heerlen-noord_def

Het nationaal programma gaat uit van samenwerking in een lokale alliantie van publieke en private partners. Door de samenwerking publiek – privaat en de inzet om het reguliere werk te doen met wat extra’s is een alliantie, of een andere lichte vorm van organiseren voor de hand liggend. Zo kunnen alle organisaties hun rol vervullen en het ‘extra’s’ doen. Verder kent de samenwerking diverse verplichtingen, waaronder dat de burgemeester de voorzitter is, dat er een onafhankelijk programmabureau is. De wijze waarop het programmabureau (juridisch) moet worden ingericht en de rol van de raad voor wat betreft kaderstelling en controle, wordt niet vanuit Den Haag voorgeschreven en dient lokaal te worden ingevuld.

Onderzoek en monitoring (kennisinfrastructuur) Voor de drie inhoudelijke actielijnen zijn landelijke kernindicatoren afgesproken. De focusgebieden gaan daarover rapporteren. De kernindicatoren zijn in bijlage 4 opgenomen. Het Ministerie voor VRO geeft aan dat er aanvullend aan deze kernindicatoren een kwalitatief onderdeel in de monitoring komt. Daarnaast biedt het programma diverse gegevens via bijvoorbeeld het dashboard ‘zicht op wijken’. In hoofdstuk 7 over ‘het volgen van het programma’ gaan we daar verder op in.

20

Nationaal Programma Leefbaarheid en Veiligheid Heerlen-Noord | 2023

Voorwoord Historische schets

3.

Onderzoeksopzet Nationaal Programma Leefbaarheid en Veiligheid

Bestuurlijk rapport NPHLN

Rapport van bevindingen

Organisatie / bewonersbetrokkenheid

Financiën

Bijlagen Volgen / Governance

De inhoud van het Nationaal Programma Heerlen-Noord (NPHLN)

3.1 De beleidsmatige uitgangspunten: integrale benadering van vijf leefgebieden in vier thema’s De ambitie van NPHLN is om de komende generatie in Heerlen-Noord een nieuw perspectief te bieden. In één generatie moet het gebied op het Nederlands gemiddelde niveau komen. Om dit te realiseren wordt er samengewerkt met partners op het terrein van onderwijs, wonen, veiligheid, zorg en arbeidsmarkt. Daarbij wordt desnoods buiten de geijkte kaders een generatielang samengewerkt. Het programma zal zichtbaar zijn en wil bijzondere samenwerkingsverbanden aangaan. De organisatie van het programma wordt verder uitgewerkt in hoofdstuk 4.

3.2 Beleid van de gemeente in relatie tot de vier thema’s Het beleid van de gemeente ligt voor een groot deel vast in beleidsnota’s. Zo is er beleid voor veiligheid, onderwijshuisvesting, duurzaamheid. Deze beleidsnota’s zijn door de raad vastgesteld. De gemeente brengt de beleidslijnen bij elkaar en brengt die in de alliantiesamenwerking van Heerlen-Noord in. Zo wordt het beleid van de gemeente gekoppeld aan de programmatische, gebiedsgerichte benadering van het programma.

3.3 Buurtnetwerken De uitwerking van de samenwerkingsfilosofie in de alliantie is de netwerkaanpak. In de focusbuurten is het NPHLN gestart met het opbouwen van buurtnetwerken. Een buurt of wijk wordt beschouwd als het ideale schaalniveau voor maatwerk, het sluit aan bij de belevingswereld van inwoners en is overzichtelijk voor samenwerking. 6

Integraal werken betekent in Heerlen-Noord werken over en door vijf leefgebieden heen: werken, wonen, leren, gezondheid en veiligheid. De vijf leefgebieden zijn onlosmakelijk met elkaar verbonden en de opgaves worden in samenhang benaderd. In de analyse bij aanvang van het programma zijn vier thema’s geïdentificeerd, die door de benoemde leefgebieden heen een bijdrage moeten gaan leveren aan het bereiken van de uiteindelijke doelen Het doel van de thema’s is focus te bieden voor de aanpak. Het gaat om de thema’s talentontwikkeling, werk en bestaanszekerheid, gezondheid en leefomgeving, leefbaarheid en veiligheid. De thema’s worden nader beschreven en toegelicht in figuur 4: Thema’s en doelen van NPHLN en de betrokkenheid van de alliantiepartners. In bijlage 5 staan de NPHLN thema’s beschreven met doelen, KPI’s en gekoppelde programma’s/projecten.

21

6

In het Jaarplan 2023 NPHLN staat over buurtnetwerken: ‘Het geeft ook specifieker inzicht op wijk/buurtniveau, het ontzorgt en maakt kennisdeling mogelijk. Ook kan een netwerkaanpak een perfecte aanpak bieden om integraal te werken aan verschillende leefdomeinen. Netwerken bieden een platform om bij lastige opgaven samen te zoeken naar creatieve oplossingen en innovatie”.

Nationaal Programma Leefbaarheid en Veiligheid Heerlen-Noord | 2023

Onderzoeksopzet

Voorwoord Historische schets

Nationaal Programma Leefbaarheid en Veiligheid

Rapport van bevindingen

Bestuurlijk rapport NPHLN

Organisatie / bewonersbetrokkenheid

Financiën

Bijlagen Volgen / Governance

Figuur 4: Thema’s en doelen van NPHLN en de betrokkenheid van de alliantiepartners De doelen van het programma zijn geordend per thema en geven aan welke leefgebieden daarbij een rol spelen, welke projecten en programma’s er concreet zijn gestart en welke alliantiepartners daarin actief zijn.

Thema

Doel

Projecten/programma’s

Betrokken (alliantie)partners

Talentontwikkeling

Ieder kind in Heerlen-Noord (-9 mnd tot 2 jaar) gaat kansrijk van start.

Kansrijk van Start (Extra interventies 1e 1000 dagen; Meer peuters naar de opvang; Interventies rond kraamzorg (Ooievaarsproject)

Gemeente Heerlen, CZ, GGD, Schunck Standby, HOZL, JenS, Geboortezorg Limburg, Verloskundigen; POVH; Standby

Werk en bestaanszekerheid

Gezondheid en leefomgeving

7

22

Ieder kind kan gebruik maken van een intensief Rijke schooldag en passend taal- en ontwikkelaanbod zodat het (Pilot krantenproject; Taalschatten; Taaltrein) aandeel laaggeletterdheid daalt naar het landelijk gemiddelde.

Dagblad De Limburger, een Rijke Schooldagschool; GGD; CZ, Stichting lezen en schrijven; Schunck; POVH, kinderopvang, Provincie Limburg

Alle kinderen en jongeren in Heerlen-Noord kunnen hun talenten ontwikkelen in verrijkt onderwijs, zodat het aantal kinderen dat passend onderwijs volgt en afrondt naar het landelijke gemiddelde groeit.

Rijke schooldag (opbouw, uitbreiding en bestendiging; toevoegen kinder en peuteropvang; intensiveren VO; leerorkest

Innovo, Movare, SVOPL, LVO, JenS, GGD, Schunck; POVH; kinderopvang Heerlen; Leerorkest; Rijksoverheid

Het aandeel mensen in de bijstand in Heerlen-Noord daalt naar het landelijk gemiddelde.

Extra jongeren uit de bijstand; Koppeling met (medische) logistieke sector

Gemeente Heerlen, Werk voor Heerlen, WSP; Bovengrondse Vakschool

Het aandeel werkende armen in Heerlen-Noord daalt naar het landelijk gemiddelde.

Minimumloon werknemers; Bestrijden energiearmoede

Programmabureau, alle alliantiepartners, FNV; het Verbond voor Energierechtvaardigheid

Het aandeel kinderen en jongeren in Heerlen-Noord dat zich mentaal en fysiek gezond voelt, groeit naar het Nederlands gemiddelde.

Rijke schooldag (basispakket gezonde voeding; onderzoek passend onderwijs groep 8)

Programmabureau, RABObank, Roda JC; Movare, SVOPL, LVO

Het aandeel bewoners woonachtig in een passende, duurzame en betaalbare woning groeit naar het landelijk gemiddelde.

Extra woningen worden verduurzaamd, het inponden7 van woningen in de focusbuurten wordt voortgezet.

Wonen Limburg

De fysieke inrichting van Heerlen-Noord draagt bij aan gezonde leefomgeving

Opleiden bewonerskrachten; Signaleren en verbinden; Participatie bewoners en huurders; verbeteren onderhoudsniveau; Manifest 'De grote drie van Noord’

Ouders/verzorgers zijn veerkrachtig in staat hun kinderen gezond te laten opgroeien

Gemeente Heerlen; Corporaties Weller en

Gemeente Heerlen, woningcorporaties, bewoners; NTB; programmabureau

Inponden: corporaties kopen woningen over van een particuliere verhuurder.

Nationaal Programma Leefbaarheid en Veiligheid Heerlen-Noord | 2023

Voorwoord Historische schets

Leefbaarheid en veiligheid

Onderzoeksopzet Nationaal Programma Leefbaarheid en Veiligheid

Bestuurlijk rapport NPHLN

Rapport van bevindingen

Organisatie / bewonersbetrokkenheid

Financiën

Bijlagen Volgen / Governance

Het aandeel bewoners woonachtig in een sociaal veilige buurt stijgt naar het landelijk gemiddelde.

Integrale aanpak ‘Sociaal Veilig’ (focus op terugdringen en voorkomen van criminaliteit en het verbeteren van de sociale veiligheid) Particuliere woonopgave; verduurzamen corporatie-woningen; Inzet voorzieningenwijzer nieuwe huurders; Fundamentele analyse focusbuurten. Alert zijn op betaalachterstanden; Buurtbemiddeling; Herontwikkeling politiebureau Hoensbroek

Gemeente Heerlen, Jens, Alcander, politie, woningcorporaties; zorg- en veiligheidshuis Parkstad; welzijnswerk; OM

Bewoners zijn weerbaar tegen georganiseerde en ondermijnende criminaliteit.

Preventie met gezag

Gemeente Heerlen, onderwijs, corporaties, zorg- en welzijnsinstellingen, Politie, OM,

Bewoners zijn trots op hun buurt, de leefbaarheid stijgt naar het landelijk gemiddelde.

Uitbreiden aantal jeugdboa’s en jongerenwerk; uitbreiden voorlichtingen; versterken regie en interventies

Gemeente Heerlen, Politie, OM; HALT; Innovo; Molare; SVOPL; LVO; zorg- en veiligheidshuis Parkstad

3.4. Analyse Het doel van het programma is om een extra inspanning te leveren voor Heerlen-Noord, als aanvulling op het reeds gevoerde beleid. Dit maakt het ingewikkeld voor de raad om te zien wat regulier is en wat extra. Aangezien het reguliere beleid ook bijdraagt aan de doelen van Heerlen-Noord is het moeilijk onderscheid te maken tussen reguliere en extra inspanningen. Daarnaast worden extra inspanningen die in noord worden ontwikkeld, vaak later ook ingezet in de rest van Heerlen. Bijvoorbeeld sociaal-veilig. En zijn sommige extra voorzieningen in Heerlen-Noord, zoals de Bovengrondse vakschool in feite stedelijke voorzieningen.

Daarbij is het van belang dat een eenduidig begrippenkader wordt gekozen. Inzicht wordt bemoeilijkt door verschillende benamingen voor dezelfde dingen. In de verschillende documenten van het NPHLN worden verschillende termen gebruikt voor -naar de mening van de rekenkamer- dezelfde dingen. Soms wordt er gesproken over de thema’s, soms over de lijnen. Het begrip ‘lijnen’ komen voort uit een meer traditionele benadering waarin wordt aangesloten bij de indeling zoals die ook intern binnen de gemeente Heerlen gehanteerd wordt. Zo kent Heerlen de lijn ‘onderwijs’ waar het programmabureau spreekt van het leefgebied ‘leren’ en het thema ‘talentontwikkeling’.

Deze varianten kunnen in beeld worden gebracht voor een beter inzicht van de raad in het programma en in de wisselwerking met de hele gemeente.

23

Nationaal Programma Leefbaarheid en Veiligheid Heerlen-Noord | 2023

Onderzoeksopzet

Voorwoord Historische schets

4.

Rapport van bevindingen

Bestuurlijk rapport

Nationaal Programma Leefbaarheid en Veiligheid

Organisatie / bewonersbetrokkenheid

NPHLN

Financiën

Bijlagen Volgen / Governance

Organisatie NPLHN

4.1 Inrichting van de programmaorganisatie Het Nationaal Programma Heerlen-Noord (NPHLN) is een alliantie (samenwerking) van, bedrijven, overheden en maatschappelijke organisaties en bewoners. De Alliantie wordt ondersteund door een programmabureau. De programmadirecteur van NPHLN werkt voor en met de Alliantie-raad en het Alliantie-bestuur. Het programmabureau NPHLN is een onafhankelijk en flexibel bureau dat de programmadirecteur ondersteunt. De gemeente is één van de Alliantiepartners.

4.1.1

Alliantieraad en alliantiebestuur

De vertegenwoordigingen van de partners komen bijeen in de Alliantieraad en hebben hun inbreng in het programma vanuit de sector c.q. achterban waar zij als organisatie bij horen. Zie figuur 5 voor een overzicht van de deelnemers aan de Alliantieraad. De alliantieraad adviseert over het programma om daarmee draagvlak en integraliteit te realiseren. De essentie van het werk van de alliantie is om deze problemen te definiëren, te analyseren en samen te kijken hoe je vanuit ieders verantwoor-

delijkheden interventies kunt bedenken met de gezamenlijke alliantiepartners. Praktisch gesproken bestaan de bijeenkomsten uit de alliantieraad uit twee onderdelen: 1. bespreken alle thema’s op voortgang 2. voeren van ‘doorbraakoverleg’ om nieuwe ontwikkelingen aan te zwengelen. De thema’s die daar worden besproken worden verder uitgewerkt in programmalijnteams. Hieraan nemen medewerkers van de alliantieorganisaties deel.

Figuur 5: overzicht van de deelnemers aan de Alliantieraad (per september 2023)

"De opgave en de aanpak in Heerlen-Noord vragen een breed meedenken en draagvlak vanuit de sectoren en tegelijk een slagvaardig bestuur dat de inbreng van de verschillende sectoren weegt en stuurt op uitvoering en resultaten." Organisatieplan NP Heerlen-Noord, juni 2022

Gekozen is voor een tijdelijke structuur die gaandeweg wordt aangepast als daar aanleiding voor is. Ook voor inwoners is in de alliantie een plaats voorzien, zodra zij zo georganiseerd zijn dat er sprake is van vertegenwoordiging. Dit is vastgelegd in het organisatieplan.

Sector

Organisatie

Functie

Gemeente

Gemeente Heerlen

Burgemeester (voorzitter)

Gemeente

Gemeente Heerlen

Wethouder

Gemeente

Gemeente Heerlen

Wethouder

Rijk

BZK

DG Openbaar Bestuur en Democratische Rechtsstaat

Rijk

BZK*

Programmamanager Nationaal programma leefbaarheid en veiligheid

Welzijn

Alcander

Directeur

Veiligheid

Politie

Politiechef

Gezondheid-Zorg

CZ zorgverzekering

Manager

Gezondheid-Zorg

GGD

Directeur

Reintegratie

Werk voor Heerlen/ Bovengrondse Vakschool

Directeur

Onderwijs

Innovo

Bestuurder

Onderwijs

SVOPL

Bestuurder

Wonen

Weller

Bestuurder

Bank

Rabobank

Directeur

Onderwijs

MCC Peuteropvang Hrl

Bestuurder

Veiligheid

OM

Officier van Justitie

Programmabureau

NPHLN

Directeur

Programmabureau

NPHLN

Strategisch ondersteuner

*Vanuit BZK zijn er ook nog 2 adviseurs bij het Alliantieoverleg

24

Nationaal Programma Leefbaarheid en Veiligheid Heerlen-Noord | 2023

Onderzoeksopzet

Voorwoord Historische schets

Nationaal Programma Leefbaarheid en Veiligheid

Voorbeeld hoe de alliantie werkt: De vertegenwoordiger van het onderwijs brengt in de alliantieraad in dat de veiligheid rond het onderwijs een thema is: je kunt zorgen voor gezond eten voor de kinderen maar als het niet veilig is, zal het gewenste effect niet bereikt worden. Hebben we daar school- of jeugdboa’s voor nodig? Of jeugdwerkers? Of extra activiteiten? Of wellicht kunnen we ouders beter bereiken/betrekken? Daarover is en wordt doorgesproken en de samenhangende aanpak komt terug in het jaarplan van de alliantie. De kwestie blijft wel ‘eigendom’ van het onderwijs, maar er wordt een gezamenlijke oplossing georganiseerd. Zo worden krachten vereend, om met ervaring en deskundigheid concreet aan de slag te gaan.

Het Alliantiebestuur is het besluitvormende orgaan. Het bestuur neemt besluiten over de koers van het Alliantieprogramma, over het uitvoeringsplan, over de financiële arrangementen met de partners en over de inzet van het programmabureau (taak, personeelssamenstelling en werkbudget). Het Alliantie-bestuur stelt de jaarplannen vast, geeft richting en stuurt het programmabureau aan. Bij de vervulling van hun taak richten de bestuurders zich naar het belang van het programma Heerlen-Noord en van de verschillende sectoren. Daarbij wordt ruimte voor samenwerkingen tussen de partners gemaakt en de integraliteit van de aanpak bevordert. Het alliantiebestuur bestaat uit vier leden en een onafhankelijk voorzitter, zie figuur 6. De burgemeester is de onafhankelijk voorzitter van het Alliantiebestuur. De coördinerend wethouder is de vertegenwoordiger van de gemeente Heerlen in het Alliantiebestuur.

25

Rapport van bevindingen

Bestuurlijk rapport NPHLN

Organisatie / bewonersbetrokkenheid

Bijlagen Volgen / Governance

Financiën

Figuur 6: Samenstelling Alliantiebestuur (situatie augustus 2023) Functie

Sector

Voorzitter

Organisatie

Vertegenwoordigd

Gemeente

Onafhankelijk

Lid

Lokale overheid

Gemeente Heerlen

Gemeente Heerlen

Lid

Wonen

Weller

Woningbouwcorporaties

Lid

Onderwijs

Innovo

Scholenkoepels

Lid

Zorg

CZ

CZ

4.1.2

Het Programmabureau

Figuur 7: Functies binnen het programmabureau

Het programmabureau is een bureau dat de focus heeft op uitvoering geven aan het Alliantie-programma en op het (doen) realiseren van de uitvoeringsplannen. Het programmabureau bestaat uit een directeur, een programmasecretaris, een controller, een programmaondersteuner, vier medewerkers die verantwoordelijk zijn voor de programmalijnen (talentontwikkeling, werk en bestaanszekerheid, gezondheid en leefomgeving en leefbaarheid en veiligheid) en voor communicatie en bewonersbetrokkenheid. Daarnaast is er iemand voor fondsenwerving en strategische relaties en iemand van de Open Universiteit voor data/monitoring/onderzoek). De directeur legt verantwoording af aan het alliantiebestuur, zie figuur 7.

Functie

Omvang functie bij programmabureau in FTE

programmadirecteur

1

programmasecretaris

0,5

projectondersteuner

0,67

controller

0.5

lijn leren lijnen veiligheid en gezondheid lijn wonen

1 0,9 1

communicatie /bewonersbetrokkenheid

0,9

fondsenwerving en externe relaties

0,8

data/monitoring/onderzoek*

0,5

* Data - monitoring en onderzoek zit bij de programmasecretaris. Hij wordt daarbij ondersteund door mensen die via de OU meehelpen.

Nationaal Programma Leefbaarheid en Veiligheid Heerlen-Noord | 2023

Voorwoord Historische schets

Onderzoeksopzet Nationaal Programma Leefbaarheid en Veiligheid

De programmadirecteur is de essentiële schakel in de uitvoering van het programma; hij: • bindt de partijen en spreekt ze aan op hun verantwoordelijkheden. • onderhoudt de samenwerking met de Alliantiepartners en andere stakeholders • adviseert het Alliantiebestuur omtrent doelrealisatie en eventueel noodzakelijke bijsturing van het programma Het programmabureau staat naast en is onafhankelijk van de aangesloten organisaties en: • stelt de jaarplannen op binnen de kaders van de Routekaart en het Toekomstplan • bereidt afspraken voor met partners over hun rol en taak bij de uitvoering en bij financiële arrangementen. • zorgt voor de coördinatie en afstemming tussen de programmalijnteams (zie 4.1.3 De organisatie van de uitvoering). Zij hebben mensen daarvoor die verantwoordelijk zijn voor de thema’s. Zij bewaken ook dat de samenwerking en de integraliteit geborgd wordt. Het gaat bij de programmalijnteams om integraliteit. Als het om 1 thema gaat dan kan de organisatie het zelf. Op ad-hoc basis wordt gebruik gemaakt van de expertise van een extern strategisch adviseur. Daarnaast kunnen partners capaciteit inzetten vanuit hun eigen werkorganisaties, bijvoorbeeld in de werkgroepen. De directeur en de programmabureaumedewerkers zijn rechtspositioneel aangesteld bij de gemeente. De directeur legt verantwoording af aan het alliantiebestuur.

De medewerkers van het programmabureau leggen verantwoording af aan de directeur.

26

NPHLN

4.1.3

Rapport van bevindingen

Bestuurlijk rapport

Organisatie / bewonersbetrokkenheid

De organisatie van de uitvoering

In de uitvoering wordt gewerkt met programmalijnteams per leefgebied. Lid van de programmalijnteams zijn medewerkers van de partnerorganisaties die kennis en kunde inbrengen vanuit hun dagelijkse praktijk en formele en/of informele doorzettingskracht hebben. Het programmabureau levert de programmalijncoördinator voor deze teams, stuurt op de uitvoering van de projecten c.q. interventies en zoekt aansluiting bij lopende projecten van de partners. De programmalijnteams zijn belangrijk voor de voorbereiding van plannen, voor aanhaking van plannen bij lopende ontwikkelingen van de partners en voor voorstellen om de plannen integraal uit te voeren. De programmalijnteams werken niet direct aan een interventie, maar kijken wel gezamenlijk naar de stand van zaken m.b.t. een programmalijn en sturen één of meerdere werkgroepen aan waarin gewerkt wordt aan de interventies zoals deze benoemd zijn in het jaarplan.

Financiën

Bijlagen Volgen / Governance

4.2 De organisatie van het programma binnen de gemeentelijke organisatie Omdat dit onderzoek de rol van de raad betreft, is het ook van belang te beschrijven welke plaats NPHLN in de gemeentelijke organisatie heeft. Er is een coördinerend wethouder voor NPHLN die enerzijds stuurt op relatie en anderzijds op afstemming, coördinatie en wisselwerking tussen portefeuillehouders, organisatie en het programmabureau. In het alliantiebestuur vertegenwoordigt de coördinerend wethouder de gemeente. De coördinerend wethouder over zijn rol in NPHLN:

"Ik ben degene waarbij iedereen komt klagen als er iets gaat schuren. Mijn taak is dan om te bespreken wat er gebeurt, wat goed gaat en wat verbeterd kan worden. Het is een uitdaging om samen uit te zoeken hoe we in de alliantiesamenwerking kunnen werken." Waar de wethouder bestuurlijk de coördinerende rol binnen het college en in de vertegenwoordiging in de alliantie heeft, is de gemeentelijk programma-manager de ambtelijke pendant daarvan: hij zorgt ervoor dat de gemeentelijke inbreng georganiseerd wordt, dat in werkgroepen de juiste specialisten aan tafel zitten, denkt mee over de aanpak, vraagt aan de partners mee te werken als de gemeente hen nodig heeft.

Nationaal Programma Leefbaarheid en Veiligheid Heerlen-Noord | 2023

Voorwoord Historische schets

Onderzoeksopzet Nationaal Programma Leefbaarheid en Veiligheid

Alle wethouders zijn erbij betrokken, vrijwel de gehele organisatie ook. De programma-manager coördineert dat, om het samenspel goed te laten functioneren. Er is binnen de gemeente een kernteam met de mensen die het meest betrokken zijn in de werkgroepen van de alliantie het meeste contact hebben en de gemeente daarin vertegenwoordigen. Dit zijn senior beleidsmedewerkers: programmamanagers, strategen. Bv: programma ‘preventie met gezag’, ontstaan vanuit het programma ‘veiligheid en leefbaarheid’ heeft een programmamanager die deel uitmaakt van het kernteam. Een vergelijkbare situatie bestaat bij wonen, duurzaamheid etc. Het lid van het kernteam zorgt ook voor de verbinding naar de collega’s. Dit past ook binnen de nieuwe organisatiefilosofie ‘Heerlen van morgen’. Het kernteam stemt wekelijks af: wat er loopt, welke inzet moet er gepleegd worden, hoe moeten thema’s afgestemd worden. Zij zoeken vanuit de integrale aanpak de samenhang van de thema’s in de wijken. In de focusbuurten is begonnen met ‘sociaal veilig’, daar haken de andere thema’s op aan. Daarnaast zijn er diverse trajecten, waarin in de wijken ook de samenhang wordt gezocht.

Bestuurlijk rapport NPHLN

Rapport van bevindingen

Organisatie / bewonersbetrokkenheid

4.3. Analyse De organisatie van NPHLN heeft een netwerkstructuur. In de overkoepelende alliantieraad zitten leden die hun eigen organisatie vertegenwoordigen maar ook optreden als vertegenwoordiger van andere organisaties binnen hun sector. In deze horizontale publiek-private constructie is er een gezamenlijke verantwoordelijkheid voor de resultaten: het uitgangspunt in de samenwerking is dat alle partners een handtekening hebben gezet onder het gebiedsplan. Dat is een bestuurlijke afspraak. Iedereen is daar dus verantwoordelijk daarvoor. Een belangrijke taak voor het alliantiebestuur en het programmabureau is om dit commitment én het enthousiasme vast te houden over een lange periode van 20 jaar. Het programmabureau heeft als taak te zorgen voor een goede samenwerking tussen alle alliantiepartners én dat zij allen hieraan een bijdrage leveren. Formeel maken ze wel onderdeel uit van de gemeentelijke organisatie (zij zijn formeel in dienst van de gemeente Heerlen, de Controller heeft een rol bij de gemeente én bij het programmabureau).

Financiën

Bijlagen Volgen / Governance

De gemeente wordt in de alliantieraad vertegenwoordigd door twee wethouders. De burgemeester is onafhankelijk voorzitter en vertegenwoordigt in deze rol de gemeente niet. Binnen de gemeente is de uitvoering gecoördineerd in een kernteam van vertegenwoordigers in de werkgroepen en programmalijnteams van de alliantie. Deze opzet zorgt er in principe voor dat de diverse betrokken teams binnen de gemeente op de hoogte zijn van wat er georganiseerd wordt binnen Heerlen-Noord. Ook zorgt dit voor afstemming over Heerlen-Noord binnen de gemeente. Dit lijkt de rekenkamer een goede basis voor transparante communicatie. Tegelijkertijd werken al deze medewerkers voor de hele gemeente, niet alleen voor Heerlen-Noord, zodat aandacht voor de extra inspanningen voor het programma geboden blijft. De gemeente is een van de belangrijkste alliantiepartners in de zin dat de gemeente een beleidsinhoudelijke betrokkenheid heeft bij alle thema’s, terwijl andere partners veelal één thema als focus hebben. Ook zet de gemeente relatief veel middelen in. Het NPHLN moet van alle alliantiepartners zijn. Het vergt inzet van alle partners om te voorkomen dat het een gemeentelijk programma lijkt te zijn.

Op dit moment wordt er buiten de staande structuren gewerkt en ook buiten de klassieke, hiërarchische sturingslijnen. Het Alliantiebestuur en het programmabureau zijn in de opzet zelfstandige entiteiten, maar geen aparte juridische organisaties.

De ervaring leert dat ambtenaren die in de wijken actief worden dat heel erg leuk vinden. Ze staan dichter in het werkveld. Maar die mensen werken voor de hele gemeente, Er is geen apart organisatieonderdeel voor Heerlen-Noord ingericht. De betrokken ambtenaren bij noord moeten dus ook hun aandeel leveren voor de gemeente als geheel. Er staat hierdoor een druk op de organisatie.

27

Nationaal Programma Leefbaarheid en Veiligheid Heerlen-Noord | 2023

Onderzoeksopzet

Voorwoord Historische schets

5

Nationaal Programma Leefbaarheid en Veiligheid

NPHLN

Rapport van bevindingen

Organisatie / bewonersbetrokkenheid

Financiën

Bijlagen Volgen / Governance

Bewonersbetrokkenheid NPLHN

Uitgangspunt binnen NPHLN is dat er, zowel door de alliantiepartners als door het programmabureau alles aan gedaan moet worden om mensen te laten weten dat het programma bestaat, dat mensen hun opvatting kunnen verkondigen, dat ze mee kunnen praten. Er wordt naar gestreefd om permanent en in alle lagen mensen te betrekken. In het organisatieplan staat: ‘Gemeenschapszin en bewonersbetrokkenheid is een cruciaal element voor het welslagen van het programma als geheel. Dat vraagt om continue aandacht voor betrokkenheid, en worteling in de verschillende wijken in Heerlen-Noord. Daarnaast weten we dat communicatie met bewoners in Heerlen-Noord effectiever wordt wanneer een actieve schil van informele leiders helpen met het verspreiden van informatie en bewonersbetrokkenheid stimuleren.’ Op de website van het programma is een pagina voor bewoners8 gemaakt. Daar kan men de bewonersenquête invullen, interesse in het programma melden en het toekomstplan downloaden. Op een ‘vragen en antwoorden’-pagina staan video’s met vraag en antwoord. Ook wordt actief informatie verzameld bij de buurtorganisaties. Om zoveel en zo laagdrempelig mogelijk bewoners te betrekken wordt twee keer per jaar een bijeenkomst georganiseerd, een ‘vergadering9’. Op een plek waar inwoners trots op zijn. Dit moet leiden tot een bewonerscoalitie, die hun eigen plan maken.

Deze bewonerscoalitie moet wel hun eigen legitimatie zoeken. Er is een proces van ingezet, dat uiteindelijk moet leiden tot vertegenwoordiging in de alliantieraad.

8

https://www.heerlen-noord.nl/bewoners/

9

Het betreft geen klassieke vergaderingen: het zijn evenementen, zoals Kerst-in-Kasteel Hoensbroek. De verwachting is dat hier meer en andere mensen op af komen dan de klassieke vergaderaars.

28

Bestuurlijk rapport

In het werkplan 2023 worden de interventies voor bewonersbetrokkenheid benoemd: • Bewonersraad/bewonersvertegenwoordiging. Gepland is om in 2023 een bewonersorgaan te hebben, van waaruit twee bewoners deelnemen aan de alliantie. • Er wordt elke maand een bijeenkomst georganiseerd waarin bewoners bij een interventie worden betrokken. • Ondersteuning bewonersbetrokkenheid: In 2023 wordt de organisatie van het officiële bewonersorgaan actief ondersteunt middels een dashboard, opleidingen en communicatieadvies. • Evenementen NPHLN. Het programmabureau organiseert 2 x per jaar een evenement gericht op het betrekken van zoveel mogelijk bewoners, op een plek waar bewoners trots op zijn. • Jan Terlouw verhalenprijs wordt uitgebreid om taal, talent en trots van jongeren in onze stad en streek te prijzen. Het programmabureau streeft naar bewonersparticipatie met respect voor de bewoners. Dit vraagt om het stellen van eisen, kritisch zijn: je mag van mensen iets verwachten, dan neem je ze serieus.

Programmabureau:

"We kunnen niet iedereen zelf spreken. We gaan in november 2023 beginnen met het project ‘De Box’ met de inzet van ‘Ooievaarsmoeders’ (getrainde vrijwilligers uit de buurt) die gezinnen met pasgeborenen bezoeken. Daar hebben en zoeken we vrijwilligers voor. Datzelfde gebeurt bij de bovengrondse vakschool, daar is een vrijwilliger actief om mensen te helpen aan een baan in de logistiek."

Er is een medewerker die de mensen helpt zich te organiseren en hen naar behoefte faciliteert. Er is nu een groep mensen (een bewonerscoalitie) waarmee 2 x per jaar het programma wordt doorgesproken. Er zijn tal van activiteiten en projecten, waarin vrijwilligers actief zijn. Andere communicatiekanalen zijn: een huis-aan-huis krant, een YouTube kanaal (iedereen mag vragen stellen die daar worden beantwoord), een magazine dat meer de diepte in gaat.

Nationaal Programma Leefbaarheid en Veiligheid Heerlen-Noord | 2023

Voorwoord Historische schets

Onderzoeksopzet Nationaal Programma Leefbaarheid en Veiligheid

Bestuurlijk rapport NPHLN

Rapport van bevindingen

Organisatie / bewonersbetrokkenheid

Financiën

Bijlagen Volgen / Governance

5.1.Analyse Het belang van het betrekken van bewoners bij de ontwikkelingen in hun eigen leefomgeving wordt breed onderschreven en is ook een van de voorwaarden van het nationaal programma. Waar dit bijna overal een moeilijke opgave is, is het in een wijk met een bevolkingssamenstelling als die in Heerlen-Noord, extra moeilijk. Behalve dat mensen steeds minder vertrouwen hebben in de overheid10, dragen omstandigheden als armoede en een slechte gezondheid ook niet bij tot actieve betrokkenheid bij de straat, buurt of wijk. Inwoners kunnen een grote bijdrage leveren aan het resultaat van het programma: door mee te denken over wat er moet worden aangepakt, wanneer dat kan en op welke manier. Door feedback te geven over de uitvoering of er zelf een bijdrage aan te leveren aan de uitvoering (zoals de ooievaarsmoeders). De raad heeft als volksvertegenwoordiging hierin een bijzonder taak. Als volksvertegenwoordiger kunnen raadsleden het participatieproces voeden. Het kan raadsleden ook voor een vraag plaatsen: als er veel relaties zijn tussen bewoners – programma – gemeente. Wat is dan de rol van raadsleden daarbij?

10

29

CBS, 9-5-2023, https://www.cbs.nl/nl-nl/nieuws/2023/19/ minste-vertrouwen-in-tweede-kamer-in-10-jaar-tijd

Nationaal Programma Leefbaarheid en Veiligheid Heerlen-Noord | 2023

Onderzoeksopzet

Voorwoord Historische schets

6.

Nationaal Programma Leefbaarheid en Veiligheid

Organisatie / bewonersbetrokkenheid

NPHLN

Bijlagen Volgen / Governance

Financiën

Financiën NPHLN

6.1. Inleiding In dit hoofdstuk staan we stil bij de financiën van het nationaal programma Heerlen-Noord. Hoe zitten de financiën in elkaar van het programma? Wat betekent dit voor de gemeentefinanciën? Welke documenten krijgt de raad? En wat is dan de rol van de raad bij de financiën? April 2022 is het programmabureau gestart. 2022 is dus een startjaar. 2023 is het eerste volledige jaar van het programmabureau. 2023 is ook het jaar dat er meer rijksmiddelen beschikbaar zijn gekomen voor het programma. De financiën zijn daarmee ook in opbouw. Voor de financiën kijken we naar 2022 en met name 2023.

6.2 Financiën nationaal programma Heerlen-Noord De financiën van het nationaal programma Heerlen-Noord kunnen in diverse categorieën worden ingedeeld: • Een specifieke uitkering heeft als consequentie dat het rijk bepalend is. Dat hoeft niet erg te zijn, maar het is wel van belang dat het aansluit bij wat de raad wil. Als er sprake is van cofinanciering bij een specifieke uitkering is de rol van de raad sterker. • De raad gaat niet over de middelen van de alliantiepartners, dat wil zeggen de raad gaat over het deel van middelen van NPHLN dat de gemeente bijdraagt, maar niet over het totaal. • Er zijn specifieke uitkeringen die er enerzijds zijn vanwege het NPHLN en anderzijds ook horen bij het gemeentelijk beleid. Daarbij is er een aantal gradaties: › de specifieke uitkering kansrijke wijken loopt via de alliantie en daarmee via het programmabureau. De gemeente is echter de formele aanvrager en de landingsplek voor deze middelen.

30

Rapport van bevindingen

Bestuurlijk rapport

› de specifieke uitkering preventie met gezag is verstrekt vanwege het NPHLN, maar het betreft veiligheid, dat is één van de onderwerpen van het NPHLN en wel een onderwerp waarbij de gemeente de verantwoordelijkheid draagt. Hierbij is de gemeente bepalend en heeft de alliantie een belang. Het constructief met deze gradaties in verantwoordelijkheden omgaan maakt dat een nauwe samenwerking én het goed afbakenen van rollen essentieel is. • Inzet van extra middelen van deelnemers van de alliantie.

Het gaat om middelen die zonder het programma niet ingezet zouden zijn [extra] • Inzet van extra middelen van een aantal deelnemers gecombineerd, bijvoorbeeld van de gemeente en de woningbouwcorporatie voor het aankopen van particuliere woningen. • Middelen van de deelnemers van de alliantie voor Heerlen-Noord voor de reguliere activiteiten. Dit zijn middelen die zonder het programma ook ingezet zouden zijn [regulier]. In figuur 8 geven we dat weer:

Figuur 8: Schema categorieën middelen Regulier extra Regulier

Regulier extra

Regulier

bureau Programma (SPUK kansrijke wijken)

extra

extra

Regulier extra Regulier (scholen)

extra extra extra

Gemeente regulier

Regulier (corporaties) extra

Nationaal Programma Leefbaarheid en Veiligheid Heerlen-Noord | 2023

Voorwoord Historische schets

Onderzoeksopzet Nationaal Programma Leefbaarheid en Veiligheid

De middelen – bureau, program, extra - zijn er vanwege het programma. De reguliere middelen niet. Toch kunnen ook deze middelen van belang zijn. Ook regulier beleid kan bijdragen aan het programma, bijvoorbeeld als het wordt verbonden met ander (regulier) beleid; dus als er meer integraal wordt gewerkt. De aanvullende middelen (program en extra) versterken het beleid en maken meer mogelijk; meer mensen kunnen bijvoorbeeld worden bereikt. Het onderscheid tussen de extra en reguliere middelen is niet altijd goed te maken. Bij dit onderscheid gaat het om het antwoord op de vraag ‘Wat als het programma er niet was geweest waren deze middelen dan niet ingezet?’

Besluitvorming: • de alliantie zorgt voor de middelen voor het bureau en het programma

• de alliantie geeft akkoord voor programmaonderdelen op basis van de extra middelen en soms een stukje regulier. De daadwerkelijke beslissing en beschikbaar stellen van de middelen gebeurt echter in de organisatie waar de middelen vandaan komen

31

Bestuurlijk rapport NPHLN

Rapport van bevindingen

Organisatie / bewonersbetrokkenheid

6.3 Relatie financiën van de gemeente – nationaal programma Heerlen-Noord Gemeentelijke middelen De indeling in de middelen in regulier en extra geldt ook voor de gemeentelijke middelen. Bovendien lopen de middelen voor het bureau en het programma formeel via de gemeente. Dus ook deze middelen zijn/worden in de begroting en jaarstukken opgenomen. In de begroting en jaarstukken gaat het om: • het programmabureau is tot nu toe geen zelfstandige juridische eenheid, maar een organisatieonderdeel van de gemeente, dat apart is gepositioneerd, maar wordt ‘geserviced’ door de gemeente en formeel deel uitmaakt van de gemeente. De middelen van het programmabureau staat dus op de gemeentelijke begroting. • De specifieke gelden, zoals in 2022 het versnellingsbudget Heerlen-Noord en 2023 het budget aanjaaggeld staan geoormerkt in de Heerlense administratie en worden van daaruit toegekend aan de concrete bestedingsdoelen voor het programma. • Ook zijn er gelden die gekoppeld zijn aan de opgave van Heerlen Noord maar voor een breder gebied zouden kunnen worden ingezet (Regiodeal, Preventie met Gezag, Volkshuisvestingsfonds). Deze vallen dan onder extra. • aanvullend geeft de gemeente extra middelen uit voor het programma, bijvoorbeeld voor sociaal veilig. Deze aanvullende middelen kunnen ook in samenhang zijn met reguliere en/ pf extra middelen van andere alliantiepartners.

Bijvoorbeeld bij het opkopen van particuliere woningen kan de woningcorporatie reguliere en extra middelen besteden en de gemeente kan dit aanvullen (in verband met de onrendabele top). • er is regulier beleid dat ook bijdraagt aan de programmadoelstellingen

Financiën

Bijlagen Volgen / Governance

Rijksmiddelen Behalve in de begroting worden aan de gemeenteraad besluiten voorgelegd die een relatie hebben met Heerlen-Noord én die financiële consequenties hebben. Het gaat om:

• Regiodeal Parkstad tweede tranche (2019 tot en met 2027): ¤ 4,6 mln. Dit is als volgt verdeeld: Saffier-Saffiertjes ¤ 1.350.000 Hoofdstr./Kastelenbuurt ¤ 950.000 Vrieheide ¤ 1.275.000 Slakhorst ¤ 100.000 Kansrijke start – Parkstad ¤ 600.000 Werk in de wijk ¤ 150.000 Gezonde Basisschool van de Toekomst en verlengde schooldag ¤ 212.084 Regiodeal Parkstad vierde tranche: ¤ 25 mln. Een deel is voor Heerlen-Noord. De aanvraag wordt zomer 2023 uitgewerkt. Tekenen deal najaar 2023 (presentatie hierover in de commissie economie, bestuur en financiën, 11 april 2023). Preventie met gezag: ¤ 1,4 mln. per jaar (2022-2025). Het plan van aanpak en subsidieaanvraag zijn 20 september 2022 naar de raad gestuurd (raadsinformatiebrief). Volkshuisvestingfonds ¤ 8.200.309 voor Heerlen 2021-2031 11 Energiefixers: totaal voor Heerlen ¤ 9,75 mln. Extra voor Heerlen-Noord ¤ 2,31 mln.

› › › › › › › •

•

• •

11

Het project Volkshuisvestingsfonds behelst de renovatie en verduurzaming van 364 particuliere woningen in een 3-tal focuswijken in Heerlen Noord, waarbij een verbetering van de energieprestatie van de woningen van minstens 3 energielabelstappen of een verbetering van de energieprestatie naar label B wordt bereikt. Ook het aanpakken van een ongezond binnenmilieu en het daar waar mogelijk verbeteren van de toegankelijkheid is een onderdeel van de renovatie-activiteiten. Daarnaast kunnen woninggerelateerde ingrepen in de openbare ruimte plaatsvinden i.h.k.v. klimaatadaptatie.

Nationaal Programma Leefbaarheid en Veiligheid Heerlen-Noord | 2023

Voorwoord Historische schets

Onderzoeksopzet Nationaal Programma Leefbaarheid en Veiligheid

• SPUK kansrijke wijken: ¤ 18,3 mln. voor drie jaar. Deze SPUK is voorjaar 2023 toegezegd. Het plan moet nog worden ingediend. Definitieve toezegging voor het einde van 2023.12

Bestuurlijk rapport NPHLN

Rapport van bevindingen

Organisatie / bewonersbetrokkenheid

Indien er sprake is van cofinanciering door de gemeente, zoals bijvoorbeeld bij de regiodeal het geval is, dan gaat het om een combinatie van een specifieke uitkering en middelen uit het gemeentefonds of eigen inkomsten.

Aandachtspunten Deze rijksmiddelen hebben een verschillende relatie met het programma. Bovendien is het ook van belang dat het rijk middelen verstrekt onder voorwaarden. Een aantal aandachtspunten is van belang: Een specifieke uitkering is een geldstroom, die het college krijgt van het rijk voor een bepaald doel. Het zijn geoormerkte middelen. Voor de specifieke uitkeringen, ook die voor het NPHLN, moet het college een aanvraag met een projectplan indienen. Bij een specifieke uitkering legt het college direct verantwoording af aan de rijksoverheid. Als de middelen niet conform afspraken zijn besteed kan worden gevraagd ze terug te betalen. Specifieke uitkeringen zijn opgenomen in de begroting en de verantwoording van de gemeente; dus de gemeenteraad stelt de uitkeringen ook vast met het vaststellen van de begroting of de begrotingswijziging. De raad controleert de besteding via de jaarstukken. De zeggenschap van de raad is echter indirecter dan bij taken die uit het gemeentefonds of de eigen algemene middelen (zoals de OZB) worden bekostigd.

Heerlen-Noord staat centraal in het programma, maar ook heel Heerlen en breder, de omringende gemeenten, worden beïnvloed door het programma. Bijvoorbeeld voor veiligheid zijn jongeren die zorgen voor overlast van belang, maar jongeren verplaatsen zich gemakkelijk. Dus aandacht voor (deels dezelfde) jongeren is van belang in een bepaalde straal rond Heerlen-Noord. Ook voor woningen geldt dit. Een doel is woningverbetering in Heerlen-Noord, maar ook meer diversiteit van woningen. Dat betekent andere – duurdere – woningen in de wijk. Het betekent ook, meer sociale woningbouw en andere betaalbare woningen, in heel Heerlen en in omliggende gemeenten.

Financiën

Bijlagen Volgen / Governance

6.4 Documenten financiën voor de gemeenteraad Verantwoordingsrapportage 2022 NPHLN Het programmabureau maakt twee maal per jaar een monitorings- en verantwoordingsrapportage. In april over het voorgaande jaar, in september over het eerste half jaar van het lopend jaar. Op 29 augustus 2023 is de eerste verantwoording naar de gemeenteraad gestuurd. Het is de verantwoording over 2022. Deze rapportage kent een inhoudelijk deel en bevat financiële voortgangsinformatie. In de toekomst wordt daar monitoringsinformatie aan toegevoegd. Het programmabureau werkt hiervoor samen met de OU (zie hoofdstuk 7: Volgen van het programma). Als we kijken naar de financiële verantwoording dan zien we dat is opgenomen: • de middelen van het programmabureau • specifiek programmageld; tot nu toe het versnellingsbudget 2022 • extra middelen van de woningcorporatie en de gemeente voor een aantal thema’s van het NPHLN. De taalprojecten van SCHUNCK staan PM • enkele reguliere, relevante, budgetten van de gemeente voor Heerlen-Noord Vooral de middelen van de gemeente zijn opgenomen in de verantwoordingsrapportage. De middelen van alliantiepartners zijn beperkt opgenomen. De middelen van de woningaankoop zijn opgenomen. Dit is een fors budget. Het betreft een investering en geen programma-uitgaven.

12

32

Het budget voor de organisatiekosten van het Programmabureau (3 jaar x ¤ 500.000 per jaar) wordt aanvullend aan de ¤ 18,3 mln. via deze specifieke uitkering verstrekt.

Nationaal Programma Leefbaarheid en Veiligheid Heerlen-Noord | 2023

Voorwoord Historische schets

Onderzoeksopzet Nationaal Programma Leefbaarheid en Veiligheid

Programma’s in de begroting van Heerlen De middelen van de gemeente zijn in de begroting en jaarstukken van de gemeente opgenomen. In figuur 9 zijn de programma’s en de kernthema’s van de begroting van Heerlen weergegeven waarin een onderdeel van het NPHLN is opgenomen. De gemeente Heerlen geeft in de begroting de baten en lasten weer op het niveau van de kernthema’s. De middelen voor de onderdelen van het NPHLN zijn daarom niet expliciet zichtbaar in de begroting. Dit is conform de voor de begroting voorgeschreven systematiek (Besluit begroting en verantwoording).

Rapport van bevindingen

Bestuurlijk rapport NPHLN

Organisatie / bewonersbetrokkenheid

Financiën

Bijlagen Volgen / Governance

Figuur 9: Schema programma’s en kernthema’s Programma begroting Heerlen

Thema NPHLN

Onderdeel NPHLN

0. bestuur en ondersteuning bestuurskracht

gezondheid en leefomgeving

regiodeal

1. veiligheid

leefbaarheid en veiligheid

sociaal veilig

leefbaarheid en veiligheid

preventie met gezag

crisisbeheersing

leefbaarheid en veiligheid

politiebureau Hoensbroek

3. economie

economie

overkoepelend

Programmabureau*

4. onderwijs

onderwijs

talentontwikkeling

rijke schooldag (onderwijsachterstanden)13

5. sport, cultuur en recreatie

groen

gezondheid en leefomgeving

verbeteren leefomgeving

6. sociaal domein

arbeidsmarkt

werk en bestaanszekerheid

bovengrondse vakschool (werken voor Heerlen)

sociale basisvoorzieningen

talentontwikkeling

kansrijk van start

talentontwikkeling

rijke schooldag (vanaf 2023 in de SPUK kansrijke wijken; nog niet in begroting 2023)

wonen

gezondheid en leefomgeving

versnellingsagenda / transformatie

wonen

gezondheid en leefomgeving

Energiefixers*

8. volkshuisvesting, ruimtelijke ordening en stedelijke vernieuwing

Kernthema begroting Heerlen

veiligheid

* Deze middelen zijn in 2023 toegevoegd en daarom niet in de begroting 2023 opgenomen.

13

33

De middelen voor School en omgeving / Rijke schooldag van ¤ 599.000 zijn door het Ministerie van OCW toegekend aan INNOVO (scholenkoepel-organisatie in Heerlen) in het kader van de Voorlopersregeling school en omgeving. Via INNOVO zijn de middelen aan de scholen toegekend.

Nationaal Programma Leefbaarheid en Veiligheid Heerlen-Noord | 2023

Voorwoord Historische schets

Onderzoeksopzet Nationaal Programma Leefbaarheid en Veiligheid

Paragraaf Heerlen-Noord Vanaf de begroting 2023 is er een paragraaf Heerlen-Noord in de begroting van Heerlen opgenomen. In de paragraaf in de begroting is aangegeven dat middelen van het rijk worden verwacht, namelijk een bijdrage vanuit de regiodeal, het Volkshuisvestingfonds en het programma Preventie met Gezag. Hier is cofinanciering voor nodig. Heerlen is bij de begroting 2023 alvast begonnen met de inzet van de middelen voor cofinanciering. De paragraaf is beschrijvend van aard. Dat is november 2022, bij het vaststellen van de begroting 2023, inherent aan de fase van het programma. Hoe de paragraaf er in de toekomst uit gaat zien is nog niet duidelijk. Het Nationaal Programma Rotterdam Zuid loopt al langer. De paragraaf in de begroting en jaarstukken van Rotterdam is verder uitgewerkt, zie hiervoor bijvoorbeeld de paragraaf in de begroting 2023 van Rotterdam, klik hier voor de paragraaf over Rotterdam Zuid in de begroting van Rotterdam.

Bestuurlijk rapport NPHLN

Rapport van bevindingen

Organisatie / bewonersbetrokkenheid

Financiën

Bijlagen Volgen / Governance

6.5. Analyse De raad heeft het budgetrecht. Door de begroting vast te stellen alloceert de raad middelen naar onder andere NPHLN. De raad heeft ook de controlerende rol bij de jaarstukken. Hierbij zijn er de volgende aandachtspunten: • Een specifieke uitkering heeft als consequentie dat het rijk bepalend is. Dat hoeft niet erg te zijn, maar het is wel van belang dat het aansluit bij wat de raad wil. Als er sprake is van cofinanciering bij een specifieke uitkering is de rol van de raad sterker • De raad gaat niet over de middelen van de alliantiepartners, dat wil zeggen de raad gaat over het deel van middelen van NPHLN dat de gemeente bijdraagt, maar niet over het totaal. • Er zijn specifieke uitkeringen en andere middelen waar de gemeente een betrokkenheid heeft, evenals andere alliantiepartners en/of de alliantie. Het constructief met deze gradaties in verantwoordelijkheden omgaan maakt dat een nauwe samenwerking én het goed afbakenen van rollen essentieel is. De raad bepaalt zelf de opzet van de begroting. Voor het NPHLN kan de paragraaf Heerlen-Noord in de begroting en het jaarverslag een belangrijke rol vervullen. Het programma is in de beginfase. Het is daarom van belang dat de raad aangeeft wat hij wil: • in de paragraaf Heerlen-Noord in de begroting • eventueel aanvullend in de programmaverantwoording NPHLN, rekening houdend met de bovenstaande aandachtspunten

34

Nationaal Programma Leefbaarheid en Veiligheid Heerlen-Noord | 2023

Voorwoord Historische schets

7.

Onderzoeksopzet Nationaal Programma Leefbaarheid en Veiligheid

Bestuurlijk rapport NPHLN

Rapport van bevindingen

Organisatie / bewonersbetrokkenheid

Volgen / Governance

Volgen van het programma

7.1 Landelijk beschikbare informatie

7.2 Lokale monitoring en onderzoeken

Zoals beschreven staat hoofdstuk 5 zijn er landelijke kernindicatoren afgesproken waarover het rijk rapporteert aan de Tweede Kamer (zie bijlage 6).

Nulmeting

Daarnaast biedt het nationaal programma het dashboard ‘zicht op wijken’. Hier worden cijfers op het terrein van leefbaarheid en veiligheid gepresenteerd. De cijfers zijn op CBS-wijkniveau. Een variant hierop dashboard Zicht op Focuswijken’ wordt na de zomer van 2023 verwacht. De cijfers worden dan op het niveau van een focusgebied gepresenteerd. Aanvullend is er de website ‘wijkwijzer’. Deze site heeft als doel van elkaar leren. Uiteraard geeft ook de leefbaarometer informatie die relevant zijn voor de focusgebieden en gemeenten. Tot slot, wordt onderzoek, specifiek voor het focusgebied, ook gestimuleerd.

Het programmabureau van NPHLN coördineert de monitoring en evaluatie op lokaal niveau. In het werkplan 2023 staat het voornemen om een nulmeting van Heerlen-Noord te maken: hoe gaat het met het gebied en de inwoners in 2022 en de trend in beeld te brengen van de afgelopen 5 jaar? De intentie is om die monitoring flexibel in te richten zodat het zich kan aanpassen aan de ontwikkelingen en gaat bijdragen aan het steeds beter sturen en uitvoeren van de interventies en zorgt voor betere resultaten. Alle doelstellingen van het NPHLN zijn met het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) besproken en daaruit zijn voor alle programmalijnen verschillende indicatoren, dashboards of tabellensets gekozen die de basis zullen vormen voor de nulmeting. Daarna kunnen resultaten van de interventies worden gevolgd.

Monitoringsstructuur Naast de nulmeting is het voornemen om per programmalijn en vervolgens per interventie te komen tot een méér specifieke vorm van monitoring. Er wordt een monitoringsstructuur opgezet rondom de interventies van het programma, waarin de aard en omvang van de inzet van middelen en menskracht in beeld wordt gebracht, evenals de ervaring van bewoners en professionals over de interventies. Momenteel brengt Het programmabureau in beeld waar en waarmee professionals van alle partners aan het werk zijn en wat ze doen. Daarmee hopen ze een overzicht te krijgen van de samenhang. In de leidraad die het programmabureau hanteert gaat het om wat men doet en waarom dat men dat doet. Dit moet sturingsinformatie en inzicht bieden aan de alliantie: leiden de middelen tot de gewenste activiteiten; leiden de activiteiten tot de gewenste doelen? Met name de eerste twee processtappen (middelen en activiteiten) kunnen door de alliantiepartners in beeld worden gebracht. Voor het meten van de geleverde prestaties en de bereikte effecten wordt de hulp van de kennisinstellingen ingeroepen.

Een voorbeeld In de programmalijn ‘werken’ staan twee doelen: • het aandeel mensen in de bijstand in Heerlen-Noord daalt naar het landelijk gemiddelde en • het aandeel werkende armen in Heerlen-Noord daalt naar het landelijk gemiddelde. Met het CBS is gekeken hoe deze doelen zo goed mogelijk gemeten kunnen worden. Daarbij is, op basis van eerder onderzoek door het CBS, een definitie van ‘werkende armen’ gekozen. Om vervolgens meer te weten over deze doelgroep dan enkel de aantallen, wordt het Dashboard Bijstandsmonitor Den Haag (cbs.nl) bekeken. Dit dashboard biedt inzicht in de in- door- en uitstroom van bijstandsgerechtigden. Bovendien maakt het mogelijk om op specifieke kenmerken van bijstandsgerechtigden te selecteren, zoals ‘gezinnen met jonge kinderen’. (De missie van NPHLN gaat over de ontwikkelkansen van de volgende generatie jeugd, dus deze doelgroep staat centraal). Het is goed om in te kunnen zoomen op deze specifieke categorie: hoe verloopt de in- door- en uitstroom? Wat is de invloed van migratie op deze categorie bijstandsgerechtigden? Is de uitstroom uit de bijstand duurzaam? Of stromen mensen na 6, 12 of 18 maanden opnieuw in? Deze vragen kunnen door het CBS beantwoord worden voor Heerlen-Noord.

35

Financiën

Bijlagen

Een van de moeilijkste aspecten van monitoring is om de relatie aan te tonen tussen de interventie (bv de inspanningen meer benutting van peuteropvang) en het resultaat (grotere taalvaardigheid bij de start van het basisonderwijs) te tonen. Bovendien vergt dat het kunnen volgen van personen. Het is bijvoorbeeld ook mogelijk dat peuters, die naar de peuteropvang gingen, verhuizen voor ze naar de basisschool gaan. Als er dan veel kinderen uit andere gemeenten naar Heerlen-Noord verhuizen als ze naar de basisschool gaan, dan kan het lijken of de interventie geen effect heeft gehad. Voor de kinderen kan het dan wel effect hebben, maar voor Heerlen-Noord niet.

Nationaal Programma Leefbaarheid en Veiligheid Heerlen-Noord | 2023

Voorwoord Historische schets

Onderzoeksopzet Nationaal Programma Leefbaarheid en Veiligheid

Samenwerking met de kennisinstituten. De verschillende kennisinstituten in de regio willen bijdragen aan het behalen van de monitoring en evaluatie van programmaonderdelen. Met hun kennis en kritische reflectie op basis van (wetenschappelijk) onderzoek kunnen deze kennisinstituten een belangrijke bijdrage leveren aan het programma. In 2023 wordt samengewerkt met kennisinstituten in de regio: • de Open Universiteit (OU): het project VERLICHT waarmee een nieuwe monitoringsbenadering met als doel meer inzicht te verkrijgen over de werkingsmechanismen van de geïmplementeerde interventies. Er zijn vier medewerkers van de OU (2.8 FTE) bezig met NPHLN. • Open Universiteit (OU): onderzoekt manieren om de deelname aan peuteropvang te vergroten. • Maastricht University (UM): doorontwikkeling door verdieping van een onderwijsmonitor via de activiteiten van de rijke schooldag. • Zuyd Hogeschool: onderzoekt hoe je bewoners kunt betrekken bij het inrichten van de openbare ruimte.

36

Bestuurlijk rapport NPHLN

Rapport van bevindingen

Organisatie / bewonersbetrokkenheid

Financiën

Bijlagen Volgen / Governance

7.3. Analyse Ten tijde van het onderzoek naar de structuur en de inhoud van de monitoring nog in ontwikkeling. Ook de wijze waarop de gevonden resultaten worden gedeeld en gerapporteerd, hoe dit gaat leiden tot eventuele bijstelling van de uitvoering van het programma, moet nog ontwikkeld worden. Dit biedt ook de kans aan de gemeenteraadsleden om aan te geven wat zij hierin van belang vinden. Welke informatie is nodig om de rol van raadslid goed te kunnen vervullen?

Nationaal Programma Leefbaarheid en Veiligheid Heerlen-Noord | 2023

Voorwoord Historische schets

8.

Onderzoeksopzet Nationaal Programma Leefbaarheid en Veiligheid

De rol en positie van de gemeenteraad is niet los te zien van de netwerksamenwerking binnen het programma NPHLN en van de wijze waarop daarin de governance is vormgegeven. Netwerksturing kan op veel verschillende manieren. Elke manier heeft een andere mate van betrokkenheid van partijen, legt andere accenten en heeft gevolgen voor de wijze van sturing en verantwoording. In hoofdstuk 4 is uiteengezet hoe het programma is georganiseerd. In dit hoofdstuk gaan we in op de manier waarop het wordt gestuurd en beheerst en hoe verantwoording wordt afgelegd en hoe gecontroleerd wordt. Dit doen we steeds vanuit de positie van de raad, als hoogste orgaan van een van de deelnemers -maar wel een deelnemer met een bijzondere positie- in de alliantie. Daarna gaan we in op de informatiepositie van de raad.

37

NPHLN

Organisatie / bewonersbetrokkenheid

Financiën

Bijlagen Volgen / Governance

Governance van het programma en de rol en positie van de raad daarin

De alliantie is een vorm van netwerksamenwerking. Netwerksturing is een gewone manier van sturing, in die zin dat het gaat om een manier om politiek bekrachtigde doelen via samenwerking in netwerken te realiseren. Tegelijkertijd is netwerksturing een manier van sturing, die ook aanvulling en aanpassing vraagt van die kaders, procedures en methoden om politieke verantwoording te borgen. . Met andere woorden: als we de traditionele werkwijze voor politiek, politieke sturing en controle toepassen op de context van netwerken, dan is de kans groot dat de effectiviteit van netwerksturing verloren gaat, of dat de politiek blijft zoeken naar de juiste aangrijpingspunten om richting te geven.14

14

Rapport van bevindingen

Bestuurlijk rapport

8.1

De governance in het NPHLN

De opgave en de aanpak in Heerlen-Noord vragen een breed meedenken en draagvlak vanuit de partners en tegelijk een slagvaardig bestuur dat de inbreng van de verschillende partners weegt en stuurt op uitvoering en resultaten. In Heerlen-Noord is als start gekozen voor ‘een bijzonder publiek-privaat samenwerkingsverband’, dat wil zeggen een structuur voor de samenwerking van overheid (gemeente, Rijk), vertegenwoordigers van publiek-private en private partijen (woningcorporaties, onderwijs, politie, welzijnsinstellingen, bedrijfsleven, zorgverzekeraar) en bewoners om uitvoering te geven aan het NPHLN. Deze samenwerkingsvorm heeft een gezamenlijke visie als basis, De visie is verwoord in het programmaplan, ‘Hier start onze inhaalrace. Toekomstplan’ Het governance-model van Alliantieraad, Alliantie-bestuur, programmadirecteur met programmabureau beoogt een brede samenwerking met voldoende slagkracht en onafhankelijkheid voor de dagelijkse aansturing. In een programma met een ambitie die een periode van 20 jaar moet beslaan om de gewenste resultaten te bereiken moeten partijen zich bewust zijn van de politieke onzekerheid: wat doet een ander kabinet of een andere gemeenteraad in de toekomst?

8.2 De inrichting van de governance binnen de gemeente De inbreng van de gemeente in het NPHLN is een gezamenlijke collegeverantwoordelijkheid waarbij de individuele wethouders vanuit de eigen portefeuille bijdragen. Er is een coördinerend wethouder (portefeuille economie en financiën) die de gemeente vertegenwoordigt in de relevante netwerken van het programma Heerlen-Noord zoals onder andere de alliantieraad. Een tweede wethouder (Onderwijs, Cultuur, Erfgoed) neemt namens de gemeente ook deel aan Alliantie. De Burgemeester is onafhankelijk voorzitter van de Alliantieraad. Het college vervult zijn rol binnen de Alliantie binnen de financiële en inhoudelijke kaders die door het rijk zijn meegegeven in de bijvoorbeeld de specifieke uitkering en die de gemeenteraad heeft aangegeven, onder andere in de begroting. Dit is vergelijkbaar met de inbreng in andere samenwerkingen, bijvoorbeeld in de Stadregio Parkstad Limburg.

Expliciete politiek. Politiek en netwerksturing in de provincie Zeeland, 2019. Martijn van der Steen e.a., ISBN 978-9075297-89-8

Nationaal Programma Leefbaarheid en Veiligheid Heerlen-Noord | 2023

Voorwoord Historische schets

Onderzoeksopzet Nationaal Programma Leefbaarheid en Veiligheid

8.3 De rol van de raad in de governance In de plannen van de rijksoverheid noch in die van het programma Heerlen-Noord wordt er expliciet aandacht besteed aan de rol van de raad. De raad van Heerlen vraagt hier wel om. In februari 2022 is er een motie aangenomen waarin de raad oproept om het programma Heerlen-Noord zo min mogelijk politiek te maken en een themabijeenkomst voor de nieuwe gemeenteraad te organiseren en daarin met elkaar in gesprek gaat over de positie van de raad in het programma en te komen met een gemeenschappelijk document met toetsingskader en procesafspraken. In de reactie van het college wordt de (voorgenomen) organisatie en de governance van de alliantie uitgelegd en legt het college een aantal procesafspraken vast: • de raad wordt, naast de begroting en jaarstukken, tenminste vier maal per jaar geïnformeerd over het NPHLN: twee keer per jaar door de gemeente over het gemeentelijk deel en twee keer per jaar door het programmabureau; het programmabureau stelt twee maal per jaar een voortgangsrapportage op voor de alliantiepartners en zal deze één keer per jaar toelichten bij de raad. • Het college zal de rapportage van het programmabureau steeds aan de raad zenden en aangeven wat de Heerlense bijdrage is aan de thema’s en doelstellingen waaraan de gemeente zich in het NPHLN heeft verbonden.

• Als er belangrijke resultaten te melden zijn komt er tussentijdse informatie.

38

Bestuurlijk rapport NPHLN

Rapport van bevindingen

Organisatie / bewonersbetrokkenheid

Er is geen gesprek gevoerd over de positie van de raad in het programma of de toetsing. Het Presidium heeft de coördinerend wethouder gevraagd om het gesprek met de raad hierover te organiseren. De coördinerend wethouder heeft hiermee een start gemaakt door de organisatie van een workshop voor de raad op 14 september 2023, met als thema: de rol van de gemeenteraad in een alliantie/netwerk samenwerking zoals in Heerlen-Noord. De aanwezige leden van de gemeenteraad hebben in deze bijeenkomst uitgesproken dat zij niet heel duidelijk weten hoe het nu met bevoegdheden en verantwoordelijkheden zit, hoe de bestuurlijke structuur geregeld is en hoe de raad hieraan invulling kan -of wil- geven. Daarnaast is geopperd om een klankbordgroep van raadsleden op te richten waar over allerlei aspecten van NPHLN kan worden gesproken (zowel informatie ophalen als vragen stellen en input geven). De coördinerend wethouder constateert dat het bewegen in een bestuurlijk netwerk voor alle deelnemers een leerproces is en aanpassing en inspanning vergt. De vraag voor de raad is ook hoe deze hierin positie wil innemen.