroting begroting 2021 2021 2021 2021 2021 2021 2021 662 629 595 -5.771 -6.917 -6.541 -5.109 -6.288 -5.945
KT Veiligheid
Resultaat 2021
343
V
Bedragen x € 1.000
De grootste afwijkingen binnen het kernthema worden hieronder toegelicht: Programma 1 Kernthema Veiligheid Reguliere afwijkingen
Afwijkingen worden veroorzaakt door:
Baten
Lasten
Huiselijk geweld: In 2021 hebben we rijksmiddelen ontvangen voor vrouwenopvang. Deze middelen zullen in 2022 worden besteed. In het raadsvoorstel van deze jaarverantwoording wordt verzocht om deze middelen over te hevelen naar 2022 middels de reserve nog uit te voeren werkzaamheden. C entrale verantwoording personeelsgerelateerde lasten. Diverse afwijkingen.
Subtotaal reguliere afwijkingen
I/S
263
I
V(oordeel)+ / N(adeel)V
105
I
V
-34
7
I
N
-34
376
343
C orona afwijkingen
N.v.t. Subtotaal corona afwijkingen
0
0
0
Totaal kernthema Veiligheid
-34
376
343
Bedragen x € 1.000
48
2.1.2 Programma Verkeer en Vervoer Portefeuillehouder: Charles Claessens
Wat hebben we bereikt? Mobiliteit In de Mobiliteitsvisie Heerlen in Beweging staat het samen leven in een groene en gezonde stad centraal. Mobiliteit is een van de puzzelstukjes om dit te bereiken. Met het Programma Mobiliteit 2021 hebben we het tweede concrete uitvoeringsprogramma opgeleverd, waarin we wederom op basis van de drietal programmadoelen (verschuiven van de vervoerswijze keuze van inwoners en bezoekers van Heerlen van “vervuilend” naar duurzaam en gezond; streven naar 0 ernstige verkeersslachtoffers per jaar en een daling van het energiegebruik voor verkeer en vervoer in 2040 tot max. 1.695 TJ) en met behulp van verschillende beleidslijnen en actielijnen de acties voor 2021 hebben benoemd. Voor wat betreft de acties had het jaar 2021 het jaar moeten worden waarin we ons mobiliteitsplatform naar de buurten hadden willen brengen. De coronacrisis heeft hier wederom roet in het eten gegooid. Desondanks hebben we door middel van een (deels) aangepast jaarprogramma bewoners en bezoekers van de stad actief deelgenoot kunnen maken van het uitvoeringstraject van de Mobiliteitsvisie waarbij het mobiliteitsplatform als volwaardig onderdeel van ons programma functioneert en de komende jaren verder wordt ingezet. Daarnaast hebben we op basis van de onderzoeken en quickscans uit het onderzoeksjaar 2020 in 2021 een verdere vertaling kunnen maken naar concrete uitvoeringsplannen.
Samen met de stadsregio Parkstad hebben we de Visie op mobiliteit Parkstad opgesteld en laten vaststellen. Hiermee is het mobiliteitsbeleid op zowel provinciale schaal (Mobiliteitsvisie Zuid-Limburg), regionale schaal en gemeentelijke schaal beschreven en voor de komende jaren in lijn gebracht. Openbare ruimte Een schone, hele en veilige openbare ruimte vormt het fundament van een veilige en aantrekkelijke leefomgeving. Daarom heeft de gemeenteraad € 400.000 extra vrijgemaakt voor het dagelijks onderhoud en sinds 2021 meerjarig (structureel) in de begroting opgenomen. Ook heeft de gemeenteraad zich ingespannen om vanaf 2022 het onderhoudsbudget met nog eens € 950.000 structureel te verhogen. Hiermee zijn de eerdere noodgedwongen bezuinigingen uit de voorgaande coalitieperiode ongedaan gemaakt, waardoor we het onderhoudsniveau kunnen verhogen van Bnaar B én zijn er extra middelen voor de vervanging van groen. Zoals ook in de Nationale omgevingsvisie verwoordt, is er in de toekomst meer nodig om de openbare ruimte aantrekkelijk en leefbaar te houden. Daarom hebben we de Visie waardevolle buitenruimte in concept voorbereid, waarin leefbaarheid, klimaatadaptatie, gezondheid, duurzaamheid en biodiversiteit belangrijke waarden zijn. Een mooi voorbeeld is het sterk versteende van Grunsvenplein dat een groene metamorfose ondergaat.
Dit heeft niet alleen een positieve impact op de uitstraling van het centrum. De bomen dragen daarnaast ook bij aan verkoeling van het plein tijdens warme zomerdagen, ze vangen ook fijnstof af en dragen bij aan het verminderen van C02. Ook zijn er maatregelen genomen om eventuele wateroverlast als gevolg van klimaatverandering te beperken en worden de oude stenen van het plein hergebruikt.
49
Wat heeft het programma gekost? Het totale resultaat van het programma Verkeer en Vervoer, verdeeld naar kernthema’s, is hieronder opgenomen: Programma 2: Verkeer en Vervoer
KT Mobiliteit
Baten
Lasten
Prim. Bijgest. begroting begroting 2021 2021 0 0
Saldo
Rekening 2021
Prim. Bijgest. begroting begroting 2021 2021 0 -439 -315
Rekening 2021
Prim. Bijgest. begroting begroting 2021 2021 -325 -439 -315
Rekening 2021 -325
Resultaat 2021
-10
KT Wegen, straten en pleinen
1.552
80
410
-11.162
-10.984
-11.311
-9.611
-10.904
-10.901
3
Gerealiseerde totaal saldo van baten en lasten Bestemming
1.552
80
410
-11.601
-11.299
-11.636
-10.049
-11.219
-11.226
-7
4
4
4
0
0
0
4
4
4
0
Gerealiseerde resultaat
1.555
84
414
-11.601
-11.299
-11.636
-10.046
-11.215
-11.222
-7
N
Bedragen x € 1.000
De lasten 2021 zijn als volgt verdeeld over de kernthema’s:
Risico’s Beperkte groei fietsgebruik en toename energiegebruik als gevolg van stijging van het autogebruik. Ontevredenheid burgers met betrekking tot de fysieke inrichting van wegen en de kwaliteit van de openbare ruimte. Onderschatting van de verkeersveiligheid als gevolg van beperkte registratiegraad van ongevallen. Langere doorlooptijden en uitbreiding gemeentelijke werkzaamheden in de transitiefase van de mobiliteitsvisie als gevolg van een meer interactieve, onderzoekende en dynamische manier van werken. Veel wegen nodigen voor bewoners uit tot harder rijden dan is toegestaan. Er zijn onvoldoende middelen om de situaties overal op te lossen, waardoor er een groter risico is op het voordoen van ongelukken met gewonden en in het ergste geval doden tot gevolg. Het onderhoudsniveau van de openbare ruimte paste niet bij de beleving van bewoners, waardoor ze minder tevreden waren over de woon- en leefomgeving. Als dit niet tijdig wordt opgepakt, komt ook de verkeersveiligheid in het geding.
50
Beleidsindicatoren Overige indicatoren Indicator
Eenheid
Heerlen
Nederland Jaartal
Aantal ongevallen met dodelijke afloop en/of ziekenhuisgewonden
Aantallen doden (d) en ziekenhuisgewonden (zgw)
1 d; 55 zgw
2020
Aantal klachten en meldingen over verkeersonveiligheid in de buurt
Aantallen
174
2019
Parkeerbezetting in Centrum en diverse woongebieden
Percentage
76%
2021
51
Kernthema Mobiliteit
Wat hebben we gedaan, opgeleverd? (prestatie, output, product) Actielijn 1: Basis op orde Samen met de provincie Limburg en de Stadsregio Parkstad hebben we gewerkt aan een gezamenlijke regionale uitvoeringsagenda op gebied van verkeersveiligheid voor Zuid-Limburg. Er heeft een verkeersveiligheidsanalyse plaatsgevonden voor geheel Zuid-Limburg en een separate analyse per gemeente. Samen met de provincie Limburg en de Stadsregio Parkstad is een (utilitair) Fietsnetwerk ZuidLimburg opgesteld en er is een start gemaakt met het opstellen van een gezamenlijke uitvoerings-agenda vanuit de Mobiliteitsvisie Zuid Limburg. In het kader van de ‘Top-10 aanpak verkeersknelpunten’ zijn in het afgelopen jaar de Kampstraat, Verlengde Wilhelminastraat, Amstenraderweg, Nieuwstraat en de Onderste Wehr uitgevoerd. In het kader van de ‘Aanpak grijze wegen’ is de uitvoering van de M.L. Kinglaan gestart. Er is een conceptversie van het nieuwe fietsplan opgesteld, hetgeen reeds in de commissie LO is gepresenteerd. Daarnaast is het vrij liggende fietspad aan de Daelsweg in het kader van de regionale fietsverbinding Heuvelland-Parkstad gerealiseerd. Het lobbytraject rondom de gewenste IC Randstad-Heerlen-Aachen is gecontinueerd. In het kader van spoorverdubbeling zijn de voorbereidende werken opgestart.
In het kader van de verbetering van de bereikbaarheid rondom Avantis/Trilandis is er samen met o.a. de provincie Limburg en Rijkswaterstaat, een mobiliteitsstudie voor dit gebied opgestart. Actielijn 2: Stadsaanpak Het project ‘Digitaliseren parkeren’ nadert de oplevering. De uitgifte van parkeervergunningen is in 2021 voor het laatst op de oude wijze verlengd. De verdere uitwerking van de parkeernota op gebied van tariefdifferentiatie is aangepast aan de bijzondere coronasituatie. De voorbereidende werkzaamheden ten behoeve van de realisatie van de eerste Velocity deelfietsstations zijn uitgevoerd. Actielijn 3: Buurtaanpak In het kader van de verkeersveiligheidsaanpak rondom basisscholen heeft op de basisscholen Windekind en de Tovercirkel de TrapStepStap Challenge plaatsgevonden. De verkeersveiligheidsprojecten rondom de basisscholen Eikenderveld, De Ganzerik en Mijn Spoor zijn opgestart maar mede als gevolg van de coronacrisis nog niet uitgevoerd. De werkzaamheden rond de parkeerpilot Eikenderveld zijn geïntegreerd in het bij “Stadsaanpak” genoemde digitaliseringstraject. Om de parkeeroverlast van de Onderwijsboulevard in de wijk Welten te drukken was het de bedoeling om samen met meerdere stakeholders in de omgeving van de Onderwijsboulevard (o.a. onderwijsinstellingen en bewoners) te werken naar mogelijke oplossingsrichtingen.
Door de coronacrisis is de voortgang tijdelijk ‘on hold’ gezet. Daarnaast zijn de eerste stappen gezet in de voorbereiding ten behoeve van een eventuele uitbreiding van de parkeerschijfzone in Welten. Als eerste buurt waar sprake is van een lange loopafstand tot het OV en/of een potentieel risico op vervoersarmoede is voor Molenberg de in de “aanpak OV” genoemde nadere verdiepingsslag gemaakt. Aan de hand van onderzoek, enquêtes en interviews is het rapport “Mobiliteit in Molenberg” opgesteld. Hierin worden adviezen gegeven om de mobiliteit te verbeteren. Dit rapport is de eerste stap om te komen tot een gericht uitvoeringsprogramma.
52
Actielijn 4: Hoe laat jij Heerlen bewegen De website www.heerlen.nl/mobiliteit is als onderdeel van het online mobiliteitsplatform in 2021 live gegaan. Vanuit het platform hebben we onder andere 57 Publicaties op Facebook/Twitter en Linkedin geplaatst met een gezamenlijk bereik van 125.000 personen; we hebben 273 leden geworven in onze besloten Facebookgroep Heerlen in Beweging en we hebben 15 artikelen op www.heerlen.nl/mobiliteit geplaatst. Daarnaast hebben 107 deelnemers meegedaan aan de bewustwordingsquiz Heerlen in Beweging. Er zijn mobiliteitsambassadeurs geworven en er heeft een eerste (fysieke) bijeenkomst plaatsgevonden.
Wat heeft het gekost? Het totale resultaat van het kernthema Mobiliteit wordt hieronder weergegeven: Programma 2:
Baten
Verkeer en Vervoer
Prim. Bijgest. begroting begroting 2021 2021 0 0
KT Mobiliteit
Lasten Rekening 2021
Prim. Bijgest. begroting begroting 2021 2021 0 -439 -315
Saldo Rekening 2021
Prim. Bijgest. begroting begroting 2021 2021 -325 -439 -315
Rekening 2021 -325
Resultaat 2021
-10
N
Bedragen x € 1.000
De grootste afwijkingen binnen het kernthema worden hieronder toegelicht: Programma 2 Kernthema Mobiliteit Reguliere afwijkingen
Afwijkingen worden veroorzaakt door:
Baten
Lasten
Diverse afwijkingen.
I/S
-10
Subtotaal reguliere afwijkingen
0
-10
I
V(oordeel)+ / N(adeel)N -10
C orona afwijkingen
N.v.t. Subtotaal corona afwijkingen
0
0
0
Totaal kernthema Mobiliteit
0
-10
-10
Bedragen x € 1.000
53
Kernthema Wegen, straten en pleinen
Wat hebben we gedaan, opgeleverd? (prestatie, output, product) Waardevolle buitenruimte Om de openbare ruimte in de toekomst aantrekkelijk en leefbaar te houden, hebben we de Visie waardevolle buitenruimte in concept voorbereid. Doel van de visie is om samen met onze inwoners, maatschappelijke partners en ondernemers ‘waardegestuurd te werken’, waarbij we inzetten op leefbaarheid, klimaatadaptatie, gezondheid, biodiversiteit en duurzaamheid. We passen deze waarden toe in (toekomstige) projecten én in de nog vast te stellen beleidsnota’s van de openbare ruimte, zoals het te actualiseren groenbeleid en de Wegverhardingsnota. Het voorgaande college heeft de afweging gemaakt om de Visie waardevolle buitenruimte en de onderhoudsnota’s die in 2021 aan de raad zouden worden voorgelegd aan de nieuwe coalitie over te laten. De reden is dat deze impact hebben op de middellange termijn en verder. Stedelijk plan schoonhouden Om dumpingen nabij ondergrondse afvalvoorzieningen te voorkomen, hebben we nog meer gehandhaafd en zijn verplaatsbare camera’s bij milieuperrons ingezet. De aanpak heeft zijn succes bewezen: In 2021 zijn de door de gemeente gemaakte kosten (€ 131,00 per overtreding) van circa 560 overtredingen op de overtreders verhaald. Ten opzichte van 2020 betreft dit een toename van circa 120 procent.
Om overvolle afvalbakken tegen te gaan, zijn er bij wijze van pilot in 103 afvalbakken sensoren geplaatst die de vullingsgraad meten. De uitkomsten zijn nog niet bekend, omdat de pilot doorloopt in 2022. Om zwerfafval in de openbare ruimte tegen te gaan, is een nieuwe campagne opgezet voor de openbare ruimte, waarbij zwerfafval langs uitvalswegen een belangrijk onderdeel is. Voor dit laatste is de uitvoering opgeschoven naar 2022, omdat we in 2021 nog bezig waren met de voorbereidingen. Reclamebeleid We hebben geen nieuw reclamebeleid gemaakt, omdat we zagen dat de inkomsten van reclame sterk afnamen tijdens coronatijd en we vooralsnog geen aanleiding zien de reclamemogelijkheden uit te breiden en de regelgeving te herzien.
Wat heeft het gekost? Het totale resultaat van het kernthema Wegen, straten en pleinen wordt hieronder weergegeven: Programma 2: Verkeer en Vervoer
KT Wegen, straten en pleinen
Baten Prim. Bijgest. begroting begroting 2021 2021 1.552 80
Lasten Rekening 2021
Prim. Bijgest. begroting begroting 2021 2021 410 -11.162 -10.984
Bedragen x € 1.000
54
Saldo Rekening 2021
Prim. Bijgest. begroting begroting 2021 2021 -11.311 -9.611 -10.904
Rekening 2021 -10.901
Resultaat 2021
3
V
De grootste afwijkingen binnen het kernthema worden hieronder toegelicht: Programma 2 Kernthema Wegen, straten en pleinen Reguliere afwijkingen
Afwijkingen worden veroorzaakt door:
Baten
Door de overgang naar LED-verlichting en de daarbij horende besparingen op vervanging en energiekosten, is er een voordeel ontstaan op de kosten.
I/S
V(oordeel)+ / N(adeel)-
158
I
V
Hogere opbrengsten, en hiermee samenhangend hogere lasten bij kabel- en leidingwerkzaamheden t.b.v. nutsbedrijven.
84
-84
I
V/N
Inzet provinciale subsidie regenwater.
185
-188
I
N
Schoonhouden: meer opbrengsten boetes voor dumping illegaal afval, hiermee samenhangend ook meer kosten.
73
-96
I
N
Meer inzetten dan begroot voor gladheidsbestrijding
-57
I
N
Aanloopkosten beveiligingsinstallatie parkeergarage Heerlerheide als gevolg van overgang naar digitale bewaking.
-54
I
N
-12
-6
I
N
330
-327
3
0
0
0
330
-327
3
Diverse afwijkingen. Subtotaal reguliere afwijkingen C orona afwijkingen
Lasten
N.v.t.
Subtotaal corona afwijkingen Totaal kernthema Wegen, straten en pleinen Bedragen x € 1.000
55
56
2.1.3 Programma Economie
Portefeuillehouder: Martin de Beer
Wat hebben we bereikt? De coronapandemie heeft ook in 2021 effect gehad op onze economie. De lange en zware lockdown in de eerste maanden van 2021 heeft een deel van onze mkb’ers hard geraakt. Ook al hebben we in de zomer en herfst een opleving van bestedingen gekend, voor veel ondernemers is de onzekerheid groot. Aan het einde van het jaar kwam de nieuwe lockdown als een onverwachte slag hard aan. Met name de (niet-essentiële) winkeliers en de horecaondernemers zijn hard getroffen, evenals de hele cultuur- en evenementensector. We hebben vele ondernemers gesteund via onder meer de Bbz-regeling en blijven dat doen zolang als nodig. Het versterken van onze economische clusters gaat goed. De dynamiek op onze bedrijventerreinen is groot. Zo is er steeds meer interesse uit de medisch-technologische logistiek om zich in Heerlen en Parkstad te vestigen. Grote internationale bedrijven zien de uitstekende randvoorwaarden voor hoogwaardige logistiek. Het medtech-logistieke cluster op de bedrijventerreinen Trilandis, Avantis en omgeving groeit zodanig, dat bijna alle kavels nu zijn verkocht of in formele optie gegeven. Zodra deze bebouwd zijn, ontstaan hier de nodige nieuwe arbeidsplaatsen. Ook een ander belangrijk economisch cluster, het Centrum, laat zichtbare dynamiek zien. Zo hebben we verder gewerkt aan het aantrekken van nieuwe ondernemers.
In sommige delen van het kernwinkelgebied zijn nieuwe winkels en horeca geopend, terwijl er ook een aantal gevels zijn opgeknapt. Oude, grootschalige kantoren zijn getransformeerd naar woningen. Het oude stadskantoor is vervangen door nieuwbouw. Deze dynamiek zorgt ook voor meer interesse vanuit andere sectoren, zoals het onderwijs. De Brightlands Smart Services Campus ontwikkelt zich door tot een plek waar digitalisering en AI (kunstmatige intelligentie) tot leven komen en gekoppeld worden aan brede welvaart. Hier ontstaan strategische allianties, bijvoorbeeld met de kennisinstellingen, het Rijk en bedrijven. We hebben verder gewerkt aan het versterken van onze boodschappenclusters. De levensmiddelenbranche heeft door corona een flinke omzetstijging gehad; dit zal een tijdelijk effect zijn. Maar de non-food- winkels hebben erg te lijden gehad door de lange lockdown begin 2021 en de nieuwe lockdown vlak voor Kerstmis 2021. De gevolgen op langere termijn zijn nog niet goed in te schatten. De werkgelegenheid heeft zich ondanks corona positief ontwikkeld. Volgens de studie Heerlen aan het werk 2021 (Etil) zijn er 867 banen bijgekomen. Dit betreft vooral de gezondheidszorg en zakelijke dienstverlening.
Wat heeft het programma gekost? Het totale resultaat van het programma Economie, verdeeld naar kernthema’s, is hieronder opgenomen:
57
Programma 3: Economie
KT Economie
Baten Prim. Bijgest. begroting begroting 2021 2021 584 983
Lasten Rekening 2021
Prim. Bijgest. begroting begroting 2021 2021 771 -6.267 -7.938
Saldo Rekening 2021
Prim. Bijgest. begroting begroting 2021 2021 -8.083 -5.683 -6.955
Rekening 2021
Resultaat 2021
-7.312
-356
KT Economische promotie
317
317
256
-798
-741
-476
-481
-424
-220
203
Gerealiseerde totaal saldo van baten en lasten Bestemming
901
1.300
1.027
-7.065
-8.679
-8.559
-6.164
-7.379
-7.532
-153
400
2.246
604
0
-611
-399
400
1.635
205
-1.430
1.301
3.546
1.631
-7.065
-9.290
-8.958
-5.764
-5.744
-7.327
-1.583
Gerealiseerde resultaat
N
Bedragen x € 1.000
De lasten 2021 zijn als volgt verdeeld over de kernthema’s:
Beleidsindicatoren BBV-indicatoren Indicator
Eenheid
Functiemenging
Percentage
Heerlen 54,4
Nederland Jaartal 53,2
2020
Vestigingen (van bedrijven)
Aantal per 1.000 inwoners in de leeftijd van 15 t/m 64 jaar
100,8
135,2
2020
Overige indicatoren Indicator
Eenheid
Totaal aantal arbeidsplaatsen
Arbeidsplaatsen ≥12 uur per wk
Heerlen 48.286
2021
Aantal bedrijfsvestigingen: smart services
Aantal
1.172
2021
Aantal arbeidsplaatsen: smart services