Conceptnotulen raadsvergadering gemeente Heerlen 2 en 3 nov 2022.docx

Beste college, ik zou eigenlijk van u willen weten wat u daar precies gaat doen en wat zou ik van meerwaarde kunnen zijn?" Tot die tijd, zou ik bijna zeggen, even op de handen blijven zitten en wachten tot het besluit gaat komen. Ik kijk naar de heren die naast mij zitten en achter mij zitten. Dan is het aan hen om verder in gesprek te gaan met de desbetreffende partijen. De voorzitter Gaat u verder. De heer Van den Berg, VVD Voorzitter. Ik was bezig met de verbinding en de programmering. Daar had ik de vraag bij: hoe gaat het college hierop sturen? En wat zijn de verwachtingen aan de kant van Zuyd Hogeschool ten aanzien van die kwaliteit? Investeren in nieuwe ambities is één. Maar ook de basis moet op orde zijn. Te beginnen met de veiligheid en leefbaarheid. Zij die onze samenleving willen verstoren moeten weten dat ze in Heerlen aan het verkeerde adres zijn. Zichtbaar optreden is een belangrijke voorwaarde, in het bijzonder voor het gezag van de politie en de politiek als geheel. De invloed die we op het politieapparaat kunnen uitoefenen, is kennelijk beperkt en ook onze lobby naar Den Haag voor meer blauw vindt onvoldoende weerklank. Moeten we het dan niet veel meer zelf organiseren? Door snel meer boa’s op te leiden. Ook zij kunnen met gezagwekkende uitstraling worden ingezet op de door Heerlenaren ervaren leefbaarheid en

Pagina 36/198 veiligheidsproblemen. Hun aanwezigheid in de publieke ruimte bevordert het veiligheidsgevoel en frustreert structurele raddraaiers. Voorzitter. Het CDA heeft hiertoe namens de coalitie een motie ingediend voor de uitbreiding van het aantal boa’s. Voorzitter. Naast de ordehandhaving is er ook de bestuurlijke handhaving. Ook hier spelen meer dan genoeg ergernissen waar Heerlenaren zich aan storen. Van afvaldumping, nalatig onderhoud van vastgoed tot oneigenlijk ruimtelijk gebruik. De begroting duidt al jaren op goede voornemens om dat aan te pakken. Vraag 7: Wat kunnen we concreet over de bestuurlijke handhaving afspreken? Is er een lijst van opgaven? Zo ja, is die lijst in te zien of beschikbaar te stellen, eventueel onder geheimhouding? Voorzitter. In mijn inleiding had ik het al over “je veilige” plek. Dat is in ieder geval je huis: huur- of koop. Je huis als vast anker in je bestaan. Maar een passende woning is steeds minder een vanzelfsprekendheid. Meer woningen voor starters, doorstromers en vrije kavels zijn nodig. Uit onderzoek komt naar voren dat in Parkstad behoefte is aan moderne nultreden-woningen. Recent is bijvoorbeeld becijferd dat landelijk met de bouw van 450.000 extra levensloopbestendige woningen de groeiende druk op zorgpersoneel en mantelzorgers is te beperken.

Hiermee kunnen tot 2040 ruim 100.000 zorgvacatures worden opgevangen en zijn er tegelijkertijd 130.000 minder mantelzorgers nodig. Levensloopbestendige woningen maken de kans op ongelukken kleiner en sociaal contact groter. Juist in onze regio is dat meer dan relevant. Vraag 8: Hoe kunnen we woningcorporaties aansporen om hun bezit te vernieuwen en verouderd bezit te slopen? En hoe geven we meer ruimte aan de vrije markt om te bouwen? Voorzitter. Ik wil nog even kort stilstaan bij het budget van de rekenkamer. Door allereerst mijn ongenoegen te uiten dat de rol van de rekenkamer niet zichtbaar is in de begroting. Vraag 9: Is het college bereid om de rekenkamer voortaan apart op te vermelden in de begroting via een paragraaf? Voorzitter. In de begroting maakt het college een verkeerde keuze ten aanzien van de rekenkamer: slechts 32 cent per inwoner tegen de landelijke norm van €1,30. Nog geen 25% van hetgeen gebruikelijk is. De rekenkamer ondersteunt onze raad bij het uitvoeren van haar kaderstellende en controlerende taken. Zo werden de afgelopen onderzoeken als zeer waardevol beschouwd en zijn alle voorstellen aangenomen. Wij dienen hierover dan ook een motie (4) in om het budget voor de rekenkamer te verhogen tot een hoogte van € 65.000, --. Tot slot. Voorzitter. Besturen is vooruitzien. Maar in deze turbulente tijden is de toekomst niet te voorspellen.

Dat vraagt om balanceren tussen onze ambities en behoedzaamheid. Tussen gas geven en manoeuvreren. Wij wensen het college, onze gemeenteraad en de ambtelijke organisatie daar veel wijsheid bij. De voorzitter Dank u wel. De heer De Groot. De heer De Groot, Ouderenpartij Heerlen (interruptie) Ik heb toch nog even vraag aan de heer Van den Berg. Hij ging op een gegeven moment een versnelling hoger, dus ik dacht: ik bewaar de vragen even tot het einde. Hij had het op enig moment over de noodzaak van meer boa's. Ik ben blij dat na ons voorstel, het CDA daar hetzelfde over denkt en de VVD dat ook doet. Ik heb een concrete vraag aan de heer Van den Berg. In deze krappe arbeidsmarkt is het concurreren om de beschikbare banen gevuld te krijgen. Dat geldt natuurlijk ook voor de boa's. Zeker als we de nodige zouden willen werven. Is de heer Van den Berg het met mij eens dat als de ons omringende gemeenten arbeidsvoorwaardelijk stappen zetten richting de functie van boa's in algemene zin, dat dit een groot risico is om zeker de wat meer ervaren boa's in deze stad kwijt te raken en tegelijkertijd ook een risico is om adequaat mensen met ervaring op het gebied van uitoefening van deze functies niet alleen te behouden, maar ook binnen te krijgen? De heer Van den Berg, VVD

Pagina 37/198 Dit is typisch iets dat op uitvoeringsniveau zou moeten liggen van het college. Zij moeten aan de slag gaan om de mensen met de juiste talenten, met de juiste gezagwekkende uitstraling naar Heerlen te krijgen. Dat het een gevecht is op de arbeidsmarkt, betekent dit misschien wel dat hier en daar de juiste instrumenten moeten worden ingezet om in deze ambitieuze stad als boa aan de slag te gaan. Misschien is het juist wel leuker om in Heerlen als boa aan de slag te gaan dan in Brunssum of Landgraaf. Misschien moeten we wel naar een pool van boa's op Parkstadniveau gaan. Daarbij zou het niet moeten uitmaken of een boa in zijn auto naar Kerkrade of naar Brunssum rijdt. De heer De Groot, Ouderenpartij Heerlen (interruptie) Ook met dat laatste ben ik natuurlijk blij dat u onze mening deelt. Hoe hoor ik u nu wel zeggen dat als het arbeidsvoorwaardelijk noodzakelijk is om de boa-capaciteit kwantitatief, maar ook kwaliteif op orde te krijgen, het college daar ook stappen in zou moeten zetten? De heer Van den Berg, VVD Het lijkt me wel dat als je uitvoering wil geven aan de motie waarvan ik hoop dat die het gaat halen, het college dat wel goed interpreteert en daar dus ook de sporen in het boa-paard zet. De heer Leers, Hart-Leers (interruptie) Aansluitend op alles wat er al over boa's is gezegd en het versterken van het blauw op straat, het volgende.

We kennen in Heerlen de opleiding tot beveiliger van het VISTA College. Vaak genoeg zie je jongeren in onze stad in hun tenue van de opleiding rondlopen. Er zijn ook al evenementen geweest waar een heel blik jongeren werd opengetrokken in tenue om te assisteren in het veilighouden en te begeleiden van mensen. Waarom zouden we niet een beetje hoeout of the box denken en de jongeren die nota bene die opleiding in onze stad of aan de rand van onze stad krijgen veel vaker betrekken bij de praktijk. Ik weet niet of dat kan en of we dat mogen, maar ziet u ook dergelijke kansen en mogelijkheden als iets dat we zeker moeten aangrijpen om hetgeen dat in onze stad speelt qua veiligheid en onveiligheid wat meer de kop in te kunnen drukken. Ziet u dat als een kans of denkt u: dat is voor ons een stap te ver of wellicht te ongewis? De voorzitter Ik heb even een opmerking voordat u antwoord geeft. We hebben nog zes fracties te gaan tot aan de pauze. Ik doe een dringend beroep op u om een beetje terughoudend te zijn in het interpelleren en als u het doet, kort en krachtig met een vraag. We gaan anders echt uitlopen op deze manier. Meneer Van den Berg. De heer Van den Berg, VVD Iedere kans die we in de stad kunnen grijpen om de juiste mensen op de juiste plek te krijgen, moeten we aangrijpen.

Wat mij betreft zou dit ook een traineeship kunnen zijn van bijvoorbeeld mensen bij de afdeling Beveiliging of wat dan ook. Dat vind ik echt uitvoeringsniveau voor het college. Ik hoop dat uw oproep zoiets is als een inspiratie om dat ook gewoon te doen. De heer Janssen, Jongerenpartij Heerlen (interruptie) Ik zal het kort houden. Het doet mij goed dat u als rechtgeaarde VVD'er waarde hecht aan een sluitende begroting en het feit dat we ons niet verder in de schulden moeten steken. U hebt zojuist in uw verhaal de woningbouwopgave nog eens aangestipt. Ik wil u er nog even aan herinneren dat wij zojuist twee moties hebben ingediend die uw wil en wens kunnen ondersteunen. Ik nodig u dan ook van harte uit om daar goed naar te kijken en om die te steunen. Ik denk dat we elkaar enorm kunnen helpen en ervoor kunnen zorgen dat dit college binnen de lijntjes blijft kleuren en de prioriteiten scherp heeft. Wilt u de moeite doen om ons daarin te steunen? De heer Van den Berg, VVD

Pagina 38/198 Het lijkt me meer dan relevant om dat ook te doen. Ik heb nog geen kennis kunnen nemen van de moties. Maar dat wonen een heel belangrijk thema is in onze stad, rekeninghoudend met de vergrijzing die we in deze stad hebben, lijkt me zeer evident. Daar moeten we goed naar kijken. U had het over rechtgeaarde VVD'ers. Dat geldt voor wonen zowel in de koopsfeer als in de huursfeer. Dat geldt ook voor het middeninkomensniveau, maar ook voor het sociaal huisvestingsniveau. Daar kan ook absoluut nog wel een tandje bijgezet worden. De voorzitter Dank u wel, meneer Van den Berg. Dan is nu het woord aan de heer Jacobs van Forum voor Democratie. De heer Jacobs, Forum voor Democratie Voor ons ligt het Meerjarig Bestuurlijk Programma 2023-2026 en hoewel de begroting voor de komende jaren sluitend is, is het natuurlijk maar de vraag in hoeverre deze - gezien de zeer onzekere tijden überhaupt realistisch te noemen is. Wat opvalt in dit Meerjarig Bestuurlijk Programma zijn de verslechterde cijfers in vergelijking met de in juni van dit jaar aan onze raad gepresenteerde jaarcijfers 2021. De schuldratio stijgt met 19,9%. De netto schuldquote stijgt met 21,4%. De solvabiliteitsratio daalt met 3,3%. De netto schuld per inwoner is gestegen met € 969 naar € 5.000.

Zou het college deze sterk verslechterde cijfers nader kunnen duiden en hoe denkt zij deze negatieve ontwikkeling te kunnen keren? De hoge energieprijzen en de almaar stijgende inflatie zorgen bij een groot aantal huishoudens, ondernemers, maar ook gemeenten voor grote financiële problemen. De Vereniging Nederlandse Gemeenten heeft over de gemeentelijke energiekosten een enquête gehouden onder gemeenten waaruit blijkt dat bijna 80% van de gemeenten een financieel tekort op de begroting verwacht. Aangezien het huidige energiecontract van onze gemeente een looptijd heeft tot het einde van het jaar, is de vraag van onze fractie dan ook hoe in deze voorliggende begroting rekening is gehouden met de stijgende energieprijzen binnen onze gemeente. Voor wat betreft de energie-armoede van onze inwoners. Ik ben bang dat een groot aantal burgers/ondernemers en verenigingen een barre financiële tijd tegemoet gaan. De ondernemers die net de coronacrisis achter de rug hebben, moeten zich nu zien te wapenen tegen de personeelstekorten, de energiecrisis en de steeds verder dalende koopkracht van de consument. Ik hoop dat ook bij een groot aantal collega-raadsleden een keer het besef gaat indalen dat we hier als gemeente helaas weinig tot niets aan kunnen doen. Vouchers en energiecoaches gaan ons echt niet verder helpen.

De diverse partijen zullen voor de bühne weer tijdens de diverse commissie- en raadsvergaderingen uitspreken hoe erg zij het vinden voor onze burgers/ ondernemers en verenigingen, terwijl u uiteraard ook wel weet dat het momenteel dweilen met de kraan open is. Om de woorden van mijn collega van de SP te gebruiken: dit zijn hondenfluitjes die over de Heerlense burger lijken te gaan, maar deze oeverloze discussies gaan louter over eigen politiek gewin. Laat ik vooropstellen: wij staan er niet negatief tegenover dat het college onverminderd blijft voortbouwen en investeren in het centrum. Zo is blijkbaar een van de grootste ambities om het onderwijs een plek te geven in het stadcentrum. Ook aan projecten zoals het Centrumbad, het Romeins Museum en de Royal/Rivoli wordt verder gebouwd en de culturele lente bloeit voort en al dat moois moet voor iedereen zijn. De vraag is echter of we op dit moment als gemeente niet een kleine pas op de plaats moeten maken wat betreft dit soort prestigieuze projecten. Burgers weten straks niet meer hoe rond te komen, voedselbanken krijgen steeds meer aanloop, ondernemers staat het water tot aan de lippen. En de verwachting in de markt is dat stroom- en gasprijzen ook in 2023 en 2024 relatief hoog zullen blijven.

De heer Reijnders, SP (interruptie) Ik hoor u net zeggen dat alle partijen al weken blijkbaar volgens u voor de bühne aan het pleiten zijn voor een aantal sociale maatregelen. Ik hoor u nu pleiten om pas op de plaats te maken met allerlei projecten,

Pagina 39/198 juist voor diezelfde burger. Betekent dit dat ik kan concluderen dat u het nu ook voor de bühne aan het opnemen bent voor mensen die het moeilijk hebben? De heer Jacobs, Forum voor Democratie Volgens mij heeft het een niets met het ander te maken. In mijn betoog zeg ik duidelijk: we kunnen hier nog uren gaan praten. We gaan het niet oplossen hier binnen de gemeente. Mensen tot 130% hebben nu een bijdrage gekregen. Maar wat wil je nog meer doen? De heer Reijnders, SP (interruptie) Ik zou zeggen: doorbouwen aan onze stad op basis van een fantastische begroting die voorligt. De voorzitter Gaat u verder met uw betoog. De heer Jacobs, Forum voor Democratie De problemen stapelen zich derhalve op, mensen weten vaak niet wat ze met de situatie aan moeten en zijn bang voor hun toekomst en die van hun kinderen. Wat zullen deze burgers in godsnaam denken als zij lezen dat de culturele lente in Heerlen weer bloeit? Ik denk dat het ze een rotzorg zal zijn. Deze mensen denken maar aan een dingen: overleven. De jeugdhulp. Zonder een gezonde jeugd heeft ook Heerlen geen toekomst. Belangrijk dat we daarom ook de komende jaren blijven inzetten op goede jeugdzorg. Een jaarlijks bedrag van maximaal € 23.365.236 alleen al aan de ambulante hulp lijkt een groot bedrag, maar als dit goed en adequaat wordt besteed, is dat wat onze fractie betreft prima.

Grote vraagtekens zetten wij echter bij het verlengen van het contract met JENS, wel heel erg toevallig de enige organisatie die zich heeft ingeschreven bij de nieuwe aanbesteding. En nee, dit zijn geen smerige hondenfluitjes over de rug van onze jeugd, maar controle op en realistische vragen over de financiën van onze gemeente. Mevrouw Géron, Partij voor de Dieren (interruptie) Hier zijn geen hondenfluitjes. Die kun je bestellen of die kun je in een winkel voor dierbenodigdheden halen. De heer Jacobs, Forum voor Democratie Mevrouw Géron, ik kende de term 'hondenfluitjes' ook niet. Ik hoorde die vorige week of de week daarvoor voor de eerste keer. Ik heb even uitgezocht wat hondenfluitjes zijn. Dus bij deze. De voorzitter Gaat u verder. De heer Jacobs, Forum voor Democratie Een kritische blik op de cijfers van JENS geeft het volgende weer: De resulaten. 2019: €3.263.602 negatief. De bijdrage van de gemeente bedroeg €21.061.461 2020: Een negatief resultaat van €311.016. De bijdrage van de gemeente bedroeg ruim 22 miljoen. 2021: Het resultaat €143.081 negatief. Bijdrage van de gemeente Heerlen bijna 24 miljoen. De prognose voor 2022 is bijna 1,5 miljoen negatief. Bijdrage van de gemeente Heerlen: voor mij onbekend. In dit kader de volgende vragen: 1.

Hoe werkt het plafondbedrag in de aanbesteding voor 2023 en is ditzelfde bedrag ook meegenomen in de begroting van 2023? Het bedrag is €23.365.236. 2. Hoe wordt de indexatie van dit plafondbedrag over de jaren 2024 t/m 2026 vastgesteld?

Pagina 40/198 3. Gezien het feit dat door de gemeente Heerlen reeds in 2021 bijna 24 miljoen is bijgedragen, in hoeverre is het dan realistisch voor 2023 het prijsplafond op een bedrag van € 23.365.236 vast te stellen en wat gebeurt er indien JENS boven dit plafond uitkomt? Hetgeen gezien de berichten over toenemende psychische problemen onder jongeren niet onrealistisch is te noemen. 4. Twee grote spelers binnen de coöperatie JENS hebben het financieel moeilijk: Xonar en in mindere mate Radar. Indien een van deze partijen uit de coöperatie zou vallen, wat betekent dat voor de continuïteit en kosten van de jeugdzorg in Heerlen? Overigens heeft blijkbaar een onderzoek plaatsgevonden naar de structurele tekorten van JENS. Dit in opdracht van de gemeenten Heerlen, Landgraaf en Voerendaal onder de naam: “JENS helpt beter voor minder”. Een onderzoek waarbij de interviews beperkt zijn gebleven tot de kring van de coöperatieleden. Over de slager keurt zijn eigen vlees gesproken. Voor de meesten hier onder u is het een gegeven dat de klimaatcrisis een grote bedreiging vormt voor het leven van de mens en daarom om directe actie vraagt. Ik zou u zo graag hier tot andere inzichten willen brengen, maar er wordt wel enige moeite van u gevraagd. U zult zich dan immers buiten de wereld van de MSM, Greta Thunberg en Frans Timmermans moeten begeven.

Niet de klimaatverandering, maar de klimaatplannen zullen ons overigens in de nabije toekomst aan de rand van de afgrond brengen, een economische afgrond welteverstaan. Dit Meerjarig Bestuurlijk Programma is doordrenkt van de op ons afstevende klimaatramp en in nagenoeg elk van de negen programma’s worden we hiervan bewust gemaakt. Wat de concrete kosten van dit alles zijn, is echter nergens terug te vinden. Onze concrete vraag aan het college in deze is dan ook om inzichtelijk te maken welke bedragen per programma worden uitgetrokken voor het tegengaan van de vermeende klimaatramp. Daarnaast hadden wij graag geweten wat de gemiddelde kosten voor onze burgers zullen zijn om de energietransitie te verwezenlijken. Het valt overigens op dat dit college de woorden klimaatcrisis, verduurzaming van woningen en energiearmoede steeds vaker in één zin gebruikt. Het zal aan mij liggen, maar ik zie het verband niet. Naast de aankomende klimaatramp staat dit meerjarig bestuurlijk programma bol van modewoorden die geen duidelijke betekenis hebben, zoals klimaatadaptatie, biodiversiteit, duurzaamheid, circulaire verstedelijking, energieneutraal en inclusiviteit. Blijkbaar is het gedachtegoed van onder andere het World Economic Forum en de Verenigde Naties – al dan niet bewust - diep geïntegreerd in de politieke doelstellingen van onze gemeente.

Een en ander blijkt ook wel uit de deelname van onze gemeente aan de zogeheten ‘Sustainable Development Goals’ (SDG’s) ... De voorzitter Nog een halve minuut. De heer Jacobs, Forum voor Democratie ... die in 2015 zijn opgesteld en door de Verenigde Naties zijn aangenomen. Het betreft zeventien onhaalbare, idealistische doelen, zoals ‘geen honger’, ‘goede gezondheid voor iedereen’ en ‘schoon drinkwater’, die precies vanwege hun onhaalbaarheid, eindeloze overheidsinspanningen zullen vergen. Deze doelen moeten in 2030 zijn gerealiseerd. Ook hier in Heerlen wordt met grote trots de SDG-vlag gehesen. Voorzitter, ik ben bijna klaar. Onze gemeente gaat in het kader van de Global Goals zelfs overstappen op duurzaam bankieren. Mij zegt deze term niets, dus wellicht dat het college hier opheldering over kan geven. Over deze SDG’s – de wereldwijde duurzaamheidsagenda – is bij mijn weten binnen deze raad nooit een fatsoenlijk debat gevoerd. Ik ga er zelfs vanuit dat het overgrote deel van deze raad niet eens weet waar ik het over heb, laat staan onze inwoners. Reden temeer onze raad eens goed te informeren over de

Pagina 41/198 achtergrond, de impact, de te ontvangen subsidies en de kosten van de implementatie van de SDG’s in onze gemeente. Concrete vraag in dezen dan ook aan het college: is het college bereidt de raad op korte termijn nader mee te nemen in de wereld van de SDG’s? In dit kader tevens het verzoek mij alle communicatie vanuit en naar het college, alsook die vanuit en naar de burgemeester te doen toekomen, betreffende: WEF, SDG, smart city, slimme stad en Smart City Alliance. De laatste drie als zijnde onderdeel van de SDG’s. Tot zover mijn bijdrage in de eerste termijn. Tot slot een oprecht dankwoord aan de griffie die altijd voor ons klaar staat. Dank Teun, Alexandra, Manon, Karin en Camiel. De voorzitter Dank u wel. Dan geef ik nu het woord aan de heer Dragstra van D66. De heer Dragstra, D66 Beste voorzitter, beste college en beste toeschouwers in de zaal en thuis. Meevliegen met d’r JUUL over onze gemeente, dat zouden we misschien allemaal wel willen. Hierover werd bij de onthulling van het gelijknamige nieuwe Heerlense icoon eerder dit jaar gedroomd. Van de Heerlerbaan tot aan Nieuw Lotbroek en van Vrieheide tot over Welten. De goede en slechte kant van het spoor van bovenaf zien. Maar ook het Maankwartier, Glaspaleis, het schachtgebouw van O.N. 1, moskee Nour, het Corneliushuis en natuurlijk de Brunssummerheide.

“Geoorloofd chauvinisme”, zo noemde maker Michel Vanderheijden het, toen we afgelopen zomer, tijdens Cultura Nova, kennis mochten maken met JUUL. Het symbool voor de teruggekeerde trots, het nieuwe elan. En voorzitter, met u hebben we natuurlijk de peetoom van d’r JUUL in ons midden. Voorzitter. Er zijn zo veel positieve ontwikkelingen in onze gemeente waar nog steeds de Heerlense wind waait. Waar het verhaal van het verleden steeds zichtbaarder wordt, waar kunst en cultuur een belangrijke rol spelen, waar we rigoureus gaan vergroenen en we een rijk verenigingsleven kennen. Toch kennen we ook de andere zijde van de medaille; de complexe sociaaleconomische problematiek waarmee onze gemeente al decennialang kampt en waarin we ook stappen voorwaarts zetten, maar waar we zonder hulp niet uitkomen. Vandaag gaan wij het over beide gezichten van Heerlen hebben. Over de lastig te maken afwegingen die we de afgelopen maanden hebben gemaakt en nog steeds moeten maken. Hoe we de inwoners van onze gemeente, maar ook de ondernemers, verenigingen en alle andere organisaties, het beste helpen. In deze onzekere tijden moeten we deze afwegingen waarschijnlijk nog vaker maken. Voorzitter.

Namens D66 Heerlen en de liberale alliantie besteed ik vandaag aandacht aan de volgende vijf onderwerpen: energie, de driehoek Willemstraat – Kempkensweg – Spoorsingel, rigoureus vergroenen, onderwijs naar de binnenstad en de financiën. Voorzitter. We zitten midden in de Nationale Klimaatweek. Een onderwerp wat nu actueler dan ooit is, want niet alleen moeten we snel stappen nemen om onze planeet niet onherstelbaar te beschadigen. Maar door de energiecrisis komen nu de gevolgen van jarenlang niet verduurzamen van een groot deel van de woningvoorraad nog schrijnender naar voren. Hoge energierekeningen van meer dan 1.000 euro per maand en meerdere energie-armste buurten van het land. Van klimaatrechtvaardigheid is allerminst sprake. In de afgelopen maand zijn noodzakelijke en goede maatregelen getroffen om de energiearmoede op korte termijn voor een deel tegen te gaan. Wel willen wij daarbij de kanttekening plaatsen dat de brief over de energiebesparende maatregelen wat moeilijk geschreven was. Dat is een verbeterpuntje van onze kant. Voor de lange termijn moeten ook grote stappen gezet worden. De woningcorporaties hebben daarin een belangrijke rol, maar ook voor particuliere verhuurders en huiseigenaren in het lager segment moet dit mogelijk zijn. Juíst nu moet een versnelling in isolatieprogramma worden gemaakt.

De slechtste energielabels E, F en G moeten zo snel mogelijk geïsoleerd worden. Een vraag daarover: hoe verlopen de gesprekken met de woningcorporaties?

Pagina 42/198 Voorzitter. Afgelopen maanden hebben we het meermaals onder de aandacht gebracht: de energiekosten zijn voor veel verenigingen en maatschappelijk georiënteerde stichtingen explosief gestegen. Bij sportverenigingen liggen die stijgingen tussen de 185 en 350%. Deze gestegen energielasten zorgen ervoor dat het voortbestaan van verenigingen en stichtingen in gevaar kan komen óf dat zij de contributie stevig moeten verhogen, terwijl de kosten voor het levensonderhoud voor hun leden sowieso al behoorlijk gestegen zijn. Wij dienen dan ook een motie in om uiterlijk eind 2022 met een voorstel voor een noodfonds te komen én gemeentelijke (sport)accommodaties uiterlijk 2023 te verduurzamen met LED-verlichting. Voorzitter. U kent ons speerpunt over de ontwikkeling van de veelbesproken driehoek Willemstraat – Spoorsingel – Kempkensweg. Het gebied aan de Noordkant van het Maankwartier, de poort naar HeerlenNoord, heeft een stevige impuls nodig. Door de schoonheid en kwaliteit van het centrum via het Maankwartier naar de driehoek door te trekken, waarin de openbare ruimte van het gebied hervormd wordt. Met aandacht voor parkeer-, laad- en losproblematiek, vervoerstromen en met ruimte voor ondernemers om te ondernemen. Komend jaar komt het college met een renovatie-/herstructureringsplan voor de driehoek in samenspraak met alle stakeholders, lezen wij in de begroting.

Daar zijn we heel blij mee. We hebben wel nog een paar concrete vragen. Wanneer wordt dit plan precies verwacht? Is Q2 van 2023 haalbaar? College, wanneer verwacht u dat de investeringsmiddelen en -krediet vrijgemaakt kunnen worden. En wanneer kan volgens uw verwachting met de uitvoering worden gestart? Voorzitter. Onder het credo “hoe groener, hoe beter”, kan de ambitie om rigoureus te vergroenen wat ons betreft niet ver genoeg gaan. Allereerst met groene schoolpleinen die zorgen voor gezondere kinderen. Zo bewegen kinderen meer en kunnen zij ook geconcentreerder zijn als dat gevraagd wordt. Kinderen maken meer vrienden op groene schoolpleinen, voelen zich zelfverzekerder en er is minder pestgedrag. Het lijkt te mooi om waar te zijn, maar dit blijkt uit vele onderzoeken. D66 is dan ook erg blij dat er middelen zijn gereserveerd om de schoolpleinen samen met scholen rigoureus te vergroenen. Een vraag: is er een update na de raadsinformatiebrief van het college d.d. 28 september jongstleden? Zijn er nog scholen bij gekomen die plannen gaan maken om hun schoolplein te vergroenen? Voorzitter. Anderhalve week geleden vond in Heerlerheide het ‘Plantweekend’ plaats, op initiatief van de ondernemersvereniging, waarbij vrijwilligers een oppervlakte van 214 vierkante meter hebben vergroend.

Niet alleen levert een groener winkelcentrum in Heerlerheide voordelen op het gebied van biodiversiteit, luchtkwaliteit, klimaatadaptatie, mentale gezondheid en het voorkomen van hittestress op; ook toverde de gezellige onderlinge samenwerking en de betrokkenheid van toevallige voorbijgangers een lach op ieders gezicht. Dit gunnen we iedere wijk en daarom dienen we een motie in om initiatieven voor rigoureuze vergroening in buurtwinkelcentra en wijken te stimuleren, uiteraard naast de andere projecten van de gemeente. Ten aanzien van het maaibeleid hebben we nog een extra vraag: wat doen wij op dit moment in ons maaibeleid aan behoud van biodiversiteit? College, bent u bekend met sinusmaaien en hoe kijkt u hier tegenaan? Voorzitter. Het college verdient een compliment voor de voortvarende wijze waarop de ambitie, om het onderwijs naar het centrum te halen, opgepakt wordt. De Open Universiteit vestigt zich zeer waarschijnlijk in het Maankwartier en voor Zuyd Hogeschool is Promenade I de aangewezen plek. Details moeten nog uitgewerkt worden, maar de eerste grote stappen zijn al gezet. Daar komt bij dat het Grotius-, Herle college en Vrije School Parkstad ook naar het centrum willen komen. Wat ons betreft zijn dit allemaal zeer goede ontwikkelingen.

Nu de verhuizing van duizenden studenten, leerlingen, docenten en medewerkers naar de binnenstad concreter aan het worden is en de gesprekken met bewoners en ondernemers op de Promenade gestart zijn, lijkt dit het uitgelezen moment om met een integrale visie op het onderwijs naar het centrum te komen. En deze samen met onderwijsinstellingen, studenten, ondernemers, bewoners en andere belanghebbenden op te stellen. Waarmee veel verbindingen kunnen worden gemaakt tussen een

Pagina 43/198 aantrekkelijke openbare ruimte, onderwijs, culturele instellingen, bibliotheken, (fiets-)infrastructuur en ondernemers. Daartoe dienen we een motie in. We hebben ook nog een aanvullende vraag gerelateerd aan onderwijs. Mogen alleen kinderen met een taalachterstand deelnemen aan de verlengde schooldag? De tekst op pagina 73 lijkt dat te suggereren. Graag de reactie van het college daarop. Voorzitter. D66 heeft geen opmerkingen over de inhoudelijke kant van het beleid in het sociaal domein. We zien dat er veel aan het gedachtegoed van positieve gezondheid is gelinkt. Dat vinden wij goed en goede inhoudelijke motiveringen van het gevoerde beleid. Dat, naast hulp, gericht wordt op het begeleiden van mensen naar eigen regie en zelfredzaamheid vinden wij ook een heel goede zaak. Daarnaast zien wij dat er aandacht is voor de goede organisatie van de zorg en ketenzorg, waarmee veelal in samenwerking in de regio vaak goedkoop ingekocht kan worden. Wel hebben wij een paar vragen over de risico’s: ten aanzien van de open eind-regelingen: hoe worden overschrijdingen op deze regelingen opgevangen? Waar zit de ruimte of rek in deze? Voorzitter. Afsluitend een aantal vragen over de financiën: - Kunnen we wel alles doen wat we willen? Daar maken we ons zorgen over.

Hoe ziet het college de scenario’s in de prioritering? - Hoe ziet het college de risico’s om financieel scherp aan de wind te varen, zoals in de begroting staat? - Kunt u toezeggen dat de weerstandscapaciteit op 2% blijft? Zoals de norm is, in lijn met het VVD/D66 amendement vorig jaar. - Bovengrondse Vakschool: Hoe zit het precies met de meerjarige financiële dekking van de Bovengrondse Vakschool? De voorzitter U bent door uw tijd heen. De heer Dragstra, D66 Dan tot zover. Voorzitter. De voorzitter Dank u wel, meneer Dragstra. Dan gaan we door met de heer Leers van de fractie Hart-Leers. De heer Leers, Hart-Leers Een ‘nieuwe voorziening onderhoud roltrappen Maankwartier’ -65.000 euro- lees ik verderop in de stukken. Het springt direct in het oog bij het openslaan van de begroting. Zijn die roltrappen niet pas sinds Augustus 2019 in gebruik? Reden voor optimisme is er allerminst vervolgt het stuk. Torenhoge inflatie, flink stijgende kosten van het levensonderhoud en zo ook van de gas- en elektriciteitsrekening. Het doet menigeen de das om. U wil de dienstverlening weer goed op peil brengen, het onderhoudsniveau in de stad vergroten en investeren in veiligheid. Kortom: tot op heden schort het er nu al aan. Alleen al qua energiekosten kunnen tienduizenden Heerlenaren -nu al- niet aan hun verplichteningen voldoen, vervolgt het stuk.

Ondanks dit bepleit u financieel beleid waarmee u scherp aan de wind vaart. Gelukkig is er ook ander nieuws. U wil de publiekshal ook op zaterdag openstellen en daarmee toegankelijker maken. Dat dit goed is, kent geen twijfel. Wellicht ook een kans om juist op die momenten als raad een stap naar voren te doen en ook dan in de publiekshal in gesprek te gaan. Als het gaat om identiteitsfraude richt u zich enkel op de jeugd. Terwijl echt iedereen hiervan de dupe worden kan. Neem tenminste in het lesprogramma op ook ouders en grootouders te waarschuwen. Laat het niet enkel bij de jonge stadsgenoot. Leefbaarheid en veiligheid staan al jaren stevig onder druk. Er is meer overlast, criminaliteit en ondermijning, terwijl politie en openbaar ministerie forse capaciteitsproblemen hebben. U wil verschillen

Pagina 44/198 tussen Heerlen Noord en Zuid verkleinen. Hoe zorgt u ervoor dat daar waar u aan de ene kant aanpakt het aan de andere zijde simpelweg meer de kop opsteekt en problematiek verplaatst? Vergelijken we Heerlen met landelijke cijfers, dan zie je dat in onze stad veel meer jongeren naar Halt verwezen worden, winkeldiefstal fors hoger is en ook het aantal geweldsmisdrijven en vernielingen fiks boven het landelijk gemiddelde ligt. Ondanks het voorgaande moet Heerlen fors aan politiecapaciteit inleveren. Ongelofelijk. Het zadelt Heerlen op met een (veel) te geringe politiecapaciteit. Daar waar politie noodgedwongen moet inbinden, zetten BOA’s -waar mogelijk- een stap vooruit. Tja. Politie kan met grootste moeite kerntaken invullen. Dit met vrijwel geen ruimte voor flexibiliteit of voor nieuwe ontwikkelingen. Alhoewel de politie het niet redt en de veiligheid zwaar onder druk staat, kiest u toch voor het zo nodig aanpassen van subsidies van culturele instellingen en stelt u zich kandidaat als culturele hoofdstad van Europa. Denkt u niet dat eerst de basis op orde moet voordat u de slingers ophangt om feest te vieren? ‘We stimuleren initiatieven om het Heerlens dialect onder de aandacht te brengen’ is een mooi streven.

Iets waarop de vraag volgt: hoe gaat u dat doen en waarmee? Dan nog wat cijfers aangaande het sociaal domein: in Heerlen staan tweemaal zoveel jongeren na een delict voor de rechter dan het landelijk gemiddelde. Onze stad kent tweemaal zoveel kinderen in uitkeringsgezinnen en tweemaal zoveel werkeloze jongeren. Het jeugdhulppercentage is 1,5 maal zoveel en jeugdigen in jeugdbescherming meer dan een factor 2 dan het landelijk gemiddelde, terwijl het aantal in jeugdreclassering ook meer dan het dubbele van het landelijk gemiddelde is. Daar waar u de afgelopen jaren (ruim) 700.000 euro in uw begroting opnam voor integraal ouderenbeleid zet u daarvoor de komende jaren 345.000 euro apart. Dit terwijl onze stad een heel groot percentage ouderen kent en dit percentage allesbehalve afneemt. Daar waar u rept over circulair bouwen (en slopen) kent ook u -al jarenlang- het voorbeeld van die Heerlense ondernemer die in Brabant een gebruikte loods kocht. Daarvoor 25.000 euro betaalde, waarna Heerlen vervolgens -ter kennelijke beloning van diens recycling - meer dan 12.500 euro aan legeskosten in rekening bracht. Een lichtpuntje na een reeks dieptepunten. U gaat voor de hoogste kwaliteit van onze begraafplaatsen en maakt daarmee een goede keuze voor het waarderen van onze geschiedenis in een veelal fraaie parkachtige omgeving.

Jarenlang actief pleitbezorger hiervoor -Jan Teunissen- is helaas niet meer onder ons, maar zal zeker tevreden neerkijken op dit besluit. Hij heeft u tot dit besluit gebracht om ons erfgoed beter te koesteren en juist te waarderen. Hartelijk dank daarvoor aan u en aan hem. Dit erfgoed beschrijven, waarderen en beschermen was een levenswerk voor hem. Iets wat u nu compleet maakt. Waardering daarvoor. Als klap op de vuurpijl zorgt u niet alleen ervoor dat er vaker medewerkers op de begraafplaats zijn, ook zorgt u daarmee voor een zeer gewaardeerd sociaal component die velen zeer op prijs stellen als zij de begraafplaats bezoeken. Funerair erfgoed is een nieuwe loot aan de boom van onze geschiedenis. Oppassen moeten we echter voor het feit dat u zich garant wil stellen voor bijdragen van derden aan het tot stand komen van een nieuw Thermenmuseum. U ziet die noodzaak nu, omdat u wil gaan aanbesteden echter nu nog geen zekerheid hebt aangaande (mogelijke) bijdragen van derden die u voor vele miljoenen hoopt in te mogen calculeren. Daar waar u in het kernthema wonen flexwoningen benoemt, druk ik u nogmaals op het hart ons voorstel voor een flexwoonwijk tegenover het (voormalige) CBS nader te bekijken. Een snel te realiseren nieuwe woonwijk waarmee onze stad zich onderscheiden kan. Een spoedig iets dat de huidige druk op de woningmarkt zou kunnen doen afnemen.

Dit liever daar dan dat u er 150.000 euro voor langdurige parkeerplekken uitgeeft, terwijl u ook heel gemakkelijk -en vele malen goedkoper- rondom Kinderstad Heerlen daaraan vorm kan geven. Het stelt mij teleur dat u de hondenbelasting enkel iets verlaagt en deze niet in het geheel afschaft, terwijl dat toch in de lijn der verwachtingen lag.

Pagina 45/198 De stijgende lijn met woonlasten voor zowel eigenaren als huurders zet u voort. Terwijl de netto schuldquote flink stijgt en u afstevent op een vaste schuld van zo’n 400 miljoen waarmee deze dan zo’n 100 miljoen toegenomen is. Ondanks dat we inkomsten goed kunnen gebruiken, staat het geldelijk tegoed dat u voor de Mijnwater BV hoopt te krijgen ondertussen op bijna 19 miljoen euro, maar moeten we op een uitbetaling daarvan nog vele jaren wachten. Afsluitend. Jaarlijks 250.000 euro besteden aan de Stadskrant, die onlangs weer in de bus viel, is aan de hoge kant. Betaalbare alternatieven hiervoor vinden, lijkt zeker mogelijk. Dat is ook mogelijk. Aan u de taak daarvan snel werk te maken. Indien nodig, geef ik u daarvoor graag, gratis zelfs, enig advies. Hierbij laat ik het, want geld is er toch niet. De voorzitter Dank u wel. Dan is nu het woord aan mevrouw Géron, Partij voor de Dieren. Mevrouw Géron, Partij voor de Dieren Dank u. Nog heel even volhouden. Na mij nog twee mensen en dan hebben we dit doorstaan. Goed, voorzitter. Uit liefde voor de stad, maar vooral uit liefde voor de planeet en al het daarop voorkomende leven. Tegen het eind van dit agendapunt zullen er naar schatting 25 tot 30 soorten zijn uitgestorven. Een kever, een vis, een mos, een salamander. Het kan van alles zijn.

Na miljoenen jaren van bestaan, zullen ze dit agendapunt niet overleven en onherroepelijk van deze aardbodem verdwijnen. Morgen rond deze tijd zullen rond de 160 soorten zijn uitgestorven en bij de volgende begrotingsbijeenkomst in 2023 kan de teller op 55.000 uitgestorven soorten staan. We zitten midden in de zesde grote uitstervingsgolf, de eerste echter die door menselijk handelen wordt veroorzaakt. Dit stukje was ontleend aan de lezing van David van Reybrouck uit de Huizingalezing 2021. Het laatste rapport van het VN-klimaatpanel, gebaseerd op 14.000 wetenschappelijke publicaties, laat er geen twijfel over bestaan. De aarde warmt snel op en dat komt door de mens. De CO₂-concentratie is de hoogste sinds de voorbije 2 miljoen jaar en veroorzaakt een enorme versnelling in opwarming van de aarde. De aarde mag niet meer dan 1,5 graden opwarmen en we zitten al op gemiddeld 1,1 graad gemiddeld en in Nederland zelfs op 2 graden. Gevolgen van de opwarming zijn enorme wateroverlast met daarnaast extreme droogte en stijging van de zeespiegel, waardoor Nederland letterlijk wegzakt en ons drinkwater in gevaar komt. En de gevolgen voor de gematigde streken zijn nog relatief beperkt. In delen van het zuidelijk halfrond dat niet of nauwelijks heeft bijgedragen aan de uitstoot van broeikasgassen, is het leven intussen al een hel.

Klimaatchaos veroorzaakt daar armoede, honger, gebrek aan bestaanszekerheid en dood. Boven de 1,5 graden kunnen riskante kantelpunten worden bereikt. Die kunnen onomkeerbare, let wel onomkeerbare, zichzelf versterkende processen in werking zetten. Delen van de planeet worden daardoor onleefbaar voor mens en dier. Dit vraagt anders handelen van ons allemaal. Niet enkel uit liefde voor de stad, maar ook uit liefde voor alle leven op deze planeet. In het licht daarvan, hebben we een paar voorstellen. Voorstel 1. Maatschappelijk Verantwoord Inkopen (MVI) met de CO₂-Prestatieladder. De CO₂Prestatieladder bestaat inmiddels 12,5 jaar. 29 Nederlandse gemeenten, 3 provincies, 7 waterschappen en alle ministeries hebben zich al laten certificeren of doorlopen op dit moment de certificering. De ladder bestaat uit 5 tredes. De eerste drie zijn bestemd voor de eigen CO₂ uitstoot. De andere twee hebben betrekking op de uitstoot van opdrachtnemers. Doel van de prestatieladder is om inzicht te krijgen in reductie van CO₂ en te zien of men zelf op de goede weg is richting klimaatneutraliteit in 2040, waarbij aangetekend dat dit bij een eerlijke verdeling al dit decennium zo zou moeten zijn. Daarnaast is het doel om ook opdrachtnemers te stimuleren de CO₂-uitstoot te reduceren en die organisaties dan weer te stimuleren om hun klanten en hun leveranciers ook minder te laten uitstoten.

Opdrachtnemers die aantoonbaar hun best doen om minder CO₂ uit te stoten krijgen voordeel bij gunning. Tot slot worden de doelen verankerd en gemonitord, zodat we die doelen niet uit het oog verliezen en dat we op de lange termijn aandacht blijven houden voor CO₂-reductie.

Pagina 46/198 Maatschappelijk Verantwoord Inkopen betekent dus dat niet enkel de prijs de doorslag geeft, maar dat ook het effect op milieu en sociale aspecten niet vergeten wordt. Dat laatste betekent, dat men erop let dat ingekochte goederen onder goede arbeidsomstandigheden zijn geproduceerd, dat opdrachtnemers mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt inzetten, het zogenaamde Return of Investment, en dat men zo veel mogelijk lokaal, biologisch en diervriendelijk inkoopt. Dit dient nauwgezet te worden gemonitord. Nu we het nog hebben over emissie: wat bedoelen we in het MBP met emissieloos bouwen? Zijn dat de bouwplaatsen zonder uitstoot van stikstof? De ladder kan ook een rol spelen in het verlagen van stikstofuitstoot in de bouw. De vraag is: gaat het college kijken naar de CO₂-Prestatieladder als inkoopinstrument? Het tweede voorstel is bankieren met een partner die niet enkel winst beoogt. Het verheugt Partij voor de Dieren om in het MBP te lezen dat we in deze bestuursperiode de ambitie hebben over te stappen op duurzaam bankieren en in 2023 verkennen we de route. Ten tijde van de begrotingsbehandeling 2022 had het pensioenfonds ABP net aangekondigd dat het zijn investeringen in olie, kolen en gas ging terugtrekken. Bij een gemeente die haar duurzaamheidsambities serieus neemt, hoort ook een bank die dat ondersteunt en die aantoonbaar daaraan meewerkt.

Dat betekent een bank die geen investeringen doet in fossiele brandstoffen. Sinds het Parijse Klimaatakkoord uit 2015 hebben de 60 grootste banken ter wereld naar schatting 4.600 miljard dollar geïnvesteerd in de industrie van fossiele brandstoffen. En nog steeds gaan er wereldwijd enorme bedragen in de vorm van subsidies en verkapte subsidies vanuit overheden naar de fossiele sector, veel meer dan naar hernieuwbare energiebronnen. Dit zet ons dan weer op achterstand. Dat zet de uitstoot van broeikasgassen voor decennia vast en daarmee wordt de energietransitie ook duurder, aangezien die CO₂-uitstoot weer extra moet worden gecompenseerd. De Gemeente Utrecht heeft BNG Bank gekozen als nieuwe hoeder van de schatkist evenals Den Haag en Maastricht. Zal deze ambitie voor duurzaam bankieren daadwerkelijk in 2023 tot concrete stappen leiden? We horen het graag. Het derde voorstel gaat over natuurinclusief en groen bouwen. Natuurinclusief bouwen is zodanig bouwen dat de natuur er baat bij heeft. Het is meer dan groen opnemen in een plan, op het dak of in de gevel. Het gaat om het creëren van fysieke ruimte voor groen en het beschermen en bevorderen van de biodiversiteit. Natuurinclusiviteit beoogt herstel van oorspronkelijke ecosystemen die onder andere door de intensivering van de landbouw en verstedelijking de afgelopen eeuw onder druk is komen te staan.

Dit was ook al in mijn inleiding te horen. Nederland heeft nog maar 15% van de in 1900 aanwezige inheemse planten- en diersoorten over. Om dat tij te keren, is het belangrijk dat de inheemse natuur zijn plek in Nederland terugwint. Dat steden vergroenen én dat bewuste keuzes gemaakt worden om de invloed van invasieve exoten een halt toe te roepen. Door ruimte voor onder andere planten, insecten, vogels en vleermuizen te creëren, wordt het gehele ecosysteem versterkt. Veel gemeenten hebben inmiddels het voornemen geuit om natuurinclusief bouwen en ontwikkelen te stimuleren. We vinden het fantastisch dat we in het MBP lezen dat ook Heerlen hierbij wil aansluiten. Maar hoe zorgen we voor de slag van beleid naar uitvoering? Den Haag heeft als eerste stad in Nederland het kant-en-klare puntensysteem van ecoloog Max Klasberg ingevoerd voor groen- en natuurinclusief bouwen. Met dit puntensysteem kan een gemeente bijvoorbeeld het minimaal aantal punten dat moet worden behaald, voorschrijven voor bouwprojecten. Het vereenvoudigt vergunningstrajecten en met zo’n systeem lopen we vooruit op wetgeving die er sowieso aan gaat komen. Bijkomend voordeel is dat we met zo’n puntensysteem te zijner tijd niet onder druk zaken hoeven te implementeren.

Dit systeem wordt door gemeenten die het toepassen als bruikbaar en effectief ervaren en wordt op dit moment al in meerdere gemeenten, zoals Tilburg, toegepast. Voorzitter, ik ben bijna klaar. De voorzitter Helemaal top.

Pagina 47/198 Mevrouw Géron, Partij voor de Dieren Zou het college zijn licht kunnen opsteken bij die gemeenten om te kijken wat hun ervaringen zijn en of wij dat hier ook kunnen toepassen. Dan hoeven we het wiel niet uit te vinden. De rest en het leukste, bewaar ik tot morgen. Dat gaat over dierenwelzijn, waar we allemaal een bijdrage aan kunnen leveren. Dank u. De voorzitter Kijk, dat is de trigger om hier morgen weer gewoon met enthousiasme te zitten. Mevrouw Géron, u krijgt nog wat vragen. Dus blijf staan alstublieft. Meneer Janssen. De heer Janssen, Jongerenpartij Heerlen (interruptie) Met het grootst mogelijke respect voor mevrouw Géron, die natuurlijk vanuit haar achtergrond als Partij voor de Dieren hier een totaal ander verhaal neerzet als al uw andere coalitiepartijen. We hebben de SP gehoord over hoe mooi de begroting eruitziet. We hebben de VVD en D66 daadwerkelijk horen vertellen: let toch even op de centen, want het rekent wellicht niet rond. Hoor ik u hier vertellen dat u onder andere natuurinclusief bouwen ontzettend belangrijk vindt? Maar u bent zich ongetwijfeld ook bewust van de bouwopgave die we hier in Heerlen hebben en van het feit dat we in een heel snel tempo ontzettend veel woningen moeten verduurzamen, zodat niet al onze burgers jaar op jaar een hele hoge energierekening voor de kiezen krijgen.

Nu is de concrete vraag aan u: mevrouw Géron, wat vindt u nu belangrijker? Vindt u het belangrijker dat we snel genoeg voldoende woningen bijbouwen of vindt u het belangrijker dat u hele agenda's van vergroenende, duurzame en natuur inclusief bouwen maatregelen worden geïmplementeerd? Mevrouw Géron, Partij voor de Dieren Beide. De voorzitter Kijk! Een vervolgvraag. Dat is gewoon goed en kort. Neem nou een voorbeeld aan mevrouw Géron! De heer Janssen, Jongerenpartij Heerlen (interruptie) Ja, kort en krachtig. Ik vind het hartstikke mooi als dat zou kunnen, maar bent u dan ook bereid om samen met de afgevaardigde wethouder van klein links na te denken over hoe dat met elkaar te vereenzelvigen is en of we dan die belangrijke opgave van voldoende nieuwe woningen in onze stad, en wellicht ook nog groen, gaan bereiken? Mevrouw Géron, Partij voor de Dieren Op basis van het coalitieakkoord is dat een taak van ons allemaal, maar zeker ook van het college. Dit overschrijdt de portefeuille van één wethouder, maar dit raakt alle wethouders, aangezien het gaat om gezond leven en een gezonde toekomst en omgeving voor ons allemaal. De heer Leers, Hart-Leers (interruptie) Ik heb natuurlijk goed geluisterd. U hebt deze kans natuurlijk gegrepen om nog eens flink op de trom te slaan en om uw verhaal met ons allemaal te delen.

Ik ga ervan uit dat hetgeen u hebt verteld, u ook opgetogen bent over het feit dat hier voor deze zaal steeds meer fietsen staan, dat steeds meer raadsleden te voet naar deze vergadering komen. Ik ga ervan uit dat u dit opgetogen stemt en dat u zegt: dat is iets waar wij naartoe moeten. Minder auto en meer fiets en te voet. Mevrouw Géron, Partij voor de Dieren Meneer Leers, met zulke opmerkingen bent u welkom bij onze partij!

Pagina 48/198

De heer Leers, Hart-Leers (interruptie) Ik weet niet of ik dit als een compliment of als een dreigement moet zien! Ik zal me daar eens over gaan beraden. Het kan zijn dat ik daar nooit op terug kom. De voorzitter We zijn wel benieuwd naar de uitkomst van uw beraad. Meneer Jacobs. De heer Jacobs, Forum voor Democratie (interruptie) Ik zal het heel kort houden. Allereerst vind ik mevrouw Géron een heel sympathieke dame, ook al zitten we wat dit betreft mijlenver uit elkaar. Ik heb een drietal vragen aan haar. Het gaat over het klimaat. Mevrouw Géron, bent u ermee bekend dat sinds 1969 de aarde 0,5 graad is opgewarmd? Bent u ermee bekend dat we sinds 1929 99% minder klimaatdoden hebben? Bent u ermee bekend dat de klimaateconoom, de heer Nordhause, nota bene in zijn Nobelrede in 2018 liet zien dat het economische optimum bij 3,5 graad wereldwijde opwarming ligt in 2100? Dat wil zeggen dat het economisch gezien veel gunstiger is om enige klimaatschade te accepteren en de kosten van mitigatie te beperken dan andersom. Dus met andere woorden, op het moment dat ik het Klimaatakkoord van Parijs erdoorheen wil duwen, snapt u of beseft u dat dit ons in een economische afgrond gaat duwen? Mevrouw Géron, Partij voor de Dieren Meneer Jacobs, u begon met te zeggen dat u mij sympathiek vindt. Buiten deze zaal vind ik u ook zeer sympathiek.

De voorzitter Dit vind ik als voorzitter wel jammer hoor. Maar ja, vooruit. Mevrouw Géron, Partij voor de Dieren Wij volgen de wetenschappers. Ik heb aangehaald dat 14.000 wetenschappers hebben bijgedragen aan het VN-klimaatpanel et cetera. Wij zullen het in de uitvoering nooit eens worden. Maar wetenschap is wetenschap en daar houden we het bij. De heer Jacobs, Forum voor Democratie (interruptie) Ik respecteer dat antwoord. We komen er ook niet uit. Alleen geeft ze geen antwoord op mijn vragen. Mevrouw Géron, Partij voor de Dieren Ik vond u sympathiek. Dat heb ik toch gezegd? De voorzitter Ik stel vast dat u er niet uitkomt met elkaar in deze zaal. Dus ik zou voorstellen dat u samen wat gaat drinken. Nog twee. De heer Nefjodov van GroenLinks, aan u het woord. De heer Nefjodov, GroenLinks Klimaatbeleid, woonbeleid, veiligheid en diversiteit. Dat zijn de thema’s waar GroenLinks zich op voorbereid. Eerste levensbehoeftes zijn immers een must, daar waar ze in onze stad leiden tot geluk en rust. Wat wij kunnen doen, wat wij kunnen bereiken, om Heerlen als stad en gemeenschap te verrijken. Het idee gecreëerd, de voorbereidingen getroffen, wij zijn klaar om deze niet te laten verstoffen. Zolang wij samen actief te werk gaan, kunnen wij een baan naar een betere toekomst slaan. Allereerst het klimaatbeleid. Ook Heerlen ontsnapt niet aan de gevolgen van de klimaatcrisis.

Zo hebben we de afgelopen periode met eigen ogen gezien dat je er als inwoner niets aan hebt om te wonen in de

Pagina 49/198 sociaalste stad van Nederland, als die stad ook onder water staat. Het verblijdt me dan ook dat de klimaatadaptatie, hittebestendigheid, circulariteit en bovenal de energietransitie de aandacht krijgen die ze verdienen, en waar GroenLinks al sinds diens bestaan op attendeert. We zijn in het bijzonder tevreden over het duurzaam energiebedrijf in hoofdstuk 2.1.7. We zullen dan ook aandachtig toe blijven zien op de ontwikkelingen hiervan. Daarbij nemen we ook alvast een voorschot op de ideeën omtrent hoe dit plan er ongeveer uit zou moeten zien volgens GroenLinks. Die geven we dan gewoon mee aan het college. Dit bestaat uit twee ideeën, die ik nu voorleg. Ten eerste verzoek ik het college om de mogelijkheid te onderzoeken om er een multifuntionaliteit aan te verbinden, namelijk als het ware een soort energiecentrum te maken in plaats van een eendimensionaal energiecentrum, energiebedrijf et cetera. Het idee achter dit centrum is dan dat enerzijds primair duurzame energie wordt opgewekt, zoals het idee ook is, maar anderzijds subsidiair ook dat in dit centrum onderzoek wordt verricht naar innovatieve vormen van energieopwekking. Ik verzoek u zich hierbij te oriënteren in de partnerschappen met onze kennisinstituten op BrightLands, Zuyd en RWTH Aachen.

Daarnaast is het vermelden waard dat het van groot belang is dat het energiecentrum niet alleen duurzaam is, maar ook maximaal voor en van burgers moet zijn. Daarom attendeer ik het college erop dat het cruciaal is om ook coöperaties te betrekken bij de totstandkoming van een energiecentrum. Van de klimaatcrisis ga ik vervolgens naar een overlappend thema: de wooncrisis. Wonen is volgens GroenLinks de grote sociale kwestie van de 21ste eeuw. Er is een groot gebrek aan goede en betaalbare woningen en de huurprijzen blijven oneindig doorstijgen. Op dit moment wint kapitaal het altijd. Beleggers kopen hele straten op, terwijl veel mensen geen huis kunnen vinden. Wonen is een recht. Geen verdienmodel. Het systeem moet anders, en wat GroenLinks betreft kunnen hier niet genoeg maatregelen voor worden genomen. Laat ik allereerst benadrukken dat er topmaatregelen worden genomen in hoofdstuk 2.1.8 inzake het woonbeleid. Echter, het is tijd om nog een gedurfde maatregel op te nemen. GroenLinks vindt dat de tijd meer dan rijp is om een zelfbewoningsplicht in te voeren. Dit houdt in dat als je een huis koopt, je er ook in moet wonen voor een bepaald aantal jaren. Landelijk hebben we hier al sinds februari vorig jaar voor gepleit. Aangezien dit wordt nagelaten door de landelijke regering, pleiten we in Heerlen ook voor een lokale variant.

De motie hierover wordt nader toegelicht in de volgende termijn. Hiermee wordt het idee van een huis als beleggingsobject effectief bestreden. Hiermee lopen we niet achter op een goede maatregel die al genomen wordt of gaat worden door circa 200 gemeenten. Hiermee wint een mens het van het kapitaal. Van de landelijke wooncrisis ga ik vervolgens naar de Heerlense veiligheidsproblematiek. Allereerst mijn complimenten aan het college en aan de burgemeester. Het programma ziet er in grote lijnen goed uit, en we laten zien dat we doen wat we ons kunnen permitteren om onze veiligheidssituatie te verbeteren. De heer Van den Berg, VVD (interruptie) Gaat het om een woonplicht voor de hele stad of geldt dit voor bijzondere projecten? De zelfbewoningsplicht voor de hele stad? De heer Nefjodov, GroenLinks In beginsel wel. We zijn ook vooral benieuwd naar hoe het college dit uiteindelijk zal uitwerken. We doen in ieder geval wat we ons kunnen permiteren om onze veiligheidssituatie te verbeteren. Echter, over één onderdeel, het veiligheidsbeleid, ben ik wat minder tevreden. Het Heerlens vuurwerkbeleid is gebrekkig. Nog ieder jaar vergt het veel van ons zorgpersoneel, waar we al te veel van hebben gevraagd sinds de pandemie. Nog ieder jaar veroorzaakt het ontiegelijk veel dierenleed.

En in het bijzonder dit jaar komt daar nog bij dat veel Oekraïense vluchtelingen het geknal verwarren en associëren met het geknal van bombardementen en beschietingen. Geluiden waar velen van hen eerder dit jaar hun familieleden aan zijn verloren. Dit is vergelijkbaar met hetgeen sommige van onze veteranen ook moeten doorstaan.

Pagina 50/198 Kortom: het is slecht voor mens, dier, eigendom, natuur en klimaat. Het is dan ook niet voor niets, dat uit onafhankelijk onderzoek blijkt dat een duidelijke meerderheid van 77% van alle Heerlenaren positief staat tegenover een dergelijk vuurwerkverbod. Toch zie ik hier weinig van terug in hoofdstuk 2.1.1. In 2021 heeft het college aangegeven dat het algeheel vuurwerkverbod goed heeft gewerkt om bijvoorbeeld de extra druk op de medische zorg te voorkomen. En dan hebben we het niet eens over de toename van het veiligheidsgevoel en de besparing op fijnstof, dierenleed, vluchtelingenleed, schade aan de natuur en tal van eigendommen. Een opvallend gegeven bij al dit leed, is dat het merendeel van dit leed wordt veroorzaakt met vuurwerk onder legale omstandigheden, en dat de helft van de letselgevallen omstanders en passanten betreft. Ook de ‘amateuristische’ burger met goede intenties richt dus onbedoeld veel schade aan. Het is daarom juist van groot belang dat ook bij wetsgetrouwe burgers die geen handhaving nodig hebben, wordt voorkomen dat zij onbedoeld schade en leed toebrengen. Het gaat hier dus niet puur om de vraag of er handhavingscapaciteit voor is. Ik ga daar niet van uit. We doen hier namelijk vooral ook een beroep op de wet getrouwe burger. Laat alsjeblieft alleen professionals spelen met vuur.

Middels een motie geeft GroenLinks het college daarom de opdracht om met een voorstel voor een vuurwerkverbod te komen. Het laatste onderwerp wat ook nog mijn aandacht verdient, is diversiteit. Dit omvat natuurlijk talrijke thema’s, maar binnen de huidige spreektijd beperk ik me tot de regenbooggemeenschap en Heerlenaren met een migratieachtergrond. Dames, heren, en alles wat er tussenin zit. Er komt nog steeds veel discriminatie voor vanwege seksualiteit en genderidentiteit met ernstige gevolgen. Een op de tien LHBTI’ers, ook in Heerlen, wordt fysiek aangevallen. Zelfmoordpogingen komen 4,5 keer vaker voor bij LHBTI-jongeren dan onder heteroseksuele leeftijdsgenoten. Homoseksuele jongens en biseksuele meisjes hebben vaker te maken met seksuele grensoverschrijding. Dit geweld beperkt zich niet tot de openbare ruimte, maar vindt zelfs plaats op scholen, zo blijkt uit onderzoek uitgevoerd door Brenninkmeijer. Ik vind dat hoofdstuk 2.1.4, het onderwijshoofdstuk, er prima uitziet. Echter, het onderdeel over inclusief onderwijs zit me een beetje dwars vanwege de heftige statistieken die ik zojuist heb genoemd. Zo wordt er nergens in het hoofdstuk aandacht besteed aan het belang van educatie van de regenbooggemeenschap. Uit de opsomming van de beleidsstukken blijkt ook van geen beleidsstuk dat zich toespitst op dit belangrijke onderwerp.

Mijn vraag is daarom ook waarom hier amper in wordt voorzien, en of het college bereid is hier voorzieningen in te treffen. Voor wat betreft inwoners met een migratieachtergrond, becomplimenteer ik het college over het beleid inzake taalstimulering. Het is fantastisch dat kinderen met een taalachterstand gratis aanspraak mogen maken op een schakelklas of verlengde schooldag. Dat voornemen van het college is gewoon echt goed. Echter, ik weet dat veel van deze ouders, met vaak ook een taalachterstand, weinig kennis hebben van de voorzieningen die we bieden en gaan bieden. Ik weet dat dit bij mij ook zo was. Extra taallessen zagen we als een onbetaalbare voorziening, waarvan we niet eens wisten hoe dit aan te vragen. Hierdoor liepen veel van mijn klasgenootjes en ik een taalachterstand op waardoor, in mijn geval, in groep 2, in de toenmalige Dr. Albert Schweitzerschool in Hoensbroek, bijna al mijn klasgenootjes met een migratieachtergrond bleven zitten vanwege taal. Het verzoek dat ik daarom heb verwerkt in mijn motie, ook voor in de tweede termijn, is om ouders van kinderen met een taalachterstand bij aanvang van ieder basisschooljaar, beter te attenderen op de mogelijkheid tot het deelnemen aan schakelklassen, verlengde schooldagen en andere voorzieningen die we treffen. Dit zodat ieder kind begint met een gelijke kans. Beste raad en college.

Klimaatbeleid, woonbeleid, veiligheid & diversiteit. Ik zou nog veel meer willen behandelen, maar daarvoor is geen spreektijd. Het college heeft wel vier jaar de tijd, en hopelijk verklaart het zich bereid tot het uitvoeren van een groen en links beleid. Uit liefde voor onze stad, zijn in ieder geval deze thema’s voor GroenLinks een onmiskenbare topprioriteit. Dank u wel. Mevrouw Butink, Jongerenpartij Heerlen (interruptie) Meneer Nefjodov, we hebben hier net een persoonlijk onderonsje gehad over de vuurwerkmotie die u gaat indienen. U refereerde daar in uw betoog natuurlijk ook al aan. Ik heb daar eigenlijk twee vragen over. U

Pagina 51/198 gaf zojuist aan: we hebben een beetje dezelfde achterban. Die zit eigenlijk alleen maar in dat jongerensegment. U hebt die motie aan ons voorgelegd. Die hebben wij, los van onze persoonlijke mening, voorgelegd aan onze achterban. Het beeld dat u schetst, herkennen wij niet. Zij zien dat vooral als een onlosmakelijk deel van de oud en nieuwtraditie. Ik vraag me af wat de reden is die de jongeren bij u aangeven. De heer Nefjodov, GroenLinks Dat is inderdaad een goede vraag. Dank u wel daarvoor. Allereerst laat ik zeggen dat het natuurlijk niet puur om jongeren gaat, maar om de gehele doelgroep. Uit de hele bevolkingsgroep blijkt dat 77% van de Heerlenaren zich daarin wel herkent. Voor wat betreft de doelgroep jongeren is er inderdaad enige verdeling, omdat jongeren wat sneller geneigd zijn om vuurwerk af te steken. Dat snap ik ook wel. Een van de argumenten die bij ons vanuit de jongere doelgroep kwam, was het eerdergenoemde letselargument. Ook jongeren zijn zich bewust van wat jongeren, volwassenen en ouderen aan vuurwerkletsel kunnen aanrichten. Het zijn eigenlijk vrijwel dezelfde argumenten als volwassenen zouden aandragen. Mevrouw Butink, Jongerenpartij Heerlen (interruptie) Ik heb nog een korte vervolgvraag. U geeft aan dit vooral te doen om letsel te voorkomen, de druk op de zorg te verminderen of zelfs helemaal uit te sluiten.